{"id":1302,"date":"2008-06-04T10:00:17","date_gmt":"2008-06-04T10:00:17","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2008\/06\/04\/zal-emperyalm-tenve-ad-b-den-gel\/"},"modified":"2008-06-04T10:00:17","modified_gmt":"2008-06-04T10:00:17","slug":"zalim-emperyalizmin-tukenisi-ve-adil-bir-duzenin-gelisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2008\/haziran-2008\/zalim-emperyalizmin-tukenisi-ve-adil-bir-duzenin-gelisi\/","title":{"rendered":"ZAL\u0130M EMPERYAL\u0130ZM\u0130N T\u00dcKEN\u0130\u015e\u0130 VE AD\u0130L B\u0130R D\u00dcZEN\u0130N GEL\u0130\u015e\u0130"},"content":{"rendered":"<p> <strong>Faizci bankalar vah\u015fi kapitalizmin soygun arac\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n<p> <strong>Bankalar 2007 y\u0131l\u0131nda hizmet \u00fccreti ve komisyonlardan 7,9 milyar dolar gelir sa\u011flad\u0131. Bankalar\u0131n hizmet gelirleri 2006 y\u0131l\u0131na oranla y\u00fczde 36,34 artt\u0131. ATO&#39;nun bankalar\u0131n hizmet \u00fccretleri ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re, bankalar 93 ayr\u0131 isim alt\u0131nda hizmet \u00fccreti ve komisyon almaktayd\u0131.<\/strong><\/p>\n<p> <strong>Bankac\u0131l\u0131k D\u00fczenleme ve Denetleme Kurumu (BBDK) ile bankalardan derledi\u011fi bilgilere g\u00f6re, T\u00fcrkiye&#39;de faaliyette bulunan 50 banka 93 ayr\u0131 isim alt\u0131nda hizmet \u00fccreti ve komisyon toplanm\u0131\u015ft\u0131. Kamu ve \u00f6zel sekt\u00f6r bankalar\u0131, hizmet ve komisyonlardan 2005 y\u0131l\u0131nda 5 milyar dolar, 2006 y\u0131l\u0131nda 5,8 milyar dolar gelir elde etti. 2007 y\u0131l\u0131nda ise 7,9 milyar dolara y\u00fckselen hizmet ve komisyon gelirleri 2006 y\u0131l\u0131na oranla y\u00fczde 36,34, 2005 y\u0131l\u0131na oranla da y\u00fczde 57,91 oran\u0131nda artm\u0131\u015ft\u0131. Bankac\u0131l\u0131k hizmet ve komisyon gelirleri, bankalar\u0131n faizlerden sonra en b\u00fcy\u00fck gelir kayna\u011f\u0131yd\u0131.<\/strong><\/p>\n<p> <strong>Bankalar i\u015fletme giderlerinin ise y\u00fczde 63,34&#39;\u00fcn\u00fc bankac\u0131l\u0131k hizmet ve komisyon gelirleriyle kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131. Yani vatanda\u015f g\u00f6z g\u00f6re soyulmaktayd\u0131. <\/strong><\/p>\n<p> <strong>Hesap A\u00e7mak da, Ekstre Almak da Parayla<\/strong><\/p>\n<p> Ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re bankalar, hizmetleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda de\u011fi\u015fen miktarlarda \u00fccret talep ediyor. Pek \u00e7ok banka hesap a\u00e7mak i\u00e7in \u00fccret al\u0131rken, hesap a\u00e7\u0131k oldu\u011fu s\u00fcre i\u00e7inde de hesap i\u015fletim \u00fccreti al\u0131yor. \u00d6rne\u011fin vadesiz hesaplar i\u00e7in 6 ayl\u0131k hesap i\u015fletim \u00fccreti olarak 18 YTL ile 21 YTL aras\u0131 para tahsil ediliyor. Bankalar hesap i\u015fletim \u00fccretlerini hesaplardan otomatik olarak tahsil ediyor, m\u00fc\u015fteri, bu kesintiyi ancak hesab\u0131n\u0131 kontrol ederse fark edebiliyor. Vatanda\u015flar bankalardan hesap ekstresi almak i\u00e7in 0,5 YTL ile 3 YTL aras\u0131, dekont almak i\u00e7in de 1,5 YTL ile 2,5 YTL aras\u0131 \u00fccret \u00f6demek durumunda kal\u0131yor.<\/p>\n<p> <strong>\u00c7ek ve senetler, para tuza\u011f\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n<p> Bir bankadan \u00e7ek almak isteyen m\u00fc\u015fterinin, \u00e7ek yapra\u011f\u0131na g\u00f6re 20-115 YTL aras\u0131nda de\u011fi\u015fen miktarlarda \u00f6deme yapmas\u0131 gerekiyor. Bankadan \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n sorulmas\u0131 da \u00fccrete tabi.<\/p>\n<p> M\u00fc\u015fteriden \u00e7ek provizyonu ad\u0131 alt\u0131nda 15 YTL \u00fccret isteniyor. \u00c7ekin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoksa bunun belgeli bildirimi ve savc\u0131l\u0131\u011fa bildirimi i\u00e7in 50 YTL \u00fccret \u00f6demek gerekiyor. Bankalar senet i\u015flemlerinde de vatanda\u015ftan \u00fccret talep ediyor. Senet tahsili i\u00e7in 15 YTL, senet protestosu i\u00e7in 30-40 YTL, senet protestosu kald\u0131rmak i\u00e7in 25-40 YTL \u00fccret isteniyor.<\/p>\n<p> <strong>Kredi komisyonlar\u0131 el yakmaktad\u0131r<\/strong><\/p>\n<p> 15 \u015eubat 2008 itibariyle 72,5 milyar YTL&#39;ye ula\u015fan t\u00fcketici kredilerinden al\u0131nan komisyonlar da bankalara \u00f6nemli miktarda gelir sa\u011fl\u0131yor. Bankalar, konut, ta\u015f\u0131t ve ihtiya\u00e7 kredilerinde m\u00fc\u015fteriden dosya \u00fccretinin yan\u0131 s\u0131ra, kredi \u00e7ekilen miktara ba\u011fl\u0131 olarak komisyon tahsil ediyor. \u0130htiya\u00e7 kredilerinde 150-350 YTL aras\u0131nda de\u011fi\u015fen miktarlarda \u00fccret al\u0131n\u0131rken, konut kredisinde, \u00e7ekilen miktar\u0131n y\u00fczde 2-2,5&#39;u kadar komisyon belirleniyor. Konut kredilerinde ayr\u0131ca 150-600 YTL aras\u0131nda de\u011fi\u015fen ekspertiz \u00fccreti de m\u00fc\u015fteriden al\u0131n\u0131yor.<\/p>\n<p> Bankalar kredi kart\u0131 \u00fccret ve komisyonlar\u0131ndan da gelir elde ediyor. T\u00fcrkiye&#39;de 2007 sonu itibariyle 37 milyon 335 bin 179 kredi kart\u0131, 55 milyon 510 bin 92 de banka kart\u0131 bulunuyor. Bankalar\u0131n baz\u0131lar\u0131 banka kart\u0131 ve kredi kartlar\u0131n\u0131 ilk veri\u015fte \u00fccret talep etmezken, baz\u0131lar\u0131 5 YTL para al\u0131yor. Kredi kart\u0131 y\u0131ll\u0131k \u00fcyelik \u00fccretleri ise 30 YTL ile 55 YTL aras\u0131nda de\u011fi\u015fiyor. Ek kredi kart\u0131 sahiplerinden ise 15 YTL ile 25 YTL aras\u0131nda y\u0131ll\u0131k \u00fcyelik \u00fccreti al\u0131n\u0131yor. Vatanda\u015f kredi kart\u0131ndan nakit \u00e7ekmek isterse, \u00e7ekti\u011fi miktar\u0131n y\u00fczde 2-3&#39;\u00fc aras\u0131nda de\u011fi\u015fen miktarda komisyonla birlikte 1 YTL de sabit \u00fccret \u00f6d\u00fcyor.<\/p>\n<p> <strong>ATM ve internet i\u015flemi de paral\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n<p> \u015eubelerdeki yo\u011funlu\u011fu azaltarak m\u00fc\u015fterileri ATM ve internet hizmetlerine y\u00f6nlendirmeye \u00e7al\u0131\u015fan bankalar, ATM&#39;den i\u015flem yapan\u0131n da, internet \u00fczerinden &#39;&#39;t\u0131k&#39;&#39;layan\u0131n da hesab\u0131ndan para kesiyor. ATM&#39;den bakiye sormak, havale yapmak ya da ekstre almak i\u00e7in 0,3 YTL ile 1,5 YTL aras\u0131nda para \u00f6deyen vatanda\u015f, internetten yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flemler i\u00e7in de de\u011fi\u015fen miktarlarda \u00f6deme yap\u0131yor.<\/p>\n<p> Faks ve telefon yoluyla haberle\u015fme masraf\u0131 yapmak durumunda kald\u0131\u011f\u0131 zaman bunun bedelini de m\u00fc\u015fteriden tahsil eden bankalar, ayr\u0131ca, konsolosluk vize randevu bedeli tahsilat komisyonu ad\u0131 alt\u0131nda da para istiyor.<\/p>\n<p> <strong>Havale \u00fccretleri bankaya bedavadan kazand\u0131r\u0131r<\/strong><\/p>\n<p> Bankalar\u0131n gelir elde ettikleri hizmetler aras\u0131nda yer alan havale \u00fccretleri vatanda\u015flara adeta havale ge\u00e7irtiyor. Havale i\u015flemlerinde \u00fccret, isme veya hesaba, \u015fehir i\u00e7i ve \u015fehir d\u0131\u015f\u0131na g\u00f6nderilmesine ve g\u00f6nderilen miktara g\u00f6re de\u011fi\u015fiyor. Hesaptan hesaba havale \u00fccreti i\u00e7in baz\u0131 bankalar 10 YTL \u00fccret al\u0131rken, baz\u0131 bankalar 20 YTL&#39;den ba\u015flay\u0131p, 150 YTL&#39;ye kadar varabilen \u00fccret al\u0131yor. D\u00f6vizle havale yap\u0131l\u0131yorsa g\u00f6nderenden 35-250 YTL aras\u0131, g\u00f6nderilenden de 20 dolar ile 250 dolar aras\u0131 i\u015flem komisyonu al\u0131n\u0131yor. EFT i\u015flemlerinden al\u0131nan \u00fccret ise hesaptan ya da nakit olarak, hesaba veya isme g\u00f6nderilmesine ve g\u00f6nderilen tutara g\u00f6re 20 ile 300 YTL aras\u0131nda de\u011fi\u015fiyor.<\/p>\n<p> <strong>Sekiz y\u0131ld\u0131r Amerika&#39;da Borsa Arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 (Broker) ve uzmanl\u0131\u011f\u0131 yapan Mehmet F. \u0130lk: &quot;ABD&#39;nin Ekonomi Politi\u011fi&quot; ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu<\/strong><\/p>\n<p> Bundan 150 y\u0131l kadar \u00f6nce t\u00fcm d\u00fcnya ekonomisinde de\u011fi\u015fim arac\u0131 olan paran\u0131n ger\u00e7ekte bir alt\u0131n g\u00fcm\u00fc\u015f bak\u0131r kar\u0131\u015f\u0131ml\u0131 bir sikke oldu\u011funu hat\u0131rlamam\u0131z gerekiyordu. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#39;nun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcyle beraber, 1850&#39;lerden itibaren k\u00e2\u011f\u0131t para \u00f6nemli bir kullan\u0131m arac\u0131 haline gelmeye ba\u015fl\u0131yordu. Bu arada kurulan ABD imparatorlu\u011fu yava\u015f yava\u015f alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fc ke\u015ffetmeye ba\u015fl\u0131yor, ekonomisini kuruyor, i\u00e7 sava\u015flar\u0131yla kendi dengesini ayarlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. ABD&#39;de ilk k\u00e2\u011f\u0131t para 1690&#39;da Massachusetts Bay Collony taraf\u0131ndan bast\u0131r\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, ancak 1900&#39;l\u00fc y\u0131llarda tek ve \u00e7ok yo\u011fun kullan\u0131ml\u0131 de\u011fi\u015fim arac\u0131 haline geliyordu.<\/p>\n<p> <strong>&quot;Alt\u0131n kadar para&quot; d\u00f6nemini kim kapat\u0131yordu?<\/strong><\/p>\n<p> <strong>D\u00fcnyada ve \u00f6zellikle Amerika&#39;da k\u00e2\u011f\u0131t paran\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, depozito edilen alt\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00fcretilen k\u00e2\u011f\u0131t paran\u0131n de\u011fi\u015fimde kullan\u0131lmas\u0131 \u015feklinde oldu. \u0130lk sonu\u00e7 1930&#39;daki b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6k\u00fc\u015ft\u00fc. T\u00fcm k\u00e2\u011f\u0131t varl\u0131klar, k\u00e2\u011f\u0131t para ve tabii ki hisse senetleri tamamen de\u011ferlerini kaybetti. Kapitalizm kendi \u015fi\u015firdi\u011fi balonlar\u0131 kendisi yok etti ki, tekrar yapabilme yetene\u011fine sahip olsun. 1930&#39;daki b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn tek nedeni var olan alt\u0131n miktar\u0131ndan \u00e7ok daha fazla miktarda k\u00e2\u011f\u0131t para \u00fcretilmesiydi.<\/strong><\/p>\n<p> <strong>Yani k\u00e2\u011f\u0131t para bir bor\u00e7 varl\u0131\u011f\u0131yd\u0131 ve bu bor\u00e7 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak kadar da alt\u0131n (ger\u00e7ek para) olmas\u0131 gerekiyordu. 1930 krizi, ortal\u0131kta dola\u015fan k\u00e2\u011f\u0131t kadar alt\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n hesaplanmas\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kan panikle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f t\u00fcm k\u00e2\u011f\u0131t sistemine b\u00fcy\u00fck bir darbe vurdu. Kimse k\u00e2\u011f\u0131tla al\u0131\u015f veri\u015f yapmamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.\u00a0 Arkas\u0131ndan krizin durdurulabilmesi i\u00e7in alt\u0131n ta\u015f\u0131mak yasaklanm\u0131\u015f ve su\u00e7 haline gelmi\u015fti.<\/strong><\/p>\n<p> <strong>Hi\u00e7 kimse alt\u0131n sahibi olam\u0131yordu ve bug\u00fcn de hala ge\u00e7erlikte olan yasa gere\u011fi (Marshall Law- Amerikan ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal ilan\u0131) t\u00fcm vatanda\u015flar\u0131n alt\u0131n k\u00fcl\u00e7e varl\u0131klar\u0131na el konuldu ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda k\u00e2\u011f\u0131t banknot verildi. Sadece alt\u0131n veya g\u00fcm\u00fc\u015f olarak sikke halindeki metal paralara el s\u00fcr\u00fclmedi.<\/strong><\/p>\n<p> <strong>Sonu\u00e7: Hitler&#39;i do\u011furuyordu<\/strong><\/p>\n<p> \u00c7ok do\u011fal olarak bu kadar b\u00fcy\u00fck bir y\u0131k\u0131m sonras\u0131nda 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 i\u00e7in gerekli zemin haz\u0131rlanmaya ba\u015flan\u0131yordu. Hitler b\u00f6yle bir d\u00f6nemin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak Almanya&#39;da ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn insanlarda yaratt\u0131\u011f\u0131 moral bozuklu\u011fu ve kendine g\u00fcven yitiminin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda onlara tekrar kendilerine g\u00fcvenebileceklerini a\u015f\u0131layan bir sistem, \u00e7ok \u00e7abuk taban bulup geli\u015fiyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Avrupa&#39;da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir servet de\u011fi\u015fimi ve kayb\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f, sadece ellerinde alt\u0131n tutan Yahudi bankerler,&#39; bu b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6k\u00fc\u015ften kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f, Almanlar b\u00fcy\u00fck bir yoksullu\u011fun i\u00e7ine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdi. Geli\u015fen bu ekonomik ve toplumsal ortam, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131&#39;n\u0131n ba\u015flamas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131.<\/p>\n<p> <strong>ABD&#39;nin y\u00fckseli\u015fi ba\u015fl\u0131yordu<\/strong><\/p>\n<p> \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131, t\u00fcm d\u00fcnya i\u00e7in biriken kapitalist \u00fcretim fazlas\u0131 balonunun temizlenmesini sa\u011fl\u0131yor, sava\u015f sonras\u0131nda da d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fc ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu. Yeni imparatorluk ABD, 1944 y\u0131l\u0131nda Temmuz ay\u0131n\u0131n ilk 3 haftas\u0131nda, New Hampshire Bretton Woods kasabas\u0131nda, 44 BM \u00fcyesi \u00fclkenin 730 delegesinden olu\u015fan BM Parasal ve Mali Konferans\u0131 ile tescil edildi. Bu toplant\u0131n\u0131n sonucu Bretton Woods Sistemi ad\u0131yla kendini ekonomide g\u00f6sterecek; bunlar\u0131 kullanacak ara\u00e7lar olarak da D\u00fcnya Bankas\u0131 ve IMF kurulacakt\u0131.<\/p>\n<p> Bu yeni kurulu\u015flarla, d\u00fcnya k\u00f6m\u00fcr \u00fcretiminin yar\u0131s\u0131na, d\u00fcnya petrol\u00fcn\u00fcn de 2\/3&#39;\u00fcne sahip olan, elektrik \u00fcretiminin y\u00fczde 50&#39;den fazlas\u0131n\u0131 yapan, d\u00fcnyan\u0131n en geli\u015fmi\u015f kimyasal bile\u015fimlerini \u00fcreten, d\u00fcnya alt\u0131n rezervinin y\u00fczde 80&#39;ine sahip ve de atom bombas\u0131 olan ABD&#39;nin egemenli\u011fini ilan etmesi sa\u011flan\u0131yordu.<\/p>\n<p> <strong>Dolar uluslararas\u0131 de\u011fi\u015fim arac\u0131 oluyordu<\/strong><\/p>\n<p> <strong>Amerika art\u0131k a\u00e7\u0131k\u00e7a &quot;ben kapitalist d\u00fcnyan\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc ele al\u0131yorum&quot; diyordu. Bretton Woods sistemi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Amerikan ulusal de\u011fi\u015fim arac\u0131 Dolar, alt\u0131n g\u00fcvence sistemine tekrar ba\u011flanm\u0131\u015f ve uluslararas\u0131 de\u011fi\u015fim arac\u0131 haline gelmi\u015fti.<\/strong><\/p>\n<p> <strong>Dolar\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc d\u00fcnya paras\u0131 olmas\u0131 bu d\u00f6neme denk gelir. H\u00fck\u00fcmet paraya yeniden g\u00fcvenin sa\u011flanabilmesi i\u00e7in k\u00e2\u011f\u0131t paray\u0131, alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015fe endeksledi. O d\u00f6nemdeki ger\u00e7ek alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f sikkeler d\u0131\u015f\u0131nda bas\u0131lan k\u00e2\u011f\u0131t paralar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda federal rezerv banka ofislerine gidilmesi halinde dolar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda g\u00fcm\u00fc\u015f ve alt\u0131n alabilmek m\u00fcmk\u00fcn oluyordu. Eski be\u015f dolarl\u0131k paralar\u0131n \u00fczerinde silver certificated yazmas\u0131 buradan kaynaklan\u0131r. 10-50 dolarl\u0131k banknotlarda ise gold certificated yazar. Bunlara kar\u015f\u0131l\u0131k da alt\u0131n al\u0131nabilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/strong><\/p>\n<p> <strong>T\u00fcm d\u00fcnya ticareti bir anda Dolarize olmaya ba\u015flad\u0131. Herkesin g\u00fcvenebilece\u011fi tek alternatif de\u011fi\u015fim arac\u0131 kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcm d\u00fcnyada petrol dahil t\u00fcm ticaret dolarla olmu\u015ftu.<\/strong><\/p>\n<p> <strong>1960&#39;larda Yeniden Daralma Ba\u015fl\u0131yordu<\/strong><\/p>\n<p> Bu geli\u015fme d\u00f6nemi \u00e7ok uzun s\u00fcrmedi. 1945 -1970 aras\u0131nda kapitalizm tekrar s\u0131k\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. 1960&#39;da tekrar daralmaya ba\u015flayan ekonomi gerekli b\u00fcy\u00fcmeyi g\u00f6steremiyordu. Federal rezerv sisteminin bu d\u00f6nemde kurulu\u015funu ve yerle\u015fmesini sa\u011flayan ve en uzun s\u00fcreli ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan William McChesney Martin, Jr., ( Nisan 1951 &#8211; \u015eubat 1970 ) bu g\u00fcvenli paran\u0131n ve sistemin olu\u015fmas\u0131nda beyin g\u00f6revini yapm\u0131\u015ft\u0131. Fakat sistemin yeniden t\u0131kanmas\u0131yla birlikte g\u00f6revinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu arada dolar \u00f6zellikle de petrol al\u0131m\u0131 i\u00e7in \u00e7ok fazla miktarda Arap \u00fclkelerine transfer edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Bu d\u00f6nemde bir ons alt\u0131n de\u011feri 35 dolarla e\u015fitlenmi\u015f ve Amerikan Merkez Bankas\u0131 gelen her 35 dolar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda 1 ons (28.35 gram) 0.999 safl\u0131kta alt\u0131n vermeyi garanti etmekteydi. \u00dclke para sistemindeki bas\u0131l\u0131 k\u00e2\u011f\u0131t para, hi\u00e7bir \u015fekilde \u00fclke rezervinde bulunan alt\u0131n miktar\u0131n\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131kam\u0131yordu.<\/p>\n<p> Bu d\u00f6nemde g\u00f6rev ba\u015f\u0131nda olan ABD Ba\u015fkan\u0131 Richard Nixon (1969-1974) So\u011fuk Sava\u015f sistemi i\u00e7inde yeni bir balon \u015fi\u015firmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Kapitalizmin devam\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmek i\u00e7in t\u00fcm d\u00fcnya, belli olmayan bir zamandaki, belli olmayan bir sava\u015fa haz\u0131rlanarak, yaratt\u0131\u011f\u0131 art\u0131 de\u011ferleri yeniden silahlara g\u00f6m\u00fcyordu. Daha \u00f6nce tarihten \u00f6\u011frendiklerinin ayn\u0131 tekrarlayan liderlerle 1. ve 2. d\u00fcnya sava\u015flar\u0131nda, \u00f6ncesinde ve sonras\u0131nda oldu\u011fu gibi.<\/p>\n<p> Yeni sistemin en b\u00fcy\u00fck savunucusu ise daha sonra \u00fclkenin belki en \u00e7ok konu\u015fulacak Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131 olan 13. Ba\u015fkan Alan Arnory Greenspan&#39;dir. 6 Mart 1926 New York do\u011fumlu ba\u015fkan, Macar as\u0131ll\u0131 bir Yahudi ailenin \u00e7ocu\u011fudur. 11 A\u011fustos 1987&#39;de ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini 31 Ocak 2006&#39;da bitirmi\u015ftir. Para politikalar\u0131n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc serbest dalgalanmaya b\u0131rakt\u0131. \u00d6yle ki, Greenspan a\u00e7\u0131k\u00e7a alt\u0131n sisteminin ekonominin geli\u015fmesinin \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engel oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yl\u00fcyordu. Greenspan, paran\u0131n sistem i\u00e7inde kendine gidecek yer bulaca\u011f\u0131 ve kapitalist geli\u015fmeyi devam ettirece\u011fini savunuyordu.<\/p>\n<p> <strong>ABD ekonomisi \u00fcretim yetene\u011fini kaybediyordu<\/strong><\/p>\n<p> Sonu\u00e7ta dolar\u0131n g\u00fcc\u00fcne al\u0131\u015fan Amerikan ekonomisi ve insan\u0131, bug\u00fcn tamamen \u00fcretim yetene\u011fini kaybetmi\u015f, tam tersine son 30-35 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7te her \u015feyini d\u0131\u015fardan al\u0131r hale gelmi\u015f, sadece kontrol etti\u011fi \u00fclke, petrol ve para sistemiyle servis sunarak, di\u011ferlerini \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131p, \u00fcretim kontrol\u00fc \u00fczerinden rant yer duruma geldi. D\u0131\u015fardan al\u0131nan her \u015fey, i\u00e7erde \u00fcretilenden daha ucuzdur, bu nedenle \u00fcretmeye de gerek yoktur. \u00dcretilen tek \u015fey silah, savunma sanayi \u00fcr\u00fcnleri, yeni bomba ve sava\u015f teknolojisi ve temel g\u0131da mallar\u0131 m\u0131s\u0131r, arpa, bu\u011fday.<\/p>\n<p> Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Amerika&#39;n\u0131n di\u011fer gelir kaynaklar\u0131 bili\u015fim sekt\u00f6r\u00fc, Hollywood, hizmet sekt\u00f6r\u00fc ve turizmdir. Borsalar, arac\u0131 kurumlar, bankalar da hizmet sekt\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Amerikan bankalar\u0131 di\u011fer \u00fclkelere gidip orda para kazan\u0131p geri getirirler, Amerikan film ve m\u00fczik end\u00fcstrisi de ayn\u0131 \u015fekilde. B\u00fcy\u00fck imparatorluk art\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmak yerine sadece hizmet sunar?&#39; dolar\u0131n rant\u0131n\u0131 yiyerek rahat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n<p> T\u00fcm imparatorluklar tarihte \u015fu veya bu \u015fekilde benzer s\u00fcre\u00e7lerle \u00f6m\u00fcrlerini tamamlad\u0131. Roma ve Osmanl\u0131 da tek olman\u0131n rant\u0131na al\u0131\u015f\u0131p rehavete kap\u0131lm\u0131\u015flar, sonunda i\u00e7ten \u00e7\u00fcr\u00fcyerek yok olmu\u015flard\u0131r. \u0130mparatorluk bireyleri art\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmaz, y\u00f6netim onlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck gelir kayna\u011f\u0131d\u0131r. Bu temel ilke de her zaman imparatorluklar\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f nedeni olmu\u015ftur, &quot;\u00e7al\u0131\u015fmaya gerek yok, art\u0131k sadece y\u00f6netece\u011fiz&quot; felsefesi.<\/p>\n<p> T\u00fcm bunlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak da yap\u0131lacak tek \u015fey, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z bas\u0131lan paradan gerekirse daha \u00e7ok basarak d\u00fcnyaya pompalamak. Bas ve da\u011f\u0131t, bedelini \u00f6demek laz\u0131m de\u011fil.<\/p>\n<p> <strong>Gayrimenkul fiyatlar\u0131ndaki patlaman\u0131n s\u0131rr\u0131 ne oluyordu?<\/strong><\/p>\n<p> \u0130\u015fte son krizin ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 da budur. Ev fiyatlar\u0131ndaki patlaman\u0131n nedeni de budur. Ev fiyatlar\u0131 ger\u00e7ek de\u011ferinin 10 kat\u0131na ula\u015ft\u0131, kurulan ev sat\u0131n alma sistemiyle, eve de\u011ferinin 10 kat\u0131na kadar faiz \u00f6denmeye ba\u015fland\u0131. Ev de\u011ferlerinin art\u0131\u015f\u0131 inan\u0131lmaz boyutlara ula\u015ft\u0131, kimse hi\u00e7bir \u015feyin hesab\u0131n\u0131 yapmadan sadece y\u00fckseliyor, diyerek al\u0131p sat\u0131p para kazanmaya ba\u015flad\u0131. \u00dcretimi olmayan \u00fclke, tamamen kendi i\u00e7inde spek\u00fclasyona y\u00f6neldi. Kazan\u00e7lar\u0131n\u0131 spek\u00fclasyondan sa\u011flamaya ba\u015flad\u0131. Bu da, daha \u00e7ok para bas\u0131larak, yeni k\u00e2\u011f\u0131tlar \u00fcreterek veya t\u00fcm d\u00fcnyadan \u00e7ok ucuza bor\u00e7lanarak finanse ediliyordu.<\/p>\n<p> Sonu\u00e7ta ekonomi kontrolden \u00e7\u0131kt\u0131. ABD&#39;nin toplam borcu 48 trilyon dolar, yani ki\u015fi ba\u015f\u0131na bor\u00e7 yakla\u015f\u0131k 162.000 dolar, aile ba\u015f\u0131na bor\u00e7 yakla\u015f\u0131k 645.000 dolar. 1990&#39;dan beri bor\u00e7 oran\u0131 yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 79, her y\u0131l ise yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 9 oran\u0131nda art\u0131yor. \u00dclkenin i\u00e7 ve d\u0131\u015f borcu y\u0131ll\u0131k net ulusal gelirin d\u00f6rt bu\u00e7uk kat\u0131.<\/p>\n<p> <strong>Gelirin borcu kar\u015f\u0131lama oran\u0131 y\u00fczde 20&#39;yi bulmuyordu<\/strong><\/p>\n<p> \u00dclke geliri y\u00fcksek olmas\u0131na ra\u011fmen bu gelirin borcu kar\u015f\u0131lama oran\u0131 neredeyse hi\u00e7 yok. 2006 y\u0131l\u0131nda y\u0131ll\u0131k gelirin borcu kar\u015f\u0131lama oran\u0131 y\u00fczde 20&#39;ye kadar d\u00fc\u015ft\u00fc. \u00dcstelik tasarruf hesab\u0131 olmayan Amerikal\u0131lar, bu paray\u0131 tamamen d\u0131\u015fardan bor\u00e7lanmak zorundalar. 2005 y\u0131l\u0131nda \u00fclke genelindeki ortalama tasarruf hesaplar\u0131ndaki bakiye ortalamas\u0131 0.55 dolar iken, 2006 y\u0131l\u0131nda bu rakam eksi 1.6 dolara geriledi. K\u0131sacas\u0131 hi\u00e7bir Amerikan vatanda\u015f\u0131n\u0131n tasarruf hesab\u0131 yok. Olmad\u0131\u011f\u0131 gibi bir de hesaplar\u0131 eksi 1.6 dolar bakiye verir durumda. \u0130nsanlar her \u015feyi kredi ile al\u0131yorlar. Do\u011fal olarak \u00f6deyebileceklerinden \u00e7ok daha fazla l\u00fcks ve pahal\u0131 mal ve hizmet sat\u0131n al\u0131yorlar. Bunun bedeli \u00e7ok a\u011f\u0131r.<\/p>\n<p> Sadece bankalara faiz \u00f6demek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r hale geliniyor. \u00d6demelerin toplam\u0131, gelirin \u00e7ok \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131k\u0131yor. Bireysel olarak b\u00f6yle olan toplum, \u00fclke genelinde de ayn\u0131 durumda. Kamu harcamalar\u0131 k\u00e2bus haline geliyor. Sa\u011fl\u0131k sistemi tamamen paral\u0131 ve iflas noktas\u0131nda. \u00dcstelik buna 2008 \u015eubat ay\u0131nda emekli olmaya ba\u015flayacak bir ku\u015fak eklenince (baby boomer) kamu harcamalar\u0131n\u0131n korkun\u00e7 boyutlara ula\u015fmas\u0131 bekleniyor.<\/p>\n<p> Ekonominin i\u00e7inde bulundu\u011fu bu durum, hem insanlar\u0131 tedirgin etmeye ba\u015flad\u0131, hem de ekonomiye destek sa\u011flayan akt\u00f6rleri. Mesela petrol \u00fcreticileri satt\u0131klar\u0131 \u00fcr\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda de\u011feri olmayan bir k\u00e2\u011f\u0131t ald\u0131klar\u0131n\u0131 anlamaya ba\u015flad\u0131. ABD&#39;ye en \u00e7ok ihracat yapan \u00c7in, ald\u0131\u011f\u0131 paran\u0131n ya da tahvilin hi\u00e7bir de\u011feri olmayan k\u00e2\u011f\u0131t oldu\u011funu anlamaya ba\u015flad\u0131. Araba ve elektronik satan Japonya zaten elindeki \u00e7ok fazla dolar\u0131 ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilemezken, bir de bunun de\u011fer kayb\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce kriz b\u00fcy\u00fcd\u00fc. T\u00fcm d\u00fcnyada, bu de\u011fersiz, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131 ne yapaca\u011f\u0131z pani\u011fi ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p> Buna i\u00e7 piyasada benzer bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla krize giren emlak piyasas\u0131 da eklenince, panik tam anlam\u0131yla kaosa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n<p> \u0130\u00e7erde ve d\u0131\u015far\u0131da insanlar art\u0131k ayn\u0131 \u015feyi seslendiriyor: &quot;Kral \u00e7\u0131plak&quot;. Se\u00e7im y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131plak kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayan \u00fclkenin kontrolden \u00e7\u0131kmamas\u0131 zor g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. \u00c7\u00f6z\u00fcm olarak uygulanan faiz indirimi, dolar\u0131n de\u011ferini daha da yitirmesini sa\u011flayacak ve kesinlikle t\u00fcm dengeleri alt\u00fcst edecektir. En az\u0131ndan bor\u00e7 dengelerini sa\u011flayabilmesi i\u00e7in dolar\/euro paritesinin 3\/1 gelmesi gerekiyor ki, \u015fu: anda ancak 1.5\/1. Yani 3 dolar\u0131n 1 euro etmesi halinde ABD bor\u00e7 dengeleri ve ticaret \u00fcretim dengelerini tekrar kurabilir.<\/p>\n<p> Bu \u00e7ok b\u00fcy\u00fck de\u011fer de\u011fi\u015fiminin d\u00fcnya finansal sisteminde yol a\u00e7aca\u011f\u0131 depremi tahmin etmek zor olmayacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle b\u00fcy\u00fck bir hareketin \u015fiddeti en az 8 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir deprem gibidir, bunun bir de tsunamisi vard\u0131r.<\/p>\n<p> <strong>Yeni bir ekonomik sisteme do\u011fru gidiliyordu<\/strong><\/p>\n<p> <strong>D\u00fcnyan\u0131n yeniden alt\u0131n para sistemine benzer bir yap\u0131ya geri d\u00f6nmesi ve g\u00fcvenin sa\u011flanmas\u0131 sorunu ortaya \u00e7\u0131kacak. 1970&#39;lerde benzer krizdeki dolar-alt\u0131n dengesini enflasyonla bug\u00fcne ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, t\u00fcm d\u00fcnyada alt\u0131n i\u00e7in konu\u015fulan de\u011fer 3500-5000 dolar \/ons seviyesine gelmektedir. Para sisteminin yeniden, k\u00e2\u011f\u0131t para sisteminden, eski sikke alt\u0131n para devrine d\u00f6nmesi bekleniyor. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki 2-3 y\u0131lda ortaya \u00e7\u0131kacak bu de\u011fi\u015fiklikler, yeni bir ekonomik sistemin kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Olu\u015facak b\u00fcy\u00fck krizin ancak 5-10 y\u0131l i\u00e7inde d\u00fczelme belirtileri g\u00f6stermesi beklenmektedir.<\/strong><\/p>\n<p> <strong>Bu s\u00fcre\u00e7te dikkat edilmesi gereken unsur ise benzer de\u011fi\u015fimin Almanya&#39;da 1930-1940 d\u00f6neminde olu\u015fturdu\u011fu benzer stresin meydana \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir sava\u015f olas\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Amerikan ekonomisinin \u015fu andaki tek \u00fcretim g\u00fcc\u00fc, sadece sava\u015f makineleri ve sava\u015f teknolojisidir. T\u00fcm uluslar\u0131n bu tehlikeye g\u00f6re kendi toplumlar\u0131n\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 korumak y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri oldu\u011funu, ulusal benlikleriyle hat\u0131rlama zaman\u0131d\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n en zor ve tehdit alt\u0131ndaki b\u00f6lgesinde ya\u015fayan T\u00fcrkiye i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fey \u00e7ok daha \u00f6ncelikli ve acil olarak ge\u00e7erlidir.<a name=\"_ftnref1\" href=\"#_ftn1\" title=\"_ftnref1\"><strong>[1]<\/strong><\/a><\/strong><\/p>\n<p> <strong>Mustafa \u00c7\u0131nk\u0131&#39;n\u0131n &quot;IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla s\u00f6m\u00fcrge yaratma stratejisi&quot; yaz\u0131s\u0131ndaki saptamalar\u0131 ve uyar\u0131lar\u0131 da \u00f6nemli tespitler i\u00e7eriyordu:<\/strong><\/p>\n<p> <strong>S\u00f6m\u00fcrge yaratman\u0131n derin olmayan stratejisi <\/strong><\/p>\n<p> (Emperyal) devlet yurtd\u0131\u015f\u0131 piyasalar\u0131n ele ge\u00e7irilmesinde ve (kendi) yerel pazarlar\u0131n korunmas\u0131nda derin ve n\u00fcfuz edici bir rol oynar. ABD&#39;de tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri ihracat\u0131, su ve elektrik enerjisi indirimlerinin yan\u0131 s\u0131ra vergi muafiyetleri bi\u00e7iminde s\u00fcbvansiyonlarla da desteklenir. \u0130kinci olarak emperyal devlet, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnyada kredi alan devletlere, ticaretin \u00f6n\u00fcndeki engellerin azalt\u0131lmas\u0131 ya da kald\u0131r\u0131lmas\u0131, i\u015fletmelerin \u00f6zelle\u015ftirilmesi ve ulusal denetimden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 yolundaki ko\u015fullu anla\u015fmalarla uluslararas\u0131 finans kurulu\u015flar\u0131 (IMF, D\u00fcnya Bankas\u0131) kanal\u0131yla bask\u0131 yapar. Bu durum ABD&#39;li Avrupal\u0131 ve Japon \u00e7okuluslu \u015firketlerin (ulusal) piyasalara n\u00fcfuz etmesine ve (ulusal) yerel i\u015fletmeleri sat\u0131n almas\u0131na olanak sa\u011flar. \u0130hracat kalemlerinin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 devlet kurumlar\u0131 taraf\u0131ndan finanse edilir. Devlet m\u00fcdahalesi olmasayd\u0131 ne dedikleri gibi bir k\u00fcreselle\u015fme olurdu ne de emperyal devletin askeri ve se\u00e7imlerle ilgili m\u00fcdahalesi&#8230;<\/p>\n<p> <strong>Uluslararas\u0131 \u0130stikrar \u0130\u00e7in, Ulus Devletin Tehdit G\u00f6sterilmesi<\/strong><\/p>\n<p> \u00d6nce Francis Fukuyama&#39;ya s\u00f6yletmi\u015flerdi, ulus-devletin d\u00f6neminin ve tarihinin bitti\u011fini, sonra bir kabile \u015fefinin \u00e7ocu\u011fu Nelson Mandela&#39;ya 1994 y\u0131l\u0131nda NPQ&#39;da yazd\u0131rd\u0131lar. \u015e\u00f6yle diyordu Mandela; &quot;On alt\u0131nc\u0131 y\u00fczy\u0131ldan bu yana, ulus devletler bize uluslararas\u0131 politikada haz\u0131r bir rehber sunmu\u015ftur. Ama bu son be\u015f y\u0131l devletlerin k\u00fcresel ge\u00e7i\u015fte gerekli olan uyum konusunda ne kadar ba\u015far\u0131s\u0131z olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Olaylar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda devletler \u00e7ok \u00e7aresiz, \u00e7ok sarsak g\u00f6z\u00fckmektedirler, ticaret sava\u015flar\u0131ndan kamu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na kadar t\u00fcrl\u00fc konularda ba\u015far\u0131s\u0131zd\u0131rlar ve bu durum bug\u00fcn s\u0131radan insanlar\u0131n hayatlar\u0131n\u0131 etkilemektedir. Bir zamanlar d\u00fcnyam\u0131z\u0131n ba\u015fta gelen d\u00fczenleme ilkelerinden olan egemenlik de derinden derine sars\u0131lmaktad\u0131r&#8230; Art\u0131k refah i\u00e7inde ya\u015famak tek tek \u00fclkelerin yurti\u00e7i performans\u0131na ba\u011fl\u0131 bir \u015fey de\u011fildir; ulusal ekonomilerin kaderi \u00e7o\u011fu zaman daha ba\u015fka yerlerde tayin edilmektedir. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa y\u00f6nelik bu gidi\u015f ileti\u015fimin artan etkisiyle h\u0131zlanm\u0131\u015ft\u0131r&#8230; S\u0131nai \u00fcretim, rekabet\u00e7i i\u015f\u00e7ilik \u00fccretlerinden yararlanarak gezegenin her yan\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ok tan\u0131nm\u0131\u015f markalar k\u00fcreselle\u015fmi\u015f daha az milli olmu\u015f; hizmetler ekonomilerin niteli\u011fini yeni rotalara sokmu\u015f onlar\u0131 da &quot;ulusal&quot;dan k\u00fcresel alana do\u011fru \u00e7ekmi\u015ftir. Finans piyasalar\u0131 ulus-devletin \u00f6tesinde yepyeni bir canl\u0131l\u0131k bulurken, g\u00fcnde 24 saat \u00e7al\u0131\u015fan uluslararas\u0131 sermaye piyasalar\u0131, \u0130ngiltere efsanesinin yerine ge\u00e7mi\u015ftir. S\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 giderek kaybeden bu d\u00fcnyada Do\u011fu-Bat\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 \u00f6nemini kaybetmi\u015ftir. Her iki tarafta ulusal kontrol\u00fcn kaybedilmesi, bu nedenle 1989 olaylar\u0131n\u0131n do\u011fmas\u0131 (Tiananmen), Berlin Duvar\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 birbirini izlemi\u015ftir. O an k\u00fcresel durumda bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131n\u0131 i\u015faretlemi\u015ftir.&quot;<\/p>\n<p> Fukuyama; ulus-devletin d\u00f6neminin ve tarihinin bitti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesinden &quot;11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 d\u00f6nem i\u00e7in, k\u00fcresel politikadaki temel mesele, devletin nas\u0131l k\u00fc\u00e7\u00fclece\u011fi de\u011fil nas\u0131l yap\u0131lanaca\u011f\u0131d\u0131r. Tek tek toplumlar ve k\u00fcresel topluluk i\u00e7in, devletin g\u00fc\u00e7ten d\u00fc\u015fmesi bir \u00fctopyan\u0131n de\u011fil bir felaketin ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r.&quot; diyerek \u00e7ark ediyor ve ekliyordu. &quot;Ulus devletler d\u00fcnyan\u0131n sonuna kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecektir&quot; Fukuyama&#39;n\u0131n \u00e7ark\u0131yla ideologsuz kalan neoliberal emperyalizm bu sefer Wall Street Journal&#39;de Henry Kissinger&#39;i sahneye s\u00fcr\u00fcyordu. Kissinger; jeopolitik atmosferin de\u011fi\u015fmekte oldu\u011funu ve ulus devletlerin 300 y\u0131ll\u0131k s\u00fcrecinin sonuna gelindi\u011fini, ABD ile Avrupa aras\u0131nda felsefi farkl\u0131l\u0131klar olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekerek; Ortado\u011fu ve Asya&#39;da Bat\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha geni\u015f bir ortak payda oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu. ABD&#39;nin yeni ba\u015fkan\u0131 kim olursa olsun, yeni y\u00f6netim, ili\u015fkilerin d\u00fczelece\u011fine inan\u0131rsa b\u00fcy\u00fck hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frayacakt\u0131. Kissinger&#39;e g\u00f6re; Avrupa&#39;da ulus devlet zay\u0131fl\u0131yor buna kar\u015f\u0131n Rusya, ABD ve Asya&#39;da klasik formunu koruyordu. Bu da uluslararas\u0131 istikrar i\u00e7in Hitler ve Sovyetler Birli\u011fi&#39;nden daha b\u00fcy\u00fck tehditti. <\/p>\n<p> <strong>IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131, emperyal devletlerin hizmet\u00e7isi <\/strong><\/p>\n<p> On dokuzuncu y\u00fczy\u0131lda Britanya, yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan sonra da Amerika, Britanya ve ABD kapitalizminin liberal ve demokratik yap\u0131lar\u0131na uygun uluslararas\u0131 liberal ekonomi kurallar\u0131 ve kurumlar\u0131 (Britanya \u00f6l\u00e7e\u011finde, serbest ticaret ve alt\u0131n standard\u0131n\u0131, ABD \u00f6l\u00e7e\u011finde ise Uluslararas\u0131 Para Fonu, D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc ve di\u011fer kurumlar) geli\u015ftirerek g\u00fc\u00e7lerini artt\u0131rd\u0131lar. E\u011fer bir \u00fclke g\u00fcc\u00fcn\u00fc ba\u015fka \u00fclkelerin g\u00f6z\u00fcnde me\u015frula\u015ft\u0131rabilirse, arzular\u0131na ula\u015fma konusunda daha az diren\u00e7le kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. E\u011fer k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ideolojisi \u00e7ekiciyse, di\u011fer \u00fclkeler onun pe\u015finden seve seve giderler. E\u011fer kendi toplumuyla uyumlu uluslararas\u0131 kurallar geli\u015ftirebilirse, de\u011fi\u015fmek zorunda kalma ihtimali azal\u0131r. Di\u011fer \u00fclkelerin faaliyetlerinin kendi arzusu do\u011frultusunda y\u00f6nlendirilmesini veya s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak kurumlar\u0131n desteklenmesine yard\u0131mc\u0131 olabilirse masrafl\u0131 havu\u00e7 ve sopalara ihtiya\u00e7 duymaz. <\/p>\n<p> IMF 1929 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan ve 1930&#39;lu y\u0131llar boyunca Bat\u0131 emperyalizmin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ekonomik bunal\u0131mdan ve ikinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m\u0131n ard\u0131ndan 1944 y\u0131l\u0131nda Bretton Woods Konferans\u0131nda kabul edilen White Plan\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde 1946 y\u0131l\u0131nda bir dizi g\u00f6revle kuruldu. IMF uluslararas\u0131 ticaretin yay\u0131lmas\u0131na ve dengeli b\u00fcy\u00fcmesine yard\u0131mc\u0131 olacak, y\u00fcksek d\u00fczeyde istihdam ile reel gelirin desteklenmesine ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesine katk\u0131da bulunacak, sabit kur sistemini denetleyerek \u00fclkelerin deval\u00fcasyon yoluyla rekabet \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc elde etmelerini engelleyecek, konvertibiliteyi geli\u015ftirerek uluslararas\u0131 ticareti te\u015fvik edecek ve son olarak bir kredi kurulu\u015fu gibi davranarak nakit s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131na d\u00fc\u015fen \u00fclkelere kredi sa\u011flayacakt\u0131. Bretton Woods Konferans\u0131yla \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131na u\u011frayan ekonomileri yeniden in\u015fa etmek \u00fczere kurulan Uluslararas\u0131 \u0130mar ve Kalk\u0131nma Bankas\u0131na (D\u00fcnya Bankas\u0131) kurulu\u015funda verilen g\u00f6rev alt yap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131na kredi sa\u011flamakt\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta bu kurumun yeteri kadar h\u0131zl\u0131 davranamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6ren ABD, Marshall yard\u0131m\u0131n\u0131 devreye sokmu\u015ftu.<\/p>\n<p> <strong>Amerikan politikas\u0131 GATT (daha sonra D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc), D\u00fcnya Bankas\u0131 ve IMF gibi 1945&#39;ten sonra a\u00e7\u0131k bir uluslararas\u0131 ekonomik sistem yaratm\u0131\u015f olan normlara ve kurumlara bilin\u00e7li bir bi\u00e7imde destek olmu\u015ftur. K\u0131rk be\u015f y\u0131l boyunca ekonomik k\u00fcreselle\u015fmenin sahas\u0131 kom\u00fcnist h\u00fck\u00fcmetlerin otar\u015fik politikalar\u0131 nedeniyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131. So\u011fuk Sava\u015f\u0131n sona ermesi bu engelleri azaltm\u0131\u015f, Amerikan\u0131n ekonomik ve yumu\u015fak g\u00fcc\u00fc hem bu geli\u015fmeye ba\u011fl\u0131 olarak piyasa ideolojisinin y\u00fckseli\u015finden, hem de korumac\u0131l\u0131\u011f\u0131n azalmas\u0131ndan yararlanm\u0131\u015ft\u0131. (Bug\u00fcn) ABD d\u00f6rt k\u00fcreselle\u015fme bi\u00e7iminin d\u00f6rd\u00fcnde de merkezi bir konuma sahiptir. Ekonomik (d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck sermaye piyasas\u0131 ABD&#39;dedir), askeri (ABD askeri anlamda d\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131na uzanabilen tek \u00fclkedir), toplumsal (ABD pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr\u00fcn kalbidir) ve \u00e7evresel (ABD d\u00fcnyan\u0131n \u00e7evresel kirlenmesine en \u00e7ok katk\u0131da bulunan \u00fclkesidir&#8230; Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, merkezde yer almak beraberinde hegemonyay\u0131 getirir.<\/strong><\/p>\n<p> <strong>IMF, D\u00fcnya Bankas\u0131 ve D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda kalan &quot;k\u00fcresel kurumlar\u0131n&quot; da merkezinde ABD ve ABD politikalar\u0131na uyumlu ya da y\u00f6nlendiren \u015firketler yer almaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin; Merkezi Paris&#39;te bulunan 1919 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u015firketlerinin y\u00f6neticileri taraf\u0131ndan kurulan, Birle\u015fmi\u015f Milletlerde \u00fcst d\u00fczeyde dan\u0131\u015fmanl\u0131k stat\u00fcs\u00fc olan Uluslararas\u0131 Ticaret Odas\u0131 (ICC), yine Birle\u015fmi\u015f Milletlerde dan\u0131\u015fmanl\u0131k stat\u00fcs\u00fc olan 1972 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck 1000 \u015firketin kurdu\u011fu D\u00fcnya Ekonomik Forumu. <\/strong><\/p>\n<p> <strong>Uluslararas\u0131 Finans Kurulu\u015flar\u0131n\u0131n D\u00fcnya H\u00e2kimiyeti Hevesi<\/strong><\/p>\n<p> <strong>Cecil Rhodes 1890&#39;larda s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin savunmas\u0131n\u0131 k\u0131sa ve \u00f6zl\u00fc olarak \u015f\u00f6yle yap\u0131yordu: &quot;Kolayca hammadde elde edebilece\u011fimiz, ayn\u0131 zamanda s\u00f6m\u00fcrgelerin yerli halk\u0131n\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ucuz k\u00f6le eme\u011fini s\u00f6m\u00fcrebilece\u011fimiz yeni topraklar bulmaya mecburuz&#8230; Ayr\u0131ca, s\u00f6m\u00fcrgeler kendi fabrikalar\u0131m\u0131zda \u00fcretilen fazla mallardan kurtulmak i\u00e7in de bir kanal olu\u015fturacakt\u0131r.&quot;<\/strong><\/p>\n<p> <strong>D\u00fcn Cecil Rhodes gibi macerac\u0131 ve s\u00f6m\u00fcrgecilerin, imtiyazl\u0131 \u015firketlerin \u00fcstlendi\u011fi fonksiyonu bug\u00fcn; IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131 gibi uluslararas\u0131 finans kurulu\u015flar\u0131 daha etkin bir \u015fekilde yerine getirir hale gelmi\u015flerdir.<\/strong><\/p>\n<p> <strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p> <strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p> <strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p> <strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p> <strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p> <strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p> <\/p>\n<hr \/>\n<p> <a name=\"_ftn1\" href=\"#_ftnref1\" title=\"_ftn1\">[1]<\/a> 17 \u015eubat 2008 \/ Ayd\u0131nl\u0131k<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p> <strong>Faizci bankalar vah\u015fi kapitalizmin soygun arac\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n<p> <strong>Bankalar 2007 y\u0131l\u0131nda hizmet \u00fccreti ve komisyonlardan 7,9 milyar dolar gelir sa\u011flad\u0131. Bankalar\u0131n hizmet gelirleri 2006 y\u0131l\u0131na oranla y\u00fczde 36,34 artt\u0131. ATO&#39;nun bankalar\u0131n hizmet \u00fccretleri ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re, bankalar 93 ayr\u0131 isim alt\u0131nda hizmet \u00fccreti ve komisyon almaktayd\u0131.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"author":28,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[83],"tags":[],"class_list":["post-1302","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haziran-2008"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1302","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/28"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1302"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1302\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1302"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1302"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1302"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}