\u00a0 <\/p>\n
Demokrasi: kavram olarak, insanl\u0131\u011f\u0131n umut \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ve soyut amac\u0131 halini alm\u0131\u015f; ama kurum ve yorum olarak hala istismar ve suistimalden kurtulamam\u0131\u015f ve hi\u00e7 de\u011filse asgari m\u00fc\u015ftereklerde ortak ve somut uygulama \u00f6rne\u011fi olu\u015fturulamam\u0131\u015f bir sistemdir. <\/p>\n
\u00a0 <\/p>\n
<\/p>\n
Hakan T\u00fcrk'\u00fcn "Derin Devlet Var m\u0131?" kitab\u0131n\u0131n sonundaki Demokrasi tarifi ve kriti\u011fi \u00f6nemli tespitler i\u00e7ermektedir. <\/p>\n
Demokrasi ni\u00e7in \u00f6nemli ve gereklidir?<\/strong> <\/p>\n \u0130ngiltere'nin eski Ba\u015fbakanlar\u0131ndan Winston Churchill'in dedi\u011fine g\u00f6re: "Demokrasi, zul\u00fcm ve istibdat rejimlerinin tamam\u0131 hari\u00e7, en k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim \u015feklidir." Demokrasi, bu g\u00fcn tek me\u015fru y\u00f6netim bi\u00e7imi olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Art\u0131k "kim y\u00f6netecek?" sorusunun cevab\u0131, demokrasi ile di\u011fer y\u00f6netim bi\u00e7imleri aras\u0131nda de\u011fil, demokrasinin farkl\u0131 yorum ve pratikleri aras\u0131nda aran\u0131r haldedir. Me\u015fru, ahlak\u00ee ve insan\u00ee tek y\u00f6netim bi\u00e7imi olan demokrasiyi daha da geli\u015ftirmek ve m\u00fckemmele ula\u015ft\u0131rmak aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7indeyiz. Bu aray\u0131\u015fa imk\u00e2n ve cesaret veren de demokrasinin kendisidir. <\/p>\n Demokrasi hakk\u0131nda yanl\u0131\u015f fikirlere sahip olmak, bizi yanl\u0131\u015f yerlere g\u00f6t\u00fcrebilir. Demokrasi, \u00e7ok zengin kuramlara ve k\u0131l\u0131 k\u0131rk yaran analizlere konu edilmi\u015ftir. Bu kuramlar\u0131n ve analizlerin de sonu gelmeyecek gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Ancak unutmamam\u0131z gereken basit bir ger\u00e7ek var: Demokrasi, halk\u0131n y\u00f6netimi oldu\u011funa g\u00f6re, halk taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131labilir olmas\u0131 gerekir. Demokrasinin g\u00fcc\u00fc de anla\u015f\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndan gelmektedir. Demokrasi; s\u00fcrekli geli\u015fen, olgunla\u015fan ve zenginle\u015fen, sonu gelmeyecek bir idealdir. Ayn\u0131 zamanda eksi\u011fiyle ve fazlas\u0131yla bir ger\u00e7eklik olarak mevcuttur. Demokrasinin ger\u00e7ek d\u00fcnyas\u0131na n\u00fcfuz edebilmek i\u00e7in, onu \u00f6ncelikle bir "k\u00fclt\u00fcr" olarak alg\u0131lamak olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Halk\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmseyen ve onlar\u0131 g\u00fcd\u00fclemesi gereken s\u00fcr\u00fcler g\u00f6ren despotik kesimlerin demokrasisi, "demon-krasi"ye, yani \u015feytanl\u0131k rejimine d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. <\/p>\n \u00d6rne\u011fin; Se\u00e7imle i\u015fba\u015f\u0131na gelmi\u015f, ama bo\u011faz\u0131na kadar yolsuzlu\u011funa bula\u015fm\u0131\u015f olan bir h\u00fck\u00fcmet iktidarda olabilir. Benzeri suistimaller her zaman yap\u0131labilir. Ba\u015fka hi\u00e7bir rejimde olmayan meziyetle, demokrasi bize bu yanl\u0131\u015flar\u0131 d\u00fczelme f\u0131rsat\u0131 ve ara\u00e7lar\u0131 sunan bir sistemdir. \u00d6nemli olan demokrasinin ger\u00e7ek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn: stat\u00fcs\u00fcne, gelirine, bilgi d\u00fczeyine ald\u0131rmadan, her bireyin ki\u015fili\u011fine sayg\u0131 duymas\u0131ndan ve herkesi e\u015fit bir \u015fekilde siyasete kat\u0131lmaya \u00e7a\u011f\u0131rmas\u0131ndan geldi\u011fini bilmemizdir. (Ve tabi unutulmas\u0131n ki demokrasi: Emin ve ehil ellerde adalet ve saadet vesilesi, ama cahil ve hain ellerde ise sefalet ve felaket sebebidir) <\/p>\n <\/p>\n Demokrasi nedir, ne de\u011fildir?<\/strong> <\/p>\n Demokrasiyi tan\u0131mlamak zordur; kavram \u00fczerine h\u00e2l\u00e2 s\u00fcrmekte olan bir karma\u015fadan yak\u0131n\u0131lmaktad\u0131r. Bu zorlu\u011fun ve karma\u015fan\u0131n ilk sebebi, demokrasinin "sayg\u0131n" bir kavram olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131r. Bu kavram\u0131n arkas\u0131na s\u0131\u011f\u0131narak, zay\u0131f arg\u00fcmanlarla bile hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ispatlamaya giri\u015febilirsiniz. Nitekim demokrasiyle yak\u0131ndan uzaktan bir ilgisi olmayan y\u00f6netimler bile "demokrat" olduklar\u0131n\u0131 ispatlamak i\u00e7in, akla zarar bir y\u0131\u011f\u0131n \u00e7aba sarfetmi\u015flerdir. \u0130kinci sebep, kavram\u0131n tek ba\u015f\u0131na kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman ger\u00e7ekte pek fazla \u015fey ifade etmemesidir. "Halk\u0131n y\u00f6netimi"ni ifade eden kavram, a\u015fa\u011f\u0131da aktaraca\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere, bize y\u00f6netim bi\u00e7imi ile ilgili sadece bir prensibi vermektedir. Demokrasi, a\u00e7\u0131k bir anlamda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman mutlaka \u00f6n\u00fcne bir s\u0131fat almaktad\u0131r. Bu s\u0131fatlar\u0131n bir listesini \u00e7\u0131kartmak bile me\u015fakkatli bir i\u015ftir. Siyasal demokrasi, sosyal demokrasi, do\u011frudan demokrasi, parlamenter demokrasi, kat\u0131l\u0131mc\u0131 demokrasi, \u00e7o\u011fulcu demokrasi, anayasal demokrasi vs. <\/p>\n Demokrasi kavram\u0131 Eski Yunan'a uzanmaktad\u0131r. "Krasi" ile biten di\u011fer s\u00f6zc\u00fckler gibi (\u00f6rne\u011fin, otokrasi, aristokrasi ve b\u00fcrokrasi) demokrasi Yunanca bir s\u00f6zc\u00fck olan ve g\u00fc\u00e7, iktidar anlam\u0131na gelen "kratos"tan t\u00fcremi\u015ftir. Demos ise fakirler, halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 anlamlar\u0131na gelen bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr. B\u00f6ylelikle, demokrasi s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, kelime anlam\u0131 olarak "halk\u0131n y\u00f6netimi" demektir. Bununla beraber, "halk\u0131n y\u00f6netimi" deyimi bize fazla bir \u015fey anlatmamaktad\u0131r. Demokrasi, yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan her s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn hi\u00e7bir \u015feyi ifade etmeme tehlikesi vard\u0131r ve bu tehlike demokrasi s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in \u00f6zellikle ge\u00e7erlidir. Bug\u00fcne kadar kullan\u0131lan farkl\u0131 anlamlardan a\u015fa\u011f\u0131da \u00f6rnekler verilmi\u015ftir. <\/p>\n Demokrasinin do\u011fas\u0131 \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeye, Abraham Lincoln'un 1864'te Gettysburg S\u00f6ylevinde yapt\u0131\u011f\u0131 tan\u0131m ile ba\u015flamak faydal\u0131 olabilir: "Halk\u0131n, halk taraf\u0131ndan, halk i\u00e7in y\u00f6netimi." Bu tan\u0131m parlak bir belagat \u00f6rne\u011fidir. Ancak demokrasinin ne oldu\u011funa dair \u00e7ok az fikir vermektedir. Yine de bu tan\u0131m, demokrasi kavram\u0131n\u0131n i\u00e7inde yer alan kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 anlamak ve \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olabilir. Bu tan\u0131mdaki \u00fc\u00e7 unsura yak\u0131ndan bakmay\u0131 deneyelim: <\/p>\n Halk Kimdir?<\/strong> <\/p>\n Halk dedi\u011fimiz zaman birbirine e\u015fit bireylerden meydana gelen bir toplulu\u011fu kastediyor olmam\u0131z gerekir. Demokrasinin en temel dayanaklar\u0131ndan biri "siyasi e\u015fitlik" ilkesidir. Bunun anlam\u0131, siyasi iktidar\u0131n belirlenmesinde herkesin e\u015fit paya sahip g\u00f6r\u00fclmesidir. Evet, iktidar \u00fczerinde herkesin e\u015fit hissesi olacakt\u0131r, peki o zaman bu "herkes"' kimdir? K\u0131saca, demokrasinin "demos"u kimlerden olu\u015fmaktad\u0131r? Yani halk kimdir? \u0130lk akla gelen, \u00fclke n\u00fcfusunun tamam\u0131n\u0131n halk\u0131 meydana getirmesidir. Pratikte ise, her demokratik sistem "n\u00fcfusun tamam\u0131na' baz\u0131 k\u0131s\u0131tlamalar getirmekte, siyasete kat\u0131l\u0131m \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Demokrasi tarihi, bu s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n \u00f6rnekleriyle doludur. "Demokrasi" kavram\u0131n\u0131 icat eden Eski Yunanl\u0131lar, kad\u0131nlar\u0131, k\u00f6leleri ve yabanc\u0131lar\u0131 (meteikos) "yurtta\u015f" kabul etmiyorlard\u0131. Oy hakk\u0131 \u00fczerindeki s\u0131n\u0131rlamalar \u00e7a\u011f\u0131m\u0131za kadar devam etmi\u015ftir. Kad\u0131nlara oy hakk\u0131 tan\u0131nmas\u0131, demokrasinin be\u015fi\u011fi kabul edilen \u0130ngiltere'de 20. y\u00fczy\u0131lda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir, ABD'de 1960'a, \u0130svi\u00e7re'de 1971'e kadar "e\u015fit oy hakk\u0131" tan\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131.<\/strong> <\/p>\n Bug\u00fcn de, yabanc\u0131lar bir \u00fclkede ne kadar uzun s\u00fcre ya\u015farlarsa ya\u015fas\u0131nlar oy hakk\u0131na sahip de\u011fillerdir. Halk\u0131 meydana getiren bireylerin her birine, y\u00f6netimde e\u015fit oranda s\u00f6z hakk\u0131 verdi\u011fimizi varsayal\u0131m. Buna, "siyasal demokrasi" diyoruz. Bu sefer ortaya ba\u015fka bir sorun \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00d6zellikle iktisadi olarak birbirine e\u015fit olmayan bireylerden meydana gelen bir toplumda, sadece "siyasal" e\u015fitli\u011fe dayal\u0131 bir y\u00f6netimin, ger\u00e7ekten e\u015fitli\u011fe dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilir miyiz? \u0130nsanlara e\u015fit f\u0131rsatlar ve imk\u00e2nlar verilmedi\u011fi takdirde, avantajl\u0131 olanlar kendili\u011finden y\u00f6netimde daha fazla s\u00f6z hakk\u0131na sahip olmayacaklar m\u0131d\u0131r? "Sosyal demokrasi" bu sorunun cevab\u0131 olarak geli\u015ftirilmi\u015f bir kavramd\u0131r. <\/p>\n Bug\u00fcn, "halk" ile kastedilen b\u00fct\u00fcn yeti\u015fkin vatanda\u015flard\u0131r, ama yine de "halk kimdir?" sorusunun cevab\u0131n\u0131 vermek o kadar kolay de\u011fildir. Rousseau'nun "genel irade" kuram\u0131 bir soyutlama oldu\u011funa g\u00f6re, "halk" birbirine ortak \u00e7\u0131karlarla ba\u011fl\u0131 yekpare bir b\u00fct\u00fcn olamaz. \u0130stisnas\u0131z her toplumda fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131 ve \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 bulunur. O zaman halk pratikte kar\u015f\u0131m\u0131za iki ayr\u0131 d\u00fcnya olarak \u00e7\u0131kacakt\u0131r. \u00c7o\u011funluk ve az\u0131nl\u0131k. Y\u00f6netme hakk\u0131 da \u00e7o\u011funlu\u011fa verilecektir. Demek ki sadece \u00e7o\u011funlu\u011fun y\u00f6netti\u011fi bir sistemden bahsetmekteyiz. Buradaki \u00e7o\u011funluk, ayn\u0131 zamanda az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 da y\u00f6netecektir. "Say\u0131ca \u00fcst\u00fcn olan\u0131n, say\u0131ca az olan\u0131 y\u00f6netti\u011fi bir sistem" ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. B\u00f6ylesi bir sonu\u00e7, demokrasiyi ger\u00e7ek anlam\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131racak ve "\u00e7o\u011funlu\u011fun tiranl\u0131\u011f\u0131" denilen bir t\u00fcr zorbal\u0131\u011fa yol a\u00e7acakt\u0131r. \u00c7o\u011funlu\u011fun az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 y\u00f6netti\u011fi bir sistemin, "siyasal e\u015fitlik" prensibine dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l s\u00f6yleyebiliriz? <\/p>\n Y\u00f6netimi \u00e7o\u011funlu\u011fa vermemiz, "say\u0131sal \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe de\u011fer vermemiz" anlam\u0131na gelmektedir. Say\u0131sal \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn her zaman nitelik \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne yol a\u00e7mayaca\u011f\u0131n\u0131, \u00e7o\u011funluk kararlar\u0131n\u0131n, s\u0131rf \u00e7o\u011funlu\u011fa ait oldu\u011fu i\u00e7in "do\u011fru'' ve "hakl\u0131" oldu\u011funu s\u00f6yleyemeyece\u011fimizi biliyoruz. Y\u00f6netim hakk\u0131n\u0131 \u00e7o\u011funlu\u011fa vermemizin tek sebebi vard\u0131r: "Az\u0131nl\u0131\u011fa vermekten daha do\u011fru" oldu\u011fu i\u00e7in. Tekrar sorumuza d\u00f6nelim. Y\u00f6netimi \u00e7o\u011funlu\u011fa verdi\u011fimiz zaman az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n durumu ne olacakt\u0131r? Y\u00f6netme hakk\u0131na sahip olmayan, \u00e7o\u011funluk taraf\u0131ndan verilen kararlara uymak zorunda kalan az\u0131nl\u0131\u011f\u0131, \u00e7o\u011funlu\u011fun bask\u0131 ve zorlamalar\u0131ndan nas\u0131l koruyabilir, onlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin ve haklar\u0131n\u0131n zarar g\u00f6rmesini nas\u0131l engelleyebiliriz? <\/p>\n Demokrasiyi tan\u0131mlarken kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz as\u0131l sorun budur. Bir y\u00f6netime "demokrasi" diyebilmemiz i\u00e7in bu sorunun makul ve az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 tatmin edecek \u015fekilde \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gerekir. "Siyasal e\u015fitlik" ve "\u00e7o\u011funlu\u011fun y\u00f6netimi" nispeten basit prensiplerdir. Demokrasinin zengin d\u00fcnyas\u0131n\u0131, "sayg\u0131n" y\u00fcz\u00fcn\u00fc olu\u015fturan as\u0131l unsur "az\u0131nl\u0131k" haklar\u0131n\u0131n garanti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in geli\u015ftirilen y\u00f6ntemler ve mekanizmalard\u0131r. Anayasal demokrasi, \u00e7o\u011fulcu demokrasi, radikal demokrasi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc demokrasi gibi kavramlar, i\u015fte bu "az\u0131nl\u0131k haklar\u0131'na makul \u00e7\u00f6z\u00fcmler bulmak ve teminat alt\u0131na almak i\u00e7in geli\u015ftirilen mekanizmalar\u0131 ve y\u00f6ntemleri ifade etmektedir. <\/p>\n <\/p>\n Halk Nas\u0131l Y\u00f6netir?<\/strong> <\/p>\n Demokrasinin bir\u00e7ok tan\u0131m\u0131 "halk taraf\u0131ndan y\u00f6netilmek" ilkesine dayan\u0131r. Bu ilke, halk\u0131n kendi kaderine h\u00fckmetmesini, kendisi hakk\u0131ndaki kararlar\u0131 kendisinin vermesini ifade etmektedir. Halk kendisini nas\u0131l y\u00f6netecektir? S\u00f6z konusu olan milyonlarca insan oldu\u011funa g\u00f6re bu durum fiziken imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. \u015eayet imk\u00e2n varsa, k\u00fc\u00e7\u00fck bir araya gelebilen say\u0131lar s\u00f6z konusu ise "do\u011frudan demokrasiden bahsedebiliriz. \u0130svi\u00e7re'nin baz\u0131 kantonlar\u0131nda h\u00e2l\u00e2 uyguland\u0131\u011f\u0131 gibi. Ancak do\u011frudan demokrasi teknik zorluklar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden uygulanmas\u0131 zor bir y\u00f6ntemdir. Bunun yerine, halk\u0131n iradesini y\u00f6netimde belirleyici g\u00fc\u00e7 olarak muhafaza edebilmek i\u00e7in "temsil" kurumunu i\u015fletiyoruz. D\u00fczenli yap\u0131lan se\u00e7imlerle, kendimizi y\u00f6netme hakk\u0131n\u0131 birilerine vek\u00e2letle devrediyoruz. (Milletvekili, milletten vek\u00e2let alm\u0131\u015f ki\u015fi anlam\u0131na geliyor.) Bu durumda demokrasiye "temsili demokrasi" ad\u0131n\u0131 veriyoruz. Temsilcilerimiz bizim ad\u0131m\u0131za karar veriyor, bizim ad\u0131m\u0131za y\u00f6netim i\u015flerini \u00fcstleniyor. <\/p>\n Demokrasiyle ilgili s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen tart\u0131\u015fmalar\u0131n ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131 i\u015fte bu "temsil" kurumu olu\u015fturuyor. Temel sorun, "temsilcilerimizin bizi temsil yetene\u011finde" d\u00fc\u011f\u00fcmleniyor. Devreye profesyonel bir politikac\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131 giriyor. Bu s\u0131n\u0131f, bizim verdi\u011fimiz vek\u00e2letin s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131yor, kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n pe\u015finden ko\u015fuyor. Se\u00e7im aral\u0131klar\u0131 uzun oldu\u011fu i\u00e7in onlar\u0131 denetleyemiyor veya cezaland\u0131ram\u0131yoruz. Di\u011fer yandan, verdikleri kararlar, y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri politikalar bizim arzu ve isteklerimizi yans\u0131tm\u0131yor. Onlar\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in en az d\u00f6rt y\u0131l beklemek zorunda m\u0131y\u0131z? Se\u00e7imler d\u0131\u015f\u0131nda da siyasi alana isteklerimizi, taleplerimizi ta\u015f\u0131yabilmek, kararlar\u0131 denetlemek ve etkilemek, k\u0131saca halk\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettirebilmek i\u00e7in yollar aramaya ba\u015fl\u0131yoruz. Siyasete se\u00e7im d\u0131\u015f\u0131nda da kat\u0131l\u0131m kanallar\u0131 a\u00e7\u0131yor ve bunu demokrasiyi i\u015fletecek bir y\u00f6ntem olarak kurumla\u015ft\u0131r\u0131yoruz. B\u00f6ylece elimize "kat\u0131l\u0131mc\u0131 demokrasi" dedi\u011fimiz g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ara\u00e7 ge\u00e7iyor. <\/p>\n "Halk i\u00e7in y\u00f6netme" iddias\u0131nda olan modeller de s\u00f6z konusudur. Bu tip modellerde halk\u0131n dolayl\u0131 ya da do\u011frudan kat\u0131l\u0131m kanallar\u0131 olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu modellerin en kaba \u00f6rnekleri totaliter demokrasiler denilen ve Hitler ve Mussolini gibi fa\u015fist diktat\u00f6rlerin rejimlerinde kendisini g\u00f6steren uygulamalard\u0131r. B\u00f6ylesi modellerde "lider" \u00f6n plana \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131r ve" liderin t\u00fcm halk\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na sahip \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 ve halk ad\u0131na en do\u011fru kararlar\u0131 alaca\u011f\u0131" iddia edilir. Bu gibi durumlarda, halk\u0131n y\u00f6netimi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir liderin iradesine teslim olmu\u015f bir dizi sembolik rit\u00fcelden ibarettir, (mar\u015flar, g\u00f6steriler vb.) Bu bazen plebisiter demokrasisi olarak da kendisini g\u00f6sterir. Totaliteryan demokrasiler, ger\u00e7ek bir demokratik y\u00f6netim mant\u0131\u011f\u0131ndan uzak olsalar da, halk taraf\u0131ndan y\u00f6netilmek" ile "halk i\u00e7in y\u00f6netmek" aras\u0131ndaki gerilimi ortaya koymalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidirler. <\/p>\n <\/p>\n Halk Y\u00f6netiminin S\u0131n\u0131rlar\u0131 Nelerdir?<\/strong> <\/p>\n Halk\u0131n kim oldu\u011fu ve nas\u0131l y\u00f6netmesi gerekti\u011fi sorular\u0131n\u0131 yan\u0131tlad\u0131ktan sonra, "halk\u0131n y\u00f6netiminin s\u0131n\u0131rlar\u0131 ne olmal\u0131?" Konusunda tart\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z. Y\u00f6netme hakk\u0131n\u0131 halka verdik diyelim, ama ayn\u0131 zamanda "bu hakk\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n" da belirlenmesi gerekir. "Y\u00f6netme": her alana, her konuya kar\u0131\u015fmak, d\u00fczenlemeye \u00e7al\u0131\u015fmak de\u011fildir. \u0130nsanlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrce ya\u015fayaca\u011f\u0131 alanlar\u0131 da kimsenin kar\u0131\u015famayaca\u011f\u0131 alanlar\u0131 da, ayn\u0131 "y\u00f6netim" garanti alt\u0131na almal\u0131. Demokrasinin s\u0131n\u0131r\u0131 nedir? Hangi kararlar halk\u0131n, hangileri bireylerin inisiyatifine b\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r? <\/p>\n Pek \u00e7ok bak\u0131mdan, bu t\u00fcrden sorular kamusal alan-\u00f6zel alan ayr\u0131m\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirmektedir. Liberal bir bireycili\u011fe dayanan demokrasi modelleri, demokrasinin ve siyasetin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 genel bir bi\u00e7imde \u00e7izerler. Buna g\u00f6re demokrasinin amac\u0131, belirli kat\u0131l\u0131m vas\u0131talar\u0131yla, bireylerin yer alabilecekleri yasal ve siyasal \u00e7er\u00e7eveyi kurmakt\u0131r. Demokrasinin bir bi\u00e7imde bireylerin inisiyatiflerini ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini engelleyecek durumlar yaratmamas\u0131 gerekir. \u0130\u015fte buna "\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc" veya "liberal" demokrasi denilmektedir. <\/p>\n Bununla birlikte, sosyalistlerin ve radikal demokratlar\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi alternatif bir demokrasi modeli de mevcuttur. Radikal demokraside, demokrasi bireylerin serbest\u00e7e hareket ettikleri genel ve esnek bir \u00e7er\u00e7eve olarak de\u011fil, halk\u0131n ortak \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 optimum d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015ftirebilecekleri ve her t\u00fcrl\u00fc kat\u0131l\u0131m vas\u0131tas\u0131n\u0131n kullan\u0131ma a\u00e7\u0131k tutuldu\u011fu bir sistem olarak tan\u0131mlan\u0131r. Halk kendi hayat\u0131n\u0131 etkileyecek her t\u00fcrden karara kat\u0131lma hakk\u0131na sahiptir. Benzeri bir duru\u015f, ekonomik hayat\u0131n demokratikle\u015ftirilmesinden ve kamula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan yana olan "sosyal demokrasi"de de g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Feministler ise benzer bir bi\u00e7imde \u00f6zel alandaki kat\u0131l\u0131m kanallar\u0131n\u0131n herkese a\u00e7\u0131k olmas\u0131n\u0131 ve aile hayat\u0131n\u0131n demokratikle\u015ftirilmesini talep etmektedir. Bu perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, demokrasinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirdi\u011fi ortak alanlar, s\u00f6zde \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn kapsam\u0131n\u0131 geli\u015ftirmekte, ama \u00f6zde t\u00fcm ahlaki ve ailevi kutsallar\u0131 tahribe y\u00f6nelmektedir. <\/p>\n Demokrasinin Erdemleri<\/strong> <\/p>\n "Demokrasi bir fazilet rejimidir" s\u00f6z\u00fcn\u00fc, siyaset\u00e7iler s\u0131k s\u0131k kullan\u0131rlar. Demokrasiyi, di\u011fer y\u00f6netim bi\u00e7imleri kars\u0131s\u0131nda \u00fcst\u00fcn k\u0131lan nitelikler nelerdir? Ayn\u0131 zamanda demokrasiyi evrensel tek me\u015fru y\u00f6netim bi\u00e7imi haline getiren bu erdemleri \u015fu \u015fekilde s\u0131ralayabiliriz. <\/p>\n Bireylerin Kendi Gelece\u011fini Tayin Edebilmesi:<\/strong> Demokrasinin ahlaki temeli, bireylerin kendi kaderlerini \u00f6zg\u00fcrce tayin edebilmelerine imk\u00e2n sa\u011flamas\u0131d\u0131r. Demokratik y\u00f6netimin kurallar\u0131n\u0131 yurtta\u015flar koymaktad\u0131r. En az\u0131ndan bu kurallara r\u0131zalar\u0131n\u0131 beyan etmekte ve bunlar\u0131 onaylamaktad\u0131r. Bir kimse, kendi koydu\u011fu veya r\u0131zas\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi kurala, kimsenin zorlamas\u0131 olmadan g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak riayet edecektir. <\/p>\n Bireylerin kendi ama\u00e7lar\u0131n\u0131 kendilerinin belirlemesi ve hayatlar\u0131n\u0131 bu do\u011frultuda s\u00fcrd\u00fcrmeleri, \u00f6zel hayatlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015fardan gelen m\u00fcdahalelerden korunmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bunu sa\u011flayan, demokrasinin garanti alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerdir. \u00d6b\u00fcr taraftan, bireylerin toplumla payla\u015ft\u0131klar\u0131 ortak alanlar\u0131 vard\u0131r. Demokrasi, ortak alanda al\u0131nan kararlara bireyin kat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak, kendi kaderini tayin hakk\u0131n\u0131n siyasal alandaki uzant\u0131s\u0131na imk\u00e2n vermektedir. Demokratik s\u00fcre\u00e7ler bu imk\u00e2n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, herkesin ahlak\u00ee \u00f6zerkli\u011fine de sayg\u0131 g\u00f6stermektedir. \u00d6yleyse demokrasi, bireylerin sadece ulusal veya yerel d\u00fczeyde kendini y\u00f6netmesine de\u011fil, ayn\u0131 zamanda "kendi kendisini y\u00f6netmesinin" de siyasal boyutunu ifade etmektedir. <\/p>\n Farkl\u0131 Hayat Tarzlar\u0131n\u0131n Me\u015frulu\u011fu ve Bar\u0131\u015f \u0130\u00e7inde Birlikte Ya\u015fama<\/strong> Prensibi:<\/strong> Demokrasi, farkl\u0131 hayat tarzlar\u0131n\u0131n me\u015fru oldu\u011fu kabul\u00fcne dayan\u0131r. B\u00fct\u00fcn ortak paydalar\u0131na ra\u011fmen, insanlar\u0131n d\u00fcnya, g\u00f6r\u00fc\u015fleri, gayeleri ve ya\u015fam bi\u00e7imleri b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterir. Bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 ve meden\u00ee bir toplum, b\u00fct\u00fcn bu farkl\u0131l\u0131klara ra\u011fmen birlikte, bar\u0131\u015f i\u00e7inde bir arada ya\u015fama becerisini g\u00f6steren toplumdur. \u0130\u015fte bu bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015fama vasat\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u015fey, demokrasidir. <\/p>\n Bireyin ve Bireysel \u00d6zg\u00fcrl\u00fcklerin De\u011feri:<\/strong> Demokrasi bireyi ve bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri koruyan ve geli\u015ftiren bir sistemdir. Demokrasi bu haliyle \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn sa\u011flam bir arac\u0131 yerindedir. Belli haklar, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ve f\u0131rsatlar demokratik s\u00fcrecin vazge\u00e7ilmez \u00f6\u011feleri oldu\u011fu i\u00e7in, bu s\u00fcre\u00e7 varoldu\u011fu s\u00fcrece, bu haklar\u0131n, \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin ve f\u0131rsatlar\u0131n da zorunlu olarak varolmalar\u0131 gerekmektedir. Bunlar, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, \u00f6rg\u00fctlenme, adil ve serbest se\u00e7imler gibi hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerdir. <\/p>\n \u0130nsan\u0131n Geli\u015fmesi:<\/strong> John Stuart Mill, demokrasinin insanlar\u0131n baz\u0131 erdem ve hasletlerini geli\u015ftirdi\u011fini s\u00f6ylemektedir. Ona g\u00f6re demokrasi siyasal hayata aktif olarak kat\u0131lma imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 herkese sa\u011flamak suretiyle vatanda\u015flar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, kendine g\u00fcven duyma ve kamusal ruha sahip olma \u00f6zelliklerini di\u011fer rejimlerden daha fazla geli\u015ftirmektedir. Kat\u0131l\u0131mc\u0131 demokrasiyi savunanlar, kat\u0131lma yoluyla bireylerin potansiyellerinin geli\u015fti\u011fi \u00fczerinde \u00f6nemle durmaktad\u0131r. <\/p>\n Adaletin G\u00f6zetilmesi:<\/strong> Adaleti en iyi sa\u011flayacak sistem demokrasidir. Demokrasilerde adaletsizlik ihtimali, siyasi \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 sistemlerden daha azd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc demokrasi, \u00e7\u0131karlar\u0131 zedelenen ve adaletsizli\u011fe u\u011frayanlara seslerini \u00e7\u0131kartma ve haklar\u0131n\u0131 arama f\u0131rsat\u0131 vermektedir. Ancak demokrasinin do\u011fru i\u015flemesi i\u00e7in; genel siyasi ve ekonomik d\u00fczenin adil olmas\u0131 gerekmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u011fri bir cetvelle do\u011fru \u00e7izmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. <\/p>\n \u00c7at\u0131\u015fmalar\u0131n Konsens\u00fcsle \u00c7\u00f6z\u00fcmlenmesi:<\/strong> Demokrasi, \u00e7at\u0131\u015fma konular\u0131n\u0131n ve \u00e7at\u0131\u015fan taraflar\u0131n kendilerini rahat\u00e7a ifade etmelerine imk\u00e2n sa\u011flayarak bir t\u00fcr emniyet s\u00fcbab\u0131 rol\u00fc oynamaktad\u0131r. Demokrasi, muhalefeti me\u015fru hale getirmekte ve \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 normal kabul ederek bunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in adil y\u00f6ntemler geli\u015ftirmektedir. Demokrasi, "zor yerine oy kullan\u0131lmas\u0131n\u0131, kafalar\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131 yerine say\u0131lmas\u0131n\u0131" kurumla\u015ft\u0131ran bir sistemdir. B\u00f6ylelikle dayat\u0131lan \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin yerine g\u00f6n\u00fcl r\u0131zas\u0131yla uyulan \u00e7\u00f6z\u00fcmler ge\u00e7mektedir. <\/p>\n Demokrasi Modelleri<\/strong> <\/p>\n Demokrasi genellikle tek bir modele dayal\u0131, belirsiz bir kavram olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00c7o\u011fu Bat\u0131 toplumlar\u0131 i\u00e7in demokrasi: evrensel, oy hakk\u0131na dayal\u0131 olarak d\u00fczenli ve rekabet\u00e7i se\u00e7imlerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir sistemdir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, \u00f6zellikle Sovyetler Birli\u011fi'nin \u00e7\u00f6z\u00fclmesinden ve liberal kapitalizmin zaferinden sonra, en genel anlamda "demokrasi'' ile kastedilen "liberal demokrasi" olmaktad\u0131r. Bununla beraber, h\u00e2kim liberal demokrasi modeli d\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7e\u015fitli demokrasi modelleri ve teorileri vard\u0131r. S\u00f6z konusu modeller d\u00f6rt ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda de\u011ferlendirilebilir: <\/p>\n Klasik Demokrasi<\/strong> <\/p>\n Klasik demokrasi modeli "polis"e, Eski Yunan \u015fehir devletlerine ve \u00f6zellikle bu \u015fehir devletlerinin en b\u00fcy\u00fck ve en g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc olan Atina'daki uygulamalara dayanmaktad\u0131r. <\/p>\n Atina'da M.\u00d6. 4. ve 5. y\u00fczy\u0131llarda uygulanan do\u011frudan demokrasi modeli genellikle halk kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n en saf ve ideal hali olarak de\u011ferlendirilir, Rousseau ve Marx gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri etkilemi\u015f olan bu modelde kritik konumu Ecclesia denilen meclis olu\u015fturuyordu. T\u00fcm yurtta\u015flar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131yla y\u0131lda en az 40 defa toplanan bu meclis, temel sorunlar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyor, karara ba\u011fl\u0131yor ve kamu g\u00f6revlilerini at\u0131yordu. 500 ki\u015filik bir konsey meclisin y\u00fcr\u00fctme kanad\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor ve 50 ki\u015fiden olu\u015fan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir komite Konseye \u00e7e\u015fitli teklifler getiriyordu. Komite ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 bir g\u00fcn i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir g\u00f6revdi ve hi\u00e7bir Atinal\u0131 bu onuru hayat\u0131 boyunca bir kereden fazla ya\u015fayam\u0131yordu. Sadece askeri konularla ilgili olarak, on generalin tekrar se\u00e7ilme \u015fans\u0131 vard\u0131. Atina demokrasisini bu kadar \u00f6nemli yapan \u015fey vatanda\u015flar\u0131n siyasi aktivitelere kat\u0131lma d\u00fczeyiydi. Vatanda\u015flar sadece meclis toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131lm\u0131yor, kamu g\u00f6revlerinin ve karar alma s\u00fcre\u00e7lerinin belirlenmesinde de sorumluluk al\u0131yordu. <\/p>\n Bu d\u00fczene en sert ele\u015ftirileri getiren ki\u015fi, Platon olmu\u015ftur. Platon kitlelerin kendilerini y\u00f6netecek bilgi ve deneyime sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunarak, siyasi e\u015fitlik fikrine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Ona g\u00f6re iktidar bir filozoflar s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ve ona ba\u011fl\u0131 olarak "koruyucular"\u0131n elinde olmal\u0131yd\u0131. <\/p>\n Atina demokrasisi, t\u00fcm erdemlerine ra\u011fmen, k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 bir yurtta\u015fl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131na sahipti. K\u00f6leler, kad\u0131nlar ve yabanc\u0131lar yurtta\u015f say\u0131lm\u0131yor, yaln\u0131zca Atina do\u011fumlu 20 ya\u015f \u00fczerindeki m\u00fclk sahibi erkekler yurtta\u015fl\u0131k haklar\u0131na sahip bulunuyordu. Asl\u0131nda bu a\u00e7\u0131dan Atina demokrasisi demokratik ideallerin tam bir antitezi gibidir. Atina demokrasisinde g\u00f6r\u00fclen do\u011frudan ve d\u00fczenli kat\u0131l\u0131m \u0130svi\u00e7re kantonlar\u0131nda ve ABD'de New England'da da ge\u00e7erli olmu\u015ftur. <\/p>\n Korumac\u0131 Demokrasi<\/strong> <\/p>\n Demokratik fikirlerin yeniden canland\u0131\u011f\u0131 17. ve 18. y\u00fczy\u0131lda, Eski Yunan'daki klasik demokrasi modelinden farkl\u0131 modeller ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Demokrasi art\u0131k halk\u0131n siyasete kat\u0131lma arac\u0131 ve h\u00fck\u00fcmetlerin a\u015f\u0131r\u0131 m\u00fcdahaleci tutumlar\u0131na kar\u015f\u0131 koruyucu bir g\u00fc\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Bu anlay\u0131\u015f \u00f6zellikle bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler i\u00e7in en geni\u015f alan\u0131 teminat alt\u0131na alma amac\u0131n\u0131 g\u00fcden ilk liberal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerde kendini g\u00f6steriyordu. Bireyleri devlet kar\u015f\u0131s\u0131nda koruma kayg\u0131s\u0131 asl\u0131nda Aristo'nun Platon'a sordu\u011fu soruda ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu: "Quis Custodiet Custodes?" (Koruyuculardan kim koruyacak?) Ayn\u0131 kayg\u0131y\u0131 ta\u015f\u0131yan John Locke, oy hakk\u0131n\u0131 do\u011fal haklar i\u00e7inde de\u011ferlendirme e\u011filimindeydi, Halk kendisini y\u00f6netenlere kar\u015f\u0131 bir r\u0131za g\u00f6stermedi\u011fi s\u00fcrece y\u00f6netimin me\u015fruiyetinden bahsedilemezdi. Bu demokratik tutuma ra\u011fmen Locke'un kendisinin modern standartlarda bir demokrat oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc Locke i\u00e7in oy hakk\u0131 sadece m\u00fclkiyet sahiplerine aittir.<\/strong> <\/p>\n James Mill (1773-1836) ve Jeremy Bentham (1748-1832) gibi 18. y\u00fczy\u0131l faydac\u0131lar\u0131, demokrasiyi bireysel \u00e7\u0131karlar\u0131 korumak ve geli\u015ftirmek i\u00e7in bir ara\u00e7 olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Bentham'a g\u00f6re insanlar "hazz\u0131 arayan, ac\u0131dan ka\u00e7an yarat\u0131klar" oldu\u011fu i\u00e7in evrensel oy hakk\u0131n\u0131n getirilmesi en \u00e7ok say\u0131da insan i\u00e7in en fazla mutlulu\u011fu" sa\u011flayacak yeg\u00e2ne yoldur.<\/strong> <\/p>\n Korumac\u0131 demokrasi s\u0131n\u0131rl\u0131 ve dolayl\u0131 bir demokrasi modeli sunar. Pratikte, y\u00f6netilenlerin r\u0131zas\u0131 d\u00fczenli ve rekabet\u00e7i se\u00e7imlerle sa\u011flan\u0131r. Bu da y\u00f6netenlerin halka hesap vermesini sa\u011flar. Siyasi e\u015fitlik b\u00f6ylelikle e\u015fit oy hakk\u0131n\u0131 ifade eden teknik bir kavrama d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Dahas\u0131, oy hakk\u0131 ger\u00e7ek bir demokrasi i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri korumak i\u00e7in yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131 \u00fczerinden g\u00fc\u00e7ler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na dayal\u0131 bir sistemin tesisi de \u015fartt\u0131r.<\/strong> <\/p>\n Sonu\u00e7 olarak korumac\u0131 demokrasi modeli; insanlara se\u00e7tikleri gibi ya\u015famak imk\u00e2n\u0131 vermeyi ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r, bu haliyle laissez-faire (b\u0131rak\u0131n\u0131z yaps\u0131nlar) kapitalizmiyle \u00f6rt\u00fc\u015fen bir yap\u0131ya sahiptir. Bireylerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ve sosyal ve ekonomik ko\u015fullar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki sorumluluklar\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 vurguyla klasik liberallere ve Yeni Sa\u011f'a esin kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur.<\/strong> <\/p>\n Geli\u015fmeci Demokrasi<\/strong> <\/p>\n \u0130lk parlamenter demokrasi modellere bireysel haklar\u0131 korumaya dikkatlerini vermi\u015f iken; hemen arkas\u0131ndan toplumu temel alan bir yakla\u015f\u0131m geli\u015fmi\u015ftir. Bu modelin en radikal bi\u00e7imi Jean Jacques Rousseau taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015ftir. Rousseau'nun fikirleri pek \u00e7ok bak\u0131mdan liberal gelenekten bir kopu\u015fu simgelemi\u015f, Marksist ve anar\u015fist geleneklere ciddi bir etkide bulunmu\u015ftur. <\/p>\n Rousseau i\u00e7in demokrasi insanlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne hizmet eden bir ara\u00e7t\u0131r. Vatanda\u015flar sadece do\u011frudan ve devaml\u0131 bir bi\u00e7imde toplum hayat\u0131n\u0131 bi\u00e7imlendiriyorlarsa ger\u00e7ekten \u00f6zg\u00fcrd\u00fcrler. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f radikal bir do\u011frudan demokrasi anlay\u0131\u015f\u0131na dayan\u0131r. Rousseau, \u0130ngiltere'deki se\u00e7imlerin vatanda\u015flar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne bir katk\u0131da bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine se\u00e7im sisteminin ve temsil mekanizmas\u0131n\u0131n insanlar\u0131 k\u00f6lele\u015ftirdi\u011fini iddia etmi\u015ftir. <\/p>\n Rousseau'nun teorisinin \u00f6zg\u00fcn yan\u0131 geli\u015ftirdi\u011fi genel irade tezinde yatmaktad\u0131r. Genel irade, toplumun ortak ve ger\u00e7ek \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ifade eder ve bireyler "en iyiyi temsil eden" genel iradeye uymal\u0131d\u0131rlar. Genel irade basit bir bi\u00e7imde \u00f6zel iradelerin toplam\u0131na indirgenemez. Rousseau'ya g\u00f6re b\u00f6ylesi bir model sadece siyasi de\u011fil, ekonomik e\u015fitli\u011fi de sa\u011flayacakt\u0131r. Rousseau'ya g\u00f6re "kimse ba\u015fkas\u0131n\u0131 sat\u0131n alacak kadar zengin, kimse de kendisini satmak zorunda kalacak kadar fakir olmamal\u0131d\u0131r." <\/p>\n Rousseau'nun fikirleri 1960'lar ve 1970'lerdeki Yeni Sol d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinin kat\u0131l\u0131mc\u0131 demokrasi fikrini geli\u015ftirmelerine yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. Kat\u0131l\u0131mc\u0131 demokrasi vas\u0131tas\u0131yla her birey kendi ya\u015fam\u0131na dair verilen kararlara kat\u0131lmakta ve b\u00f6ylesi bir sistem adem-i merkeziyet\u00e7ilik, a\u00e7\u0131kl\u0131k ve hesap verme gibi ilkeleri zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Bu da demokrasinin, halka ger\u00e7ekten yay\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Rousseau'nun fikirleri, \u00f6zellikle vatanda\u015flar\u0131n ger\u00e7ek ve subjektik iradeleri aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131m nedeniyle ele\u015ftirilmektedir. Genel iradenin yukardan tan\u0131mlanmas\u0131, totalitarizm hakl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in uygun bir zemin yaratabilmektedir. <\/p>\n Temsili h\u00fck\u00fcmet fikrine dayanan liberal bir model, geli\u015fmeci demokrasi modeli \u00e7er\u00e7evesinde John Stuart Mill taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015ftir. Mill i\u00e7in demokrasinin erdemi \u015fudur: "Demokrasi bireysel kapasitelerin en uygun ve \u00fcst\u00fcn bir bi\u00e7imde geli\u015fimini sa\u011flamaktad\u0131r." Siyasal hayata kat\u0131lmak suretiyle vatanda\u015flar, ki\u015fisel geli\u015fimlerine olumlu katk\u0131lar sa\u011flarlar. K\u0131sacas\u0131, demokrasi \u00f6nemli bir e\u011fitsel tecr\u00fcbedir. Mill, e\u011fitimin \u00f6nemine inanan bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olarak, oy hakk\u0131n\u0131n geni\u015fletilmesini fakat "okumam\u0131\u015f cahil" kimselerin bu hakka sahip olmamas\u0131 gerekti\u011fini savunuyordu. Kendi zaman\u0131 i\u00e7in radikal say\u0131lacak bir bi\u00e7imde kad\u0131nlar\u0131n da oy hakk\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fini savunan Mill, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve ba\u011f\u0131ms\u0131z yerel otoritelerin varl\u0131\u011f\u0131ndan yanayd\u0131. <\/p>\n Demokrasinin tehlikeli yanlar\u0131n\u0131n da fark\u0131nda olan Mill, t\u0131pk\u0131 Platon gibi, t\u00fcm siyasi fikirlerin ayn\u0131 de\u011ferde oldu\u011funa inanm\u0131yordu. Mill, \u00e7o\u011ful bir oylama sistemi \u00f6neriyordu. Yeteneksiz i\u015f\u00e7iler bir oy, yetenekliler iki oy, \u00f6\u011frenilmi\u015f bir meslek sahibi olanlar be\u015f ya da alt\u0131 oy kullanacakt\u0131. \u00c7o\u011funlu\u011fun tiranl\u0131\u011f\u0131 tehlikesinin de fark\u0131nda olan Mill'in g\u00f6r\u00fc\u015fleri parlamenter demokrasiyi destekleyen bir \u00e7er\u00e7eve sunmu\u015ftur. <\/p>\n Halk Demokrasisi<\/strong> <\/p>\n Halk demokrasisi kavram\u0131, Sovyet modelindeki kom\u00fcnist rejimlerden t\u00fcretilmi\u015ftir. Ancak kavram, Marksist gelenek i\u00e7inden \u00e7\u0131kan b\u00fct\u00fcn demokrasi modellerini kapsayacak \u015fekilde ifade edilir. Bu modeller kendi aralar\u0131nda \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermesine kar\u015f\u0131l\u0131k, liberal demokrasi ile keskin hatlar\u0131yla kar\u015f\u0131tl\u0131k i\u00e7indedir. <\/p>\n Marksistler, liberal demokrasiyi: burjuva ya da kapitalist demokrasi modeli olarak ele\u015ftirirler. Bununla birlikte, \u00f6zellikle e\u015fitlik\u00e7i \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 nedeniyle, demokrasi Marksistler i\u00e7in olumlu anlamlar i\u00e7ermektedir. Marksistlere g\u00f6re ger\u00e7ek anlam\u0131yla demokrasi, kaynaklar\u0131n e\u015fit da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirerek, sosyal e\u015fitli\u011fi sa\u011flama amac\u0131 g\u00fctmelidir. <\/p>\n Marx kapitalizmin \u00e7\u00f6kece\u011fini ve proletaryan\u0131n devrimci diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne dayanan k\u0131sa bir evreden sonra ula\u015f\u0131lacak olan kom\u00fcnist toplumda bir proletarya demokrasisi yerle\u015fece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmektedir. Ancak b\u00f6ylesi bir sistemde bir s\u00fcre sonra devlet ve hukuk gibi kurumlara gerek olmayaca\u011f\u0131ndan demokrasi de "gereksizle\u015fecek"tir. Bununla birlikte 20. y\u00fczy\u0131ldaki haliyle, kom\u00fcnist devletlerde g\u00f6r\u00fclen demokrasi modelinin arkas\u0131ndaki fikir yap\u0131s\u0131 Marx'tan \u00e7ok Lenin'e aittir. Bu modelde proletaryan\u0131n ger\u00e7ek \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil eden ve devrimci potansiyeli muhafaza eden "\u00f6nc\u00fc parti"nin kritik bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Kom\u00fcnist \u00fclkelerde, \u00fclkeyi y\u00f6neten kom\u00fcnist partilerin denetimsiz g\u00fcc\u00fcn\u00fcn, halk demokrasisini g\u00f6lgede b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftirisi yayg\u0131n ele\u015ftirilerin ba\u015f\u0131nda gelmektedir." <\/p>\n Halbuki ne kapitalist ne de kom\u00fcnist sistemler, insan\u0131 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 ve onun manevi y\u00f6n\u00fcn\u00fc hesaba katmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, huzurlu ve onurlu sistemler \u00fcretememi\u015f ve demokrasiyi bir demagoji arac\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcp, ondan yararlanma ve toplumu aldatma yoluna gitmi\u015flerdir.<\/strong> <\/p>\n Asl\u0131nda, d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin ve emperyalist merkezlerin g\u00fcd\u00fcm\u00fcne girmi\u015f; ekonomik, teknolojik, sosyolojik, politik ve psikolojik y\u00f6nden ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirilmi\u015f \u00fclkelerdeki demokrasi: Medya marifeti ve beyin y\u0131kama teknikleriyle, yerli etiketli s\u00f6m\u00fcrge valilerini, halka se\u00e7tirme hilesidir.<\/strong> <\/p>\n Oysa T\u00fcrkiye gibi; binlerce y\u0131ll\u0131k asil devlet deneyimi ve \u0130slam'dan kaynaklanan adil y\u00f6netim birikimi olan bir \u00fclkenin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde:<\/strong> <\/p>\n a) Temel insan haklar\u0131n\u0131 ve evrensel hukuk kurallar\u0131n\u0131 esas alan<\/strong> <\/p>\n b) Farkl\u0131 k\u00f6ken ve k\u00fclt\u00fcrden, ayr\u0131 din ve d\u00fc\u015f\u00fcnceden, ama herkesin huzur ve h\u00fcrriyet i\u00e7inde ya\u015fayaca\u011f\u0131 \u015fartlar\u0131 haz\u0131rlayan<\/strong> <\/p>\n c) Her t\u00fcrl\u00fc zul\u00fcm ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc \u00e7arklar\u0131n\u0131 k\u0131racak, haks\u0131zl\u0131k ve ahlaks\u0131zl\u0131k yollar\u0131n\u0131 t\u0131kayacak, Milli ve yerli kalk\u0131nma projeleri \u00fcretip uygulayan<\/strong> <\/p>\n d) Barbar bat\u0131 medeniyeti gibi, sald\u0131rma ve \u00e7at\u0131\u015fma yerine; bar\u0131\u015fma ve hay\u0131rda yar\u0131\u015fma d\u00fczenini sa\u011flayan<\/strong> <\/p>\n e) Her kesin ve her kesimin: yerel ve yak\u0131n \u00e7evrede do\u011frudan; \u00fclke genelinde ise dolayl\u0131 olarak, ama en yetkin bi\u00e7imde y\u00f6netime kat\u0131laca\u011f\u0131, ayr\u0131ca se\u00e7tiklerini (vekalet yetkisi verdiklerini) s\u00fcrekli denetleme imkanlar\u0131n\u0131n bulunaca\u011f\u0131 bir sistemi ortaya koyan;<\/strong> <\/p>\n Yeni ve Adil bir d\u00fcnya d\u00fczeni kurulabilir. Ve bu asla uzak bir ihtimal ve temenni olmay\u0131p, in\u015fallah pek yak\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fecektir.<\/strong> <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00a0 <\/p>\n Demokrasi: kavram olarak, insanl\u0131\u011f\u0131n umut \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ve soyut amac\u0131 halini alm\u0131\u015f; ama kurum ve yorum olarak hala istismar ve suistimalden kurtulamam\u0131\u015f ve hi\u00e7 de\u011filse asgari m\u00fc\u015ftereklerde ortak ve somut uygulama \u00f6rne\u011fi olu\u015fturulamam\u0131\u015f bir sistemdir. <\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[75],"tags":[],"class_list":["post-1073","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ekim-2007"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1073","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1073"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1073\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1073"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1073"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1073"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n
\n
\n