{"id":1136,"date":"2007-12-04T12:00:21","date_gmt":"2007-12-04T12:00:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2007\/12\/04\/dle-ve-firat-kdtana-mi\/"},"modified":"2007-12-04T12:00:21","modified_gmt":"2007-12-04T12:00:21","slug":"dicle-ve-firat-kurdistana-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2007\/aralik-2007\/dicle-ve-firat-kurdistana-mi\/","title":{"rendered":"D\u0130CLE VE FIRAT K\u00dcRD\u0130STAN’A MI?"},"content":{"rendered":"
\u00a0 <\/p>\n

Siyonist \u0130srail'in Anar\u015fist ba\u015fkan\u0131 \u015eimon Perez ve kukla Filistin Devlet ba\u015fkan\u0131 Mahmut Abbas, s\u00f6zde Ortado\u011fu bar\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in ad\u0131m atmak, \u00f6zde ise \u00e7\u0131banba\u015f\u0131 \u0130srail'in varl\u0131\u011f\u0131na me\u015fruiyet kazand\u0131rmak \u00fczere T\u00fcrkiye'ye gelip en \u00fcst d\u00fczey devlet t\u00f6reniyle a\u011f\u0131rland\u0131. Ancak as\u0131l gizli g\u00fcndemin Dicle ve F\u0131rat nehirlerimiz \u00fczerinde 2.ci \u0130srail olacak K\u00fcrdistan'\u0131n s\u00f6z sahibi yap\u0131lmas\u0131 ve ABD'nin \u0130ran sald\u0131r\u0131s\u0131nda T\u00fcrkiye ve \u0130srail'in birlikte arka \u00e7\u0131kmas\u0131 oldu\u011fu kulislere yans\u0131d\u0131. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

<\/p>\n

T\u00fcrkiye'nin nehirlerine AB tuza\u011f\u0131! <\/p>\n

En de\u011ferli do\u011fal kayna\u011f\u0131m\u0131z sularla ilgili \u015fok bir iddia g\u00fcndeme geldi. Stratejik kurulu\u015flar\u0131m\u0131zdan sonra s\u0131ra nehirlere mi geldi? \u0130nsan\u0131 deh\u015fete d\u00fc\u015f\u00fcren bu iddiaya g\u00f6re nehirleri de \u00f6zelle\u015ftirmek i\u00e7in d\u00fc\u011fmeye bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor, Devlet Su \u0130\u015fleri (DS\u0130)'nin bu konuda taslak bir proje \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 kaydediliyor. <\/p>\n

'Bu kadar\u0131 da olmaz' t\u00fcr\u00fcnden bir iddia ortaya at\u0131ld\u0131. Bu iddia ger\u00e7ekten do\u011fru ise yenilir, yutulur cinsten de\u011fil. \u015eok iddiaya g\u00f6re DS\u0130, F\u0131rat ve Dicle nehirleri ba\u015fta olmak \u00fczere 12-13 nehrin akarsular\u0131ndan gelir elde etmek amac\u0131yla bir proje \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu projeyle nehirlerin de \u00f6zelle\u015ftirme kapsam\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekilirken, DS\u0130'nin olu\u015fturulacak bir konsorsiyuma akarsular\u0131 29 y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na sataca\u011f\u0131 vurgulan\u0131yor. \u0130nsan\u0131n t\u00fcylerini \u00fcrperten bu projenin se\u00e7imlerden sonra g\u00fcndeme getirilece\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\n

F\u0131rat ve Dicle'nin Fiyat\u0131 <\/p>\n

Sular\u0131n i\u015fletme hakk\u0131 29 y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na yabanc\u0131 ortakl\u0131 konsorsiyuma devredilerek, 3,1 milyar dolar gelir hedeflendi\u011fi kaydediliyor. Bu hesaba g\u00f6re, F\u0131rat'\u0131n de\u011feri 950 milyon dolar, Dicle'nin ise 650 milyon dolar oldu\u011fu belirtiliyor. Enerji projeleri de hesaba kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda 29 y\u0131ll\u0131k s\u00fcrede sular\u0131n i\u015fletme hakk\u0131n\u0131 devrinden toplan\u0131 15 milyar dolar gelir elde edilece\u011fi vurgulan\u0131yor. <\/p>\n

Bilindi\u011fi \u00fczere AB'nin \u0130lerleme Raporu'nda da sularla ilgili \u00f6zel talepleri olmu\u015ftu. AB, F\u0131rat-Dicle sular\u0131 ile GAP'\u0131n uluslar aras\u0131 y\u00f6netime devredilmesini istemi\u015fti. E\u011fer DS\u0130 ile ilgili ortaya at\u0131lan bu iddia do\u011fru ise, AKP'nin kamuoyuna unutturulan AB'nin talebi do\u011frultusunda gizliden gizliye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. <\/p>\n

\u00d6te yandan, \u00e7okuluslu su \u015firketlerinin IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131 gibi uluslar aras\u0131 finans kurumlan ile stratejik i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 bilinen bir \u015fey. Bu t\u00fcrden iki b\u00fcy\u00fck i\u015fbirli\u011fin temeli de 1996 y\u0131l\u0131nda kurulan D\u00fcnya Su Ortakl\u0131\u011f\u0131 (GWP) ve D\u00fcnya Su Konseyi (WWC) ile at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7ok uluslu su \u015firketlerinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in D\u00fcnya Bankas\u0131 ve IMF, stand-by anla\u015fmas\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelere verdi\u011fi kredi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sular\u0131n \u00f6zelle\u015ftirilmesini bir ko\u015ful olarak dayat\u0131yor. <\/p>\n

Bu ger\u00e7ekler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, T\u00fcrkiye'deki su kaynaklar\u0131n\u0131n AB ba\u015fta olmak \u00fczere IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131 boyutundaki \u00f6nemi ve niyetleri daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131yor. DS\u0130'in iddia edilen projesi de; ate\u015f olmayan yerden duman \u00e7\u0131kmaz misali, bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n gizliden gizliye y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koyuyor. <\/p>\n

Su havzalar\u0131m\u0131zda \u0130srail Hesab\u0131! <\/p>\n

<\/strong> <\/p>\n

Hat\u0131rlan\u0131rsa Uluslararas\u0131 Nehir Havzalar\u0131 Y\u00f6netimi Kongresi'nde T\u00fcrkiye'nin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisindeki nehir havzalar\u0131n\u0131n durumu masaya yat\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Birli\u011fi'nin 2004 y\u0131l\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ilerleme Raporu'nda G\u00fcneydo\u011fu Anadolu b\u00f6lgesindeki nehir ve sulama sistemlerinin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle uluslar aras\u0131 bir y\u00f6netime devredilmesi talebinin ard\u0131ndan b\u00f6ylesine bir toplant\u0131da T\u00fcrkiye'nin nehir havzalar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131lmas\u0131 anlaml\u0131yd\u0131. <\/p>\n

Zira, eski \u00c7evre Bakan\u0131 Osman Pepe, adeta AB'nin iste\u011fi do\u011frultusunda, "suyun havza baz\u0131nda y\u00f6netimini ve planlamas\u0131n\u0131 yapabilecek, suyu her y\u00f6n\u00fcyle b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir anlay\u0131\u015fla y\u00f6netebilecek g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yap\u0131ya ihtiya\u00e7 oldu\u011funu" vurgularken, D\u00fcnya Su Konseyi Ba\u015fkan\u0131 Loic Fauchon ise, \u00f6nemli su altyap\u0131lar\u0131n\u0131n ve su ar\u0131tma sistemlerinin d\u00fcnya dengesi i\u00e7in vazge\u00e7ilmez olduklar\u0131, d\u00fcnya miras\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcnmez bir par\u00e7as\u0131 olduklar\u0131 ve uluslararas\u0131 topluluk taraf\u0131ndan g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmalar\u0131 fikrinin kabul edilmesi gerekti\u011fini s\u00f6yleyerek, Anadolu'daki su havzalar\u0131n\u0131n sadece T\u00fcrkiye'ye ait olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesini dile getirmekten sak\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n

65 \u00fclkeden 800 konu\u011fun kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 2009 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye'de ger\u00e7ekle\u015ftirilecek olan 5'inci D\u00fcnya Su Forumu \u00f6ncesi yap\u0131lan bu kongrede d\u00fcnyan\u0131n nehir havzalar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken T\u00fcrkiye'nin de \u00f6nemli stratejik unsurlar\u0131ndan olan su kaynaklar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131lmas\u0131 hangi ama\u00e7l\u0131yd\u0131? Uluslararas\u0131 Nehir Havzalar\u0131 Y\u00f6netimi Kongresinde su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ciddi bir boyutta oldu\u011fu da kat\u0131l\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan g\u00fcndeme al\u0131nd\u0131. T\u00fcrkiye'nin Avrupa Birli\u011fi yolunda \u00f6n\u00fcne konulan GAP'\u0131n uluslar aras\u0131 bir merkez taraf\u0131ndan y\u00f6netilmesi \u015fart\u0131n\u0131n olmas\u0131" kongreyi \u00f6nemli k\u0131lan nedenler aras\u0131ndayd\u0131. <\/p>\n

Antalya Belek'te Gloria Golf Resort Hotel'de 22-24 mart tarihlerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen kongreye Ba\u015fbakan Recep Tayip Erdo\u011fan, \u00c7evre ve Orman Bakan\u0131 Osman Pepe, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakan\u0131 Hilmi G\u00fcler, DS\u0130 Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Veysel Ero\u011flu, D\u00fcnya Su Konseyi Ba\u015fkan\u0131 Loic Fauchon ve bir \u00e7ok yerli ve yabanc\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra 65 \u00fclkeden 800 bilim adam\u0131 ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131 kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n

Kongrenin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda konu\u015fan Recep T. Erdo\u011fan, "su havzalar\u0131n\u0131n \u00fclkeleraras\u0131 payla\u015f\u0131mla korunabilece\u011fini savunarak" bir nevi sular\u0131m\u0131z\u0131 sat\u0131l\u0131\u011fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. Erdo\u011fan, GAP'ta bilin\u00e7siz su kullan\u0131m\u0131 nedeni ile y\u00fcksek tuzlanman\u0131n verimlili\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirterek, kapal\u0131 kanalet sistemi ve ya\u011fmurlama ile verimlili\u011fi art\u0131racaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Erdo\u011fan, "Bu kadar c\u00f6mert olmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Zarar\u0131n neresinden d\u00f6nersek kard\u0131r. Bizde bunu kar hanemize ekleyece\u011fiz" dedi. Erdo\u011fan ayr\u0131ca k\u00fcresel \u0131s\u0131nmaya kar\u015f\u0131 'k\u0131sa', 'orta' ve 'uzun' vadeli tedbirler al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6zlerine ekledi. <\/p>\n

<\/p>\n

Yahudi Ba\u015fkan\u0131n ilgin\u00e7 a\u00e7\u0131klamas\u0131 <\/p>\n

<\/strong> <\/p>\n

D\u00fcnya Su Konseyi Ba\u015fkan\u0131 Loic Fauchon, ise nehir havzalar\u0131 y\u00f6netimi konusunda: "\u00d6nemli su altyap\u0131lar\u0131n\u0131n ve \u00f6nemli su ar\u0131tma sistemlerinin d\u00fcnya dengesi i\u00e7in vazge\u00e7ilmez olduklar\u0131, d\u00fcnya miras\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcnmez bir par\u00e7as\u0131 olduklar\u0131 ve uluslararas\u0131 topluluk taraf\u0131ndan g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmalar\u0131" fikrinin kabul edilmesi laz\u0131md\u0131r"26 diyerek, T\u00fcrkiye akarsular\u0131 \u00fczerindeki gizli hesaplar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n

D\u00fcnya Su G\u00fcn\u00fc'yd\u00fc ama insanlar\u0131n suya kavu\u015fmas\u0131n\u0131n en do\u011fal hak oldu\u011fundan dem vuran yoktu! Su kaynaklar\u0131 \u00f6zelle\u015ftirilebilir mi, \u00f6zelle\u015ftirilemez mi konusunu tart\u0131\u015fan yoktu! Yery\u00fcz\u00fcndeki yoksullar\u0131n bitmez t\u00fckenmez susuzlu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen yoktu! Eh, o arada i\u00e7me suyunu \u015fi\u015feleyip satan bir b\u00fcy\u00fck \u015firketimizin y\u00f6neticisi "korkmay\u0131n, 100 y\u0131l daha susuzluk \u00e7ekmeyece\u011fiz" buyurmu\u015f, \u00e7ok mu!. Bilim \u00e7evreleri tela\u015f i\u00e7indeymi\u015f; ard\u0131 ard\u0131na olumsuz bilimsel raporlar yay\u0131nlan\u0131yormu\u015f, kimin umurunda! Beyefendi herhalde k\u00fcresel \u0131s\u0131nma ve kurakl\u0131k \u00fczerine yay\u0131nlar sonucunda halk\u0131m\u0131z pani\u011fe kap\u0131l\u0131p ambalajl\u0131 i\u00e7me suyu t\u00fcketimini de k\u0131sarsa, diye korkuyor! \u00d6yle ya, \u00fclkemizdeki end\u00fcstriyel paket su pazar\u0131n\u0131n hacmi 1.5 milyar dolara ula\u015fmak \u00fczere!.. <\/p>\n

\u015eimdi de "denizden su ar\u0131t\u0131p kullanma"y\u0131 fark ettik! Son g\u00f6zdemiz o! Bu pahal\u0131 ve uygulama kapasitesi s\u0131n\u0131rl\u0131 y\u00f6ntem, TV tart\u0131\u015fmalar\u0131nda s\u0131k s\u0131k g\u00fcndeme geldi. \u0130SK\u0130 de denizden su ar\u0131t\u0131p \u015fehir \u015febekesine aktarma yolunda bir aya kadar sonu\u00e7 al\u0131naca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131 ya, birka\u00e7 ay i\u00e7inde kamuoyuna "korkacak bir \u015fey yok, \u00e7\u00f6lde kum, denizde su!" tavr\u0131 egemen olursa hi\u00e7 \u015fa\u015f\u0131rmam! Ondan sonras\u0131 da tembelliktir. Ondan sonras\u0131, su kaynaklar\u0131n\u0131n kirlenmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda kay\u0131ts\u0131zl\u0131kt\u0131r! Ne yaz\u0131k ki bu kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ve rahatlaman\u0131n alametlerini \u015fimdiden yak\u0131n \u00e7evremde g\u00f6r\u00fcyorum. Tam da kamuoyunun su t\u00fcketimi konusunda \u00e7ok duyarl\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fi bir zamanda \u00fcstelik! itiraf edelim ki gazetelere yans\u0131yan \u015fu t\u00fcr bilgiler de insan\u0131 \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131yor! Neymi\u015f? Uygar bir insan\u0131n g\u00fcnl\u00fck kentsel su t\u00fcketimi 150 litreymi\u015f. Gelin g\u00f6r\u00fcn ki, ortalama bir Amerikal\u0131 g\u00fcnde 680 litre su t\u00fcketiyormu\u015f… Ger\u00e7ek bu!27 <\/p>\n

"\u015eeyh Sait ve arkada\u015flar\u0131 K\u00fcrtlerin \u00f6nderleridir. Onlar K\u00fcrt davas\u0131 i\u00e7in \u00f6ld\u00fcler. Bu b\u00f6yledir, ama herkes konu\u015fmaktan \u00e7ekiniyor. Bug\u00fcn olmazsa yar\u0131n, yar\u0131n olmazsa \u00f6b\u00fcr g\u00fcn, bir g\u00fcn mutlaka oradaki \u015fehitler \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir abide yap\u0131lacakt\u0131r."28 <\/p>\n

Diyen \u015eeyh Sait'in Torunu Abd\u00fclmelik F\u0131rat B\u00fcy\u00fck K\u00fcrdistan Hayalleri kurarken… <\/p>\n

\u0130svi\u00e7re'de ya\u015farken ge\u00e7en aylarda \u00f6len Alman Yahudi'si Getri Han\u0131m\u0131n o\u011flu ve BM kalk\u0131nma program\u0131 Ba\u015fkan\u0131 ve Fetullah G\u00fclen hayran\u0131 Kemal Dervi\u015f'in de deste\u011fi ile BOP projesinde hizmet eden AKP iktidar\u0131 mutlu(!) sona ko\u015farken… <\/p>\n

CIA ve MOSAD marifetiyle, F\u0131rat ve Dicle'yi K\u00fcrdistan'\u0131n kontrol\u00fcne verilmeye haz\u0131rlan\u0131yor. <\/p>\n

<\/p>\n

\u015eimdi, Aydo\u011fan Me\u015feli'nin Jeopolitikteki \u015eu \u00d6nemli Tespitlerine Kulak Kabartmal\u0131y\u0131z: S\u0131n\u0131r A\u015fan Sular\u0131m\u0131z ve Jeopolitik \u00d6nemi <\/p>\n

<\/strong> <\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde su, ya\u015fam kayna\u011f\u0131 ve olmazsa olmaz ihtiya\u00e7 maddelerinden biridir, ilkel d\u00f6nemde insanlar akarsu kenarlar\u0131nda konaklay\u0131p kar\u0131nlar\u0131n\u0131 doyurmu\u015f ve dinlenmi\u015fler, Paleolitikteki ilk ma\u011fara yerle\u015fmeleri, akarsu vadilerinin dik yama\u00e7lar\u0131 boyunca s\u0131ralanan ma\u011faralar\u0131, Neolitik d\u00f6nemdeki ilk s\u00fcrekli yerle\u015fmeler genellikle su kenarlar\u0131n\u0131 tercih etmi\u015ftir. Su ve \u00f6zellikle akarsular, ilk insandan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze her zaman \u00f6nemli ve de\u011ferli olmu\u015f ve as\u0131rlar boyunca insanlar ve \u00fclkeler su kaynaklar\u0131na sahip olman\u0131n ve onu elde tutabilmenin sava\u015f\u0131n\u0131 vermi\u015flerdir. Ziraat devriminin ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi d\u00f6nemde, \u00e7ift\u00e7ilik ve hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fan yerle\u015fmelerin su kenarlar\u0131nda kurulmas\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n filizlenip geli\u015febilmesi i\u00e7in suya ihtiya\u00e7 duydu\u011funun bir kan\u0131t\u0131d\u0131r. M\u0131s\u0131r uygarl\u0131\u011f\u0131nda Nil nehrinin, Hint uygarl\u0131\u011f\u0131nda \u0130ndus, Pencab, Ganj ve Brahmaputra'n\u0131n, \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131nda Hoang ho ve Yang \u00e7e nehirlerinin rol\u00fc olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. <\/p>\n

En basit ifade ile bug\u00fcn bir tar\u0131m arazisi su kenar\u0131nda ise ve sulanabiliyorsa, kuru ve nadasa b\u0131rak\u0131lan tar\u0131m alanlar\u0131na g\u00f6re \u00e7ok daha fazla verimlidir ve yerine g\u00f6re y\u0131l i\u00e7inde birka\u00e7 kez \u00fcr\u00fcn al\u0131nabilir. Bu \u00e7ok basit ifadenin \u00f6tesinde insanlar, bug\u00fcn suyu sadece tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131 sulamak i\u00e7in de\u011fil, enerji \u00fcretimi, madencilik, in\u015faat, ula\u015f\u0131m sekt\u00f6r\u00fcnde ve \u00e7e\u015fitli end\u00fcstriyel alanlarda kullanmaktad\u0131rlar. Di\u011fer bir deyi\u015fle, bir \u00fclkenin ekonomik geli\u015fimi ve kalk\u0131nmas\u0131, tar\u0131msal ve end\u00fcstriyel \u00fcretim yapabilmesi, su kaynaklar\u0131na ve akarsulara kuvvetle ba\u011fl\u0131d\u0131r. Say\u0131lan bu nedenler y\u00fcz\u00fcnden, bir \u00fclkede do\u011fup, bir ba\u015fka \u00fclkeye ak\u0131p giden "s\u0131n\u0131r a\u015fan sular" zaman zaman s\u0131n\u0131rda\u015f \u00fclkeler aras\u0131nda ciddi ihtilaflar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131na ve sorunlar\u0131n ya\u015fanmas\u0131na neden olabilmektedir. <\/p>\n

\u015eimdi k\u0131saca s\u0131n\u0131r a\u015fan sular\u0131m\u0131z\u0131n hangileri oldu\u011funa, co\u011frafi, hidrografik \u00f6zelliklerine de\u011finelim ve en son, olu\u015fan sorunlar ile bu sorunlar\u0131n T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmesi ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 hakk\u0131nda fikir y\u00fcr\u00fctelim. <\/p>\n

<\/p>\n

\u00dclkemiz topraklar\u0131nda do\u011fup, s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131nda yollar\u0131na devam eden akarsular; ba\u015fta Basra k\u00f6rfezi havzas\u0131na dahil olan F\u0131rat ve Dicle ile Zap suyu olmak \u00fczere, Hazar Denizi havzas\u0131na dahil olan Ara\u015f ve Kura nehirleri ve Karadeniz havzas\u0131na d\u00f6k\u00fclen \u00c7oruh nehridir. Bu akarsulardan \u00c7oruh, Ara\u015f ve Kura nehirleri ile ilgili olarak kom\u015fular\u0131m\u0131zla aram\u0131zda \u00f6nemli bir sorun olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 halde \u00f6zellikle Dicle ve F\u0131rat nehirleri ile ilgili olarak ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze Suriye ve Irak ile aram\u0131zda \u00f6nemli sorunlar ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunu biraz da s\u00f6z konusu \u00fclkelerin iklim bak\u0131m\u0131ndan kurak ve yar\u0131 kurak \u00f6zellikler g\u00f6stermesine ve ayr\u0131ca F\u0131rat ve Dicle'nin GAP kapsam\u0131nda yer almas\u0131yla ili\u015fkili olarak pek \u00e7ok sulama projesi ve baraj yap\u0131m\u0131na sahne olmas\u0131na ba\u011flamak gerekir. <\/p>\n

\u00c7oruh Nehri <\/p>\n

<\/strong> <\/p>\n

S\u0131n\u0131r a\u015fan sular\u0131m\u0131z aras\u0131nda ilk olarak kuzeyden Karadeniz havzas\u0131ndan ba\u015flay\u0131p \u00c7oruh nehrini ele alal\u0131m. Ana kolunu Erzurum'un kuzeybat\u0131s\u0131ndaki Mescit da\u011flar\u0131n\u0131n bat\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden alan \u00c7oruh nehri, Kargapazar\u0131 da\u011flar\u0131ndan Oltu ve Tortum \u00e7aylar\u0131n\u0131 ald\u0131ktan sonra b\u00fcy\u00fcyerek Ka\u00e7kar ve Yaln\u0131z\u00e7am da\u011flar\u0131 aras\u0131nda derin bir vadide kuzeye do\u011fru akar. Artvin'e ula\u015ft\u0131ktan sonra bir dirsek \u00e7izen \u0131rmak kuzeybat\u0131ya d\u00f6ner ve Bor\u00e7ka'ya ula\u015ft\u0131ktan sonra tekrar kuzeye do\u011fru yoluna devam ederek Muratl\u0131 civar\u0131nda s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar ve Sarp s\u0131n\u0131r kasabas\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 80 km kuzeydo\u011fusunda, Batum'un bat\u0131s\u0131nda Karadeniz'e d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Y\u0131ll\u0131k ortalama 6,3 milyar m3<\/sup> ak\u0131\u015f hacmine sahip olan \u00c7oruh nehrinin toplam uzunlu\u011fu 431 km olup, bunun 410 km'si s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z i\u00e7inde, 21 km'lik b\u00f6l\u00fcm\u00fc s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131nda G\u00fcrcistan topraklar\u0131nda yer almaktad\u0131r. Kar ve ya\u011fmur sular\u0131yla beslenen ve en y\u00fcksek seviyesine Nisan, May\u0131s aylar\u0131nda ula\u015fan \u00c7oruh nehri en d\u00fc\u015f\u00fck seviyeye Eyl\u00fcl, Ekim aylar\u0131nda iner. Ortalama ak\u0131m de\u011feri 202 m3<\/sup>\/sn olan \u00c7oruh nehrinin en y\u00fcksek ak\u0131m de\u011feri 2431 m3<\/sup>\/sn, en d\u00fc\u015f\u00fck ak\u0131m de\u011feri ise 39 m3<\/sup>\/sn'dir. \u00c7oruh havzas\u0131 T\u00fcrkiye'de en fazla erozyona maruz kalan havzalardan biri olup, y\u0131lda 5,8 milyon m3<\/sup> yatak y\u00fck\u00fc ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00dclkemizin en h\u0131zl\u0131 akan nehri olan \u00c7oruh \u00fczerinde 1962 y\u0131l\u0131nda E.\u0130.E taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarla 10'u ana kol 17'si ise yan kollar \u00fczerinde olmak \u00fczere toplam 27 adet baraj ve H.E.S. tesisi yap\u0131m\u0131 planlanm\u0131\u015ft\u0131r. Sulama fonksiyonu olmayan bu tesislerin yap\u0131m\u0131 tamamland\u0131\u011f\u0131nda, T\u00fcrkiye'nin toplam enerji \u00fcretiminin %8'i, toplam hidroelektrik enerjisinin ise %34'\u00fc bu tesislerden sa\u011flanacakt\u0131r. <\/p>\n

<\/p>\n

Aras ve Kura Nehirleri <\/p>\n

<\/strong> <\/p>\n

Bu iki nehir, deniz seviyesinin 26 m daha alt\u0131nda bulunan, sular\u0131 tuzlu Hazar denizi kapal\u0131 havzas\u0131na d\u00f6k\u00fclen akarsulard\u0131r. Hazar denizine ula\u015fmadan \u00f6nce birle\u015ferek tek kol halinde deniz olarak telaffuz edilen ancak b\u00fcy\u00fck bir g\u00f6l durumunda olan Hazar denizine d\u00f6k\u00fcl\u00fcrler. <\/p>\n

Bir\u00e7ok kaynakta K\u00fcr suyu, K\u00fcr\u00e7ay, Delik\u00fcr olarak ad\u0131 ge\u00e7en ve antik\u00e7a\u011fda Kyros ad\u0131yla bilinen Kura nehri, kaynaklar\u0131n\u0131 Do\u011fu Anadolu b\u00f6lgesinden alan b\u00fcy\u00fck ve \u00f6nemli bir akarsudur. Toplam 1515 km olan \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131n\u0131n 189 km si \u00fclkemiz s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde olan Kura nehri, yine \u00fclkemiz s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde 4852 km2<\/sup> su toplama alan\u0131na sahiptir. Do\u011fu Anadolu b\u00f6lgesinin kuzey kesiminde Allah\u00fcekber da\u011flar\u0131n\u0131n kuzey yama\u00e7lar\u0131ndan do\u011fan Kay\u0131nl\u0131kdere, T\u00fcrkmendere ve Erzurum Kars platosunun y\u00fcksek kesimlerinden ve Yaln\u0131z \u00e7am da\u011flar\u0131n\u0131n do\u011fu yama\u00e7lar\u0131ndan gelen derelerle birle\u015ferek olu\u015fan akarsu, G\u00f6le ve Ardahan ovalar\u0131n\u0131 ge\u00e7erek do\u011fuya do\u011fru yoluna devam eder. E\u011fimin azl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak Ardahan ovas\u0131nda menderesler \u00e7izerek akan Kura nehri, bu ovan\u0131n bitiminden sonra dar ve derin bir bo\u011faza girerek yakla\u015f\u0131k 65 km boyunca G\u00fcrcistan s\u0131n\u0131r\u0131na kadar \u00c7\u0131ld\u0131r-Kurtkale karayolunun da takip etti\u011fi bu dar vadi i\u00e7inden Gb-Kd y\u00f6n\u00fcnde akarak, Kurtkale yak\u0131nlar\u0131nda s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar. G\u00fcrcistan topraklar\u0131nda kuzeye do\u011fru gidip sonra do\u011fuya do\u011fru d\u00f6nen b\u00fcy\u00fck bir yay \u00e7izen Kura Ahilkelek suyu ile Posof suyu'nu da ald\u0131ktan sonra G\u00fcrcistan'\u0131n Borcomi, Gori ve Tiflis kentlerini ge\u00e7er, Azerbaycan topraklar\u0131nda Kafkaslardan ve Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f'dan gelen sular\u0131 da al\u0131r ve nihayet Sebirabad kenti yak\u0131nlar\u0131nda Aras nehri ile birle\u015ferek tek kol halinde Hazar denizine d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. <\/p>\n

Kura ile Aras nehrinin birle\u015fmesiyle olu\u015fan akarsu da Kura ismi ile an\u0131lmaktad\u0131r. <\/p>\n

Oktalama ak\u0131m de\u011feri 25 m3<\/sup>\/sn olan Kura nehri \u00e7ekik d\u00f6nemine Eyl\u00fcl, Ekim ay\u0131nda, kabar\u0131k d\u00f6nemine ise karlar\u0131n eriyip, ya\u011fmurlar\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 Nisan, May\u0131s aylar\u0131nda ula\u015f\u0131r. Kura nehrinin s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131nda kalan a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131 d\u00fczenli bir rejime ve sakin bir ak\u0131\u015fa sahip oldu\u011fu i\u00e7in ula\u015f\u0131ma elveri\u015flidir. Topraklar\u0131m\u0131zdaki b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerinde enerji veya sulama ama\u00e7l\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 herhangi bir tesis bulunmamas\u0131na kar\u015f\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 kesiminde sulama ve enerji ama\u00e7l\u0131 barajlar kurulmu\u015ftur. <\/p>\n

Aras nehri Bing\u00f6l da\u011flar\u0131n\u0131n kuzey yama\u00e7lar\u0131ndan do\u011far ve bir yay \u00e7izerek do\u011fuya d\u00f6ner. Tekman civar\u0131nda bir kol, Pasinler ovas\u0131nda Pasin \u00e7ay\u0131n\u0131 alarak b\u00fcy\u00fcr, Horasan yak\u0131nlar\u0131nda Zivin \u00e7ay\u0131n\u0131 da ald\u0131ktan sonra genel olarak do\u011fu-bat\u0131 do\u011frultusunda akarak Ka\u011f\u0131zman'\u0131 ge\u00e7er ve Tuzluca kuzeyinde Ermenistan ile do\u011fal s\u0131n\u0131r\u0131m\u0131z\u0131 olu\u015fturan Arpa\u00e7ay'\u0131 kuzeyden alarak I\u011fd\u0131r ovas\u0131na girer. Do\u011fu ve g\u00fcneydo\u011fu y\u00f6n\u00fcnde yoluna devam eden Aras, T\u00fcrkiye-Ermenistan ve Nah\u00e7\u0131van aras\u0131nda s\u0131n\u0131r olu\u015fturduktan sonra I\u011fd\u0131r ovas\u0131n\u0131n g\u00fcneydo\u011fu ucunda s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131 terk eder. Kaynaklar\u0131n\u0131 K\u00fc\u00e7\u00fck A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcney yama\u00e7lar\u0131ndan alan Sar\u0131su'yun (Zengimar suyu) kat\u0131lmas\u0131ndan sonra do\u011fuya d\u00f6nen Aras, \u0130ran'\u0131n Ermenistan ve Azerbaycan ile olan s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 da \u00e7izer ve yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edildi\u011fi gibi Sebirabad'da Kura nehri ile birle\u015fir. Y\u00fcksek ve da\u011fl\u0131k bir b\u00f6lgede ak\u0131\u015f g\u00f6steren Aras nehri, k\u0131\u015f\u0131n \u00e7ok uzun ve sert ge\u00e7mesi sonucu k\u0131\u015f aylar\u0131nda donar. Ya\u011fan kar\u0131n yerde kalmas\u0131 Aras'\u0131n \u00e7ekik seviyesinin k\u0131\u015f\u0131n g\u00f6r\u00fclmesine neden olur. Karlar\u0131n eridi\u011fi, bahar ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc Nisan, May\u0131s, Haziran aylar\u0131nda Aras'\u0131n sular\u0131 y\u00fckselir ve \u00e7o\u011fu kez ta\u015fk\u0131nlara neden olarak, karayolu ula\u015f\u0131m\u0131 da engeller. Ortalama ak\u0131m de\u011feri 56,8 m3<\/sup>\/sn olan Aras nehrinin en y\u00fcksek ak\u0131m de\u011feri 1024 m3<\/sup>\/sn, en d\u00fc\u015f\u00fck ak\u0131m de\u011feri ise 5,4m3<\/sup>\/sn olarak \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Pasinler ve I\u011fd\u0131r ovas\u0131 gibi geni\u015f tar\u0131m arazilerinin bulundu\u011fu ovalara sulama sayesinde canl\u0131l\u0131k katan Aras nehri, rejiminin d\u00fczensiz olmas\u0131 nedeniyle akarsu ula\u015f\u0131m\u0131na elveri\u015fli de\u011fildir. <\/p>\n

<\/p>\n

F\u0131rat ve Dicle Nehirleri <\/p>\n

T\u00fcrkiye'nin en b\u00fcy\u00fck akarsular\u0131ndan olan F\u0131rat ve Dicle nehirleri, kaynaklar\u0131n\u0131 Do\u011fu Anadolu b\u00f6lgesinden alan ve s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131nda denize kavu\u015fan sulard\u0131r. Her iki akarsu da s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra Suriye ve Irak topraklar\u0131ndan ge\u00e7erek Basra k\u00f6rfezi kuzeyinde Kurna yak\u0131nlar\u0131nda birle\u015fir ve \u015eatt\u00fcl-arap ad\u0131n\u0131 alarak tek kol halinde Basra k\u00f6rfezine d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Di\u011fer s\u0131n\u0131r a\u015fan akarsularla ilgili s\u0131n\u0131rda\u015f \u00fclkelerle aram\u0131zda \u00f6nemli bir probleme rastlanmaz iken, F\u0131rat ve Dicle nehirleri ile ilgili olarak, Cumhuriyet tarihi boyunca ve \u00f6zellikle de G\u00fcneydo\u011fu Anadolu Projesi'nin (GAP) uygulamaya konulmas\u0131ndan sonra \u00e7ok say\u0131da sorun ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n

Tarihi kaynaklarda ad\u0131 Euphrates, Eufrate, El-Furat olarak ge\u00e7en F\u0131rat nehrinin toplam uzunlu\u011fu 2780 km'dir. Karasu ve Murat suyu isimli iki kolun birle\u015fmesiyle olu\u015fan F\u0131rat nehrinin \u00fclkemiz topraklar\u0131ndaki su toplama alan\u0131 yakla\u015f\u0131k olarak 100.915 km2<\/sup>'dir. <\/p>\n

Erzurum'un kuzeydo\u011fusunda Kargapazar\u0131 da\u011flar\u0131n\u0131n bat\u0131 yama\u00e7lar\u0131ndan kaynaklar\u0131n\u0131 alan Karasu kolunun Suriye s\u0131n\u0131r\u0131na kadar uzunlu\u011fu 971 km'dir. Do\u011fduktan sonra Erzurum ovas\u0131ndan ge\u00e7en Karasu bat\u0131ya do\u011fru akarak Erzincan ovas\u0131na gelir, Munzur da\u011flar\u0131n\u0131n kuzeyinden akarken Kuru\u00e7ay ve Gedikba\u015f\u0131 \u00e7ay\u0131n\u0131 al\u0131r ve keskin bir dirsek ile g\u00fcneydo\u011fuya y\u00f6nelir. \u00c7atl\u0131 suyunu bu noktada ald\u0131ktan sonra Keban baraj g\u00f6l\u00fcn\u00fc olu\u015fturan Karasu; Munzur da\u011flar\u0131n\u0131n bat\u0131s\u0131nda ve Ak\u00e7ap\u0131nar, A\u011f\u0131n g\u00fcneyinde bir \u0131rmaktan \u00e7ok ince uzun bir baraj g\u00f6leti halinde uzan\u0131r. <\/p>\n

Murat suyu ise F\u0131rat nehrinin do\u011fu kolu olma \u00f6zelli\u011finin \u00f6tesinde, 1263 km'lik uzunlu\u011fu ile Do\u011fu Anadolu b\u00f6lgesinin b\u00fcy\u00fck ve \u00f6nemli bir akarsuyu durumundad\u0131r. Van g\u00f6l\u00fc kuzeyindeki Alada\u011f'\u0131n kuzey yama\u00e7lar\u0131 ile Aras da\u011flar\u0131n\u0131n g\u00fcney yama\u00e7lar\u0131ndan kaynaklar\u0131n\u0131 alan Murat suyu, \u00f6nce g\u00fcneybat\u0131, Malazgirt ovas\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra bat\u0131 y\u00f6n\u00fcnde akarak kuzey ve g\u00fcneyden gelen bir\u00e7ok dereyi de al\u0131r ve Palu yak\u0131nlar\u0131nda Keban baraj g\u00f6l\u00fcne ula\u015f\u0131r. Palu'yu ge\u00e7tikten sonra Keban bara g\u00f6l\u00fcne ula\u015f\u0131r. Palu'yu ge\u00e7tikten sonra Keban baraj g\u00f6l\u00fcne kuzeyden Peri suyu kat\u0131l\u0131r. <\/p>\n

<\/strong> <\/p>\n

\u0130ki ana kol durumundaki Karasu ve Murat suyunun Keban'\u0131n yakla\u015f\u0131k 12 km kuzeyinde birle\u015fmesiyle as\u0131l F\u0131rat nehri olu\u015fur. Keban baraj\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131ndan sonra baraj g\u00f6letinin alt\u0131nda kalan bu birle\u015fme noktas\u0131ndan itibaren olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fcyen F\u0131rat nehri Keban ile Baskil aras\u0131ndaki Hasanda\u011f\u0131 k\u00fctlesinin varl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle bir b\u00fckl\u00fcm yaparak g\u00fcneydo\u011fuya y\u00f6nelir. Bu arada bat\u0131dan Tohma suyu ve Kuru\u00e7ay'\u0131 alarak K\u00f6m\u00fcrhan k\u00f6pr\u00fcs\u00fcn\u00fcn alt\u0131ndan ge\u00e7er ve G\u00fcneydo\u011fu Toroslar'\u0131 a\u015fmak \u00fczere dar ve derin bo\u011fazlara girer. Yakla\u015f\u0131k 50 km boyunca dar ve derin bir vadi i\u00e7inde akan F\u0131rat, bu vadinin en dar yerinde \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f bat\u0131s\u0131nda yap\u0131lan Karakaya baraj\u0131n\u0131 da ge\u00e7tikten sonra, bu kez Atat\u00fcrk baraj g\u00f6l\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. T\u00fcrkiye'nin ve GAP'\u0131n en b\u00fcy\u00fck baraj\u0131 olan Atat\u00fcrk baraj\u0131 G\u00fcneydo\u011fu Anadolu b\u00f6lgesinin co\u011frafi g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirmi\u015f; ba\u015fta tar\u0131msal faaliyetler olmak \u00fczere, ula\u015f\u0131m, end\u00fcstri, ticaret ve turizm faaliyetleri yeni bir boyut kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Dutluca ile Kuyulu aras\u0131nda yer alan baraj g\u00f6vdesinin g\u00fcneyinde F\u0131rat nehri Suriye s\u0131n\u0131r\u0131na varana kadar biri Birecik baraj\u0131, di\u011feri daha g\u00fcneydeki Karkam\u0131\u015f baraj\u0131 olmak \u00fczere iki baraj\u0131 daha ge\u00e7erek kademe kademe bir baraj g\u00f6l\u00fcnden di\u011ferine akarak ve bu arada Nizip suyu gibi baz\u0131 yan kollar\u0131 da alarak Suriye s\u0131n\u0131r\u0131na ula\u015f\u0131r. Gaziantep y\u00f6resinden gelen Sac\u0131r suyu s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131n hemen g\u00fcneyinde. F\u0131rat nehrine bat\u0131dan kat\u0131l\u0131r. <\/p>\n

Suriye, SSCB d\u00f6neminde, bu \u00fclkeden ald\u0131\u011f\u0131 yard\u0131mlarla F\u0131rat \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir baraj yapm\u0131\u015ft\u0131r. El-Tabaka ad\u0131yla an\u0131lan bu baraj\u0131n arkas\u0131nda olu\u015fan g\u00f6lete Buhayret\u00fcl Essad denilmekte ve elektrik \u00fcretimi ve sulama suyu temininde Suriye i\u00e7in hayati bir \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu g\u00f6l sayesinde Suriye \u00e7\u00f6l\u00fcn\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc de\u011fi\u015fmi\u015f, sulanabilen tar\u0131m alanlar\u0131 olu\u015fturulmu\u015f, Badiyet\u00fc\u015f\u015fam'da sulanan alanlar geni\u015flemi\u015f ve hayvanc\u0131l\u0131k ekonomisi canlanm\u0131\u015ft\u0131r. Suriye topraklar\u0131nda yol alan F\u0131rat nehrine Anadolu topraklar\u0131ndan do\u011fan bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck kol kat\u0131l\u0131r. Pek \u00e7o\u011fu yaz\u0131n \u00e7ekilen, kuruyan bu kollardan en \u00f6nemlisi \u00fc\u00e7 suyun birle\u015fmesiyle olu\u015fan Habur suyudur. Karacada\u011f ve Mardin E\u015fi\u011fi'nin g\u00fcney b\u00f6l\u00fcmlerinden do\u011fan Viran\u015fehir suyu ve Zerka suyu \u00c7a\u011f\u00e7a\u011fa suyu ile birle\u015ftikten sonra Habur suyu ad\u0131n\u0131 al\u0131r ve Hassece yak\u0131nlar\u0131nda F\u0131rat'a kar\u0131\u015f\u0131r. Ebukemal y\u00f6resinde Suriye topraklar\u0131ndan \u00e7\u0131karak Irak'a giren F\u0131rat nehri Habur suyundan sonra 1200 km boyunca ba\u015fka bir kol almaz. Kurak bir b\u00f6lgede yol al\u0131rken s\u0131zma ve buharla\u015fma sonucunda giderek zay\u0131flar. A\u00e7\u0131lan kanallarla tar\u0131m arazileri i\u00e7in sulama suyu al\u0131nmas\u0131 da F\u0131rat'\u0131 g\u00fc\u00e7ten d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve Kurna yak\u0131nlar\u0131nda Dicle ile birle\u015fmeden \u00f6nce bir\u00e7ok kola ayr\u0131larak batakl\u0131k alanlar olu\u015fturur. Kurna'da Dicle ile birle\u015ferek \u015eatt\u00fcl-arap ad\u0131n\u0131 al\u0131r ve k\u0131sa s\u00fcre sonra Basra k\u00f6rfezine d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Toplam uzunlu\u011fu 2780 km olan F\u0131rat'\u0131n \u00fclkemizdeki su toplama alan\u0131 100.915 km2<\/sup>'dir. En \u00e7ekik d\u00f6nemini Eyl\u00fcl ay\u0131nda sonbahar mevsiminde ya\u015fayan F\u0131rat nehrinin bu d\u00f6nemdeki ak\u0131m\u0131 Suriye s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n bir noktada yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmlere g\u00f6re 113 m3<\/sup>\/sn'dir. \u0130lkbahar ba\u015flar\u0131ndan itibaren Mart ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda karlar\u0131n erimeye ba\u015flamas\u0131yla canl\u0131l\u0131k kazanan akarsu en y\u00fcksek seviyesine Nisan ay\u0131 sonlar\u0131nda ula\u015f\u0131r. Bu d\u00f6nemdeki en y\u00fcksek ak\u0131m de\u011feri 5374 m3<\/sup>\/sn olarak \u00f6l\u00e7\u00fclen F\u0131rat'\u0131n y\u0131ll\u0131k ortalama ak\u0131m\u0131 909 m3<\/sup>\/sn dir. Rejiminin d\u00fczensiz olmas\u0131 nedeniyle akarsu ula\u015f\u0131m\u0131na pek elveri\u015fli olmayan F\u0131rat nehri, y\u00fczlerce y\u0131ld\u0131r tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n sulanmas\u0131na hizmet etmektedir. <\/p>\n

Antik\u00e7a\u011fda ad\u0131na Tigris ya da Tigre denilen Dicle nehri G\u00fcneydo\u011fu Toroslardan kaynaklar\u0131n\u0131 al\u0131r. Do\u011fdu\u011fu yerden s\u0131n\u0131r\u0131m\u0131za ula\u015fana kadar 523 km uzunlukta olan Dicle'nin toplam uzunlu\u011fu 1900 km'dir. Hazar g\u00f6l\u00fcn\u00fcn gide\u011feni ile Behrimaz \u00e7ay\u0131n\u0131 alan, ayr\u0131ca Hazarbaba da\u011f\u0131ndan inen erimi\u015f kar sular\u0131yla olu\u015fan bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck kolu alarak beslenen Dicle nehri ba\u015flang\u0131\u00e7ta Maden suyu veya Ergani suyu olarak an\u0131l\u0131r. E\u011fil yak\u0131nlar\u0131nda Birkilin suyunu, Diyarbak\u0131r yak\u0131n\u0131nda da Devege\u00e7idi suyunu alan Dicle Diyarbak\u0131r'a ula\u015ft\u0131ktan sonra keskin bir dirsek olu\u015fturarak do\u011fuya d\u00f6ner. Giderek geni\u015fleyen ve g\u00fcrle\u015fen Dicle'ye bu noktadan sonra \u00f6nemli kollar kat\u0131l\u0131r. Ambar \u00e7ay\u0131, Pamuk \u00e7ay\u0131, Salat \u00e7ay\u0131, G\u00f6ksu \u00e7ay\u0131 gibi k\u00fc\u00e7\u00fck kollar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Batman \u00e7ay\u0131, Garzan \u00e7ay\u0131 ve Bitlis \u00e7ay\u0131 gibi bol su ta\u015f\u0131yan akarsular Dicle'yi g\u00fc\u00e7lendirir. Havu\u015f\u015fahap da\u011flar\u0131ndan do\u011fan bol sulu Botan \u00e7ay\u0131n\u0131 ald\u0131ktan sonra keskin bir dirsekle \u00f6nce g\u00fcneye d\u00f6nen Dicle nehri bir s\u00fcre sonra g\u00fcneydo\u011fu y\u00f6n\u00fcne d\u00f6ner ve Mardin e\u015fi\u011fini dar ve derin bo\u011fazlarla ge\u00e7er. Cizre yak\u0131nlar\u0131nda K\u0131z\u0131lsu'yu alan Dicle bir s\u00fcre T\u00fcrkiye-Suriye s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 olu\u015fturarak akt\u0131ktan sonra do\u011fudan T\u00fcrkiye-Irak s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00e7izen Habur suyunu da alarak \u00fclkemizi terk eder ve g\u00fcneye do\u011fru ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Musul ve Ba\u011fdat'tan ge\u00e7tikten sonra Kurna yak\u0131n\u0131nda F\u0131rat ile birle\u015fir. Musul'un 40 km kadar g\u00fcneyinde Hakk\u00e2ri y\u00f6resinden gelen b\u00fcy\u00fck Zap suyu ile \u0130ran'dan gelen K\u00fc\u00e7\u00fck Zap ve Diyale suyunu alan Dicle nehri T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde 38280 km2<\/sup>'lik bir alan\u0131n sular\u0131n\u0131 bo\u015falt\u0131r. Ortalama ak\u0131m de\u011feri 629 m3<\/sup>\/sn olan akarsuyun kurak ve s\u0131cak ge\u00e7en yaz aylar\u0131nda ak\u0131m de\u011feri azalmakta ve sular\u0131 \u00e7ekilmektedir. Kar erimeleri ve bahar ya\u011f\u0131\u015flar\u0131 nedeniyle Mart ve Nisan aylar\u0131nda kabaran akarsuyun bu d\u00f6nemdeki maksimum ak\u0131m de\u011feri 6450 m3<\/sup>\/sn'ye kadar \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. <\/p>\n

F\u0131rat ve Dicle ile kollar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye i\u00e7in ayr\u0131 bir \u00f6nemi vard\u0131r. Ad\u0131yaman, Gaziantep, Kilis, \u015eanl\u0131urfa, Diyarbak\u0131r, Batman, Mardin, Siirt ve \u015e\u0131rnak illerinin kaplad\u0131\u011f\u0131 sahalar GAP b\u00f6lgesi olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. GAP'\u0131n (G\u00fcneydo\u011fu Anadolu Projesi) \u00f6nemi F\u0131rat ve Dicle nehirleri \u00fczerinde yap\u0131m\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclen barajlar ve hidroelektrik santralleri ile b\u00f6lgedeki verimli tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n sulanmas\u0131na y\u00f6nelik tesisler; kentsel ve k\u0131rsal-tar\u0131msal altyap\u0131, sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, sanayi, konut, turizm ve ula\u015ft\u0131rma ve di\u011fer sekt\u00f6rlerdeki yat\u0131r\u0131mlar\u0131 da i\u00e7ine alan ve b\u00f6lgenin sosyoekonomik geli\u015fimini ve kalk\u0131nmas\u0131n\u0131 hedef alan bir proje olmas\u0131d\u0131r. Zengin su kaynaklar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek \u00fczere 13 b\u00fcy\u00fck proje olu\u015fturulmu\u015ftur. Bu 'projelerin 7'si F\u0131rat, 6's\u0131 ise Dicle havzas\u0131nda yer almaktad\u0131r. S\u00f6z\u00fc edilen bu projeler tamamland\u0131\u011f\u0131nda F\u0131rat ve Dicle havzalar\u0131nda 22 baraj ve 19 hidroelektrik santrali in\u015fa edilmi\u015f olacak, b\u00f6ylece 7485 mw kurulu g\u00fc\u00e7 ile y\u0131lda 27 milyar kwh enerji \u00fcretilecektir. Buna ek olarak b\u00f6lgede 1,7 milyon hektarl\u0131k tar\u0131m alan\u0131n\u0131n sulanmas\u0131 hedeflenmektedir. Toplam yat\u0131r\u0131m de\u011ferinin 32 milyar ABD dolar\u0131 olaca\u011f\u0131 tahmin edilen bu proje T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin en b\u00fcy\u00fck projesi durumundad\u0131r ve s\u00f6z konusu projenin tamamlanmas\u0131yla, b\u00f6lgenin tar\u0131ma dayal\u0131 ihracat bak\u0131m\u0131ndan \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131 beklenmektedir. Bu ger\u00e7ekle\u015firse i\u015fsizlik oranlar\u0131nda azalma olacak ve di\u011fer b\u00f6lgelere g\u00f6\u00e7 olay\u0131 \u00f6nlenecektir. <\/p>\n

Buraya kadar sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z akarsulara ek olarak Asi nehri ve Meri\u00e7 nehri de s\u0131n\u0131r a\u015fan sular kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmektedir. <\/p>\n

Toplam uzunlu\u011fu 380 km olan Asi nehri, L\u00fcbnan'da, L\u00fcbnan ve Anti-L\u00fcbnan da\u011flar\u0131 aras\u0131ndaki Bekaa vadisinden do\u011far ve kuzeye do\u011fru akar. \u00dclkemiz s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn uzunlu\u011fu 97 km'dir. Hatay yak\u0131nlar\u0131nda T\u00fcrkiye topraklar\u0131na giren Asi nehri bat\u0131ya do\u011fru bir dirsek \u00e7izerek Antakya kenti yak\u0131nlar\u0131ndan ge\u00e7er ve Samanda\u011f kasabas\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda Akdeniz'e d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. F\u0131rat ve Dicle'nin sular\u0131n\u0131 haks\u0131z ve keyfi kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z bahanesiyle, Suriye Asi nehrinin sular\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye'ye hi\u00e7bir hak tan\u0131madan, istedi\u011fi gibi de\u011ferlendirmektedir. <\/p>\n

Kaynaklar\u0131n\u0131 Bulgaristan'dan alan ve toplam uzunlu\u011fu 480 km olan Meri\u00e7 (Bulgarca Maritsa) nehri, Rila da\u011flar\u0131ndan do\u011far. Do\u011fuya do\u011fru ak\u0131\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Balkan da\u011flar\u0131ndan gelen kollar\u0131 da al\u0131r. Rodop da\u011flar\u0131ndan kaynaklanan Arda \u0131rma\u011f\u0131 ile Balkan da\u011flar\u0131ndan gelen Tunca \u0131rma\u011f\u0131 da Edirne kenti yak\u0131nlar\u0131nda Meri\u00e7'e kat\u0131l\u0131r. Meri\u00e7 nehri 211 km boyunca T\u00fcrk-Yunan s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 olu\u015fturarak g\u00fcneye do\u011fru akar. \u0130psala kuzeyinde Meri\u00e7'e kat\u0131lan Ergene suyunun tamam\u0131 T\u00fcrkiye topraklar\u0131nda yer almaktad\u0131r. Edirne yak\u0131nlar\u0131nda yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmlere g\u00f6re Meri\u00e7 nehrinin ortalama ak\u0131m de\u011feri 182 m3<\/sup>\/sn olup, en y\u00fcksek ak\u0131m\u0131, Nisan-May\u0131s aylar\u0131nda kar erimeleriyle 1679 m3<\/sup>\/sn' ye ula\u015f\u0131r. Kar erimelerinin ve sa\u011fanak ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n fazla oldu\u011fu y\u0131llarda Bulgaristan ve Yunanistan baraj kapaklar\u0131n\u0131 a\u00e7arak \u0130psala ve Edirne \u00e7evresinde sel ve su bask\u0131nlar\u0131na neden olmakta, yaz aylar\u0131nda ise bu \u00fclkelerin a\u015f\u0131r\u0131 su kullan\u0131m\u0131 sonucunda Meri\u00e7 nehrinin yata\u011f\u0131nda yeterli su bulunmamakta, tar\u0131m ve sanayi alanlar\u0131nda su s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00e7ekilmektedir. T\u00fcrkiye ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda bu a\u00e7\u0131\u011f\u0131 kapatmak amac\u0131 ile Bulgaristan'dan para \u00f6deyerek su sat\u0131n alm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n

Ba\u015fta da belirtti\u011fimiz gibi s\u0131n\u0131r a\u015fan sular konusunda Yunanistan ve Bulgaristan ile ciddi bir sorunumuz bulunmamaktad\u0131r. S\u0131k\u0131nt\u0131 Suriye ve Irak'la ya\u015fanmaktad\u0131r. As\u0131l bunlar\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtan ise \u0130srail ve Amerika'd\u0131r. Kuzey Irak'ta K\u00fcrdistan'\u0131 ise, 2. \u0130srail olacak \u015fekilde kurmu\u015flard\u0131r. <\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 <\/p>\n

Siyonist \u0130srail'in Anar\u015fist ba\u015fkan\u0131 \u015eimon Perez ve kukla Filistin Devlet ba\u015fkan\u0131 Mahmut Abbas, s\u00f6zde Ortado\u011fu bar\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in ad\u0131m atmak, \u00f6zde ise \u00e7\u0131banba\u015f\u0131 \u0130srail'in varl\u0131\u011f\u0131na me\u015fruiyet kazand\u0131rmak \u00fczere T\u00fcrkiye'ye gelip en \u00fcst d\u00fczey devlet t\u00f6reniyle a\u011f\u0131rland\u0131. Ancak as\u0131l gizli g\u00fcndemin Dicle ve F\u0131rat nehirlerimiz \u00fczerinde 2.ci \u0130srail olacak K\u00fcrdistan'\u0131n s\u00f6z sahibi yap\u0131lmas\u0131 ve ABD'nin \u0130ran sald\u0131r\u0131s\u0131nda T\u00fcrkiye ve \u0130srail'in birlikte arka \u00e7\u0131kmas\u0131 oldu\u011fu kulislere yans\u0131d\u0131. <\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"class_list":["post-1136","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aralik-2007"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1136","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1136"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1136\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1136"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1136"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}