<\/p>\n
KÜRESEL GIDA KR\u0130Z\u0130 ALARMI<\/span><\/strong><\/p>\n VE<\/span><\/strong><\/p>\n ERDO\u011eAN’IN YANLI\u015e TARIM POL\u0130T\u0130KALARI<\/span><\/strong><\/p>\n <\/span><\/strong><\/p>\n BM’den: “Ukrayna’daki sava\u015f gelecek aylarda küresel g\u0131da krizine yol açabilir” <\/em>Uyar\u0131s\u0131! <\/span><\/strong><\/p>\n Birle\u015fmi\u015f Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, Rusya’n\u0131n Ukrayna’da sürdürdü\u011fü sava\u015f\u0131n tar\u0131m ürünlerinin fiyatlar\u0131n\u0131n artmas\u0131na yol açt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatm\u0131\u015f, sava\u015f\u0131n ve fiyatlardaki art\u0131\u015f\u0131n devam etmesi halinde küresel g\u0131da krizi ya\u015fanabilece\u011fi konusunda uyarm\u0131\u015ft\u0131. Guterres, özellikle az geli\u015fmi\u015f ülkelerde ve yoksul halklarda g\u0131da güvenli\u011finin sava\u015f sebebiyle daha ciddi bir tehlike alt\u0131na girdi\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131. Ukrayna’dan yap\u0131lan g\u0131da ihracat\u0131n\u0131n sava\u015f öncesi seviyeye dönmemesi halinde dünyan\u0131n y\u0131llarca sürecek bir k\u0131tl\u0131kla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilece\u011fi konusunda uyar\u0131da bulunmu\u015flard\u0131. Ukrayna’da üretilen ve dünya genelinde ihtiyac\u0131n önemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan ayçiçek ya\u011f\u0131 ve baz\u0131 tah\u0131l ürünleri, limanlar\u0131n kapal\u0131 olmas\u0131 nedeniyle ba\u015fka ülkelere ihraç edilemiyordu. Bu da arz\u0131 dü\u015fürürken fiyatlar\u0131 art\u0131r\u0131yordu. BM verilerine göre küresel g\u0131da fiyatlar\u0131, geçen y\u0131l\u0131n ayn\u0131 dönemine göre yüzde 30 artm\u0131\u015f bulunuyordu.<\/span><\/strong><\/p>\n New York Times’a konu\u015fan Guterres: “Sava\u015f on milyonlarca insan\u0131 g\u0131da güvensizli\u011finin s\u0131n\u0131rlar\u0131na itti, bu da yetersiz beslenme, geni\u015f kitlelerde açl\u0131k ve nihayetinde k\u0131tl\u0131\u011fa yol açabilir”<\/em> kayg\u0131lar\u0131n\u0131 aktarm\u0131\u015f ve: “Birlikte harekete geçersek dünyada herkese yetecek kadar g\u0131da var. Ancak bu sorunu bugün çözmezsek gelecek aylarda küresel g\u0131da yoklu\u011fuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabiliriz”<\/em> uyar\u0131s\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n Ukrayna’n\u0131n g\u0131da üretimi konusunda bir ad\u0131m at\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde krize etkili bir çözüm bulunamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirten Guterres, Rusya ve Belarus’ta üretilen gübrenin de küresel piyasaya ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini söyleyerek, bu konuyla ilgili Rusya ve Belarus’la yo\u011fun ileti\u015fim halinde oldu\u011funu; ABD ve Avrupa Birli\u011fi (AB) ile de görü\u015ferek ithalat\u0131 normal seviyelere çekmeye çal\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatm\u0131\u015ft\u0131. Guterres’in aç\u0131klamalar\u0131n\u0131n; Dünya Bankas\u0131’n\u0131n dünyadaki g\u0131da güvensizli\u011fi sorununa çözüm için 12 milyar dolarl\u0131k daha fon ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 aç\u0131klamas\u0131yla ayn\u0131 güne denk gelmesi anlaml\u0131yd\u0131. Sava\u015f öncesinde Rusya ve Ukrayna, dünyan\u0131n tah\u0131l ihtiyac\u0131n\u0131n yüzde 30’unu kar\u015f\u0131l\u0131yordu. Ukrayna dünyan\u0131n “ekmek sepeti” olarak an\u0131l\u0131rken limanlar\u0131ndan her ay 4,5 milyon ton tar\u0131m ürünü ihraç ediliyordu. Rusya’n\u0131n 24 \u015eubat 2022’de ba\u015flayan askeri harekât\u0131ndan bu yana arz büyük oranda azal\u0131yor ve dünya genelinde fiyatlar art\u0131yordu. Ard\u0131ndan di\u011fer kritik tah\u0131l üreticisi olan Hindistan’\u0131n da ihracat\u0131 durdurdu\u011funu aç\u0131klamas\u0131 ile fiyatlar daha da yükseliyordu. BM’ye göre \u015fu an bir önceki hasattan elde edilen yakla\u015f\u0131k 20 milyon ton tah\u0131l, Ukrayna’dan ç\u0131kar\u0131lam\u0131yordu. E\u011fer küresel piyasaya ç\u0131k\u0131\u015f\u0131na izin verilirse dünya genelinde büyük bir rahatlama ya\u015fanaca\u011f\u0131 belirtiliyordu.<\/span><\/strong><\/p>\n Küresel vampirler, g\u0131da ve enerjiden 453 milyar dolar kazanm\u0131\u015flard\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n Kâr amac\u0131 gütmeyen uluslararas\u0131 yard\u0131m kurulu\u015fu <\/span><\/strong>Oxfam<\/span><\/strong>, g\u0131da ve enerji milyarderlerinin servetinin Ukrayna-Rusya sava\u015f\u0131 ve pandemi nedeniyle son iki y\u0131lda 453 milyar dolar artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftu. Oxfam, zenginler için durum böyleyken, y\u0131l sonuna kadar a\u015f\u0131r\u0131 yoksul insan say\u0131s\u0131n\u0131n 860 milyona ç\u0131kabilece\u011fini belirterek, zenginlerden kal\u0131c\u0131 olarak servet vergisi al\u0131nmas\u0131 ça\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015ftu.<\/span><\/strong><\/p>\n 62 Yeni g\u0131da milyarderi ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n Dünyan\u0131n i\u015f dünyas\u0131 ve siyasi seçkinleri \u0130sviçre’nin Davos kentindeki Dünya Ekonomik Forumu için bir araya gelirken, Oxfam küresel g\u0131da fiyatlar\u0131n\u0131n h\u0131zla artmas\u0131n\u0131n sadece 24 ayda, 62 yeni g\u0131da milyarderinin ortaya ç\u0131kmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu aç\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. <\/span><\/strong><\/p>\n Günlük 30 Liran\u0131n alt\u0131nda ya\u015fayan insan say\u0131s\u0131 860 milyona ula\u015facakt\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n Bununla birlikte Oxfam’\u0131n raporuna göre, 2021’de ortalama yüzde 30’dan fazla artan g\u0131da fiyatlar\u0131n\u0131n, pandemi öncesine göre 263 milyondan fazla insan\u0131 akut yoksullu\u011fa itmesi bekleniyordu. Bu durum günde 1,90 dolar\u0131n (yakla\u015f\u0131k 30 lira) alt\u0131nda bir gelirle ya\u015fayan insan say\u0131s\u0131n\u0131 y\u0131l sonuna kadar, Birle\u015fik Krall\u0131k, Fransa, Almanya ve \u0130spanya’n\u0131n toplam nüfuslar\u0131na e\u015fde\u011fer bir \u015fekilde 860 milyona ç\u0131kmas\u0131 anlam\u0131na geliyordu. 2021 y\u0131l\u0131nda dünyan\u0131n en zengin insan\u0131 <\/span><\/strong>Elon Musk,<\/span><\/strong> ‘servetinin küçük bir k\u0131sm\u0131yla dünyadaki açl\u0131k sorunu çözülebilir’<\/em> diyen Birle\u015fmi\u015f Milletler Dünya G\u0131da Program\u0131 Direktörü <\/span><\/strong>David Beasley’e<\/span><\/strong> meydan okuyarak dünyadaki açl\u0131k sorununu nas\u0131l çözeceklerini kan\u0131tlamalar\u0131 durumunda Tesla hisselerini satmaya haz\u0131r oldu\u011funu söylüyordu. Oxfam’\u0131n Birle\u015fik Krall\u0131k CEO’su Danny Sriskandarajah konuya ili\u015fkin yapt\u0131\u011f\u0131 aç\u0131klamada, Do\u011fu Afrika’daki insanlar\u0131n açl\u0131ktan ölmesi, dünyan\u0131n süper zenginlerinin servetlerinin h\u0131zla artan g\u0131da ve enerji fiyatlar\u0131yla beslenmesini ahlâki olarak savunamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtiyordu. “Yüz milyonlarca insan\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 yoksullukla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu bir zamanda, hükümetlerin kimsenin geride kalmamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak için devasa kâr ve zenginlikleri ele almamas\u0131 için hiçbir mazeret olamaz”<\/em> diyordu.<\/span><\/strong><\/p>\n “Zenginlerden servet vergisi al\u0131ns\u0131n”<\/span><\/em><\/strong> ça\u011fr\u0131s\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n Oxfam ayr\u0131ca Davos’ta bir araya gelen dünya liderlerini, 20 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n süredir a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluktaki en büyük art\u0131\u015fla mücadeleye yard\u0131mc\u0131 olmak için süper zenginlere derhal servet vergileri getirmeye ça\u011f\u0131r\u0131yordu. Kâr amac\u0131 gütmeyen \u015firket, hükümetlerin Arjantin örne\u011fini izlemesi ve “milyarderlerin pandeminin beklenmedik dü\u015fü\u015flerine kar\u015f\u0131 bir kerelik dayan\u0131\u015fma vergisi”<\/em> getirmesini öneriyordu. Arjantin, 2021 y\u0131l\u0131nda ülkenin zenginlerinden 223 milyar peso (yakla\u015f\u0131k 178 milyar lira) vergi topluyordu…<\/span><\/strong><\/p>\n Erdo\u011fan iktidar\u0131 ise, TÜ\u0130K’te enflasyonu hesaplayan ve sonuçlar\u0131 do\u011fru yans\u0131tan ba\u015fkan\u0131 görevden alm\u0131\u015ft\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n Görevden al\u0131nan TÜ\u0130K Fiyat \u0130statistikleri Dairesi Ba\u015fkan\u0131 Cem Ba\u015f’\u0131n, son dönemde artan bask\u0131lardan ciddi rahats\u0131zl\u0131k duydu\u011fu ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Halk\u0131n gerçek durumunu yans\u0131tmayan enflasyon ve i\u015fsizlik verilerini aç\u0131klad\u0131\u011f\u0131 gerekçesiyle kamuoyundan büyük tepki alan Türkiye \u0130statistik Kurumu’nda (TÜ\u0130K) ba\u015fkanlardan sonra, \u015fimdi de piyasadan fiyat toplay\u0131p enflasyonu hesaplayan dairenin ba\u015fkan\u0131 Dr. Cem Ba\u015f, (20 May\u0131s 2022’de) görevden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Enflasyonun h\u0131zla üç haneli rakamlara ilerledi\u011fi bir dönemde yap\u0131lan bu de\u011fi\u015fiklik ku\u015fkulara yol açm\u0131\u015ft\u0131. TÜ\u0130K Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan iç bilgilendirme yaz\u0131s\u0131nda “Fiyat \u0130statistikleri Daire Ba\u015fkan\u0131 Cem Ba\u015f’\u0131n sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 sebebiyle görevden aff\u0131n\u0131 talep etti\u011fi, makam taraf\u0131ndan bu talebin uygun görüldü\u011fü”<\/em> aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Cem Ba\u015f’\u0131n yöneticilik yapt\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 dairede ‘uzman’ olarak çal\u0131\u015fmaya devam edece\u011fi de belirtilip, Cem Ba\u015f’tan bo\u015falan daire ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na, TÜ\u0130K Dijital Dönü\u015füm Dairesi Ba\u015fkan\u0131 Dr. Furkan Metin atanm\u0131\u015ft\u0131. Oysa görevden al\u0131nan Ba\u015f’\u0131n sa\u011fl\u0131kla ilgili hiçbir sorunu olmad\u0131\u011f\u0131, ancak son dönemde artan bask\u0131lardan ciddi rahats\u0131zl\u0131k duydu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. TÜ\u0130K’in enflasyon hesab\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 fiyat verilerinin yar\u0131ya yak\u0131n\u0131n\u0131 internet üzerinden ve barkod okuma yoluyla elde etmeyi planlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiren kaynaklar, yeni daire ba\u015fkan\u0131yla bu çal\u0131\u015fmalar\u0131n h\u0131zland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015flard\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n TÜ\u0130K’te ba\u015fkan\u0131 de\u011fi\u015ftirilen <\/span><\/strong>Fiyat \u0130statistikleri Dairesi,<\/span><\/em><\/strong> ülke genelindeki marketlerin etiketlerindeki fiyatlar\u0131 toplay\u0131p de\u011fi\u015fen fiyatlar üzerinden enflasyonu hesapl\u0131yordu. Ancak TÜ\u0130K, son dönemde internet üzerinden yap\u0131lan al\u0131\u015fveri\u015flerin artmas\u0131 üzerine internetten daha fazla fiyat toplamaya karar veriyordu. Ayr\u0131ca barkoddan fiyat okumaya da a\u011f\u0131rl\u0131k veren TÜ\u0130K, enflasyonu olu\u015fturan fiyatlar\u0131n en az yüzde 45’ini bu yollarla elde etmeyi planl\u0131yordu.<\/span><\/strong><\/p>\n Rusya – Ukrayna sava\u015f\u0131 g\u0131da krizi alarm\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n Ukrayna’y\u0131 i\u015fgal etti\u011fi gerekçesiyle Rusya’ya getirilen ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar adeta sava\u015f\u0131n bir parças\u0131yd\u0131. Dünya ekonomisiyle güçlü ba\u011flar\u0131 olan Rusya’ya yönelik yapt\u0131r\u0131mlar içerik olarak incelendi\u011finde Ukrayna Sava\u015f\u0131’n\u0131n “jeopolitik”, “jeoekonomik” ve “jeoteknolojik” gibi üç önemli alan\u0131 yak\u0131ndan ilgilendirdi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktayd\u0131. Sava\u015f ve yapt\u0131r\u0131mlar Rusya ile ABD\/Avrupa aras\u0131nda askerî, ticarî, malî, jeopolitik etki ve bilgi sava\u015flar\u0131n\u0131n zehirli bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131na dönü\u015fmü\u015f durumdayd\u0131. Ukrayna sava\u015f\u0131; bu\u011fday, arpa, m\u0131s\u0131r ve ayçiçe\u011fi ba\u015fta olmak üzere g\u0131da ürünlerinin tedarikinde çok ciddi kesintilere yol açm\u0131\u015ft\u0131. Küresel bu\u011fday ihracat\u0131n\u0131n dörtte birinden fazlas\u0131 Rusya ve Ukrayna taraf\u0131ndan sa\u011flanmaktayd\u0131. Tah\u0131l tedarikinde ya\u015fanacak krizle, Kuzey Afrika ve Güney Asya ülkeleri çok daha yak\u0131ndan alâkal\u0131yd\u0131. Ancak Fransa ve \u0130talya gibi ülkeler de bu y\u0131l M\u0131s\u0131rl\u0131lar ve Fasl\u0131larla bu\u011fday tedarikinde rekabet ya\u015fayacaklard\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n G\u0131da fiyatlar\u0131ndaki büyük art\u0131\u015flar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra enerji ve g\u0131da arz\u0131ndaki istikrars\u0131zl\u0131klar, ülkeleri ekonomik geli\u015fmi\u015flik durumlar\u0131na göre farkl\u0131 farkl\u0131 oranlarda etkilemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Tahminlere göre yoksul ülkeler ve yakla\u015f\u0131k 2 milyar insan g\u0131da krizinden çok daha fazla etkilenmi\u015f olacakt\u0131. Tedarik zorluklar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra fiyatlar\u0131n artmas\u0131, birçok ülkede siyasi ve sosyal sonuçlar do\u011furacakt\u0131. Daha önce defalarca ekmek isyanlar\u0131na sahne olan Kuzey Afrika’da kötü günler yakla\u015fmaktayd\u0131. Önümüzdeki birkaç y\u0131l içinde, özellikle sava\u015f\u0131n ekonomik etkisi a\u011f\u0131rla\u015fmaya ba\u015flad\u0131kça, i\u015flerin daha karma\u015f\u0131k hale gelece\u011fi yönündeki endi\u015felerse giderek yo\u011funla\u015fmaktayd\u0131. Tah\u0131l veya g\u0131da tedariki, Sanayi Devrimi’nden bu yana küresel ekonomi için stratejik bir konumdayd\u0131. Hemen hat\u0131rlatal\u0131m, Rusya 18. ve 19. yüzy\u0131llarda \u0130ngiltere ba\u015fta olmak üzere Bat\u0131’n\u0131n sanayi ülkelerinin tah\u0131l tedarikçisi say\u0131lmaktayd\u0131. Boris Kagarlitsky’nin “Çevrenin \u0130mparatorlu\u011fu, Rusya ve Dünya Sistemi”<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131nda yer alan bilgilere göre Rus bu\u011fday\u0131 Bat\u0131 için stratejik bir önem ta\u015f\u0131maktayd\u0131. Tabii kenevir ve keten de stratejik mallar aras\u0131nda yer almaktayd\u0131. Kenevir, \u0130ngiliz gemicili\u011finde kullan\u0131lan yelken ve halatlar için son derece hayatî önemdeydi. 18. yüzy\u0131lda Rus keneviri, 19. yüzy\u0131ldaki kömür veya 20. yüzy\u0131ldaki petrol kadar stratejik bir ürün konumundayd\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n Sanayile\u015fme ve artan kentle\u015fme \u0130ngiltere’yi g\u0131da tedarikinde d\u0131\u015far\u0131ya, bilhassa Rusya’ya ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Rusya, Avrupa’n\u0131n tah\u0131l ambar\u0131 olmu\u015f; liman \u015fehri Odesa, Karadeniz k\u0131y\u0131 bölgesinin ticari ba\u015fkenti olarak an\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Ukrayna Rusya’n\u0131n hem bu\u011fdayda, hem de metalurji sektöründe en önemli kayna\u011f\u0131yd\u0131. Yine Kagarlitsky’nin aktard\u0131\u011f\u0131 bilgilere göre Rus demiri de \u0130ngiliz sanayisinin ihtiyaç duydu\u011fu stratejik bir ham madde veya yar\u0131 mamul madde olmaktayd\u0131. Dönemin bilim adamlar\u0131ysa 18. yüzy\u0131lda \u0130ngiltere’nin Rusya’dan demir sevkiyat\u0131 olmadan sanayisini sürdüremeyecek hale geldi\u011fine dikkat çekiyorlard\u0131. 18. yüzy\u0131lda Rusya, metal üretiminde \u0130ngiltere, Fransa ve \u0130sveç’i geride b\u0131rakarak dünya lideri olmu\u015ftu. Rusya bugün tah\u0131lda oldu\u011fu gibi küresel petrol ve gaz tedarikinde de ilk s\u0131ralarda yer almaktayd\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n Yeri gelmi\u015fken hat\u0131rlatal\u0131m, \u0130ngiliz tarihçi Dr. Nicholas A. Lambert, 2021’de Oxford Üniversitesi taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan “Sava\u015f Lordlar\u0131 ve Gelibolu Felaketi”<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131nda küreselle\u015fen ticaretin “Birinci Dünya Sava\u015f\u0131”nda \u0130ngiltere’yi en kötü yenilgiye nas\u0131l sürükledi\u011fini anlat\u0131yordu. \u0130thal g\u0131daya ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0130ngiliz \u0130mparatorlu\u011fu’nun “A\u015fil topu\u011fu” olmu\u015ftu. 1915’in ba\u015f\u0131nda, bu\u011fday\u0131n fiyat\u0131 o kadar h\u0131zl\u0131 yükseliyordu ki, dünyan\u0131n en büyük bu\u011fday ithalatç\u0131s\u0131 \u0130ngiltere, ekmek isyanlar\u0131ndan korkuyordu. Dünyan\u0131n en büyük bu\u011fday ihracatç\u0131s\u0131 ve \u0130ngiltere’nin müttefiki Rusya ise tedarik zincirlerinin kesintiye u\u011framas\u0131 sebebiyle malî bir çökü\u015fle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131yordu. Dr. Lambert’a göre \u0130ngiliz Sava\u015f Lordlar\u0131 küresel pazarda tah\u0131l fiyat\u0131n\u0131 dü\u015fürmek ve Rusya’n\u0131n sava\u015f finansman\u0131n\u0131 desteklemek amac\u0131yla Çanakkale’de Gelibolu harekât\u0131na karar veriyordu. Efsanevi bir savunma neticesinde felaketle sonuçlanan askerî harekâta Rus (Ukrayna) bu\u011fday\u0131n\u0131n ak\u0131\u015f\u0131na \u0130stanbul ve Çanakkale Bo\u011fazlar\u0131n\u0131 açmak için ba\u015fvurulmu\u015ftu. “Dün oldu\u011fu gibi bugün de ahlâks\u0131z ‘büyük güç rekabeti’nin kanl\u0131 sahnelerine tan\u0131k oluyoruz. Umar\u0131z bu sava\u015f bir an önce bar\u0131\u015fla son bulurdu. Aksi takdirde dünyam\u0131z\u0131 kötü günler bekliyordu!” d<\/span><\/strong>iyen yanda\u015f yazarlar, her nedense, Erdo\u011fan iktidarlar\u0131n\u0131n, Türkiye’de<\/span><\/strong> tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n kökünü kuruttuklar\u0131n\u0131, daha önce g\u0131da üretiminde kendi kendisine yeten say\u0131l\u0131 ülkelerden biri olmam\u0131za ra\u011fmen, yanl\u0131\u015f ve kas\u0131tl\u0131 tahripkâr politikalar yüzünden \u015fimdi tah\u0131lda ve ya\u011fl\u0131 tohumlarda bile Rusya ve Ukrayna’ya muhtaç hale soktuklar\u0131n\u0131,<\/span><\/em><\/strong> hiç gündeme ta\u015f\u0131maz ve tart\u0131\u015fmazlard\u0131. Erbakan Hocam\u0131z\u0131n, Türkiye için hayati önem ta\u015f\u0131yan bütün sanayi yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131, özellikle gübre ve \u015feker fabrikalar\u0131n\u0131 yok pahas\u0131na sat\u0131p savuran Erdo\u011fan iktidarlar\u0131, gelece\u011fimizi karartan bir kaos ve karma\u015fa ortam\u0131n\u0131 haz\u0131rlad\u0131klar\u0131n\u0131n fark\u0131nda bile olmam\u0131\u015flard\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n Siyonist Sermayenin ve Küresel Çetelerin ç\u0131kard\u0131klar\u0131: Rusya-Ukrayna Sava\u015f\u0131n\u0131n k\u0131tl\u0131\u011fa yol açmas\u0131![1]<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n Rusya’n\u0131n Ukrayna’da devam eden sava\u015f\u0131, dünya tar\u0131m\u0131n\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla g\u0131da güvenli\u011fini endi\u015fe edilir boyutta tehdit ediyordu. Ukrayna ve Rusya, dünyan\u0131n bu\u011fday, m\u0131s\u0131r, ya\u011fl\u0131 tohum ve gübre ihracat\u0131n\u0131n çok önemli pay\u0131n\u0131 olu\u015fturan tar\u0131msal güç merkezi ülkelerin ba\u015f\u0131nda geliyordu. Bu sava\u015f, Ukrayna’daki tar\u0131m\u0131 tüm yönleriyle olumsuz etkilerken, Rusya’dan yap\u0131lan ihracat\u0131 da yava\u015flat\u0131yordu. Dünyan\u0131n 26 ülkesi, bu\u011fday ithalat\u0131n\u0131n en az yar\u0131s\u0131n\u0131 Rusya ve Ukrayna’dan yap\u0131yordu. Dü\u015fük arz ve yüksek fiyatlar, g\u0131da güvencesi olmayan bu ülkeleri ilk önce vuracak gibi görünüyordu. Di\u011fer taraftan m\u0131s\u0131r, ya\u011fl\u0131 tohum ve gübrenin dü\u015fük arz\u0131 ve yüksek fiyatlar\u0131, yay\u0131lmac\u0131 etkileriyle di\u011fer emtia fiyatlar\u0131n\u0131 da art\u0131r\u0131c\u0131 bir rol oynuyordu.<\/span><\/strong><\/p>\n Rusya-Ukrayna Sava\u015f\u0131n\u0131n G\u0131da Güvenli\u011fine Etkileri Neler Olacakt\u0131?<\/span><\/strong><\/p>\n Covid-19 salg\u0131n\u0131n\u0131n sonuçlar\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin uzun süreli olumsuzluklar\u0131, g\u0131da fiyatlar\u0131nda önemli art\u0131\u015flara neden oluyordu. Dünyan\u0131n birçok yerinde dü\u015fen verimlilik, artan küresel talep ve g\u0131da tedarik zinciri sorunlar\u0131, tah\u0131l ve ya\u011fl\u0131 tohum stoklar\u0131n\u0131n azalmas\u0131na ve fiyatlar\u0131n son on y\u0131l\u0131n en yüksek seviyelerine ula\u015fmas\u0131na yol aç\u0131yordu. Güney Amerika’da dü\u015fen soya rekoltesi, Malezya’da azalan palmiye ya\u011f\u0131 arz\u0131 ve biyodizel üretimi için palmiye ve soya ya\u011f\u0131 kullan\u0131m\u0131 bitkisel ya\u011f fiyatlar\u0131n\u0131 rekora ta\u015f\u0131yordu. Di\u011fer taraftan yak\u0131t, gübre ve tar\u0131m ilaçlar\u0131 gibi enerji yo\u011fun temel girdi fiyatlar\u0131 da h\u0131zla artmaya devam ediyor, ve nihayet sava\u015f, g\u0131da ve girdi fiyatlar\u0131na yeni bir ivme kazand\u0131r\u0131yordu. BM G\u0131da ve Tar\u0131m Örgütü (FAO), \u015eubat küresel g\u0131da fiyat endeksinin istikrarl\u0131 art\u0131\u015flarla tüm zamanlar\u0131n en yüksek seviyesine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurmu\u015ftu. Ayr\u0131ca BM iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkilerine ek olarak Covid-19 salg\u0131n\u0131n\u0131n ve Rusya’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 i\u015fgalinin etkileri nedeniyle dünya çap\u0131nda g\u0131da güvensizli\u011fi ya\u015fayanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n son 15 y\u0131l\u0131n en yüksek seviyesinde olabilece\u011fini tahmin ediyordu. FAO’nun \u0131l\u0131ml\u0131 senaryosu k\u0131sa dönemde bu\u011fday fiyatlar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k yüzde 9, \u015fiddetli senaryosu yüzde 21’in üzerinde artabilece\u011fini gösteriyordu. Yetersiz beslenme senaryolar\u0131, dünyada yetersiz beslenenlerin say\u0131s\u0131ndaki ek art\u0131\u015f\u0131n birkaç y\u0131lda 13 milyonun üzerine ç\u0131kabilece\u011fini gösteriyor. Özetle sava\u015f, milyonlarca insan\u0131n g\u0131da güvenli\u011fini tehdit ediyordu.<\/span><\/strong><\/p>\n Tar\u0131msal Ürün ve Girdi Ticareti Göstergeleri Alarm S\u0131n\u0131r\u0131ndayd\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n Son 30 y\u0131l içinde Karadeniz bölgesi, bitkisel ya\u011flar da dâhil tah\u0131l ve ya\u011fl\u0131 tohumlar\u0131n önemli bir küresel tedarikçisi oluyordu. Sovyetler Birli\u011fi’nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan bölge 1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda net bir tah\u0131l ithalatç\u0131s\u0131 iken, bugün Rusya ve Ukrayna’n\u0131n ihracat\u0131 dünyada ticareti yap\u0131lan toplam kalorinin yakla\u015f\u0131k yüzde 12’sini olu\u015fturuyordu. \u0130ki ülke yüzde 34,1 ile bu\u011fday, yüzde 26,8 ile arpa, yüzde 23,9 ile ayçiçe\u011fi ve yüzde 17,4 ile m\u0131s\u0131r ba\u015fta olmak üzere birçok önemli tah\u0131l ve ya\u011fl\u0131 tohum için ilk be\u015f küresel ihracatç\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131yordu. Ukrayna ayn\u0131 zamanda küresel piyasan\u0131n yakla\u015f\u0131k yüzde 49,6’s\u0131n\u0131 sa\u011flayan önemli bir ayçiçek tohumu ya\u011f\u0131 kayna\u011f\u0131 say\u0131l\u0131yordu. Bu rakama Rusya’y\u0131 da katt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu pay yüzde 72,7’ye ç\u0131k\u0131yordu. Birçok ithalatç\u0131 ülke, Ukrayna ve Rusya’dan gelen bu ürünlere ba\u011f\u0131ml\u0131 bulunuyordu. Kuzey Afrika ve Ortado\u011fu, tah\u0131l ihtiyac\u0131n\u0131n yüzde 50’den fazlas\u0131n\u0131, bu\u011fday ve arpan\u0131n büyük bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Ukrayna ve Rusya’dan ithal ediyordu. Ukrayna, AB ve Çin’in yan\u0131nda M\u0131s\u0131r ve Libya dâhil birçok Kuzey Afrika pazar\u0131 için önemli bir tedarikçi oluyordu.<\/span><\/strong><\/p>\n Di\u011fer taraftan tar\u0131msal girdiler aç\u0131s\u0131ndan da sava\u015f\u0131n oda\u011f\u0131ndaki Rusya ile onu destekleyen Belarus çok önemli tedarikçi ülkeler say\u0131l\u0131yordu. Rusya’n\u0131n do\u011falgaz ihracat\u0131 küresel ticaretinin yakla\u015f\u0131k yüzde 20’sini olu\u015fturuyordu. Rusya, AB ülkelerinin mevcut ithalat\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k yüzde 40’\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yordu. Do\u011falgaz ayn\u0131 zamanda amonyak ve üre gibi azotlu gübrelerin üretimi için de önemli bir ham madde oluyordu. Gübre fiyatlar\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131n, Rusya’n\u0131n önemli bir azotlu gübre ve potasyum tedarikçisi olmas\u0131 nedeniyle daha da h\u0131zlanabilece\u011fi konu\u015fuluyordu. Rusya, azotlu gübrede yüzde 15, potasyumlu gübrede yüzde 17 küresel ihracat pay\u0131na sahip bulunuyordu. Rusya’n\u0131n müttefiki olan ve dolay\u0131s\u0131yla hâlihaz\u0131rda baz\u0131 uluslararas\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n hedefi olan Belarus, küresel potasyum ihracat\u0131n\u0131n yüzde 16’s\u0131n\u0131 gerçekle\u015ftiriyordu. Avrupa Birli\u011fi ülkelerinin gübre ithalatlar\u0131n\u0131n nitrojende yüzde 33,5, potasyumda 60,6’s\u0131n\u0131 Rusya ve Belarus kar\u015f\u0131l\u0131yordu. Nitrojen ve potasyum ithalat\u0131n\u0131n ortalama olarak Kazakistan yüzde 64,7, Çin yüzde 22,4, Hindistan yüzde 15,6, ABD yüzde 16,9, Brezilya yüzde 32,6, Orta Afrika Cumhuriyeti yüzde 94,5 ve Nijerya yüzde 65,1’ini bu iki ülkeden kar\u015f\u0131l\u0131yordu. Yani Ukrayna da dâhil olmak üzere çok say\u0131da ülke için bu iki ülkeden gelen arza ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n yüzde 60 veya daha fazla oldu\u011fu biliniyordu.<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n Maalesef son 10 y\u0131lda Türkiye’nin bu\u011fday ihracat\u0131 2020\/21’de 7,5 milyon ton olurken, ithalat\u0131 ise 9,8 milyon tona yükseliyordu. Bu 9,8 milyon tonluk ithalat\u0131n yüzde 64,6’s\u0131 yani 6,4 milyon tonu Rusya’dan, yüzde 13,4’ü yani 1,3 milyon tonu Ukrayna’dan temin ediliyordu. Türkiye’nin, son 20 y\u0131lda ayçiçek ya\u011f\u0131 üretimini 800 bin tondan 3 misli art\u0131rarak 2021’de 2 milyon 415 bin tona ç\u0131karmas\u0131na ra\u011fmen, tüketimin çok daha h\u0131zl\u0131 artmas\u0131 nedeniyle ya\u011fl\u0131 tohum üretiminde aç\u0131\u011f\u0131 bulunuyordu. Türkiye bu aç\u0131\u011f\u0131 gidermek için 2021’de 668 bin ton ayçiçe\u011fi ve 461 bin tonunu rafine ederek ihraç etti\u011fi 820 bin ton ayçiçe\u011fi ham ya\u011f\u0131 ithal ediyordu. Ayçiçe\u011fi ithalat\u0131n\u0131n yüzde 50,6’s\u0131n\u0131 Rusya’dan yüzde 14,6’s\u0131n\u0131 ise Ukrayna’dan yaparken; ham ayçiçe\u011fi ya\u011f\u0131n\u0131n yüzde 65,5’ini Rusya’dan, geri kalan\u0131n\u0131 ise Ukrayna dâhil a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Balkan ülkelerinden al\u0131yordu. Di\u011fer taraftan Türkiye, toplam nitrojen gübresi ithalat\u0131n\u0131n yüzde 5,7’sini, potasyum gübresinin yüzde 69,3’ünü Rusya ve Beyaz Rusya’dan yap\u0131yordu.<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n Sava\u015f\u0131n Getirdi\u011fi Riskler Giderek Artmaktayd\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n Sava\u015f, bölgenin tar\u0131msal üretiminde azalma, g\u0131da tedarik zincirinde s\u0131k\u0131nt\u0131lar ve lojistik aksakl\u0131klar yan\u0131nda \u015fimdiden tüm dünyaya yans\u0131yan ve küresel g\u0131da güvenli\u011fini olumsuz etkileyen risklere yol açm\u0131\u015ft\u0131. Bu riskler hem küresel düzeyde hem Ukrayna ve Rusya aç\u0131s\u0131ndan hem de bu ülkelerden ileri düzeyde tar\u0131msal ürün ve girdi ithalat\u0131 yapan Türkiye aç\u0131s\u0131ndan tehlikeli boyutlardayd\u0131!.. Risklerin en aç\u0131k olan\u0131 ticari alanlardayd\u0131. Bu iki ülke taraf\u0131ndan yap\u0131lan sevkiyatlardaki ani ve keskin dü\u015fü\u015ften dolay\u0131, daha \u015fimdiden görüldü\u011fü gibi Rusya ve Ukrayna’dan bu\u011fday ithal eden ülkelerin kesinlikle alternatif kaynaklar bulmas\u0131, daha yüksek fiyatlar ödemek zorunda olmas\u0131 ya da en kötüsü arz k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmas\u0131 kaç\u0131n\u0131lmazd\u0131. Sava\u015f; limanlar\u0131n, ya\u011fl\u0131 tohum i\u015fleme tesislerinin ve di\u011fer kritik öneme sahip ticari tesislerin çoktan kapanmas\u0131na yol açm\u0131\u015ft\u0131. Türkiye de bu anlamda ayçiçe\u011fi ya\u011f\u0131 nakliyesinde s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015famaktayd\u0131. Fiyat art\u0131\u015f\u0131 da önde gelen risklerin ba\u015f\u0131ndayd\u0131. FAO’nun yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 küresel G\u0131da Fiyat Endeksi, \u015eubat 2022’de rekor seviyeye ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bu endeks raporunda Ukrayna’n\u0131n i\u015fgalinin yaln\u0131zca ilk iki günü yer alm\u0131\u015ft\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla 2022 sonlar\u0131nda ilave bir yükseli\u015f e\u011filiminin olaca\u011f\u0131 ve yeni bir rekorun k\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 aç\u0131kt\u0131. Sürekli artan g\u0131da fiyatlar\u0131na \u015fimdi eklenen un ve ayçiçe\u011fi ya\u011f\u0131 gibi g\u0131dalardaki fiyat art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n Türkiye’nin fiyat endeksine yans\u0131yaca\u011f\u0131 kaç\u0131n\u0131lmazd\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n Öbür taraftan lojistik riskler de gündeme ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Yollara, limanlara, depolama ve i\u015fleme tesislerine verilen zararlar yan\u0131nda liman ablukalar\u0131 oldukça s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131yd\u0131. Ukrayna’dan yap\u0131lan ihracat\u0131n yüzde 90’\u0131 limanlar üzerinden yap\u0131lmaktayd\u0131. Yani Ukraynal\u0131 çiftçilerin ihraç edemedi\u011fi 15 milyon tondan fazla farkl\u0131 emtian\u0131n zayi olma riski vard\u0131. Bat\u0131 Ukrayna s\u0131n\u0131r\u0131 ve demiryolu ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n kapasitesi ayl\u0131k 300 bin ton civar\u0131ndayd\u0131. Genellikle bahar aylar\u0131nda yakla\u015f\u0131k 4-5 milyon ton mal ihraç eden Ukrayna \u015fimdilik bunu yapamayacakt\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla Ukrayna ticaret lojisti\u011fi büyük bir risk alt\u0131ndayd\u0131. Sava\u015f önümüzdeki üretim dönemini de tehdit ediyordu. Ukrayna çiftçisinin geçim kaynaklar\u0131, ailesi ve k\u0131rsalda ya\u015fayanlar dü\u015fünüldü\u011fünde endi\u015felendirici bir durumun varl\u0131\u011f\u0131 hissediliyordu. Hâlihaz\u0131rda topraktaki mahsullerin bak\u0131m\u0131 ve hasad\u0131 zorla\u015f\u0131yordu. Önümüzdeki baharda ekimlerin yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 konu\u015fuluyordu. Yap\u0131lan bir saha çal\u0131\u015fmas\u0131na göre çiftçiler, ihtiyaç olan motorinin sadece yüzde 20’sine, di\u011fer girdilerin yüzde 65’ine ula\u015fabiliyordu. Çal\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n güvenli\u011fi nedeniyle faaliyetlerini durduran çok uluslu \u015firketler örne\u011fin ayçiçe\u011fini ya\u011fa dönü\u015ftüremiyordu. Arazilerin ve i\u015fleme tesislerinin alaca\u011f\u0131 hasarlar, üretim lojisti\u011fi sorunlar\u0131 ve i\u015f gücü tedariki zorluklar\u0131 önemli üretim riskleri olu\u015fturuyordu.<\/span><\/strong><\/p>\n \u0130lgililerin en çok gündeme getirdi\u011fi risklerden biri de enerji riski olmaktayd\u0131. Tar\u0131m; yak\u0131t, elektrik, gübreler, tar\u0131m ilaçlar\u0131, ya\u011flay\u0131c\u0131lar ve di\u011fer birçok girdinin üretimi için tamamen enerjiye ba\u011f\u0131ml\u0131yd\u0131. Bu riskler sadece sava\u015f bölgesini de\u011fil, tüm dünyay\u0131 ilgilendiren konulard\u0131. Rusya, gübre ve do\u011falgaz ba\u015fta olmak üzere çok önemli bir tar\u0131msal girdi tedarikçisi konumundayd\u0131. Bu gerçek, ilave bir risk katman\u0131 olu\u015fturmaktayd\u0131. Bu girdilerin önemli miktar\u0131n\u0131 Rusya’dan ithal eden Türkiye ise daha ciddi ve tehlikeli riskler alt\u0131ndayd\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n Döviz kurlar\u0131, borçlanma ve ekonomik plans\u0131zl\u0131k riskleri sava\u015f dolay\u0131s\u0131yla daha da artm\u0131\u015ft\u0131. Para birimlerinde, yat\u0131r\u0131mlar\u0131 olumsuz yönde etkileyecek önemli bir de\u011fer kayb\u0131 zaten ya\u015fanmaktayd\u0131. Para dönü\u015füm h\u0131z\u0131nda önemli dü\u015fü\u015fler vard\u0131. ABD dolar\u0131 cinsinden borçlanan dünyan\u0131n pek çok geli\u015fmekte olan ülkesinde, tar\u0131m ekonominin belkemi\u011fi durumundayd\u0131. Sava\u015f dolay\u0131s\u0131yla bu ülkelerin para birimleri kar\u015f\u0131s\u0131nda dolar\u0131n kal\u0131c\u0131 de\u011fer kazanmas\u0131, bu ekonomiler için çok ciddi risklere sebep olmaktayd\u0131. Türk Liras\u0131n\u0131n bu dönemde u\u011frad\u0131\u011f\u0131 de\u011fer kayb\u0131, sava\u015f\u0131n etkisiyle yeni bir ivme kazanarak, çok ciddi bir risk kayna\u011f\u0131 olu\u015fturmaktayd\u0131. Tabii ki en önemlisini de insan merkezli riskler olu\u015fturuyordu. Bu anlamda Ukrayna’dan üç milyonu a\u015fan mülteci ç\u0131kmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, ya\u015famlar\u0131n\u0131n ve geçim kaynaklar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 riskler de öne ç\u0131k\u0131yordu. Sava\u015f öncesinde dört Do\u011fu Ukraynal\u0131dan biri zaten g\u0131da güvencesi olmad\u0131\u011f\u0131ndan uluslararas\u0131 destek al\u0131yordu. Tar\u0131msal üretimin dü\u015fmesi, ekonomik aktivitenin azalmas\u0131 ve fiyatlar\u0131n yükselmesiyle tüm bir ulusun sat\u0131n alma gücünün de dü\u015fece\u011fi bir döneme giriliyordu. Bu geli\u015fmelerin Ukrayna’da g\u0131da güvensizli\u011fini ve yetersiz beslenmeyi art\u0131raca\u011f\u0131 ön görülüyordu.<\/span><\/strong><\/p>\n Uyar\u0131lar ve Muhtemel Sorunlara Haz\u0131rl\u0131klar!<\/span><\/strong><\/p>\n Sava\u015f\u0131n taraflar\u0131 Rusya ve Ukrayna bu\u011fday, ayçiçe\u011fi ve m\u0131s\u0131r gibi temel tar\u0131m ürünlerinin üretimi ve ihracat\u0131 aç\u0131s\u0131ndan dünyada çok önemli bir yere sahipti. Bu gerçek, sava\u015f\u0131n uzamas\u0131 durumunda k\u0131sa dönemde g\u0131da tüketimi ithalata dayal\u0131 olanlar ba\u015fta olmak üzere g\u0131da tedarikinin önemli miktar\u0131n\u0131 Rusya ve Ukrayna’dan yapan ülkeler için daha yüksek fiyatlarla tedarik kayna\u011f\u0131 yeni ülkelerle ticaret yapmak anlam\u0131na gelebilirdi. Bu ba\u011flamda Türkiye de k\u0131sa dönemde benzer alternatif tedarik kaynaklar\u0131na yönelmek, uzun vadede ise üretim aç\u0131klar\u0131n\u0131 gidermek mecburiyetindeydi. Rusya ve Ukrayna ile birlikte sava\u015f\u0131n etki alan\u0131ndaki Belarus, tar\u0131m\u0131n önemli girdileri olan do\u011falgaz formundaki enerji yan\u0131nda nitrojen ve potasyum içerikli gübre tedariki aç\u0131s\u0131ndan sadece bölgeyi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda tüm dünyadaki ülkeleri etkileyecek önemdeydi. Bu durum, sava\u015f\u0131n devam etmesi halinde orta ve uzun vadede tar\u0131m piyasalar\u0131n\u0131 olumsuz yönde etkileyerek, ciddi risklere sebebiyet verecekti. Türkiye de bu girdilerin tedariki aç\u0131s\u0131ndan benzer risklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan bir ülkeydi. Sava\u015f nedeniyle ortaya ç\u0131kan tüm risklerin, sava\u015f devam etti\u011fi sürece hatta sonlanmas\u0131 durumunda bile tamamen ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 mümkün olmasa da azalt\u0131lmas\u0131 sa\u011flanabilirdi. Olabildi\u011fince g\u0131da ve gübre ticaretinin, engellenmeden devam\u0131na çaba gösterilmesi gerekirdi. Aksi halde sava\u015f\u0131n getirdi\u011fi ticaret riskleri, g\u0131da tedariki olumsuz etkilenen üçüncü taraf ülkelerde etki azaltma politikalar\u0131n\u0131 gerektirecek, dünyadaki k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 daha da kötüle\u015ftirecek ve zaten g\u0131da güvencesi olmayan fakir ülkeler peri\u015fan edilecekti.<\/span><\/strong><\/p>\n Tar\u0131msal ürün fiyatlar\u0131n\u0131n h\u0131zla artmas\u0131yla baz\u0131 ülkelerin ihracat\u0131 k\u0131s\u0131tlayarak yerli üreticileri tecrit etme riski vard\u0131. Bu tür hareketler, 2007-2011 dünya ekonomi krizi y\u0131llar\u0131nda tecrübe edildi\u011fi gibi, en savunmas\u0131z ülkeler ba\u015fta olmak üzere ithalatç\u0131 ülkeler üzerinde zararl\u0131 etkilere yol açacakt\u0131. Bu ba\u011flamda, hem uluslararas\u0131 yasalar\u0131n uygulanmas\u0131na yönelik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n hem de yerli tüketicileri korumak için kullan\u0131lan ihracat k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n\u0131n küresel g\u0131da güvenli\u011fini koruyacak \u015fekilde tasarlanmas\u0131 ve üçüncü taraflar üzerindeki sonuçlar\u0131n\u0131n dikkatle ele al\u0131nmas\u0131 kaç\u0131n\u0131lmazd\u0131. Dünyan\u0131n ço\u011fu ülkesinin Rusya orijinli enerji ürünlerine ba\u011f\u0131ml\u0131 olmas\u0131 yeni politik tart\u0131\u015fmalar\u0131 gündeme ta\u015f\u0131yacakt\u0131. Enerji egemenli\u011fi ve çe\u015fitlendirme stratejileri büyük ihtimalle öne ç\u0131kacak, biyoyak\u0131t üretiminin art\u0131r\u0131lmas\u0131 politikalar\u0131na ise \u015füpheyle bak\u0131lacakt\u0131. Çünkü m\u0131s\u0131r, bu\u011fday, ya\u011fl\u0131 tohumlar gibi tar\u0131m ürünleri tüketimini tüm dünyada g\u0131da d\u0131\u015f\u0131 kullan\u0131mlara tekrar yönlendirmek, g\u0131da ve gübre piyasalar\u0131nda \u015fimdiden önemli gerilimler olu\u015fturacakt\u0131. G\u0131da ve enerji güvenli\u011fine ili\u015fkin bütünsel yakla\u015f\u0131m\u0131n g\u0131da ve beslenme öncelikli olmas\u0131 kritik önem ta\u015f\u0131maktayd\u0131. Bu nedenlerle sava\u015f\u0131n bir an önce bitmesini, hem insani hem de ekonomik sebeplerle herkes arzulamaktayd\u0131. Ancak benzer krizler geçmi\u015fte yeni ç\u0131k\u0131\u015f kap\u0131lar\u0131 da açm\u0131\u015ft\u0131. Önemli yem girdisi olan soya fiyatlar\u0131n\u0131n artmas\u0131yla ABD’nin Brezilya’ya 1973’te koydu\u011fu ihracat kotas\u0131 Brezilya’y\u0131 dünyan\u0131n önemli bir soya üreticisi; Afganistan’\u0131n i\u015fgali sonras\u0131 ABD’nin Rusya’ya 1980’de koydu\u011fu ihracat kotas\u0131, Rusya’y\u0131 dünyan\u0131n önemli bir bu\u011fday üreticisi yapm\u0131\u015ft\u0131. Yani “kötü kom\u015fu insan\u0131 mal sahibi yapar”<\/em> özdeyi\u015fi bir kez daha hakl\u0131 ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Bu ülkelerden ithalat yapan ülkeler gibi Türkiye de bu anlamda bahse konu ürün ve girdiler aç\u0131s\u0131ndan kendisine, art\u0131k d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 olmayan kap\u0131lar aralamak durumunda olacakt\u0131r ve bu yönde iktidar de\u011fi\u015fiklikleri kaç\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n \u0130ktidar\u0131n Tar\u0131m Tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131, Türkiye’ye Pahal\u0131ya Patlayacakt\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n Ukrayna Sava\u015f\u0131 devam ederken, dünya kamuoyu bu hukuk d\u0131\u015f\u0131 istilan\u0131n dünya düzenine etkilerini anlamaya çal\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Bat\u0131 Dünyas\u0131 liderleri bir yandan Ukrayna’ya politik ve askerî yard\u0131mlarda bulunabileceklerini, s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 sorununu konu\u015fuyorlar, bir yandan da sava\u015f nedeniyle do\u011falgaz ve petroldeki k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n enerji politikalar\u0131na olas\u0131 etkilerini tart\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Ancak, bu sava\u015f\u0131n ilk anda kimsenin akl\u0131na gelmeyen yan\u0131, küresel g\u0131da ticaretine olan olumsuz etkileri olacakt\u0131. Bu etkiyi en çok Ortado\u011fu, Kuzey Afrika ve Asya’daki baz\u0131 ülkeler ile Sahra Afrikas\u0131’nda sava\u015ftan önce bile açl\u0131kla bo\u011fu\u015fan 50 milyondan fazla ki\u015finin ölüm kal\u0131m sava\u015f\u0131 verdi\u011fi yerler ya\u015fayacakt\u0131. Sava\u015f biraz daha devam eder de ekim ve hasat dönemlerine kadar sürerse, yükselen g\u0131da fiyatlar\u0131n\u0131n ve dünya g\u0131da tedarik zincirinin k\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n etkileri daha da geni\u015f co\u011frafyalara yay\u0131lacakt\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n Ukrayna Sava\u015f\u0131 öncesi zaten küresel beslenme s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n Ukrayna Sava\u015f\u0131 öncesinde insani yard\u0131m kurumlar\u0131 birçok ülkede devam etmekte olan ve \u0130kinci Dünya Sava\u015f\u0131’ndan beri görülmemi\u015f bir k\u0131tl\u0131kla mücadele ediyorlard\u0131. Sudan, Kuzey Do\u011fu Nijerya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Yemen ve son 6 ayd\u0131r Etiyopya’n\u0131n Tigris Bölgesi bu yard\u0131mlar\u0131n önemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 al\u0131yorlard\u0131. Yemen insani felaketin en a\u011f\u0131r biçimde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ülke konumundayd\u0131. 17 milyondan fazla Yemenli ya\u015famak için insani yard\u0131ma muhtaçt\u0131, 161 bin ki\u015fi ise k\u0131tl\u0131k nedeniyle ölümle pençele\u015fiyorlard\u0131. Giderek yükselen bu\u011fday, ya\u011fl\u0131 tohum ve petrol fiyatlar\u0131 sebebiyle Dünya G\u0131da Program\u0131’n\u0131n ayl\u0131k ek 23 milyon dolara ihtiyac\u0131 var. Hal böyle olunca, insani yard\u0131m kurulu\u015flar\u0131 k\u0131tl\u0131k ile açl\u0131kla sava\u015fanlar aras\u0131nda seçim yapmak zorunda kalacaklard\u0131! Açl\u0131k krizi asl\u0131nda iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, kurakl\u0131k, ekonomik dalgalanmalar ve sava\u015f gibi birçok nedenin bir araya gelmesi ile ba\u015flam\u0131\u015f, COVID-19’un da etkisi ile daha da ciddi boyutlara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Hatta Birle\u015fmi\u015f Milletler Dünya G\u0131da Program\u0131’n\u0131n bu ülkelerdeki faaliyetleri 2020 y\u0131l\u0131nda Nobel Bar\u0131\u015f Ödülü’ne hak kazanm\u0131\u015ft\u0131. BM G\u0131da ve Tar\u0131m Örgütü’nün her y\u0131l yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 G\u0131da Güvenli\u011fi Durumu Raporlar\u0131 da 2014 y\u0131l\u0131ndan bu yana açl\u0131\u011f\u0131n azalmak yerine artarak devam etmesi konusunda alarm verdi\u011fini ortaya koymaktayd\u0131. Öte yandan, 2015 y\u0131l\u0131nda BM’nin 2030 y\u0131l\u0131 için amaçlad\u0131\u011f\u0131 “Sürdürülebilir Kalk\u0131nma Hedefleri”<\/em>nin ikincisi olan S\u0131f\u0131r Açl\u0131k hedefinin, pandeminin de etkisiyle art\u0131k imkâns\u0131z hale geldi\u011fi bu dönemde dünya yeni bir sorunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n Rusya – Ukrayna Sava\u015f\u0131’n\u0131n küresel açl\u0131kla alâkas\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n \u0130lk anda Rusya-Ukrayna Sava\u015f\u0131’n\u0131n uzak ülkelerdeki k\u0131tl\u0131k ve küresel açl\u0131kla ne ilgisi oldu\u011funu anlamakta güçlük çekenler olacak. Ne var ki sava\u015f\u0131n g\u0131da güvencesine olan etkisi tahmin edemedi\u011fimiz kadar fazlad\u0131r. Rusya ve Ukrayna, sahip olduklar\u0131 mümbit tar\u0131m topraklar\u0131 ile “Avrupa’n\u0131n ekmek sepeti”<\/em> olarak tan\u0131nmaktad\u0131r. Bölge, dünya tar\u0131m üretiminin %15’ine ve dünya ihracat\u0131n\u0131n da yakla\u015f\u0131k %30’una sahip bulunmaktad\u0131r. Dahas\u0131, iki ülke ayçiçek ya\u011f\u0131 üretiminin %80’ini kar\u015f\u0131larken, Ukrayna dünyan\u0131n 4. büyük m\u0131s\u0131r ihracatç\u0131s\u0131 konumundad\u0131r. Rusya ise dünyan\u0131n en büyük gübre ihracatç\u0131s\u0131 olarak, küresel pazar\u0131n %15’ini elinde tutmaktad\u0131r. Ortado\u011fu ve Kuzey Afrika’ya ilaveten, Ukrayna’dan tah\u0131l ithal eden ülkelerin ba\u015f\u0131nda Endonezya ve onu takiben Pakistan, Türkiye ve baz\u0131 Orta Asya ülkeleri bulunmaktad\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n Avrupa \u015fimdiden alternatif ticaret imkânlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak uzak pazarlar ula\u015f\u0131m aç\u0131s\u0131ndan ciddi fiyat art\u0131\u015flar\u0131n\u0131 da getirmi\u015f durumdad\u0131r. Temel g\u0131da tüketiminin tah\u0131la dayal\u0131 oldu\u011fu Ortado\u011fu ve Kuzey Afrika ülkeleri ise, \u015fimdiden sava\u015f\u0131n etkilerini hissetmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Buradaki halk zaten ekonomik ve politik sorunlarla, pandeminin etkileriyle ve son y\u0131llardaki kurakl\u0131kla mücadele ederken, fiyat art\u0131\u015flar\u0131 onlar için gelecek bir tehlike de\u011fil, \u015fu anda ya\u015fad\u0131klar\u0131 ciddi bir s\u0131k\u0131nt\u0131d\u0131r. Fiyat art\u0131\u015flar\u0131 zaten 2020 y\u0131l\u0131ndan bu yana iki kat\u0131ndan daha fazlaya ula\u015fm\u0131\u015f durumdad\u0131r. BM, fiyat art\u0131\u015flar\u0131 nedeniyle açl\u0131\u011f\u0131n 7,6 milyon ila 13,1 milyon ki\u015fiye ula\u015faca\u011f\u0131 konusunda uyar\u0131lar yapmaktad\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n Sava\u015f biraz daha sürerse neler olacakt\u0131r?<\/span><\/strong><\/p>\n E\u011fer sava\u015f birkaç ay daha devam ederse, gelecek hasat dönemi için yap\u0131lacak ekimler yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 için, zaten zor \u015fartlar alt\u0131nda mücadele veren Ukrayna halk\u0131, ba\u015fta çiftçiler ve tar\u0131mla u\u011fra\u015fanlar olmak üzere, uzun bir dönem açl\u0131k ve yoksullukla mücadele etmek zorunda kalacaklard\u0131r. Bu durum daha geni\u015f bir alana yay\u0131larak Ortado\u011fu ve Afrika ülkelerini, hatta Asya’y\u0131 da etkisi alt\u0131na alacakt\u0131r. Özellikle gübredeki a\u015f\u0131r\u0131 fiyat yükselmeleri Brezilya ve Arjantin’deki hayvan yemi üretimini etkileyece\u011finden, dünyan\u0131n her yerinde et ve süt fiyatlar\u0131nda ciddi sorunlara yol açabilecek boyutlara ula\u015facakt\u0131r. Bu arada, 20 y\u0131ld\u0131r AKP iktidar\u0131nda ihmal edilen tar\u0131m yüzünden Türkiye de büyük bir tehlike alt\u0131ndad\u0131r! <\/span><\/strong><\/p>\n Fiyat art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan g\u0131da krizi ve politik çat\u0131\u015fmalar yo\u011funla\u015f\u0131r!<\/span><\/strong><\/p>\n Açl\u0131\u011f\u0131n politik çalkant\u0131lara neden oldu\u011funa yak\u0131n tarih \u015fahitlik yapmaktad\u0131r. 2011 y\u0131l\u0131nda Rusya orman yang\u0131nlar\u0131 nedeniyle bu\u011fday ihracat\u0131n\u0131 durdurunca, bu\u011fday\u0131n\u0131n %90‘\u0131n\u0131 ithal eden M\u0131s\u0131r’da ekmek fiyatlar\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 yükselmi\u015f, bu da ayaklanmalara yol açm\u0131\u015ft\u0131r. Akabinde de, politik nedenlerin de tetiklemesi ile Arap Bahar\u0131 ba\u015flam\u0131\u015f ve k\u0131sa sürede kom\u015fu ülkelere s\u0131çram\u0131\u015ft\u0131r. Bu bölge zaten politik çalkant\u0131lara aç\u0131k oldu\u011fundan, olas\u0131 bir sorunu tekrar ya\u015famas\u0131 kaç\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Çünkü M\u0131s\u0131r; halen bu\u011fday\u0131n\u0131n %60’\u0131n\u0131 Rusya’dan, %40’\u0131n\u0131 Ukrayna’dan almakta ve M\u0131s\u0131r yönetimi \u015fu anda bu\u011fday stoklar\u0131n\u0131n ne kadar sürece\u011fini konu\u015fmaktad\u0131r. Ortado\u011fu ve Kuzey Afrika ülkeleri; örne\u011fin M\u0131s\u0131r, Tunus, Cezayir ve Fas devaml\u0131 olarak bu\u011fday fiyatlar\u0131n\u0131 sübvanse ediyor. Bu bölgenin geleneksel beslenme düzeni tah\u0131l a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 oldu\u011fundan, yüksek fiyatlar sübvansiyonun azalmas\u0131na, fiyatlar\u0131n artmas\u0131na ve tüketimin k\u0131s\u0131lmas\u0131na neden olaca\u011f\u0131ndan, özellikle kentlerde ya\u015fayan yoksullar\u0131n ve k\u0131rsal alanlar\u0131n bu durumdan çok etkilenecekleri aç\u0131kt\u0131r. Maalesef Türkiye’nin durumu da bundan farks\u0131zd\u0131r. Ukrayna Sava\u015f\u0131’n\u0131n getirdi\u011fi kritik durum, 2008 ve 2011 y\u0131l\u0131nda ya\u015fanan g\u0131da fiyatlar\u0131 krizinden çok farkl\u0131 ve s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131d\u0131r. Çünkü o zaman ne sava\u015f vard\u0131 ne de pandemi… Üstelik Amerikan dolar\u0131 da daha dü\u015fük de\u011ferde oldu\u011fu için Türkiye gibi baz\u0131 g\u0131da ithalatç\u0131s\u0131 ülkeler bu krizi çok fazla etkilenmeden atlatm\u0131\u015flard\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n Rusya ve Ukrayna’n\u0131n küresel tah\u0131l ticaretindeki önemi ve sonuçlar\u0131!<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n Karadeniz küresel tah\u0131l pazar\u0131n\u0131n merkezi konumundad\u0131r. Sava\u015f ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan beri ihracat\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 önemli limanlar ise kapal\u0131d\u0131r. Rusya geçici olarak tah\u0131l ihracat\u0131n\u0131 durdurmu\u015ftur, Ukrayna ise zaten sava\u015f alan\u0131d\u0131r. Buna ilaveten, Rusya ve Belarus, ABD ve Bat\u0131 ülkelerinin ambargo uygulamas\u0131 nedeniyle Karadeniz ticareti pratik olarak bloke olmu\u015f durumdad\u0131r. Ne var ki, ambargonun etkisi tahmin edildi\u011finin aksine, ekonomik olarak sadece Rusya’y\u0131 de\u011fil, çok geni\u015f bir kitleyi etkilemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Üstelik ambargoya Çin, Hindistan, Türkiye ve daha birçok “Küresel Güney” ülkesi henüz kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu da, ekonomik ambargonun bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamak konusunda ne kadar etkisiz oldu\u011funu ve esas amac\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda masum kitleleri ne kadar olumsuz etkiledi\u011fini bir kez daha kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n Pandemi bizlere küresel tedarik zincirlerinin ne kadar k\u0131r\u0131lgan oldu\u011funu ve kolay kolay eski hale getirilemeyece\u011fi gerçe\u011fini de hat\u0131rlatm\u0131\u015ft\u0131r. Dünya G\u0131da ve Tar\u0131m Örgütü’nün verilerine göre, g\u0131da fiyatlar\u0131 son 10 y\u0131l\u0131n en yükse\u011fine ula\u015fm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Buna ilaveten, artan petrol fiyatlar\u0131 ve küresel enflasyon, g\u0131da güvencesini ithalata ba\u011flayan birçok geli\u015fmekte olan ülkeyi özellikle de Amerikan dolar\u0131n\u0131n yükselmesiyle bo\u011fu\u015fmak zorunda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n Dünya tah\u0131l ticareti bir avuç ülkenin ve \u015firketin elinde bulunmaktad\u0131r!<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n BM Genel Sekteri Antonio Guterres’in Ukrayna Sava\u015f\u0131’n\u0131n ‘açl\u0131k f\u0131rt\u0131nas\u0131’na neden olabilece\u011fi uyar\u0131s\u0131nda bulunmas\u0131n\u0131n nedeni, dünya liderlerinin dikkatini neredeyse açl\u0131ktan k\u0131r\u0131larak yok olma raddesine gelen ülkelere çekmek amac\u0131ndayd\u0131. Birçok ülke için temel g\u0131da maddesi olan bu\u011fday üretimi ve ticaretinin bir avuç ülkenin ve \u015firketin elinde olmas\u0131, bu pazar\u0131n spekülasyonlara ne kadar aç\u0131k oldu\u011funu ve üreticilerin eline a\u015f\u0131r\u0131 bir güç verdi\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. Bu ise küreselle\u015fme ile daha da güçlenen, d\u0131\u015f ticarete ba\u011f\u0131ml\u0131 mevcut dünya g\u0131da sisteminin yap\u0131sal sorunlar\u0131n\u0131 ortaya koymas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan oldukça anlaml\u0131d\u0131r. Böyle olunca da beklenmedik sorunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda ve belirsizlik durumunda bizi bekleyen i\u015fte bu devaml\u0131 krizler olacakt\u0131r.<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n Ukrayna Sava\u015f\u0131, t\u0131pk\u0131 pandemi gibi, birçok ülkeyi milli g\u0131da politikalar\u0131n\u0131 revize etmeye mecbur b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130hracat ve ithalat dengesinin g\u0131da sistemlerinde ne kadar önemli oldu\u011funu, k\u0131sa dönemli, acil sorunlara çözüm aray\u0131c\u0131 politikalar\u0131n ne kadar yetersiz ve tehlikeli oldu\u011funu, birkaç ülkenin ve \u015firketin hâkimiyetindeki g\u0131da ticaretinin ne kadar tehlikeli oldu\u011funu, küreselle\u015fmenin getirdi\u011fi rehavet ile ‘kendi kendine yetme’ modellerinin rafa kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ne kadar yanl\u0131\u015f oldu\u011funu, g\u0131da ve tar\u0131mda yerel üretime ve k\u0131rsala öncelik vermenin özellikle kriz zamanlar\u0131nda ne kadar yararl\u0131 oldu\u011funu ve uzun dönemde g\u0131da ve tar\u0131mda d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 sona erdirerek, küreselle\u015fmenin f\u0131rt\u0131nalar\u0131 ile nas\u0131l mücadele edilebilece\u011fini birçok ülkeye göstermi\u015f bulunmaktad\u0131r. Umar\u0131z bundan herkes (gibi Erdo\u011fan iktidar\u0131 da) nasibini al\u0131r.[2]<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n <\/p>\n [1]<\/a> https:\/\/kriterdergi.com\/sayi\/2022\/6\/67<\/a> <\/span><\/p>\n
\n