\u0130slam d\u00fcnyas\u0131 aya\u011fa kalkmal\u0131<\/p>\n
\u0130srail’in Ha’aretz gazetesi, h\u00fck\u00fcmetin, Mescid-i Aksa’daki, Fasl\u0131lar Kap\u0131s\u0131 alan\u0131ndaki in\u015faat ve kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yeniden ba\u015flat\u0131lmas\u0131 talimat\u0131n\u0131 verdi\u011fini yazd\u0131. Gazete, \u0130srail h\u00fck\u00fcmetinin, \u0130srail Eski Eserler \u0130daresi’nden kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca \u00e7abuk tamamlamas\u0131n\u0131 istedi\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. A\u011flama Duvar\u0131’ndan El Aksa Camisi avlusuna ge\u00e7i\u015fi sa\u011flayan Fasl\u0131lar Kap\u0131s\u0131’ndaki in\u015faat ve arkeolojik kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, ge\u00e7en Haziran ay\u0131nda, Filistinlilerden gelen tepkiler ve uluslararas\u0131 d\u00fczeydeki ele\u015ftiriler nedeniyle ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Eyl\u00fcl ay\u0131nda \u0130r Amim adl\u0131 \u0130srailli \u00f6rg\u00fct, kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yeniden ba\u015flat\u0131lmas\u0131 karar\u0131 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurmu\u015f, \u0130srail kabinesinin tek M\u00fcsl\u00fcman Arap bakan\u0131, Kadimal\u0131 Bilim, K\u00fclt\u00fcr ve Spor Bakan\u0131 Galib Macadele, h\u00fck\u00fcmetten \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n durdurulmas\u0131n\u0131 talep etmi\u015f ve kaz\u0131lar bir s\u00fcreli\u011fine ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Kaz\u0131lar yeniden ba\u015flad\u0131<\/p>\n
Ha’aretz gazetesi, Bakanlar Kurulunun 29 Kas\u0131mda, bakanl\u0131k temsilcilerinden olu\u015fan komisyonun Eyl\u00fcl ay\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131, kaz\u0131lar\u0131n yeniden ba\u015flat\u0131lmas\u0131 yolundaki karar\u0131n\u0131 onaylad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazd\u0131. H\u00fck\u00fcmetin, \u0130srail Eski Eserler \u0130daresi’ne, “arkeolojik de\u011feri olmayan t\u00fcm buluntular\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, tarihi de\u011ferlerin ve yap\u0131tlar\u0131n esteti\u011finin korunmas\u0131, g\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 ve ayn\u0131 zamanda sosyal haks\u0131zl\u0131klar\u0131 giderecek bir form\u00fcl bulacak \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi” ad\u0131 alt\u0131nda talimat verdi\u011fi vurguland\u0131.<\/p>\n
\u0130srail kabinesinin, arkeolojik ve koruma ama\u00e7l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar ad\u0131 alt\u0131nda 3,5 milyon \u0130srail \u015fekeli \u00f6denek ay\u0131rma karar\u0131 ald\u0131\u011f\u0131, Ba\u015fbakanl\u0131k M\u00fcste\u015farl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da kaz\u0131 alan\u0131ndaki, tahmini bedeli 14 milyon \u015eekel olan daimi k\u00f6pr\u00fc in\u015faat\u0131 dahil, harcamalar\u0131 denetlemekle sorumlu oldu\u011fu anlat\u0131ld\u0131.\u00a0 B\u00fct\u00e7e kaynaklar\u0131, kaz\u0131lara ili\u015fkin planlar Kud\u00fcs B\u00f6lgesel Planlama Komisyonu’nca onaylan\u0131r onaylanmaz tahsis kullan\u0131ma a\u00e7\u0131lacakt\u0131.<\/p>\n
Osmanl\u0131’n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan ders al\u0131nmal\u0131!<\/p>\n
Prof. \u0130nalc\u0131k’\u0131n temel tezine g\u00f6re, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun par\u00e7alanmas\u0131nda as\u0131l amil Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerdir. Bu verilmi\u015f bir karard\u0131r. Bat\u0131 daha sonra bunun ara\u00e7lar\u0131n\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Onlar\u0131n ba\u015f\u0131nda da (mikro) milliyet\u00e7ilikler bulunmaktad\u0131r. Yunan, Bulgar milliyet\u00e7ili\u011fini g\u00fcden \u00e7eteler Bat\u0131 taraf\u0131ndan k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131l\u0131r. S\u00fcrd\u00fcr\u00fclen m\u00fccadelenin sonunda daima kongreler toplan\u0131r ve oralarda daima Osmanl\u0131’n\u0131n aleyhine olan kararlar al\u0131n\u0131r. Y\u0131k\u0131l\u0131\u015f bu yoldan sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Osmanl\u0131’n\u0131n zay\u0131f halkas\u0131<\/p>\n
Zaman Gazetesinin de sahip \u00e7\u0131k\u0131p savundu\u011fu gibi Prof. \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu, Prof. \u0130nalc\u0131k’\u0131n bu tezine itiraz ediyor. Osmanl\u0131’n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131nda Bat\u0131’n\u0131n, mesela “Do\u011fu Sorunu” t\u00fcr\u00fcnden yakla\u015f\u0131mlar\u0131 elbette amil olmu\u015ftur. Fakat ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f milliyet\u00e7ilik meselesi sadece komitac\u0131lar\u0131n k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lmas\u0131na ve Bat\u0131’n\u0131n istemesine ba\u011flanamaz. Milliyet\u00e7ili\u011fin Osmanl\u0131’y\u0131 y\u0131kan bir unsur olmas\u0131nda 19. y\u00fczy\u0131ldaki Osmanl\u0131 devlet yap\u0131s\u0131n\u0131n ve i\u015fleyi\u015finin \u00f6nemli bir pay\u0131 vard\u0131r” diyor.<\/p>\n
Hanio\u011flu’na g\u00f6re, 19. y\u00fczy\u0131lda \u00e7ok \u00e7e\u015fitli nedenlerle “\u00e7evre” “merkez”e yeni sosyaldemokratik talepler iletmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu taleplerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 do\u011fal ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. Merkez onlar\u0131 alg\u0131lamakta, esneklik g\u00f6stermekte, kabul etmekte yetersiz kald\u0131. S\u00f6z konusu taleplere s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fck\u00e7e bu tutum milliyet\u00e7ilik temelinde bir araya gelen \u00e7ekirdek kuvvetlerin g\u00fc\u00e7lenmesine yol a\u00e7t\u0131. Tersinden s\u00f6yleyecek olursak milliyet\u00e7ilik \u00e7evreyi bir arada tutan ve merkeze kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7lendiren bir etken oldu ve bu Osmanl\u0131 y\u00f6netiminin i\u00e7e d\u00f6n\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnden, d\u0131\u015fa kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan kaynakland\u0131. Osmanl\u0131 farkl\u0131 davransayd\u0131 bunun tersi de olabilirdi. Bat\u0131 devre d\u0131\u015f\u0131 kalabilirdi. Rum, Ermeni, Yunan, Bulgar, S\u0131rp, K\u00fcrt milliyet\u00e7iliklerinin o derecede g\u00fc\u00e7lenmesinin alt\u0131nda yatan neden budur.” Zamanc\u0131lar\u0131n, \u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slamc\u0131lar\u0131n ve 2. cumhuriyet\u00e7i ge\u00e7inen kafas\u0131 kiral\u0131k ayd\u0131nlar\u0131n demek istedikleri \u015fuydu: G\u00fcneydo\u011fuya ve K\u00fcrt toplumuna demokratik bir federatif yap\u0131lanma hakk\u0131 tan\u0131mak zorunludur!..<\/p>\n
\u0130\u015fte\u00a0 Sabah’\u0131n\u00a0 saman gibi yorumlar\u0131:<\/p>\n
Ayn\u0131 ko\u015fullar\u0131n bir anlamda bug\u00fcn de devam etmedi\u011fi s\u00f6ylenebilir mi?<\/p>\n
Hanio\u011flu’nun \u00e7ok kuvvetli ve “alimane” bi\u00e7imde yazd\u0131\u011f\u0131 uzun yaz\u0131dan iki sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar\u0131labilir. O sonu\u00e7lar\u0131n birine g\u00f6re, evet, bug\u00fcn de durum ayn\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130kinci sonu\u00e7 \u015fu: Bug\u00fcne kadar T\u00fcrk siyasal yap\u0131s\u0131n\u0131 tahlilde \u00e7ok kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z merkez\u00e7evre ikili\u011fi (dikatomisi) Hanio\u011flu’nun analiziyle \u00e7ok farkl\u0131 fakat \u00e7ok somut bir noktaya oturuyor. \u00c7evre, talepleri olan, canl\u0131, dinamik bir “organizma”ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Sorun merkezin ona kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n
Hanio\u011flu’nun bundan sonraki yaz\u0131s\u0131 bence buna d\u00f6n\u00fck olmal\u0131, merkezdeki kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131n nedenlerini b\u00fcy\u00fck bir tarih\u00e7i olarak bize anlatmal\u0131d\u0131r. \u0130nalc\u0131k hocan\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini de bekliyoruz elbette.89<\/p>\n
ABD ve \u0130srail’in yeni hedefi M\u00fcsl\u00fcman bilim adamlar\u0131!<\/em><\/p>\n \u00dclkemizde son d\u00f6nemlerde ASELSAN m\u00fchendislerinin \u015f\u00fcpheli intiharlar\u0131 ve d\u00fc\u015fen u\u00e7aklarda se\u00e7kin bilim adamlar\u0131m\u0131z\u0131n olmas\u0131, g\u00f6zlerin 550 M\u00fcsl\u00fcman bilim adam\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrten ABD ve \u0130srail’e \u00e7evrilmesine neden oluyor. <\/em><\/p>\n Irak’ta yay\u0131nlanan El Bayna gazetesinin haberine g\u00f6re, \u0130srail ve ABD’nin yeni hedefi M\u00fcsl\u00fcman bilim adamlar\u0131 ve ayd\u0131nlar. Gazete, haberinde, son s\u00fcre\u00e7te 550 M\u00fcsl\u00fcman bilim adam\u0131n\u0131n MOSSAD ve ABD’li g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan kendileriyle i\u015fbirli\u011fi yapmad\u0131klar\u0131 gerek\u00e7esiyle katledildiklerine yer verdi. Tel Aviv’in bu bilim adamlar\u0131n\u0131 “Siyonist rejimin” g\u00fcvenli\u011fine bir tehdit olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve bunu halletmenin en iyi yolu olarak s\u0131k\u0131nt\u0131 veren entelekt\u00fcellere suikast d\u00fczenlemeye karar verdi\u011fi kaydediliyor.<\/em><\/p>\n Gazete haberinde “Cinayetler MOSSAD ve ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 – Pentagon taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi” denildi. Bug\u00fcne kadar 350 bilim adam\u0131 ve 200 profes\u00f6r sadece bu mezalimleri i\u015flemek \u00fczere Irak’a konu\u015fland\u0131r\u0131lan \u0130srailli MOSSAD komandolar\u0131 taraf\u0131ndan gizlice katledildi. Gazetede yer alan bir ba\u015fka iddia ise “ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’na g\u00f6re, bu cinayetler, Washington’un Irakl\u0131 bilim adamlar\u0131n\u0131 ABD ile i\u015fbirli\u011fine ikna etme giri\u015fimlerinin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanmas\u0131 \u00fczerine ger\u00e7ekle\u015fti” \u015feklinde. <\/em><\/p>\n S\u0131k\u0131nt\u0131 verenlere suikast!<\/em><\/p>\n Gazetenin haberinde, Tel Aviv’in bu bilim adamlar\u0131n\u0131 “Siyonist rejimin” g\u00fcvenli\u011fine bir tehdit olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve bunu halletmenin en iyi yolu olarak s\u0131k\u0131nt\u0131 veren entelekt\u00fcellere suikast d\u00fczenlemeye karar verdi\u011fi kaydediliyor. B\u00f6yle bir uygulamaya yedi ay \u00f6nce onay\u0131n\u0131 ifade eden Pentagon, \u0130srailli komandolara destek g\u00f6nderdi, ayr\u0131ca hedefteki \u00f6ld\u00fcr\u00fclecek olanlar hakk\u0131nda tam ki\u015fisel kay\u0131tlar\u0131 onlar (\u0130srailli komandolar) i\u00e7in tedarik etti. Bilim adamlar\u0131 evlerinden uzakta sahneye konan senaryolarla katledildi. Bunda, Irak’ta her g\u00fcn ger\u00e7ekle\u015fen d\u00fczenli beklenen bombal\u0131 sald\u0131r\u0131lardan istifade edildi.<\/em><\/p>\n D\u00fcnya buna nas\u0131l seyirci kal\u0131r?<\/em><\/p>\n Ortado\u011fu uzman\u0131 yazar \u0130brahim Karag\u00fcl de, “Bu \u00f6l\u00fcmlerden \u0130srail istihbarat servisi MOSSAD ve ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 Pentagon sorumlu. \u00d6l\u00fcmler, t\u0131pk\u0131 i\u015fkenceler gibi, sistematik bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fti. Baz\u0131lar\u0131 n\u00fckleer fizik\u00e7i olan bu insanlar, ABD ve \u0130srail’le i\u015fbirli\u011fi yapmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ya da ayn\u0131 \u00fclkeler i\u00e7in tehdit g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. 350 bilim adam\u0131 ve 200 profes\u00f6r\u00fcn bir \u00fclkede \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi nas\u0131l bir travmaya neden olur? D\u00fcnyada b\u00f6yle bir olay daha \u00f6nce ya\u015fanm\u0131\u015f m\u0131d\u0131r? Bir ayd\u0131n soyk\u0131r\u0131m\u0131 ya\u015fand\u0131, h\u00e2l\u00e2 devam ediyor. D\u00fcnya b\u00f6yle bir vah\u015fete nas\u0131l oldu da seyirci kalabildi, kal\u0131yor? Anlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil” dedi. <\/em><\/p>\n \u0130\u015fbirlik\u00e7i olmayanlar hedefte<\/em><\/p>\n Ortado\u011fu uzman\u0131, yazar H\u00fcsn\u00fc Mahalli de, s\u00f6z konusu haberin bilinen ve kan\u0131tlanm\u0131\u015f ger\u00e7ekleri i\u00e7erdi\u011fini belirtti. Mahalli, ABD ve \u0130srail politikalar\u0131yla i\u015fbirli\u011fi yapmayan her bilim adam\u0131 ve ayd\u0131n\u0131n da b\u00f6ylece hayati tehlike i\u00e7inde oldu\u011funu kaydetti. Mahalli ayr\u0131ca, Irak’ta, \u015eiilerin bile kendi aralar\u0131nda b\u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bu kez de Arap yanl\u0131s\u0131 \u015eiiler ve \u0130ran yanl\u0131s\u0131 \u015eiiler olmak \u00fczere yeni bir b\u00f6l\u00fcnme ve \u00e7at\u0131\u015fma ortam\u0131 olu\u015fturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/em><\/p>\n MOSSAD ve CIA parma\u011f\u0131 var m\u0131?<\/em><\/p>\n Cinayet mi, intihar m\u0131? ASELSAN m\u00fchendisleri neden \u00f6ld\u00fc?<\/em><\/p>\n ASELSAN m\u00fchendisleri planl\u0131 bir cinayetin kurban\u0131 m\u0131? Daha da \u00f6nemlisi, m\u00fchendisler hangi projelerde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu? ASELSAN’da \u00fc\u00e7 m\u00fchendis pe\u015f pe\u015fe intihar etti. Jandarma raporu, ‘her birinin farkl\u0131 y\u00f6ntemlerle intihar etti\u011fi’ni yazd\u0131. Bunun \u00fczerine savc\u0131l\u0131k dosyay\u0131 kapatt\u0131. Ancak Adli T\u0131p’\u0131n raporu, g\u00f6zleri yeniden bu \u00fc\u00e7 m\u00fchendise \u00e7evirdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu rapora g\u00f6re, \u00f6l\u00fcmlerden biri \u015f\u00fcpheliydi. ASELSAN m\u00fchendisleri planl\u0131 bir cinayetin kurban\u0131 m\u0131? Daha da \u00f6nemlisi, m\u00fchendisler hangi projelerde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu?<\/em><\/p>\n Tarih 7 A\u011fustos 2006. Kendisinden haber al\u0131namayan, ASELSAN’da \u00e7al\u0131\u015fan makine m\u00fchendisi H\u00fcseyin Ba\u015fbilen’in otomobili, Ankara Pursaklar Ayanc\u0131k yolu \u00fczerinde bulundu. Ba\u015fbilen, \u015fof\u00f6r koltu\u011funda kanlar i\u00e7inde yat\u0131yordu. 30 ya\u015f\u0131ndaki elektrik m\u00fchendisi H\u00fcseyin Ba\u015fbilen \u00e7oktan \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc. Araban\u0131n \u00f6n sa\u011f koltu\u011funda, gen\u00e7 m\u00fchendisin yazd\u0131\u011f\u0131 intihar mektubu ve alyans\u0131 bulundu. Otomobilin i\u00e7inde, yerde, ucu kanl\u0131 ve \u00fc\u00e7 santimetre a\u00e7\u0131k olan fal\u00e7ata vard\u0131. Jandarman\u0131n tutana\u011f\u0131na g\u00f6re; maktul\u00fcn sol bile\u011fi iki santimetre, boynunun sol taraf\u0131nda iki santimetre fal\u00e7atayla kesilmi\u015fti. \u00d6l\u00fcm sebebi olarak kan kayb\u0131 g\u00f6steriliyordu. Jandarma, otomobilin i\u00e7inde yapt\u0131\u011f\u0131 aramada Ba\u015fbilen’in \u00e7antas\u0131n\u0131 da buldu. Soru\u015fturma kapsam\u0131nda elde edilen bilgilere g\u00f6re \u00e7antada, Ba\u015fbilen’in \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 milli tank projesiyle ilgili sunumlar\u0131n olmas\u0131 gerekiyordu. Ama bu dosyalar bulunamad\u0131.<\/em><\/p>\n \u00c7antadaki kay\u0131p belgeler neredeydi?<\/em><\/p>\n Ba\u015fbilen, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce, 4 A\u011fustos 2006’ta, ASELSAN’da, T\u00fcrkiye’nin sava\u015f teknolojisinde d\u0131\u015f ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ili\u015fkin bir sunum yapacakt\u0131. ODT\u00dc mezunu makine m\u00fchendisi Ba\u015fbilen, T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri’ndeki \u00fcst r\u00fctbeli subaylarla uzun s\u00fcredir ‘milli tank’ projesi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Sunumun ard\u0131ndan proje onaya g\u00f6nderilecekti.<\/em><\/p>\n Ba\u015fbilen, o g\u00fcn cep telefonunu evde b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Ak\u015fam eve d\u00f6nmeyince, e\u015fi, ASELSAN’\u0131 arad\u0131. G\u00fcl\u015fen Ba\u015fbilen, e\u015finin i\u015fe gelmedi\u011fi yan\u0131t\u0131n\u0131 al\u0131nca, polise H\u00fcseyin Ba\u015fbilen’in kay\u0131p oldu\u011funu bildirdi. \u0130ntihar haberi \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra geldi. Ba\u015fbilen, “Elveda’ diye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 son mektubunda kar\u0131s\u0131ndan hakk\u0131n\u0131 helal etmesini istemi\u015fti. A\u00e7\u0131lan soru\u015fturma, ‘normal intihar vakas\u0131’ ibaresiyle savc\u0131l\u0131k taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131. Ama Ba\u015fbilen ailesi, onun intihar etti\u011fine inanmad\u0131 ve dosyan\u0131n kapat\u0131lmas\u0131na itiraz etti.<\/em><\/p>\n Ba\u015fbilen, 10 y\u0131ld\u0131r ASELSAN’da \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bir\u00e7ok projenin i\u00e7inde yer alm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6zellikle suikast silah\u0131 ‘kanas’ \u00fczerinde uzmanla\u015fm\u0131\u015f bir isimdi. \u0130mza att\u0131\u011f\u0131 projeler aras\u0131nda F-16 sava\u015f u\u00e7aklar\u0131nda sinyal k\u0131r\u0131c\u0131 sistemi de bulunuyordu. Ba\u015fbilen, tank projeleri \u00fczerinde de \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Bu arada Milli Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131, \u015eubat 2006’da, yurtd\u0131\u015f\u0131ndan 1000 adet tank al\u0131m\u0131n\u0131 kapsayan ‘Yeni Nesil Tank Al\u0131m\u0131 Projesi’nden vazge\u00e7ti. Yerine, ASELSAN ile ‘milli tank’ projesi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ba\u015flat\u0131ld\u0131. Ba\u015fbilen bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda g\u00f6n\u00fcll\u00fc yer ald\u0131; sinyalizasyon ve sofistike elektrik aksam\u0131 konusunda projeler geli\u015ftirdi.<\/em><\/p>\n Evlenmek \u00fczereydi<\/em><\/p>\n ASELSAN’\u0131 sarsan ikinci haber, 17 Ocak 2007’de geldi. Bu kez intihar eden Halim \u00dcnsem \u00dcnal’d\u0131. ASELSAN’da bir s\u00fcre \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra g\u00f6revinden ayr\u0131lan \u00dcnal’\u0131n cesedi, Ankara’da Eym\u00fcr G\u00f6l\u00fc kenar\u0131nda bulundu. Otopsi raporuna g\u00f6re \u00dcnal, kafas\u0131na s\u0131k\u0131lan tek kur\u015funla \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu vaka da savc\u0131l\u0131k dosyas\u0131na ‘intihar’ olarak ge\u00e7ti. \u00dcnal \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcn, savunma sanayi ile ilgili bir seminere kat\u0131lacakt\u0131.<\/em><\/p>\n \u00dcnal, ODT\u00dc Elektrik Elektronik M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc’nden, 2000 y\u0131l\u0131nda ‘\u015feref \u00f6\u011frencisi’ \u00fcnvan\u0131yla mezun oldu. Mast\u0131r\u0131n\u0131 tamamlayarak ayn\u0131 b\u00f6l\u00fcmde doktoras\u0131na devam etti. Gen\u00e7 m\u00fchendis, ASELSAN’\u0131n yan kurulu\u015fu Mikes’te elektronik m\u00fchendisi olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. F-16 sava\u015f u\u00e7aklar\u0131n\u0131n modernizasyonuyla ilgileniyordu. Yurtd\u0131\u015f\u0131nda sava\u015f teknolojileri alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan \u015firketlerden i\u015f teklifleri al\u0131yordu. Ama hepsini geri \u00e7evirdi. Mikes, \u00dcnal’\u0131 \u00f6nemli bir g\u00f6reve atad\u0131; 2011 y\u0131l\u0131na kadar Amerika’da kalarak T\u00fcrk – Amerikan ortak yap\u0131m\u0131 F-16 sava\u015f u\u00e7aklar\u0131n\u0131n modernizasyonunda \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131. \u00dcnal’\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnde as\u0131l \u015f\u00fcphe \u00e7eken durum, onun birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde evlenecek olmas\u0131yd\u0131. Cesedi 17 Ocak’ta bulunmu\u015ftu. D\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ise \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra, 20 Ocak’tayd\u0131. Ger\u00e7i \u00dcnal, 15 g\u00fcn kadar psikolojik tedavi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc, ama d\u00fc\u011f\u00fcne \u00fc\u00e7 g\u00fcn kala intihar etmesine bir anlam verilemedi.<\/em><\/p>\n Atlad\u0131 m\u0131, itildi mi?<\/em><\/p>\n \u00dcnal’\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden dokuz g\u00fcn sonra yeni bir intihar vakas\u0131 polise bildirildi. \u0130ntihar eden yine ASELSAN m\u00fchendislerinden biriydi. ODT\u00dc mezunu Elektrik M\u00fchendisi Evrim Yan\u00e7eken, 26 Ocak 2007’de, Ankara Bat\u0131kent’te oturdu\u011fu binan\u0131n arkas\u0131nda \u00f6l\u00fc bulundu. Olay yeri incelemelerine g\u00f6re; 26 ya\u015f\u0131ndaki Yan\u00e7eken, oturdu\u011fu apartman\u0131n yedinci kat\u0131ndan atlam\u0131\u015ft\u0131. Yan\u00e7eken’den geriye bir intihar mektubu kald\u0131. Mektubunda, “Art\u0131k dayanam\u0131yorum. Psikolojim \u00e7ok bozuldu. \u0130ntihar\u0131mdan kimse sorumlu de\u011fil’ yazm\u0131\u015ft\u0131. Onun da dosyas\u0131 ‘normal intihar’ ibaresiyle kapat\u0131ld\u0131.<\/em><\/p>\n Hepsi \u015fifre \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcyd\u00fc ve sahalar\u0131nda se\u00e7kin ki\u015filerdi<\/em><\/p>\n H\u00fcseyin Ba\u015fbilen, Halim \u00dcnsem \u00dcnal ve Evrim Yan\u00e7eken, \u00f6zellikle \u015fifre \u00e7\u00f6zme konusunda uzman m\u00fchendislerdi. ASELSAN m\u00fchendisleri, u\u00e7ak tan\u0131ma sistemlerinin ‘millile\u015ftirilmesi’ ve ABD g\u00fcd\u00fcml\u00fc elektronik sistemlerinin kontrol d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015flerdi. \u00dc\u00e7 m\u00fchendisin \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ikinci proje daha da \u00f6nemliydi: Amerika, ba\u015fta T\u00fcrkiye olmak \u00fczere bir\u00e7ok \u00fclkeye her y\u0131l geli\u015ftirdi\u011fi yeni silah teknolojilerini sat\u0131yor. Satt\u0131\u011f\u0131 teknolojinin kontrol\u00fcn\u00fc ise b\u0131rakm\u0131yor. ABD istedi\u011fi zaman, uydular arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla verilebilen talimatla, u\u00e7aklar\u0131 sava\u015f d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakabiliyor. \u0130\u015fte, ‘intihar’ ettikleri ileri s\u00fcr\u00fclen bu m\u00fchendisler, alt\u0131 ay gibi k\u0131sa bir s\u00fcrede, u\u00e7ak tan\u0131ma sisteminin h\u00e2kimiyetini T\u00fcrkiye lehine \u00e7evirmeyi ba\u015fard\u0131. Ayn\u0131 zamanda ABD’nin uydular arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6nderdi\u011fi sinyallerle sava\u015f ara\u00e7lar\u0131n\u0131 saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakma sistemini de \u00e7\u00f6kertti.<\/em><\/p>\n Adli T\u0131p ‘cinayet’ dedi<\/em><\/p>\n M\u00fchendislerden H\u00fcseyin Ba\u015fbilen’in ailesi, o\u011fullar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn cinayet oldu\u011fu iddias\u0131yla savc\u0131l\u0131\u011fa ba\u015fvurarak, Adli T\u0131p uzmanlar\u0131ndan yeniden rapor al\u0131nmas\u0131n\u0131 talep etti. Sincan A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi, Adli T\u0131p Kurumu’nda intihar vakalar\u0131n\u0131 inceleyen 1. \u0130htisas Kurulu’na, Ba\u015fbilen’in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra tutulan t\u00fcm raporlar\u0131, olay yeri inceleme tutanaklar\u0131n\u0131 ve otopsi raporunu g\u00f6nderdi. Ama 10 uzman\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 rapor kafalar\u0131 iyice kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Kuruldaki uzmanlardan \u00fc\u00e7\u00fc intihar karar\u0131na itiraz ederek, rapora \u015ferh koydu. Adli T\u0131p 1. \u0130htisas Kurulu’nun raporuna g\u00f6re Ba\u015fbilen, boynunda ve sol el bile\u011findeki kesikler sonucu damar a\u00e7\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131 d\u0131\u015f kanamayla \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc. \u00dc\u00e7 uzman, Ba\u015fbilen’in boynu ve bile\u011findeki kesiklerin ‘maktul taraf\u0131ndan yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve yap\u0131lsayd\u0131 Ba\u015fbilen’in ellerine mutlaka kan s\u0131\u00e7ram\u0131\u015f olmas\u0131 gerekti\u011fini’ savundu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ba\u015fbilen’in elinde kan izi yoktu. Onlara g\u00f6re, cinayete kurban gitmi\u015fti. Savc\u0131l\u0131k her \u00fc\u00e7 intihar vakas\u0131n\u0131 yeniden incelemeye ald\u0131.90 <\/em><\/p>\n ABD: M\u00fcttefik mi, M\u00fcnaf\u0131k m\u0131?<\/em><\/p>\n Muzaffer Ayhan Kara’n\u0131n \u00f6nemli tespitleriyle:<\/em><\/p>\n \u00d6nce T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinin Osmanl\u0131 d\u00f6nemindeki seyrini hat\u0131rlatmak faydal\u0131 olmaktad\u0131r. B\u00f6ylelikle, 1. D\u00fcnya sava\u015f\u0131-Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 ve Lozan’dan 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’na kadar olan d\u00f6nemi; ard\u0131ndan 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131-So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6nemi ve sonras\u0131 ele al\u0131nmaktad\u0131r. En sonunda\u00a0 ise, So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n sona erdi\u011fi ve “Yeni D\u00fcnya D\u00fczeni” s\u00fcrecindeki T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkileri mercek alt\u0131na sokulmaktad\u0131r. Bu son b\u00f6l\u00fcmde, ayn\u0131 zamanda T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinin yar\u0131n\u0131na ili\u015fkin bir de\u011ferlendirme yer almaktad\u0131r. Bu makalede T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinin belli ba\u015fl\u0131 olaylar ve tarihsel geli\u015fmeler etraf\u0131nda bir \u00e7er\u00e7evesi sunulmakta; b\u00f6ylelikle bir m\u00fcttefiklikten ya da ‘stratejik ortakl\u0131k’tan \u00f6te, emperyalist ABD ile, Atat\u00fcrk’\u00fcn\u00a0 “Yurtta sulh, cihanda sulh!” ilkesini yozla\u015ft\u0131r\u0131p bat\u0131n\u0131n g\u00fcd\u00fcm\u00fcne giren T\u00fcrkiye Cumhuriyeti ili\u015fkilerinin dost \u00e7elmeleriyle dolu, kronik krizlerden olu\u015fan boyutu ortaya koyulmaktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7eveye, ortaya \u00e7\u0131kan foto\u011frafa bakanlar, ABD’nin m\u00fcttefik olmak bir yana, T\u00fcrkiye’ye kar\u015f\u0131 hasmane ve “m\u00fcnaf\u0131kl\u0131k” \u00e7izgisinde bir tutum tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ibretle g\u00f6r\u00fcp anlayacakt\u0131r.<\/em><\/p>\n Konuya girmeden \u00f6nce, Osmanl\u0131 d\u00f6neminden bug\u00fcnlere kadar olan s\u00fcre\u00e7teki T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinin kronolojisine g\u00f6z atmakta yarar vard\u0131r. (Kronoloji, 1 Mart Tezkeresi’ne kadard\u0131r. Devam\u0131 ise bir daha ki say\u0131da gelecek).<\/em><\/p>\n Osmanl\u0131’dan bug\u00fcnlere T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinin kronolojisi<\/em><\/p>\n 9 Kas\u0131m 1800: \u0130lk kez George Washington adl\u0131 ABD sava\u015f gemisi \u0130stanbul liman\u0131n\u0131 ziyaret eder.<\/em><\/p>\n 15 Ocak 1820: Pleney Fisk ve Levi Persons adl\u0131 ilk Amerikan misyonerleri \u0130zmir’e gelirler ve ilk misyoner te\u015fkilat\u0131 burada kurulur.<\/em><\/p>\n 1824: David Offley adl\u0131 ilk ABD konsolosu \u0130zmir’de g\u00f6reve ba\u015flar.<\/em><\/p>\n 7 May\u0131s 1830: Osmanl\u0131-ABD aras\u0131nda Seyr-\u00fc Sefain ve Ticaret Anla\u015fmas\u0131 imzalan\u0131r.<\/em><\/p>\n 1831: David Porter, ilk ABD el\u00e7isi olarak g\u00f6reve ba\u015flar.<\/em><\/p>\n 1840: 1863’te Robert Kolej olarak faaliyetine devam edecek olan Amerikan okulu Bebek’te a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/em><\/p>\n 1850: Bahriye-i H\u00fcmayun subaylar\u0131 gemi in\u015fas\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek \u00fczere ABD’ye giderler.<\/em><\/p>\n 13 \u015eubat 1862: Osmanl\u0131-ABD aras\u0131nda yeni bir Seyr-\u00fc Sefain ve Ticaret Anla\u015fmas\u0131 imzalan\u0131r.<\/em><\/p>\n 11 A\u011fustos 1874: Osmanl\u0131-ABD aras\u0131nda Su\u00e7lular\u0131n \u0130adesi Anla\u015fmas\u0131 imzalan\u0131r.<\/em><\/p>\n 1876: Osmanl\u0131 Devleti, Philadelphia Fuar\u0131’na kat\u0131l\u0131r.<\/em><\/p>\n 1878: ABD’nin eski ba\u015fkanlar\u0131ndan Grant \u0130stanbul’a gelir.<\/em><\/p>\n 1893: Osmanl\u0131 Devleti, Chicago Fuar\u0131’na kat\u0131l\u0131r.<\/em><\/p>\n 17 Aral\u0131k 1908: ABD Senatosu ve Temsilciler Meclisi, ayr\u0131 ayr\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 kararlarla Meclis-i Mebusan’\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ba\u015flamas\u0131ndan sevin\u00e7lerini ve ba\u015far\u0131 dileklerini \u0130stanbul’a bildirirler.<\/em><\/p>\n 10 Mart 1909: Albay Colby Chester, Meclis-i Mebusan’a Chester demiryolu projesini sunar.<\/em><\/p>\n 20 Nisan 1917: Osmanl\u0131-ABD aras\u0131ndaki diplomatik ili\u015fki kesilir.<\/em><\/p>\n 27 Ekim 1922: Lozan’da, T\u00fcrkiye ile yap\u0131lacak olan ABD’yi ilgilendiren b\u00f6l\u00fcmlerini yans\u0131tan muht\u0131ra, ABD’ce \u0130ngiliz, Frans\u0131z ve \u0130talyan h\u00fck\u00fcmetlerine sunulur.<\/em><\/p>\n 9 Nisan 1923: TBMM’ce, daha sonra uygulamaya konulmayacak olan Chester Anla\u015fmas\u0131 onaylan\u0131r.<\/em><\/p>\n 6 A\u011fustos 1923: TBMM H\u00fck\u00fcmeti ile ABD aras\u0131nda, Lozan’da Dostluk ve Ticaret Anla\u015fmas\u0131 (Genel anla\u015fma) imzalan\u0131r.<\/em><\/p>\n Ocak 1927: ABD Senatosu, T\u00fcrkiye-ABD Dostluk ve Ticaret Anla\u015fmas\u0131n\u0131 s\u00f6zde Ermeni ve Rum muhalefetini gerek\u00e7e g\u00f6stererek onaylamay\u0131 reddeder.<\/em><\/p>\n 17 \u015eubat 1927: T\u00fcrkiye Cumhuriyeti-ABD aras\u0131ndaki diplomatik ili\u015fkilerin kurulmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren Modus Vivendi devreye sokulur.<\/em><\/p>\n 12 Ekim 1927: ABD’nin ilk T\u00fcrkiye Cumhuriyeti b\u00fcy\u00fckel\u00e7isi, Lozan’da da ABD’yi temsil eden Joseph C. Grew, Cumhurba\u015fkan\u0131 Gazi Mustafa Kemal Atat\u00fcrk’e g\u00fcven mektubunu sunarak g\u00f6reve ba\u015flar. ABD, bu tarihe kadar T\u00fcrkiye’ye b\u00fcy\u00fckel\u00e7i g\u00f6ndermemi\u015ftir.<\/em><\/p>\n 1 Ekim 1929: T\u00fcrkiye-ABD aras\u0131nda Seyr-\u00fc Sefain ve Ticaret Anla\u015fmas\u0131 imzalan\u0131r.<\/em><\/p>\n 1 Nisan 1939: T\u00fcrkiye-ABD aras\u0131nda bir Ticaret Anla\u015fmas\u0131 imzalan\u0131r.<\/em><\/p>\n Eyl\u00fcl 1940: T\u00fcrkiye, \u0130ngiltere arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Amerikan \u00d6d\u00fcn\u00e7 Verme-Kiralama Yard\u0131m\u0131’ndan yararlanmaya ba\u015flar.<\/em><\/p>\n Ekim 1942: Be\u015f gazeteciden olu\u015fan T\u00fcrk bas\u0131n heyeti ABD’yi ziyaret eder.<\/em><\/p>\n 4-6 Aral\u0131k 1943:Kahire’deki M\u00fcttefik Konferans\u0131’nda T\u00fcrk Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130n\u00f6n\u00fc ve ABD Ba\u015fkan\u0131 Roosevelt g\u00f6r\u00fc\u015fmesi ger\u00e7ekle\u015fir.<\/em><\/p>\n 1 Nisan 1944: T\u00fcrk-\u0130ngiliz askeri g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin kesilmesi \u00fczerine ABD, T\u00fcrkiye’ye \u0130ngiltere \u00fczerinden yapt\u0131\u011f\u0131 yard\u0131m\u0131 durdurur.<\/em><\/p>\n 23 \u015eubat 1945: T\u00fcrkiye-ABD aras\u0131nda \u00d6d\u00fcn\u00e7 Verme-Kiralama Yard\u0131m\u0131 anla\u015fmas\u0131 imzalan\u0131r.<\/em><\/p>\n 2 Kas\u0131m 1945: ABD, Bo\u011fazlar konusunda T\u00fcrkiye’ye nota verir.<\/em><\/p>\n 5 Nisan 1946: ABD, T\u00fcrkiye’ye bir iyi niyet jesti olarak Washington’da ya\u015fam\u0131n\u0131 yitiren B\u00fcy\u00fckel\u00e7i Erteg\u00fcn’\u00fcn naa\u015f\u0131n\u0131 Missouri Sava\u015f Z\u0131rhl\u0131s\u0131 ile \u0130stanbul’a g\u00f6nderir.<\/em><\/p>\n 12 Mart 1947: ABD Ba\u015fkan\u0131 Truman, T\u00fcrkiye’yi de i\u00e7ine alan ‘Sovyet Tehdidi’ne kar\u015f\u0131 G\u00fcneydo\u011fu Avrupa savunmas\u0131 yolundaki “Truman Doktrini”ni a\u00e7\u0131klar.<\/em><\/p>\n 4 Temmuz 1948: T\u00fcrk-Amerikan taraflar\u0131, Truman Doktrini do\u011frultusundaki Marshall Plam’n\u0131n hayata ge\u00e7irilmesi konusunda anla\u015fmaya var\u0131r.<\/em><\/p>\n 27 Aral\u0131k 1949: T\u00fcrkiye Cumhuriyet ve ABD, T\u00fcrkiye’de ortak bir e\u011fitim komisyonu kurulmas\u0131 konusunda anla\u015f\u0131r.<\/em><\/p>\n 25 Haziran 1950: T\u00fcrkiye, ABD’nin ‘H\u00fcr D\u00fcnya’ ad\u0131na sava\u015fa girdi\u011fi Kore’ye kolordu d\u00fczeyinde askeri birlik g\u00f6nderir.<\/em><\/p>\n 13 May\u0131s 1951: ABD, m\u00fcttefiklerine T\u00fcrkiye’nin Yunanistan’la birlikte NATO’ya al\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nerir.<\/em><\/p>\n 18 \u015eubat 1952: T\u00fcrkiye, NATO’ya kat\u0131l\u0131r.<\/em><\/p>\n 17-25 Ocak 1954: Cumhurba\u015fkan\u0131 Celal Bayar, ABD’ye resmi bir ziyaret yapar.<\/em><\/p>\n 5 Mart 1955: Adana’daki \u0130ncirlik Hava \u00dcss\u00fc tamamlanarak hizmete girer.<\/em><\/p>\n 5 Ocak 1957: Ortado\u011fu \u00fclkelerini ‘uluslararas\u0131 kom\u00fcnizm’den korumay\u0131 ama\u00e7layan ve ABD Ba\u015fkan\u0131 Eisenhower’\u0131n ad\u0131yla an\u0131lan “Eisenhovver Doktrini” a\u00e7\u0131klan\u0131r.<\/em><\/p>\n 9 Aral\u0131k 1957: \u0130lk Amerikan g\u00fcd\u00fcml\u00fc f\u00fczeleri T\u00fcrkiye’ye konu\u015flan\u0131r.<\/em><\/p>\n 17 Temmuz 1958: ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Dulles, T\u00fcrkiye’nin de i\u00e7inde bulundu\u011fu Ba\u011fdat Pakt\u0131’na ABD’nin destek verece\u011fine dair bir “deklarasyon” sunar.<\/em><\/p>\n 6-7 Aral\u0131k 1959: ABD Ba\u015fkan\u0131 Eisenhower, T\u00fcrkiye’ye resmi ziyarette bulunur.<\/em><\/p>\n 1 May\u0131s 1960: Sovyetler Birli\u011fi’nde d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclen bir Amerikan U-2 casus u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye’deki \u0130ncirlik \u00dcss\u00fc’nden havaland\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar.<\/em><\/p>\n 23 Ekim 1962: ABD, K\u00fcba’daki f\u00fcze bunal\u0131m\u0131 esnas\u0131nda, Sovyetler’in K\u00fcba’dan f\u00fczelerin s\u00f6k\u00fclmesi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye’deki J\u00fcpiter f\u00fczelerinin s\u00f6k\u00fclmesi \u00f6nerisini olumlu kar\u015f\u0131lar.<\/em><\/p>\n 5 Haziran 1964: ABD Ba\u015fkan\u0131 Johnson, K\u0131br\u0131s bunal\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda Ba\u015fbakan \u0130n\u00f6n\u00fc’ye ‘uyar\u0131c\u0131’ nitelikte ve tarihe “Johnson Mektubu” olarak ge\u00e7ecek olan bir mektup g\u00f6nderir. \u0130n\u00f6n\u00fc de bu mektuba kar\u015f\u0131l\u0131k olarak; vecizele\u015fecek olan \u00fcnl\u00fc “Yeni bir d\u00fcnya kurulur, T\u00fcrkiye de oradaki yerini al\u0131r!” s\u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00f6yler.<\/em><\/p>\n Haziran-Temmuz-A\u011fustos 1964: T\u00fcrk halk\u0131 ve gen\u00e7lik, T\u00fcrkiye’de ilk kez ABD kar\u015f\u0131t\u0131 “Yankee Go Home” belgili g\u00f6steriler ve mitingler d\u00fczenler.<\/em><\/p>\n 7 Nisan 1966: T\u00fcrkiye, 1945-1965 aras\u0131nda imzalanan 54 ikili anla\u015fman\u0131n konsolidasyonu i\u00e7in ABD’ye muht\u0131ra verir.<\/em><\/p>\n 22 Kas\u0131m 1967: ABD eski Savunma Bakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Cyrus Vance, Ba\u015fkan Johnson taraf\u0131ndan K\u0131br\u0131s’a \u00f6zel temsilci olarak atan\u0131r.<\/em><\/p>\n 3 Temmuz 1969: \u0130kili anla\u015fmalar\u0131n konsolidasyonu m\u00fczakereleri sonunda T\u00fcrk-Amerikan Savunma \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131 imzalan\u0131r.<\/em><\/p>\n 30 Haziran 1971: ABD’nin iste\u011fiyle ve zarar\u0131n kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131 vaadi ile T\u00fcrkiye’de ha\u015fha\u015f ekimi yasaklan\u0131r.<\/em><\/p>\n 1 Temmuz 1974: Ecevit’in liderli\u011findeki CHP-MSP Koalisyon H\u00fck\u00fcmeti, ha\u015fha\u015f ekim yasa\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131rarak 7 ilde ekime izin verir.<\/em><\/p>\n 5 \u015eubat 1975: T\u00fcrkiye’nin NATO ve Amerikan silahlar\u0131n\u0131 kullanarak K\u0131br\u0131s bar\u0131\u015f Harek\u00e2t\u0131’n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmesi ve daha sonra askerlerini Ada’dan \u00e7ekmemesi gerek\u00e7esiyle, ABD Kongresi, T\u00fcrkiye’ye d\u00f6n\u00fck\u00a0\u00a0\u00a0 “silah ambargosu” karar\u0131 al\u0131r.<\/em><\/p>\n 25 Temmuz 1975: T\u00fcrkiye, ABD’nin silah ambargosu karar\u0131 \u00fczerine 1969’daki T\u00fcrk-Amerikan ortak savunma tesisleri anla\u015fmas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131r ve \u0130ncirlik d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00fcs ve tesislerin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 durdurur.<\/em><\/p>\n 26 Eyl\u00fcl 1978: ABD, T\u00fcrkiye’ye uygulad\u0131\u011f\u0131 ambargoyu kald\u0131r\u0131r ve buna kar\u015f\u0131l\u0131k T\u00fcrkiye de kapat\u0131lan \u00fcs ve tesisleri “ge\u00e7ici” stat\u00fc ile a\u00e7ar.<\/em><\/p>\n 29 Mart 1980: T\u00fcrkiye-ABD aras\u0131nda Savunma Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131 (SE\u0130A) imzalan\u0131r.<\/em><\/p>\n 12 Eyl\u00fcl 1980: ABD’nin ger\u00e7ekle\u015fmesine el alt\u0131ndan katk\u0131da bulundu\u011fu ve “Bizim o\u011flanlar\u0131n i\u015fi” olarak sevin\u00e7le yorumlad\u0131\u011f\u0131 askeri darbe ger\u00e7ekle\u015fir.<\/em><\/p>\n 22 Haziran 1983: ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Henry Kissenger Ankara’y\u0131 ziyaret eder ve T\u00fcrkiye ile askeri ili\u015fkileri geli\u015ftirmek istediklerini ifade eder.<\/em><\/p>\n 16 Mart 1987: T\u00fcrkiye-ABD aras\u0131nda daha \u00f6nce imzalanan SE\u0130A, mektup teatisi ile be\u015f y\u0131l daha uzat\u0131l\u0131r.<\/em><\/p>\n 22 \u015eubat 1990: Ermenilerin 1915’teki s\u00f6zde soyk\u0131r\u0131m savlar\u0131n\u0131 ABD Ba\u015fkan\u0131na bir deklarasyonla tescil ettirme \u00f6nerisi ABD Senatosu’nda reddedilir.<\/em><\/p>\n Nisan 1991: K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Irak ordusunun kuzeydeki K\u00fcrt ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 isyan\u0131n\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in d\u00fczenledi\u011fi harekat s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrk s\u0131n\u0131r\u0131na gelen 500 bine yak\u0131n Irakl\u0131 K\u00fcrt i\u00e7in ABD ve m\u00fcttefiki emperyalist koalisyon g\u00fc\u00e7leri bir tampon b\u00f6lge olu\u015fturur. Ba\u015flayan “Huzur Operasyonu” ile s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar i\u00e7in g\u00fcvenli b\u00f6lge olu\u015fturulur. Emperyalist koalisyon g\u00fc\u00e7leri de Kuzey Irak’a girer.<\/em><\/p>\n Aral\u0131k 1991: Sovyetler’in \u00e7\u00f6kmesi \u00fczerine, ABD, T\u00fcrkiye’deki baz\u0131 askeri \u00fcs ve tesislerini kapatmaya ba\u015flar.<\/em><\/p>\n Ocak 1992: T\u00fcrk bas\u0131n\u0131nda \u00c7eki\u00e7 G\u00fc\u00e7’e ait u\u00e7aklar\u0131n ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 PKK’ya yard\u0131m malzemesi att\u0131\u011f\u0131 haberi yer al\u0131r.<\/em><\/p>\n 6 Ekim 1992: ABD’nin g\u00fcvence ve g\u00f6zetimi alt\u0131nda, Irak’\u0131n kuzeyinde, T\u00fcrkiye’nin muhatap kabul etmedi\u011fi ve tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 yerel bir ‘K\u00fcrt Federe Devleti’ kurulur.<\/em><\/p>\n 17 Ocak 1993: Irak’\u0131n ate\u015fkes ko\u015fullar\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fi gerek\u00e7esiyle \u0130ncirlik’ten kalkan ABD u\u00e7aklar\u0131 Irak hedeflerini bombalar. Bunun \u00fczerine T\u00fcrkiye’de \u0130ncirlik \u00dcss\u00fc’ne d\u00f6n\u00fck tepkiler artar.<\/em><\/p>\n 8 Nisan 1994: T\u00fcrkiye-ABD aras\u0131nda SE\u0130A \u00e7er\u00e7evesinde 1981 y\u0131l\u0131nda ba\u015flat\u0131lan “T\u00fcrk-Amerikan Y\u00fcksek D\u00fczeyli Ortak Savunma Grubu” toplant\u0131lar\u0131n\u0131n 12.si Ankara’da tamamlan\u0131r. ABD Savunma Bakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Freeman, toplant\u0131 sonras\u0131ndaki bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131nda, “T\u00fcrkiye-ABD aras\u0131nda geli\u015ftirilmi\u015f ortakl\u0131\u011fa dayanan i\u015fbirli\u011finin, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 50 y\u0131la uzanacak e\u015fit bir i\u015fbirli\u011finin temellerini att\u0131\u011f\u0131n\u0131” s\u00f6yler.<\/em><\/p>\n 19 May\u0131s 1994: ABD Temsilciler Meclisi Tahsisler Komitesi Alt Komisyonu, T\u00fcrkiye’ye kredi olarak verilen askeri yard\u0131m\u0131n y\u00fczde 25’inin “T\u00fcrkiye’de insan haklar\u0131 ve K\u0131br\u0131s konular\u0131nda ilerleme kaydedildi\u011fi bildirilinceye kadar” ask\u0131ya al\u0131nmas\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131r. ABD Senatosu, birka\u00e7 ay sonra bu oran\u0131 y\u00fczde 10’a indirir.<\/em><\/p>\n 19 Ocak 1995: ABD’nin T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Marc Grossman, Washington’da Amerikan T\u00fcrk Konseyi’nde yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada “T\u00fcrkiye’nin ABD i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu, bu meyanda T\u00fcrkiye’nin savunmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek ve Silahl\u0131 Kuvvetlerini modernize etmek” amac\u0131nda olduklar\u0131n\u0131; ancak iki \u00fclke aras\u0131nda “K\u0131br\u0131s, insan haklar\u0131, fikri m\u00fclkiyet vb. konularda fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131 oldu\u011funu” belirtir.<\/em><\/p>\n 30 Haziran 1996: T\u00fcrkiye ve ABD aras\u0131nda imzalanan “G\u00fcmr\u00fck \u0130darelerinin Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 Yard\u0131mla\u015fmas\u0131na \u0130li\u015fkin Anla\u015fma” TBMM’de onaylanarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girer.<\/em><\/p>\n 12 Ocak 1997: T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile ABD savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 Aras\u0131nda Tedarik ve Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 Hizmet Anla\u015fmas\u0131 ve Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 Lojistik Destek Uygulamas\u0131 Anla\u015fmas\u0131 TBMM’ce onaylan\u0131r.<\/em><\/p>\n 28 Ekim 1998: D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 \u0130smail Cem, ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131’n\u0131n Hazar Havzas\u0131 Enerji Kaynaklar\u0131 Ba\u015fdan\u0131\u015fman\u0131 Richard Morningstar’la Bak\u00fc-Ceyhan boru hatt\u0131 hakk\u0131nda bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yapar. 29 Ekim’de de T\u00fcrkmenistan ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti aras\u0131ndaki Hazar ge\u00e7i\u015fli “T\u00fcrkmenistan-T\u00fcrkiye-Avrupa Gaz Boru Hatt\u0131 Projesi”nin ifas\u0131 ve “T\u00fcrkmenistan’dan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’ne Do\u011fal Gaz Sat\u0131\u015f\u0131na \u0130li\u015fkin Anla\u015fma” imzalan\u0131r.<\/em><\/p>\n \u015eubat 1999: PKK’n\u0131n ba\u015f\u0131ndaki \u00d6calan, uzun bir izleme sonucunda, T\u00fcrkiye’nin yakalayarak inisiyatif almamas\u0131 do\u011frultusunda Kenya’da ABD’nin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi uluslararas\u0131 bir operasyonla yakalan\u0131r ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti ad\u0131na M\u0130T Ba\u015fkan\u0131 Atasagun ile ABD ad\u0131na CIA Ba\u015fkan\u0131 Turner’\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 bir anla\u015fmayla, idam edilmemek ko\u015fuluyla T\u00fcrk yetkililerine Kenya’da teslim edilir.<\/em><\/p>\n Nisan 1999: ABD, FBI i\u00e7in Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi’nde a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 “Hukuk M\u00fc\u015favirli\u011fi” b\u00fcrosu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla su\u00e7a kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede ortak sonu\u00e7 a\u00e7\u0131s\u0131ndan T\u00fcrk emniyeti ile birlikte \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flar.<\/em><\/p>\n A\u011fustos 1999: ABD, Akdeniz’deki 6. Filo’yu 17A\u011fustos depremi deneniyle T\u00fcrkiye’ye g\u00f6nderir.<\/em><\/p>\n Eyl\u00fcl-Ekim 1999: Ba\u015fbakan Ecevit, ABD Ba\u015fkan\u0131 Bili Clinton’a resmi ziyarette bulunur.<\/em><\/p>\n May\u0131s 2000: ABD B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Mark Parris<\/em><\/p>\n G\u00fcneydo\u011fu Anadolu gezisi kapsam\u0131nda, ABD’nin b\u00f6lgede kurumla\u015fma ve bir b\u00fcro a\u00e7ma iste\u011fini dile getirir.<\/em><\/p>\n Aral\u0131k 2001: ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Colin Powel, Ankara’y\u0131 ziyaret eder. Powel, Irak konusunun masaya yat\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yo\u011fun temaslar ger\u00e7ekle\u015ftirir. ABD, bu arada tekstildeki kotay\u0131 y\u00fczde 50 oran\u0131nda kald\u0131r\u0131r.<\/em><\/p>\n Mart 2002: ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrkiye’yi ele\u015ftiren insan haklar\u0131 raporunu yay\u0131nlar.<\/em><\/p>\n Haziran-Temmuz-A\u011fustos 2002: Ecevit H\u00fck\u00fcmeti ile Irak’a ili\u015fkin ortak bir politika olu\u015fturmayaca\u011f\u0131n\u0131 anlayan ABD ve \u00fclkemizdeki sa\u00e7 ayaklar\u0131, T\u00fcrkiye’de “parlamenter bir darbe” i\u00e7in d\u00fc\u011fmeye basar ve kan kaybeden DSP ile birlikte ANASOL-M Koalisyon H\u00fck\u00fcmeti, Bah\u00e7eli’nin Bursa konu\u015fmas\u0131 sonras\u0131nda erken se\u00e7im karar\u0131 almak zorunda kal\u0131r. Bu arada, Ecevit’e d\u00f6n\u00fck aleyhte kampanyalar, ya\u015fl\u0131l\u0131k hastal\u0131\u011f\u0131 imalar\u0131 ve kas\u0131tl\u0131 yanl\u0131\u015f tedavi s\u00fcreci de olduk\u00e7a belirgindir. AKP de adeta ABD’ye g\u00f6z k\u0131rparak ve me\u015fruiyetini d\u0131\u015far\u0131da arayarak kurulmu\u015ftur.<\/em><\/p>\n 2 A\u011fustos 2002: ABD Senatosu’nda konu\u015fan eski ABD B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Mark Parris, T\u00fcrkiye olmaks\u0131z\u0131n Irak’ta bir \u015fey yapamayacaklar\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izer.<\/em><\/p>\n 3 Kas\u0131m 2002: AKP’nin tek ba\u015f\u0131na iktidar\u0131, adeta ABD’nin de zaferidir ve b\u00f6ylelikle, ABD, Irak’\u0131n i\u015fgali konusunda daha da hareketlenir ve i\u015ftahlan\u0131r.<\/em><\/p>\n 16 Ocak 2003: ABD’den gelen bir heyet \u0130stanbul’daki Sabiha G\u00f6k\u00e7en Havaalan\u0131’nda inceleme de bulunur.<\/em><\/p>\n 1 Mart 2003: ABD’nin d\u00f6rt g\u00f6zle bekledi\u011fi, T\u00fcrkiye’nin topraklar\u0131nda ABD askeri bulundurmas\u0131na ve Irak’a emperyalist i\u015fgal g\u00fc\u00e7leriyle birlikte asker g\u00f6ndermesine ili\u015fkin tezkere TBMM’de. CHP ve 100 civar\u0131nda AKP’li milletvekilinin oylar\u0131yla reddedilir. Bu sonu\u00e7, ABD i\u00e7in tam bir \u015foktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc kuzeyden kara cephesi a\u00e7\u0131lamam\u0131\u015f olur. Irak’\u0131n i\u015fgaline ili\u015fkin olarak ve T\u00fcrkiye de i\u015fgal g\u00fc\u00e7leri aras\u0131nda yer almam\u0131\u015f olur (Kronolojide, Toplumsal Tarih dergisinin Aral\u0131k 2003 say\u0131s\u0131ndan da yararlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r).<\/em><\/p>\n Osmanl\u0131 d\u00f6neminde T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkileri<\/em><\/p>\n A) Genel Olarak \u0130li\u015fkiler<\/em><\/p>\n Osmanl\u0131 d\u00f6nemindeki T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerine ili\u015fkin olarak, Y. Do\u00e7. Dr. Gamze G\u00fcng\u00f6rm\u00fc\u015f Kona, \u015fu bilgileri vermektedir:<\/em><\/p>\n “Bu iki ulus aras\u0131ndaki ili\u015fkiler gayri resmi olarak \u00e7ok \u00f6nceleri ba\u015flar. 1797 y\u0131l\u0131nda ilk Amerikan ticaret gemisi \u0130zmir’i ziyaret etmi\u015ftir. Amerikal\u0131lar, anla\u015fmalar yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 ve o tarihlerde Osmanl\u0131 egemenli\u011fi alt\u0131nda bulunan Cezayir, Tripoli ve Tunus’la ticarete \u00f6nem vermekteydiler. Amerika’n\u0131n temel hedefi, baz\u0131 Osmanl\u0131 eyaletleriyle ticareti ba\u015flatmakt\u0131. 7 May\u0131s 1831’de, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ve Amerika aras\u0131nda Ticaret Anla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131. Bu anla\u015fman\u0131n ard\u0131ndan, hem \u00e7ok say\u0131da Amerikan ticaret gemisi \u0130zmir’i ziyaret etti, hem de ihracat hacmi b\u00fcy\u00fck oranda artt\u0131. Bu geli\u015fmelerle birlikte, Amerika 1831 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul’da bir konsolosluk a\u00e7t\u0131. Bu \u00e7abalara ra\u011fmen, devlet y\u00f6netimindekiler d\u0131\u015f\u0131nda Osmanl\u0131 toplumunda hi\u00e7 kimse Amerikal\u0131lar hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi sahibi de\u011fildi. Osmanl\u0131 T\u00fcrklerinin Amerikal\u0131lara y\u00f6nelik ilgisi, 1860’larda yeni ke\u015ffedilen bu d\u00fcnyaya yap\u0131lan toplu g\u00f6\u00e7lerle ve 1870’lerden itibaren misyonerli\u011fin Amerikan kolejlerinin \u00f6nderli\u011finde Anadolu’da yay\u0131lmas\u0131yla artmaya ba\u015flad\u0131. 2. Me\u015frutiyet d\u00f6neminde baz\u0131 T\u00fcrk \u00f6\u011frenciler \u00f6\u011frenim i\u00e7in Amerika’ya gitti. Amerika’daki askeri kadro ve Osmanl\u0131 diplomatlar\u0131 da bu yak\u0131nla\u015fmay\u0131 h\u0131zland\u0131rd\u0131.”<\/em><\/p>\n Kona, devamla, T\u00fcrklerin ABD’ye ilgisinin, ABD’nin 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’nda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’na kar\u015f\u0131 sava\u015f a\u00e7mama karar\u0131 almas\u0131ndan sonra daha da artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmektedir.<\/em><\/p>\n \u0130stanbul’da a\u00e7\u0131lan Amerikan el\u00e7ili\u011finin \u00fczerinden yakla\u015f\u0131k 177 y\u0131l ge\u00e7ti\u011fine, fiili ili\u015fkiler de 200 y\u0131l\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinin tarihi ABD tarihi kadar eskidir. Nitekim, el\u00e7ilik a\u00e7\u0131lmadan \u00f6nce devletten devlete bir ticaret anla\u015fmas\u0131 da imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. Amerikan gemilerinin T\u00fcrk limanlar\u0131n\u0131 ziyareti ve ithalat-ihracat ili\u015fkileriyse, bu anla\u015fmadan da eskidir.<\/em><\/p>\n Asl\u0131nda, Osmanl\u0131 devleti, hen\u00fcz 1867’de Amerikan’\u0131n ba\u015fkenti Washington’a bir el\u00e7i g\u00f6ndererek bu \u00fclkeyle ili\u015fkilerini daha da s\u0131kla\u015ft\u0131rmak istemi\u015ftir. O d\u00f6nemdeki ili\u015fkilerin temel noktas\u0131 ise, silah ticaretiydi. Ancak, bu ticaret, Osmanl\u0131’n\u0131n askeri alanda Almanya’yla yak\u0131nla\u015fmas\u0131yla birlikte 1910 dolaylar\u0131nda kesilmi\u015ftir.<\/em><\/p>\n ABD’nin 1. D\u00fcnya sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Osmanl\u0131’ya sava\u015f a\u00e7mamas\u0131n\u0131n nedeniyse, a\u00e7\u0131kt\u0131r ki, bu \u00fclkenin topraklar\u0131m\u0131zdaki ticaret, e\u011fitim-k\u00fclt\u00fcr ve misyonerlik faaliyetlerine dayal\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131d\u0131r. D\u00f6nemin ABD Ba\u015fkan\u0131 Wilson’\u0131n T\u00fcrkiye’yi de i\u00e7ine alan bir \u015fekilde izledi\u011fi “a\u00e7\u0131k kap\u0131” siyasetine g\u00f6re; T\u00fcrkiye, Avrupa’dan \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131, \u0130stanbul ayr\u0131 bir y\u00f6netim birimi haline getirilmeli, Ermenistan ve K\u00fcrdistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 sa\u011flanmal\u0131, \u0130zmir bir \u00f6zerk y\u00f6netime kavu\u015fturulmal\u0131yd\u0131. “Wilson Prensipleri”, par\u00e7alanm\u0131\u015f T\u00fcrk yurdunda bir Amerikan mandas\u0131 y\u00f6netimi kurmay\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. Buna g\u00f6re, kapit\u00fclasyonlar devam edecek, elde edilmi\u015f olan imtiyazlar korunacakt\u0131. Wilson Amerika’s\u0131, b\u00f6ylelikle, \u0130zmir ve \u0130stanbul’un i\u015fgaline destek vermi\u015ftir.<\/em><\/p>\n Kona’dan Osmanl\u0131 d\u00f6nemi T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkileriyle ilgili aktard\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 destekleyen ve zenginle\u015ftiren bir \u00e7er\u00e7eveyi de Yrd. Do\u00e7. Dr. G\u00fcl Barkay’dan aktaral\u0131m:<\/p>\n “T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinin siyasi tarihi, Akdeniz’in f\u0131rt\u0131nal\u0131 sular\u0131nda ba\u015flar. ABD’nin Osmanl\u0131 devletine ba\u011fl\u0131 Kuzey Afrika Ocaklar\u0131 (Beylikleri) ile 18. y\u00fczy\u0131l sonunda bar\u0131\u015f ve dostluk anla\u015fmalar\u0131 imzalamas\u0131n\u0131n alt\u0131nda, Amerikan t\u00fcccarlar\u0131n\u0131 yakalayan ve taciz eden Cezayir korsanlar\u0131n\u0131 engelleme inisiyatifi yatmaktad\u0131r. Temelde ABD’nin pazar kayg\u0131lar\u0131ndan, g\u00fcvenli ticaret istemi nedenleriyle ba\u015flayan ili\u015fkiler 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na kadar bu kayg\u0131larla devam etmi\u015ftir. Bu d\u00f6nemde ABD-Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu aras\u0131nda ticaret anla\u015fmalar\u0131 imzalanm\u0131\u015f, konsolosluklar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f; ilk Amerikal\u0131 Protestan misyonerler Anadolu’ya gelmi\u015f; ziraat, maden ve gemi m\u00fchendisleri Amerika’dan \u0130stanbul’a gelerek bu alanlarda Osmanl\u0131lara e\u011fitim vermi\u015fler; Osmanl\u0131 subaylar\u0131 gemi in\u015fas\u0131 \u00f6\u011frenimi i\u00e7in ABD’ye gitmi\u015fler, Osmanl\u0131 ordusu ABD’den ilk silah al\u0131m\u0131n\u0131 yine bu ara d\u00f6nemde ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Amerikan misyonerler Osmanl\u0131 topraklar\u0131nda ba\u015flatt\u0131klar\u0131 hay\u0131r faaliyetleri i\u00e7inde en \u00e7ok e\u011fitim seferberli\u011fine a\u011f\u0131rl\u0131k vermi\u015flerdir. 2. Abd\u00fclhamit d\u00f6neminde de iki devlet aras\u0131ndaki ticari ve siyasi ili\u015fkiler artarak devam etmi\u015ftir. \u00d6yle ki, d\u00f6nemin Amerikan ba\u015fkan\u0131 Ulysses Grant, resmi olmayan bir gezi i\u00e7in \u0130stanbul’a gelmi\u015f, Abd\u00fclhamit’in konu\u011fu olmu\u015ftur. Abd\u00fclhamit’in \u0130spanya-Amerika sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda (1898) ‘halife’ s\u0131fat\u0131 ile Filipinlerdeki M\u00fcsl\u00fcmanlara Amerikal\u0131lara dost\u00e7a davranmalar\u0131n\u0131’ \u00f6\u011f\u00fctleyen mesaj\u0131 ilgin\u00e7tir. Yine bu d\u00f6nemde iki \u00fclkenin orta el\u00e7ilik seviyesinde olan temsilcilikleri b\u00fcy\u00fckel\u00e7ilik stat\u00fcs\u00fcne y\u00fckselmi\u015ftir. 1908 y\u0131l\u0131nda Me\u015frutiyetin ilan\u0131n\u0131 Amerikal\u0131lar b\u00fcy\u00fck ilgi ile kar\u015f\u0131lam\u0131\u015flar, Ba\u015fkan T. Roosevelt, T\u00fcrkiye’de ‘temsili h\u00fck\u00fcmet’ \u015feklinin ger\u00e7ekle\u015fmesini kutlamak \u00fczere telgraf \u00e7ekmi\u015ftir.”<\/p>\n B)Denizlerde kap\u0131\u015fma<\/p>\n Gerek Kona, gerekse Barkay’\u0131n verdi\u011fi denizcilik alan\u0131ndaki Osmanl\u0131-Amerikan ili\u015fkilerine ili\u015fkin bilgilerin arka plan\u0131nda yatan \u015fu ger\u00e7ekleri de g\u00f6rmek gerekir: Atlantik’te bayrak g\u00f6steren ABD gemileri 1785-1793 d\u00f6neminde, o zaman Osmanl\u0131 y\u00f6netimi alt\u0131nda bulunan Cezayir a\u00e7\u0131klar\u0131nda ciddi kay\u0131plar verir. Osmanl\u0131 donanmas\u0131, bu tarihlerde 11 Amerikan gemisine el koyar ve Akdeniz’e sokmaz. 25 Temmuz 1785’te Boston Liman\u0131’na ba\u011fl\u0131 Kaptan \u0130saac Stevens’in y\u00f6netimindeki Maria ve arkas\u0131ndan Philedelphia Liman\u0131’na ba\u011fl\u0131 kaptan O’Brien’in y\u00f6netimindeki Dauphin adl\u0131 gemiler, 11 gemiden el konulan ilk iki gemidir.<\/p>\n ABD, Osmanl\u0131’n\u0131n deniz g\u00fcc\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda geri \u00e7ekilmek ve gelecekte ba\u015fat g\u00fc\u00e7 olmak i\u00e7in iki yol koyar \u00f6n\u00fcne; l) Osmanl\u0131yla anla\u015farak kay\u0131p vermemek, 2) Ayn\u0131 zamanda donanmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek. Bu do\u011frultuda, ABD Kongresi, ba\u015fkan Washington’a 700 bin alt\u0131n harcama yetkisi vererek yeni gemilerin in\u015fas\u0131 ya da sat\u0131n al\u0131nmas\u0131 yolunu a\u00e7ar. 5 Eyl\u00fcl 1795’te yap\u0131lan ve ABD ad\u0131na ba\u015fkan\u0131n, Osmanl\u0131 ad\u0131na da Cezayir Beylerbeyi Hasan Pa\u015fa’n\u0131n dili de T\u00fcrk\u00e7e olan Osmanl\u0131-Amerikan anla\u015fmas\u0131na g\u00f6re ise; l)Amerika, Atlantik’te gemilerine dokunulmamas\u0131 ve gemilerinin serbest\u00e7e Akdeniz’e girmesi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Osmanl\u0131’ya 642 bin alt\u0131n verecekti, 2)Ayr\u0131ca, ABD, Akdeniz’de gemilerinin serbest\u00e7e dola\u015fabilmesi i\u00e7in y\u0131lda 12 bin alt\u0131n \u00f6deyecekti.<\/p>\n B\u00f6ylelikle, ABD Osmanl\u0131’ya vergi vermeyi kabul etmi\u015f oluyordu. Ancak, ne ilgin\u00e7tir ki, teknolojiden uzak kalan Osmanl\u0131, bir s\u00fcre sonra ayn\u0131 ABD’den denizcilik konusunda gemi, teknoloji ve e\u011fitim almak zorunda kalacakt\u0131! \u015eimdi, geriye bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Akdeniz bir T\u00fcrk g\u00f6l\u00fc de\u011fil, ABD g\u00f6l\u00fc gibi! ABD, u\u00e7ak gemileriyle sadece Akdeniz’i de\u011fil, d\u00fcnyay\u0131 kontrol etmeye \u00e7al\u0131\u015fan emperyalist bir g\u00fc\u00e7. T\u00fcrkiye ise, daha \u00fc\u00e7 taraf\u0131 deniz olan bir \u00fclke olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, deniz yolunu i\u00e7 turizm ve ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131kta bile kullanam\u0131yor!<\/p>\n K\u0131sacas\u0131, T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerindeki ilk p\u00fcr\u00fcz, Atlantik’in do\u011fu k\u0131y\u0131lar\u0131 ve Akdeniz’deki deniz egemenli\u011fi alan\u0131nda \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve bu p\u00fcr\u00fcz, ABD’nin boyun e\u011fmesiyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n C) Anadolu’da Planl\u0131 ve Sistemli Misyonerlik Faaliyeti<\/p>\n Anadolu’daki misyonerlik faaliyetleri, a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemek gerekirse, ABD’nin d\u00f6nemin “topsuz-t\u00fcfeksiz fetih ve i\u015fgal” harekat\u0131, Osmanl\u0131 d\u00f6neminde 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda ciddi bir \u00f6rg\u00fctlenme ve plan \u00e7er\u00e7evesinde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim, ilerleyen zamanlarda, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda da sonu\u00e7 al\u0131nmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Yrd. Do\u00e7. Dr. D\u00fc\u015fen \u00eence Erdo\u011fan’\u0131n bu konuda yazd\u0131klar\u0131na bakal\u0131m:<\/p>\n “Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun payla\u015f\u0131lmas\u0131nda \u0130ngiltere, Fransa ve Rusya gibi a\u00e7\u0131k emperyalist politika izlemeyen Birle\u015fik Devletler, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun payla\u015f\u0131lmas\u0131 ve yar\u0131 s\u00f6m\u00fcrge hale getirilmesinde farkl\u0131 bir y\u00f6ntem izledi. Birle\u015fik Devletler, tacirlerini ve misyonerlerini kullanarak Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nda ticari imtiyazlar elde etmeyi ba\u015fard\u0131. B\u00f6ylece, Avrupa i\u015flerine kar\u0131\u015fmadan, laik devlet anlay\u0131\u015f\u0131ndan \u00f6d\u00fcn vermeden, devletin misyonerler ve tacirler \u00fczerinde etkisi olmad\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 taraf\u0131 inand\u0131rarak ve dinsel misyonu kullanarak Osmanl\u0131 topraklar\u0131 \u00fczerinde kendisini hedefe ula\u015ft\u0131racak bir politika izledi. Amerika’n\u0131n iktisadi emperyalizmi misyonerler taraf\u0131ndan Anadolu’ya getirildi ve Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nu fethedecek en g\u00fc\u00e7l\u00fc silah olarak kullan\u0131ld\u0131. Bu, misyonerli\u011fin so\u011fuk ve ger\u00e7ek y\u00fcz\u00fcyd\u00fc.”<\/p>\n Misyonerli\u011fin Amerikan emperyal stratejik planlar\u0131ndaki rol\u00fcn\u00fc, Osmanl\u0131’y\u0131 Teslim almaya d\u00f6n\u00fck niyetlerini ortaya koyduktan sonra, bu i\u015fin Osmanl\u0131’da nas\u0131l y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin olarak devam ediyor Erdo\u011fan:<\/p>\n “Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’na gelen ilk Amerikal\u0131 misyonerler, 1810 y\u0131l\u0131nda kurulan American Board for Commissioner for Foreign Mission’a (Amerikan Yabanc\u0131 Misyonerler Te\u015fkilat\u0131) ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Samuel Worscester, Dr. Samuel Spring, Mr. Jeremiah Evarts ve Andover Koleji \u00f6\u011frencilerinden be\u015f ki\u015fi Prof. Moses Stuart’\u0131n evinde toplanarak ABCFM’nin temellerini att\u0131. Toplant\u0131da bir\u00e7ok konu tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bu konular\u0131n ba\u015f\u0131nda, hangi b\u00f6lgelerde \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lacakt\u0131, misyonerler evlerinden ayr\u0131ld\u0131klar\u0131nda geride kalanlar\u0131n ge\u00e7imleri nas\u0131l sa\u011flanacakt\u0131, Amerikan misyonerleri gittikleri \u00fclkede bulunan di\u011fer misyonerler taraf\u0131ndan nas\u0131l kar\u015f\u0131lanacakt\u0131, Amerikan halk\u0131 aras\u0131nda misyonerli\u011fin ilgi \u00e7ekici olmas\u0131 i\u00e7in neler yap\u0131lacakt\u0131, bu i\u015fleri kim ve neye g\u00f6re d\u00fczenleyecekti? Yap\u0131lan toplant\u0131 sonucunda Amerikan Board’\u0131n ideolojisi, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 yaymak, Protestan Amerikan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, ya\u015fam tarz\u0131n\u0131, ahlak anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 uluslararas\u0131 arenada benimsetmek olarak belirlendi. Ayr\u0131ca ABCFM y\u00f6netim kurulu, ama\u00e7lar\u0131n\u0131n hem dinsel hem de sosyal duygular i\u00e7erdi\u011fini belirtti. B\u00f6ylece ABCFM, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya yayarken H\u0131ristiyan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn de yerle\u015fmesini sa\u011flayacakt\u0131. Misyoner Johnston ve Sshneider’e ABCFM taraf\u0131ndan verilen talimatnamede, ‘Bir fetih sava\u015f\u0131na girmi\u015f askerler oldu\u011funuzu unutmay\u0131n. Her ne kadar m\u00fccadele manevi alanda, kafan\u0131n kafayla kalbin kalple m\u00fccadelesi ise de ve sizin silah\u0131n\u0131z Tanr\u0131’n\u0131n inayeti ile g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f manevi bir silahsa da, Napolyon’un askeri giri\u015fimlerindeki kadar ara\u015ft\u0131rma, bilgi ve d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ihtiya\u00e7 g\u00f6sterir. Bu mukaddes ve vaadedilmi\u015f topraklar (Anadolu) silahs\u0131z bir Ha\u00e7l\u0131 Seferi ile geri al\u0131nacakt\u0131r.’ \u015feklinde belirtildi.<\/p>\n 1810 y\u0131l\u0131nda Boston’da kurulan ABCFM,1818 y\u0131l\u0131nda Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131 faaliyet alan\u0131 olarak se\u00e7ti. 15 Ocak 1820’de Levi Persons ve Pleny Fisk gerekli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapmak amac\u0131yla \u0130zmir’e g\u00f6nderildi. Amerikal\u0131 misyonerler, Anadolu’da ilk merkezlerini \u0130zmir’de 1820 y\u0131l\u0131nda kurdu. Daha sonra 1823 y\u0131l\u0131nda Beyrut’ta, 1831’de \u0130stanbul’da, 1835’te Trabzon’da, 1839’da Erzurum’da, 1847’de Antep’te, 1851’de Sivas’ta, 1852’de Adana ve Merzifon’da, 1854’de Mara\u015f, Kayseri ve Urfa’da, 1855’de Harput’ta, 1859’da Tarsus’da ve 1872 y\u0131l\u0131nda ise Van’da misyon merkezleri kuruldu. Misyonerlerin misyon te\u015fkilatlar\u0131n\u0131 kurarken dikkat ettikleri noktalar aras\u0131nda iklim, n\u00fcfus da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, di\u011fer mezhep misyonlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, ula\u015f\u0131m imkanlar\u0131 vard\u0131. 1860 y\u0131l\u0131 Osmanl\u0131 topraklar\u0131nda ya\u015fayan misyonerler i\u00e7in \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. 1860 ile 1820 y\u0131l\u0131 aras\u0131ndaki d\u00f6nemde, misyonerlerin amac\u0131 \u0130ncil’i \u00f6\u011fretmek ve yaymakt\u0131r. 1860’tan sonra ise ilk \u00f6nce \u0130ncil ilkesi terk edildi, kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in \u00f6zellikle \u0130ncil’e ba\u011fl\u0131 de\u011fil laik e\u011fitime \u00f6nem verildi. 1860 sonras\u0131 d\u00f6nemde misyon merkezleri ve istasyonlar\u0131n say\u0131lar\u0131nda b\u00fcy\u00fck art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcld\u00fc ve misyon te\u015fkilatlar\u0131 Bat\u0131, Do\u011fu, Merkezi T\u00fcrkiye Misyon Te\u015fkilat\u0131 olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 k\u0131sma ayr\u0131ld\u0131. Amerikal\u0131 misyonerler, Boston’dan gelen talimatname \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flad\u0131lar. Boston’dan gelen talimatnamede \u00fczerinde durulan en \u00f6nemli konular\u0131n ba\u015f\u0131nda, misyonerlerin gittikleri b\u00f6lgelerde hi\u00e7bir \u015feye kar\u0131\u015fmamalar\u0131, orada ya\u015fayanlar\u0131n dillerini \u00f6\u011frenmeleri, kanunlara asla kar\u015f\u0131 gelmemeleri, b\u00f6lgenin co\u011frafi, ekonomik ve sosyal yap\u0131s\u0131n\u0131 rapor etmeleri gelmekteydi. Misyonerlerin gittikleri b\u00f6lgelerin sosyo-ekonomik ve co\u011frafi yap\u0131s\u0131n\u0131n farkl\u0131 olmas\u0131, uygulayacaklar\u0131 y\u00f6ntemleri de birbirinden ayr\u0131 yapacakt\u0131. Nitekim bu konu, misyoner Allen’in 7 Aral\u0131k 1891’de Dr. Smith’e yazd\u0131\u011f\u0131 mektupta a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu mektupta, ‘Planlar\u0131m\u0131z her \u015fehre g\u00f6re farkl\u0131 olmal\u0131, Harput’ta uygulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fma plan\u0131n\u0131 Van’da uygulayamay\u0131z. Van’\u0131n Harput’tan fark\u0131 var. halk da\u011f\u0131n\u0131k halde ya\u015f\u0131yor. Vaaz vermek i\u00e7in tek bir yer var, oras\u0131 da kilise de\u011fil derslik.’ olarak belirtilmektedir. Protestan mezhebinin temsilcileri olan Amerikal\u0131 misyonerler, ilk olarak imparatorlu\u011fun hakim kitlesi olan M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Ancak geleneksel Osmanl\u0131 ya\u015fam tarz\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n dini duygular\u0131na s\u0131k\u0131 ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 bir ba\u015far\u0131 sa\u011flayamad\u0131lar. Bunun \u00fczerine misyonerler ikinci \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olarak Musevileri se\u00e7tiler. Bu konuda misyoner VV\u0130lliam G. Schauffer g\u00f6revlendirildi. Ancak Schauffer’in de dini bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck ve din kurallar\u0131na olan s\u0131k\u0131 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131, Musevilere Protestanl\u0131\u011f\u0131 benimsetmek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131.<\/p>\n Her iki topluluk \u00fczerinde ba\u015far\u0131 sa\u011flayamayan misyonerler, bu defa \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olarak tespit ettikleri Rumlara y\u00f6neldiler. Nitekim, Haziran 1831 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul’a ailesi ile birlikte gelen William Goodejl,. Rumlar\u0131n do\u011fru yolu bulmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalara hemen ba\u015flad\u0131. \u00d6ncelikle, Rumlar i\u00e7in \u0130stanbul’da d\u00f6rt okul a\u00e7\u0131ld\u0131. Fakat, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun egemenli\u011fi alt\u0131nda ya\u015fayan az\u0131nl\u0131klardan ilk olarak Rumlar aras\u0131nda milliyet\u00e7ilik duygusunun geli\u015fti\u011fi ve kendi milli devletlerini kurmay\u0131 hedefledikleri, bu amaca ula\u015fabilmek i\u00e7in de Amerikan e\u011fitim sistemini \u00f6rnek alarak kendi okullar\u0131n\u0131 kurduklar\u0131 ve cemaatlerini Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’ndan ayr\u0131lmak i\u00e7in bilin\u00e7lendirdikleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmad\u0131. Bunlar\u0131n sonucunda, Amerikal\u0131 misyonerlerin Rumlar aras\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda da istenilen amaca ula\u015f\u0131lamad\u0131.”<\/p>\n Yrd. Do\u00e7. Dr. Esra Danac\u0131o\u011flu da “Ferasetli Al\u0131m, B\u00fcy\u00fc Ustas\u0131, \u00d6nc\u00fc Kuvvet-Anadolu’da Birka\u00e7 Amerikal\u0131 Misyoner (1820-1850) ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesinde Amerikal\u0131lar\u0131n Anadolu’daki misyonerlik faaliyetine ili\u015fkin doyurucu bilgiler vermektedir:<\/p>\n “19. y\u00fczy\u0131lda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nda Amerikan misyoner faaliyetleri, \u00f6zellikle misyoner okullar\u0131n\u0131n farkl\u0131 H\u0131ristiyan topluluklar\u0131n ulusal kimliklerinin in\u015fas\u0131ndaki katk\u0131lar\u0131, Osmanl\u0131 e\u011fitim dizgesinin y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda bi\u00e7imleni\u015findeki etkileri, \u0130ngiltere ve Amerika’n\u0131n b\u00f6lgeye y\u00f6nelik politikalar\u0131nda oynad\u0131klar\u0131 muhtemel roller a\u00e7\u0131lar\u0131ndan T\u00fcrkiye’de ara\u015ft\u0131rmaya de\u011fer g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n “…\u0130lk misyonerler ‘kafirler aras\u0131nda inanc\u0131n kutsal \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaymak’ amac\u0131yla Osmanl\u0131 topraklar\u0131na gelmi\u015f olsalar da 1820’li y\u0131llarda \u0130stanbul ve \u0130zmir’de \u00e7o\u011funlukla Levanten kolonilerinin i\u00e7inde tutunmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. \u0130lk cemaatlerini konsolosluk \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, Levanten t\u00fcccarlar, \u0130stanbul ve \u0130zmir’deki gemici kolonileri olu\u015fturuyordu. As\u0131l varolmalar\u0131 gereken ili\u015fkilerde ve d\u00fcnyalarda ise misyonerleri bir dizi g\u00fc\u00e7l\u00fck bekliyordu. Bu g\u00fc\u00e7l\u00fcklerden ilki, misyonerlerin bizzat fiziki varl\u0131klar\u0131n\u0131n ilk elden yaratt\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131l\u0131k duygusudur.<\/p>\n “Sonraki y\u0131llarda sakal\u0131 olmayan birinin M\u00fcsl\u00fcman, Yahudi veya H\u0131ristiyanlar\u0131n aras\u0131nda alimlik iddias\u0131nda bulunamayaca\u011f\u0131n\u0131 kavrad\u0131klar\u0131nda, kendi i\u00e7lerinde bir dizi tart\u0131\u015fmadan sonra hem \u0130ran’da hem de Osmanl\u0131 topraklar\u0131nda baz\u0131 misyonerler sakal b\u0131rakmaya fes takmaya hatta sar\u0131k sarmaya ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n “T\u0131p ile b\u00fcy\u00fcn\u00fcn, bilgi ile s\u00f6ylencenin birbirine kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 19. y\u00fczy\u0131l Anadolu’sunda ellerinde haritalar, kinin tabletleri, \u015furuplar, termometreler ve daha sonra foto\u011fraf makineleri ile gezen Bat\u0131l\u0131 gezginler veya misyonerler bir t\u00fcr gizem hatta b\u00fcy\u00fc halesi ile \u00e7evrili olarak alg\u0131land\u0131lar, bunlar aras\u0131nda ‘varl\u0131klar\u0131’ bir t\u00fcr s\u00f6ylenceye d\u00f6n\u00fc\u015fenler de olmad\u0131 de\u011fil. Bu konuda tipik bir \u00f6rnek Yale \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi mezunu hekim-misyoner-da\u011fc\u0131 Elnathan Gridley’in \u00f6yk\u00fcs\u00fcd\u00fcr.”<\/p>\n 89 H. B\u00fclent Kahraman \/\u00a0 Sabah<\/p>\n 90\u00a0 Emrullah Erdin\u00e7 \/ TEMPO<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 aya\u011fa kalkmal\u0131<\/p>\n \u0130srail’in Ha’aretz gazetesi, h\u00fck\u00fcmetin, Mescid-i Aksa’daki, Fasl\u0131lar Kap\u0131s\u0131 alan\u0131ndaki in\u015faat ve kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yeniden ba\u015flat\u0131lmas\u0131 talimat\u0131n\u0131 verdi\u011fini yazd\u0131. Gazete, \u0130srail h\u00fck\u00fcmetinin, \u0130srail Eski Eserler \u0130daresi’nden kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca \u00e7abuk tamamlamas\u0131n\u0131 istedi\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. A\u011flama Duvar\u0131’ndan El Aksa Camisi avlusuna ge\u00e7i\u015fi sa\u011flayan Fasl\u0131lar Kap\u0131s\u0131’ndaki in\u015faat ve arkeolojik kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, ge\u00e7en Haziran ay\u0131nda, Filistinlilerden gelen tepkiler ve uluslararas\u0131 d\u00fczeydeki ele\u015ftiriler nedeniyle ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Eyl\u00fcl ay\u0131nda \u0130r Amim adl\u0131 \u0130srailli \u00f6rg\u00fct, kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yeniden ba\u015flat\u0131lmas\u0131 karar\u0131 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurmu\u015f, \u0130srail kabinesinin tek M\u00fcsl\u00fcman Arap bakan\u0131, Kadimal\u0131 Bilim, K\u00fclt\u00fcr ve Spor Bakan\u0131 Galib Macadele, h\u00fck\u00fcmetten \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n durdurulmas\u0131n\u0131 talep etmi\u015f ve kaz\u0131lar bir s\u00fcreli\u011fine ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[79],"tags":[],"class_list":["post-1197","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-subat-2008"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1197","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1197"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1197\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1197"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1197"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1197"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}