{"id":1272,"date":"2008-04-30T09:39:44","date_gmt":"2008-04-30T09:39:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2008\/04\/30\/ekonom-gatta-uzmanlarin-kaygilari\/"},"modified":"2008-04-30T09:39:44","modified_gmt":"2008-04-30T09:39:44","slug":"ekonomik-gidisatta-uzmanlarin-kaygilari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2008\/mayis-2008\/ekonomik-gidisatta-uzmanlarin-kaygilari\/","title":{"rendered":"EKONOM\u0130K G\u0130D\u0130\u015eATTA, UZMANLARIN KAYGILARI"},"content":{"rendered":"

Nas\u0131l bir kriz yakla\u015fmaktad\u0131r?<\/strong><\/p>\n

D\u00fcnya ekonomilerini sarsan global krizin giderek derinle\u015fmesi, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak bizi de sarsaca\u011fa benziyor.<\/p>\n

Pek \u00e7ok ki\u015fi 2001 y\u0131l\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z manzaraya d\u00f6n\u00fclece\u011fi endi\u015fesini dile getiriyor. 2001 y\u0131l\u0131ndaki krizin temel nedeni yine bug\u00fcn korkutan cari i\u015flemler a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n milli gelire oran\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131yd\u0131. Bunun bo\u015flu\u011fu o d\u00f6nemde sabit kur uygulamas\u0131n\u0131n te\u015fvik etti\u011fi s\u0131cak para ile finanse ediliyordu. Ama en \u00f6nemlisi; bankalar\u0131n d\u00f6viz pozisyon a\u00e7\u0131klar\u0131 y\u00fcksek ve sermayeleri yetersizdi. K\u00e2r marjlar\u0131n\u0131n daralmas\u0131 ve siyasal riskler nedeniyle sermaye \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, T\u00fcrkiye'yi krize s\u00fcr\u00fcklemi\u015fti. <\/p>\n

Kriz, finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ve devletin makyajlayarak ayakta tuttu\u011fu kamu bankac\u0131l\u0131k sisteminin y\u0131k\u0131lmas\u0131yla ba\u015flad\u0131. Finans sekt\u00f6r\u00fcnde ya\u015fanan kriz reel sekt\u00f6r\u00fc etkiledi ve sokaklar i\u015fsizlerle doldu. <\/p>\n

Ecevit h\u00fck\u00fcmeti, iyile\u015ftirme ad\u0131na \u00f6yle a\u011f\u0131r bir istikrar program\u0131 ve reform paketi devreye soktu ki, sistem iflastan zor kurtuldu. <\/p>\n

Buradan kriz bizi etkilemez anlam\u0131 \u00e7\u0131kmamal\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu kez, reel sekt\u00f6r tehdit alt\u0131nda bulunuyor. <\/p>\n

T\u00fcrkiye'deki b\u00fcy\u00fcme ihracata dayal\u0131. Yine y\u00fcksek cari i\u015flemler a\u00e7\u0131\u011f\u0131m\u0131z var. \u015eimdi a\u00e7\u0131klar\u0131m\u0131z; \u00f6zelle\u015ftirmeler ve do\u011frudan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar ile finanse ediliyor. T\u00fcm d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi Avrupa ekonomilerinde de daralma s\u00fcreci ya\u015fan\u0131yor. B\u00fcy\u00fcme beklentileri d\u00fc\u015f\u00fcyor. T\u00fcrkiye'nin en b\u00fcy\u00fck ihra\u00e7 pazar\u0131 Avrupa oldu\u011fu i\u00e7in, burada ihracat temelli bir s\u0131k\u0131nt\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z bulunuyor. Ayr\u0131ca d\u00fcnya mali sistemindeki \u00e7alkant\u0131 sermaye giri\u015flerini engelliyor. Bu seyir, d\u00f6viz kurlar\u0131nda art\u0131\u015fa ve enflasyonun tekrar hayat\u0131m\u0131za giri\u015fi anlam\u0131na geliyor. S\u0131ralarsak, <\/p>\n

1) T\u00fcrkiye'de b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131 d\u00fc\u015fecek, y\u00fczde 5'lik hedefin alt\u0131nda kalacak. <\/strong><\/p>\n

2) Son birka\u00e7 y\u0131lda h\u0131zlanan yat\u0131r\u0131mlar h\u0131z kesecek, yeni istihdam alan\u0131 yaratmada zorluklar ba\u015flayacak. <\/strong><\/p>\n

3) Tedirginlik artaca\u011f\u0131 i\u00e7in t\u00fcketici g\u00fcveni azalacak, insanlar para harcamaktan \u00e7ekinmeye ba\u015flayacak. Bu da \u015firketlerin gelirlerini azaltaca\u011f\u0131 i\u00e7in k\u0131s\u0131tl\u0131 da olsa i\u015ften \u00e7\u0131karmalar ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacak. <\/strong><\/p>\n

4) Portf\u00f6y yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131, d\u00fc\u015fen b\u00fcy\u00fcme ortam\u0131nda hisse senedi piyasalar\u0131ndan bekledikleri getirileri elde edemedi\u011fi i\u00e7in sat\u0131p \u00e7\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015facak. Bu da d\u00f6viz kurunu yukar\u0131 \u00e7\u0131karacak. <\/strong><\/p>\n

5) Cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n finansman\u0131na dair soru i\u015faretleri, kurun yukar\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 destekleyecek ve yeniden y\u00fckselen enflasyon ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalaca\u011f\u0131z. Uzun s\u00fcredir ayr\u0131\u015fan kur-enflasyon ili\u015fkisi yeniden konu\u015fulmaya ba\u015flanacak. <\/strong><\/p>\n

6) Risk y\u00fckseldi\u011fi i\u00e7in faizde saf tutmu\u015f yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 T\u00fcrkiye'de tutabilmek zorla\u015facak, bu da T\u00fcrkiye'nin daha y\u00fcksek faizle bor\u00e7lanmas\u0131na neden olacak.[1]<\/strong><\/a><\/strong><\/p>\n

Metin M\u00fcnir \u015f\u00f6yle diyordu:<\/p>\n

Her T\u00fcrk ekonomik krizi tadacakt\u0131r!<\/strong><\/p>\n

Amerika Birle\u015fik Devletleri'nde ge\u00e7en A\u011fustos'ta mortgage, yani uzun vadeli konut kredileriyle canlanan kriz yanarda\u011f\u0131n\u0131n patlamalar\u0131 aral\u0131ks\u0131z devam ediyor.<\/p>\n

Mortgage zarar\u0131<\/strong><\/p>\n

G8'ler olarak bilinen d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck sekiz ekonomisinin zirvesinden sonra mortgage'ten do\u011fan zararlar\u0131n 400 milyar\u0131 bulaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n

Business Week, ABD'de konut fiyatlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki iki-\u00fc\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde y\u00fczde 25 d\u00fc\u015febilece\u011fini haber veriyor. Amerikal\u0131lar konutlar\u0131n\u0131 teminat g\u00f6sterip t\u00fcketim kredisi alma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndad\u0131rlar. T\u00fcketim, gayri safi milli has\u0131las\u0131n\u0131n neredeyse d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc te\u015fkil ediyor. Dolay\u0131s\u0131yla konut fiyatlar\u0131n\u0131n inmesi ekonomiyi yava\u015flatacakt\u0131r.<\/p>\n

Ge\u00e7ti\u011fimiz be\u015f y\u0131l i\u00e7inde y\u0131ll\u0131k ortalama y\u00fczde 11 b\u00fcy\u00fcyen \u00c7in ekonomisi bu y\u0131l iki puan a\u015fa\u011f\u0131 kayacakt\u0131r.<\/p>\n

Daha ge\u00e7en aya kadar d\u00fcnyadaki en s\u0131cak birincil halka arz piyasas\u0131 olan Hindistan'da iki b\u00fcy\u00fck \u015firket, arz talep bulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in geri \u00e7ekilmi\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bulgaristan'da orta gelirli yabanc\u0131lara y\u00f6nelik tatil evi sat\u0131\u015flar\u0131 neredeyse durma noktas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

Uzat\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn bu k\u00f6t\u00fc haber katalo\u011funun T\u00fcrkiye'ye etki yapmamas\u0131 imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. <\/p>\n

\u0130stanbul Menkul K\u0131ymetler Borsas\u0131, T\u00fcrkiye'nin en b\u00fcy\u00fck hisse senedi m\u00fc\u015fterisi olan yabanc\u0131lar\u0131n Ocakta 923 milyon dolarl\u0131k hisse senedi satt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Finansinvest'e g\u00f6re bu, Ocak 2000'den yana ger\u00e7ekle\u015fen en b\u00fcy\u00fck sat\u0131\u015ft\u0131r. Endekste y\u0131lba\u015f\u0131ndan bu yanan y\u00fczde 25 d\u00fc\u015fme ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n

Sanayi \u00fcretimi daralm\u0131\u015ft\u0131r<\/strong><\/p>\n

Analistler T\u00fcrkiye'nin bu y\u0131lki b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131n\u0131 y\u00fczde be\u015ften d\u00f6rde, hatta \u00fc\u00e7e \u00e7ekmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n

En k\u00f6t\u00fc haber, h\u00fck\u00fcmetin ekonomik konularda ne yapaca\u011f\u0131na dair en ufak bir fikrinin olmamas\u0131d\u0131r. Beter haber ise, Erdo\u011fan'\u0131n destansal bir duyars\u0131zl\u0131kla t\u00fcrban istismar\u0131 yaparak toplumu ortadan \u00e7atlatmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Art\u0131k herhalde kabul etmem laz\u0131m: T\u00fcrkiye'nin siyasi kadrosu hi\u00e7bir zaman ak\u0131llanmayacak, hi\u00e7bir zaman ge\u00e7mi\u015ften ders almayacak ve halk tekrar tekrar bunun bedelini \u00f6demeye mecbur b\u0131rak\u0131lacakt\u0131r."[2]<\/a><\/p>\n

Cari a\u00e7\u0131k kan kayb\u0131d\u0131r…<\/strong><\/p>\n

Siyonist Yahudi g\u00fcd\u00fcml\u00fc k\u00fcresel sermaye, vatan\u0131 ve sahibi belli olmayan fonlar \u015feklinde olu\u015fuyor. Bu sermayenin \u00e7o\u011fu da k\u0131sa vadeli spek\u00fclatif sermaye olarak hareket ediyor ve spek\u00fclatif kazanc\u0131n kokusunu al\u0131r-almaz, k\u00f6pek bal\u0131\u011f\u0131 gibi, reflekse ge\u00e7iyor. Girdi\u011fi \u00fclkeye zarar veriyor.<\/p>\n

Bu anlamda T\u00fcrkiye'de 100 milyar dolara ula\u015fan k\u0131sa vadeli sermaye (s\u0131cak para), faizlerin y\u00fcksek kalmas\u0131na, kurlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck kal\u0131p, YTL'nin a\u015f\u0131r\u0131 de\u011fer kazanmas\u0131na ve bu nedenle cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131na neden oluyor. <\/p>\n

Son on be\u015f y\u0131ld\u0131r d\u00fcnyay\u0131 ve insanl\u0131\u011f\u0131 kurtaracak bir yakla\u015f\u0131m olarak savunulan ve uygulama alan\u0131 bulan k\u00fcreselle\u015fme, \u015fimdi anla\u015f\u0131ld\u0131 ki d\u00fcnyay\u0131 finans tuza\u011f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrmenin bir arac\u0131 yap\u0131l\u0131yor. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya finans tuza\u011f\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc. D\u00fcnyada ve T\u00fcrkiye'de, finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn doymaz bilmeyen i\u015ftah\u0131, kiral\u0131k kalem\u015f\u00f6rler kullan\u0131yor. Ekonomik ve sosyal ger\u00e7eklere ayk\u0131r\u0131 tezler \u00f6ne s\u00fcrerek, insanlar\u0131, t\u00fcketiciyi kand\u0131r\u0131yor. Bilinen iktisat kural\u0131d\u0131r: "\u0130nsan uzun d\u00f6nemli menfaati i\u00e7in miyoptur." K\u00fcreselle\u015fme insanlar\u0131n bu zaaf\u0131n\u0131 istismar ediyor.<\/p>\n

Bir yay\u0131nda cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemsiz oldu\u011fu aynen \u015f\u00f6yle ifade ediliyor: "Global piyasalardaki likidite bollu\u011fu cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131 adeta risk olmaktan \u00e7\u0131kard\u0131. Geli\u015fmekte olan \u00fclkeler aras\u0131nda cari a\u00e7\u0131k veren \u00fclkelerin para birimlerindeki de\u011ferlenme oldu. En fazla de\u011ferlenme ise YTL'de oldu." Oysa herkes biliyor ki suni olarak \u015fi\u015firilen balon sonunda patl\u0131yor.<\/p>\n

\u00d6nemli olan a\u00e7\u0131k vermemek, Denk B\u00fct\u00e7e yapmakt\u0131r!<\/strong><\/p>\n

H\u00fck\u00fcmet \u00fcyeleri de s\u0131k s\u0131k finanse edildi\u011fi s\u00fcrece cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemsiz oldu\u011funu ifade ediyorlar. Bu s\u00f6zde iki yanl\u0131\u015f var…<\/p>\n

Birisi, cari a\u00e7\u0131k \u00f6nceden finanse edilir. Birisinin ithalat yapmas\u0131 i\u00e7in, \u00f6nce d\u00f6viz bulmas\u0131 gerekir. Bu nedenle finanse edilmedi\u011fi s\u00fcrece zaten cari a\u00e7\u0131k olu\u015fmaz.<\/p>\n

\u0130kincisi i\u00e7in, sa\u011flanan finansman kazan\u0131lm\u0131\u015f bir d\u00f6viz de\u011fildir. \u0130ster s\u0131cak para yoluyla olsun, ister bor\u00e7 yoluyla olsun, bu d\u00f6vizler eninde sonunda geri gidecektir. "Cari a\u00e7\u0131k finanse edildi\u011fi s\u00fcrece \u00f6nemli de\u011fil" demek, "Bir \u015firketin bor\u00e7 ald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece zarar etmesi \u00f6nemli de\u011fil" demeye benzer.<\/p>\n

Ulusal politika uygulayan \u00fclkeler, k\u00fcreselle\u015fme s\u00fcrecinden daha avantajl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. \u00c7in, Rusya, Brezilya ve Endonezya d\u0131\u015f ekonomik ili\u015fkilerinde cari fazla verdiler. Yani d\u0131\u015f ekonomik i\u015flemlerinden dolay\u0131 kazand\u0131klar\u0131 d\u00f6vizler, kaybettikleri d\u00f6vizlerden daha fazla oldu.<\/p>\n

K\u00fcresel s\u00fcre\u00e7ten en zararl\u0131 \u00e7\u0131kan \u00fclkelerden birisi ise T\u00fcrkiye oldu. T\u00fcrkiye, Polonya ve Yeni Zelanda'dan sonra d\u00fcnyada en fazla d\u00f6viz a\u00e7\u0131\u011f\u0131 veren \u00fclke oldu.<\/p>\n

En zararl\u0131 \u00e7\u0131kan biziz<\/strong><\/p>\n

Cari a\u00e7\u0131k \u00fclkenin d\u00f6viz kayb\u0131d\u0131r. Bu a\u00e7\u0131k s\u0131cak para ve d\u0131\u015f bor\u00e7la finanse edildi. S\u0131cak para da k\u0131sa vadeli sermaye oldu\u011fu i\u00e7in eninde sonunda tekrar yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00dcstelik spek\u00fclatif k\u00e2rlar elde ederek \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bunlar \u00fclkenin kan kayb\u0131d\u0131r. Gelecekte bu bor\u00e7lar\u0131, faizleri ve k\u00e2r transferlerini yine biz \u00f6deyece\u011fiz. \u00d6dedi\u011fimizde d\u0131\u015far\u0131ya giden faiz ve k\u00e2rlar\u0131n GSMH'ya oran\u0131 b\u00fcy\u00fcme oran\u0131ndan daha y\u00fcksek olursa, \u00fclke fakirle\u015fecektir. Halk uzun zaman\u0131 g\u00f6rmedi\u011fi i\u00e7in i\u015fin bu yan\u0131na bakamad\u0131. Aldat\u0131ld\u0131.[3]<\/a><\/p>\n

M. U\u011fur Civelek, Jeopolitik'te: "T\u00fcrkiye Ekonomisi – 2008 Beklentileri" yaz\u0131s\u0131nda \u00f6nemli konulara parmak basmaktad\u0131r:<\/strong><\/p>\n

2008 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye ekonomisinde ya\u015fanacaklara ili\u015fkin tahminler, a\u015f\u0131r\u0131 iyimserden karamsara, geni\u015f bir yelpazede b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar sergiliyor. S\u00f6z konusu beklentileri gruplamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, a\u015f\u0131r\u0131 iyimser ve ger\u00e7ek\u00e7i olmak \u00fczere tahminlerin iki eksende yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 dikkat \u00e7ekiyor. Fakat konuya girerken daha ba\u015fta bir saptama yapmakta yarar var; bizim a\u015f\u0131r\u0131 iyimser olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z grup, ger\u00e7ek\u00e7i olarak tan\u0131mlad\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 karamsar buluyor. Beklenti y\u00f6netimini kendi tekellerine alarak evdeki hesaplar\u0131n\u0131 \u00e7ar\u015f\u0131ya uydurmaya \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n bu tavr\u0131n\u0131, i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fckleri \u00e7aresizlik nedeniyle do\u011fal kar\u015f\u0131lamak gerekiyor. Kendini k\u00fcreselci olarak tan\u0131mlayan a\u015f\u0131r\u0131 iyimser grup, mevcut politikas\u0131 ve e\u011filimlerinin hi\u00e7bir de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n aynen devam etmesi gerekti\u011fini savunuyor ve herhangi bir farkl\u0131la\u015fman\u0131n her \u015feyin de\u011fi\u015fmesi anlam\u0131na gelebilece\u011fini biliyor. Hal b\u00f6yle olunca ger\u00e7ek\u00e7i olma \u015fans\u0131 kalm\u0131yor ve \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, kendi aralar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir dayan\u0131\u015fma sergileyen taraf haline geliyor. Kendisi gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen, mevcut politikalar\u0131 ele\u015ftiren herkesi d\u0131\u015fl\u0131yor ve onlar\u0131 karamsar olmakla su\u00e7luyor. Yerli ve yabanc\u0131 bankalar\u0131, medyan\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131, \u00f6nemli i\u015fveren \u00f6rg\u00fctlerini ve iktidar partisini b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran a\u015f\u0131r\u0131 iyimserler grubu, mevcut gidi\u015fat\u0131n alternatifsiz oldu\u011funu iddia ediyor, her t\u00fcrl\u00fc ele\u015ftiriyi d\u0131\u015flayarak, bunu dile getirenlere tav\u0131r al\u0131yor..<\/strong><\/p>\n

Mevcut Program Uygulamas\u0131<\/strong><\/p>\n

\u00dclkemizdeki ekonomik program uygulamas\u0131, k\u00fcresel d\u00fczeydeki s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmayan e\u011filimleri, geni\u015f kesimlerin ya\u015fam standard\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc, artan d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve bunlara ba\u011fl\u0131 dolayl\u0131 etkileri hi\u00e7 hesaba katm\u0131yor. D\u00f6viz kurunun gerilemesi veya ba\u015fka bir dille T\u00fcrk Liras\u0131'n\u0131n de\u011ferli kalmas\u0131 veya de\u011ferlenmeyi s\u00fcrd\u00fcrmesi olmazsa olmaz bir de\u011fi\u015fken olarak alg\u0131lanm\u0131yor. Bu ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde enflasyon ve faizlerin gerilemesi kolayla\u015f\u0131yor, ki devam\u0131nda menkul ve gayrimenkul \u015feklindeki varl\u0131klar\u0131n de\u011feri art\u0131yor, d\u0131\u015f kredi imkanlar\u0131 geni\u015flerken T\u00fcrkiye'yi d\u0131\u015f d\u00fcnyaya pazarlamak kolayla\u015f\u0131yor. Bu d\u00f6ng\u00fc i\u015fler iyi giderse kendi kendini besliyor ancak orta vadede s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmad\u0131\u011f\u0131 biliniyor. Zira bu uygulama, \u00fcreten kesimlerin rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00e7\u00f6kertirken yaratt\u0131klar\u0131 katma de\u011feri b\u00fcy\u00fck bir s\u00fcratle eritiyor. Bireysel bazda d\u00f6nemsel gelirler eriyor fakat daha fazla k\u0131s\u0131lamayan harcamalar nedeniyle bor\u00e7lar kontrols\u00fcz bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fcyor. Terleyerek ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00e7aresizli\u011fi b\u00fcy\u00fck bir s\u00fcratle geni\u015fliyor. D\u0131\u015f bor\u00e7 imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n herhangi bir sebeple daralmas\u0131 g\u00fcndeme geldi\u011finde, geli\u015fmeleri kontrol etmek imk\u00e2ns\u0131zla\u015f\u0131yor. D\u00f6viz kuru y\u00fckselse, menkul-gayrimenkul de\u011ferleri gerilese, beklentiler bozulsa veya d\u0131\u015f finansman ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanamayaca\u011f\u0131 bir durum s\u00f6z konusu olsa, t\u00fcm e\u011filimler de\u011fi\u015fiyor ve kriz korkusu kap\u0131y\u0131 \u00e7al\u0131yor. S\u00f6z konusu e\u011filimlerin ge\u00e7ici olmas\u0131 ve eskiye d\u00f6n\u00fclmesi i\u00e7in her t\u00fcr taviz verilebilir.<\/p>\n

Biz genel e\u011filimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan 2008 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 gibi sonlanmas\u0131 ihtimalini olduk\u00e7a zay\u0131f g\u00f6r\u00fcyoruz. Zira, d\u0131\u015f finansman ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n zorla\u015ft\u0131\u011f\u0131, kar\u015f\u0131lansa bile maliyetinin artaca\u011f\u0131n\u0131 ve i\u00e7eride beklentileri bozaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u00dcretim konusunda faaliyet g\u00f6steren i\u015fyerleri kapand\u0131k\u00e7a s\u0131nai \u00fcretimin gerileyece\u011fini, \u00f6zel t\u00fcketim harcamalar\u0131n\u0131 daraltarak b\u00fct\u00e7eyi olumsuz y\u00f6nde etkileyece\u011fini ve in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn talep yetersizli\u011fi nedeniyle durgunla\u015fabilece\u011fini tahmin ediyoruz. Bu ko\u015fullarda \u00f6nceki y\u0131llarda oldu\u011fu gibi, T\u00fcrkiye ekonomisini b\u00fcy\u00fcmese bile b\u00fcy\u00fcyormu\u015f gibi g\u00f6stermek, b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131ndaki b\u00fcy\u00fcmeye ra\u011fmen beklentileri y\u00f6nlendirmek kolay olmayacak. \u00d6zetle s\u00f6ylemek gerekirse, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmad\u0131\u011f\u0131 bilinen eski rotas\u0131nda devam \u015fans\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalan i\u00e7 ve d\u0131\u015f piyasa e\u011filimlerine ra\u011fmen bir \u015feylerin de\u011fi\u015fmemesi imk\u00e2ns\u0131z. 2008 y\u0131l\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 iyimser tahminleriyle \u00fcnl\u00fc, temennilerini T\u00fcrkiye'ninkinin \u00fcst\u00fcnde tutan kesimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck s\u00fcrprizlerin ya\u015fanmas\u0131 ihtimali olduk\u00e7a y\u00fcksek!<\/p>\n

K\u00fcresel Ko\u015fullar 2008<\/strong><\/p>\n

Finansal piyasalardaki k\u00fcresel e\u011filimlerdeki k\u0131r\u0131lganl\u0131k her ge\u00e7en g\u00fcn art\u0131yor. 2006 y\u0131l\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015fmekte olan ekonomileri sarsan dalgalanma ve ard\u0131ndan riskli ipotek senetleri ile ba\u015flay\u0131p kredi piyasalar\u0131na yay\u0131lan olumsuzluklar, mevcut e\u011filimlerin daha fazla devam edemeyece\u011fini teyit eden \u00f6nc\u00fc sars\u0131nt\u0131lar olarak de\u011ferlendirilebilir. Merkez bankalar\u0131 \u015fimdilik k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131n daha fazla artmamas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba harc\u0131yor olabilir, fakat son 5 y\u0131ldaki ilkesizli\u011fin devam\u0131 durumunda onlar\u0131n da yapabilece\u011fi fazla bir \u015fey yok. Bankalar\u0131 ve fonlar\u0131 da kapsayan b\u00fcy\u00fck oyuncular ile merkez bankalar\u0131 aras\u0131ndaki risk alg\u0131lamas\u0131na ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131, orta vadede muhtemelen her iki taraf\u0131n da itibar kayb\u0131 ile sonlanacak gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

11 Eyl\u00fcl 2001 tarihindeki ter\u00f6r sald\u0131r\u0131s\u0131 sonras\u0131nda ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 bir d\u00f6neme girilmi\u015f, bir yandan azalan faaliyet gelirleri de\u011fir yandan bilan\u00e7olarda menkul ve gayrimenkul de\u011ferlerindeki gerilemeye ba\u011fl\u0131 y\u0131pranma kabusa d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu ortamda Merkez Bankalar\u0131 devreye girdi ve para politikalar\u0131n\u0131 bir daha s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131rmamak \u00fczere gev\u015fetti. Bilan\u00e7olardaki tahribat\u0131 \u00f6nlemek, faaliyet gelirlerindeki erimeyi faaliyet d\u0131\u015f\u0131 gelirlerle ikame etmek \u00fczere gerekli likiditeyi piyasalara verdi. Fakat bu durum, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmayan yeni dengesizlikleri de beraberinde getirdi. Ulusal paralar\u0131n sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fc geriledi, risk alg\u0131lamalar\u0131 ile birlikte rekabet ko\u015fullar\u0131 bozuldu, emtia fiyatlar\u0131 y\u00fckselerek enflasyonist bask\u0131y\u0131 artt\u0131rd\u0131. Bir anlamda sorunlar\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi pahas\u0131na g\u00fcn kurtar\u0131ld\u0131. Bug\u00fcn i\u00e7ine d\u00fc\u015f\u00fclen a\u00e7mazda ne s\u00f6z konusu e\u011filimleri ya\u015fatmak ne de normale d\u00f6nmek pek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Ya sermaye piyasalar\u0131 ile birlikte hammadde piyasalar\u0131ndaki e\u011filimler de\u011fi\u015fecek ve bilan\u00e7olardaki y\u0131pranma finansal yap\u0131ya onar\u0131lmas\u0131 imkans\u0131z zararlar verecek ya da durgunluk artarken enflasyonist bask\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7lendi\u011fi ve Merkez Bankalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck oyuncular i\u00e7in fazla bir \u015fey yapamad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6neme girilecek.<\/p>\n

K\u00fcresel piyasalarda belirsizlik ve k\u0131r\u0131lganl\u0131k artt\u0131 ve 2008 y\u0131l\u0131nda bu s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fcmeye devam etmesi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 hayli y\u00fcksek. Bu durum sermaye hareketlerine de yans\u0131maya ba\u015flayacak. Konuya T\u00fcrkiye ekonomisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yakla\u015f\u0131rsak, 80 milyar dolar\u0131 a\u015fan 2008 y\u0131l\u0131 d\u0131\u015f\u0131 finansman ihtiyac\u0131 ya kar\u015f\u0131lanmayacak ya da kar\u015f\u0131lansa bile maliyeti beklentileri bozacak \u015fekilde artacak. Tek ba\u015f\u0131na bu bile i\u00e7erideki t\u00fcm e\u011filimleri zincirleme olarak de\u011fi\u015fmeye zorlayacak bir tehlike potansiyelini b\u00fcnyesinde ta\u015f\u0131yor. \u0130htiya\u00e7 kar\u015f\u0131lanmaz ise T\u00fcrk Liras\u0131 de\u011fer kaybeder, enflasyon ve faizler y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7er, menkul ve gayrimenkul de\u011ferleri geriler, s\u0131cak para \u00fclkeyi terk eder ve d\u0131\u015f kredi imk\u00e2nlar\u0131 daral\u0131r. Yok e\u011fer ihtiya\u00e7 kar\u015f\u0131lan\u0131r da maliyeti artar ise, bu durum ile piyasa faizleri ve varl\u0131k de\u011ferlerini olumsuz etkileyerek, yine s\u0131cak para \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ve kredi imkanlar\u0131n\u0131n daralmas\u0131na yok a\u00e7arak, d\u00f6viz kuru ve enflasyonu etkiler. Her iki ihtimal de a\u015f\u0131r\u0131 iyimser grubun kontrol\u00fcn\u00fcn kaybetmesi ve t\u00fcm e\u011filim ve politikalar\u0131n de\u011fi\u015fmesi ile sonlanabilir.<\/p>\n


<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

\n

[1]<\/a> Yavuz Semerci \/ 13 \u015eubat 2008<\/p>\n

[2]<\/a> 13.02.2008 \/ Milliyet<\/p>\n

[3]<\/a> Esfender Korkmaz \/ Halka ve Olaylara Terc\u00fcman \/ 13.02.2008<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nas\u0131l bir kriz yakla\u015fmaktad\u0131r?<\/strong><\/p>\n

D\u00fcnya ekonomilerini sarsan global krizin giderek derinle\u015fmesi, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak bizi de sarsaca\u011fa benziyor.<\/p>\n

Pek \u00e7ok ki\u015fi 2001 y\u0131l\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z manzaraya d\u00f6n\u00fclece\u011fi endi\u015fesini dile getiriyor. 2001 y\u0131l\u0131ndaki krizin temel nedeni yine bug\u00fcn korkutan cari i\u015flemler a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n milli gelire oran\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131yd\u0131. Bunun bo\u015flu\u011fu o d\u00f6nemde sabit kur uygulamas\u0131n\u0131n te\u015fvik etti\u011fi s\u0131cak para ile finanse ediliyordu. Ama en \u00f6nemlisi; bankalar\u0131n d\u00f6viz pozisyon a\u00e7\u0131klar\u0131 y\u00fcksek ve sermayeleri yetersizdi. K\u00e2r marjlar\u0131n\u0131n daralmas\u0131 ve siyasal riskler nedeniyle sermaye \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, T\u00fcrkiye'yi krize s\u00fcr\u00fcklemi\u015fti. <\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[82],"tags":[],"class_list":["post-1272","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-mayis-2008"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1272","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1272"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1272\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1272"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1272"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1272"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}