\u00a0 <\/p>\n
T\u00fcrkiye ortada bocalay\u0131p duruyor!<\/strong> <\/p>\n G\u00f6r\u00fcnen o ki, Ruslar, G\u00fcrcistan'dan tamamen \u00e7ekilmiyor. Hatta Osetya ve Abhazya'ya toplam 8 bin asker yerle\u015ftirece\u011fini resmen ilan etmi\u015f bulunuyor. \u00c7at\u0131\u015fmalar\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fcnde Fransa Cumhurba\u015fkan\u0131'n\u0131n arac\u0131 olmas\u0131yla, Rusya taraf\u0131, asker\u00ee birliklerin en k\u0131sa zamanda geri \u00e7ekilece\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. Daha sonra geri \u00e7ekilme tarihi s\u00fcrekli ileriye al\u0131nd\u0131. Hatta, Rusya Genelkurmay 2. Ba\u015fkan\u0131 A. Nogovits\u0131n, \u00e7ekilmenin \u00f6yle kolay olmayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Gerek\u00e7esi ilgin\u00e7ti: "Bu kadar asker ve arac\u0131n geri \u00e7ekilebilmesi i\u00e7in elbette yeterince uzun bir zaman laz\u0131md\u0131!" <\/p>\n \u00a0 <\/p>\n Rusya taraf\u0131, asl\u0131nda zaman\u0131 uzatarak diplomatik alandaki geli\u015fmeleri izlemeye ve uygun davran\u0131\u015f modelini geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Yani bir taraftan \u00e7ekilmeye haz\u0131rlan\u0131r g\u00f6z\u00fck\u00fcrken, di\u011fer taraftan pazarl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor ve tepkileri \u00f6l\u00e7\u00fcyor. Sonunda bu i\u015fin kendine daha fazla zarar vermesini engellemek i\u00e7in Tiflis \u00fczerine ilerlemeyi de\u011fil, geri \u00e7ekilme tavr\u0131n\u0131 tercih ediyor. Bir anlamda, Rus operasyonu Saaka\u015fvili'yi devirmek hedefini de ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi planl\u0131yor. <\/p>\n Rusya, \u015fimdilik kayd\u0131yla Sovyetler Birli\u011fi bakiyesi baz\u0131 cumhuriyetlere, bu \u015fekilde bir g\u00f6zda\u011f\u0131 vermi\u015f bulunuyor. ‘Aya\u011f\u0131n\u0131z\u0131 denk al\u0131n' mesaj\u0131 ile baz\u0131 i\u00e7 politika meselelerini de halletmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. <\/p>\n Tabii Rusya'n\u0131n bu y\u00f6ndeki eylemleri, T\u00fcrkiye gibi, iki arada bir derede kalm\u0131\u015f baz\u0131 devletleri de etkiliyor. Ne var ki, T\u00fcrkiye gibi bu devletlerin m\u00fcdahil tav\u0131rlar\u0131, pek ikna edici ve etkili olam\u0131yor. <\/p>\n G\u00f6zlemcilerin yeni payla\u015f\u0131m s\u00fcreci ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirdikleri bu G\u00fcrc\u00fc-Rus sava\u015f\u0131n\u0131n do\u011frudan ve yan etkileri \u00e7ok konu\u015fuluyor. Do\u011fal olarak bizi de T\u00fcrkiye olarak her y\u00f6n\u00fcyle ilgilendiriyor. <\/p>\n Rusya, Abhazya ve G\u00fcney Osetya'n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131yor! <\/strong> <\/p>\n Rusya parlamentosunun alt kanad\u0131 Duma ve \u00fcst kanad\u0131 Federasyon Konseyi, G\u00fcrcistan'dan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan eden G\u00fcney Osetya ve Abhazya'n\u0131n tan\u0131nma talebini de\u011ferlendirmeye al\u0131rken, Federasyon Konseyinde 1340 \u00fcyenin oy birli\u011fiyle bu cumhuriyetlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Devlet Ba\u015fkan\u0131 Dimitriy Medvedev ise sunulan bu tasar\u0131y\u0131 onaylad\u0131.<\/strong> <\/p>\n Rus haber ajans\u0131 R\u0130A Novosti, Duma milletvekillerinin G\u00fcney Osetya ve Abhazya'n\u0131n tan\u0131nma taleplerini destekleyece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcnde bulundu. Duma Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011fu Komitesi Ba\u015fkan\u0131 Konstanti Zatulin, G\u00fcney Osetya ve Abhazya'n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 ba\u015fvurunun kesinlikle kabul edilece\u011fine inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. <\/strong> <\/p>\n Milletvekili Vladimir Kulakov, parlamentonun G\u00fcney Osetya'daki ihlallerin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir ortak komisyon kurmay\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu komisyonun \u00fcyelerinin sivillere kar\u015f\u0131 su\u00e7 i\u015fleyenlerin uluslararas\u0131 mahkemede yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131 isteyece\u011fini vurgulad\u0131.<\/strong> <\/p>\n Duma Ba\u015fkan\u0131 Boris Gr\u0131zlov yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, G\u00fcrcistan'\u0131n G\u00fcney Osetya'ya y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n Nazi Almanyas\u0131n\u0131n 22 Haziran 1941 tarihinde Sovyetler Birli\u011fi'ne kar\u015f\u0131 ''fa\u015fist'' sald\u0131r\u0131s\u0131yla ayn\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi ve Duma'n\u0131n G\u00fcney Osetya ve Abhazya'n\u0131n egemenlik taleplerini destekleyece\u011fi inanc\u0131n\u0131 tekrarlad\u0131. <\/strong> <\/p>\n Rusya'n\u0131n bu karar\u0131 Amerika ve Avrupa'da \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k yaratt\u0131.<\/strong> <\/p>\n Bu arada T\u00fcrk mallar\u0131n\u0131n \u00fclkeye giri\u015fine zorluk \u00e7\u0131karan Rusya'ya kar\u015f\u0131, AKP'nin s\u0131zlanmas\u0131 da anlams\u0131zd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a Amerika'n\u0131n yan\u0131nda yer alarak ve Montr\u00f6 anla\u015fmas\u0131n\u0131 hesaba katmayarak ABD sava\u015f gemilerinin bo\u011fazdan ge\u00e7ip Rusya'ya g\u00f6zda\u011f\u0131 vermek \u00fczere Karadeniz'e a\u00e7\u0131lmas\u0131na izin veren T\u00fcrkiye, bu yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z kalmayaca\u011f\u0131 hesaba kat\u0131lmal\u0131yd\u0131..<\/strong> <\/p>\n Bo\u011fazlar, yeniden tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131l\u0131yor!<\/strong> <\/p>\n ABD, G\u00fcrcistan nedeniyle T\u00fcrkiye'nin Rusya \u00f6n\u00fcnde risk almas\u0131n\u0131 talep ediyor, ne yap\u0131p edip Karadeniz'e a\u00e7\u0131lmay\u0131 istiyor. <\/p>\n G\u00fcrcistan-Rusya sava\u015f\u0131 bir\u00e7ok k\u00fcresel sorunu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015f bulunuyor. Uzun zamand\u0131r ya\u015fanan Rusya-ABD gerginli\u011fi bu sorunla birlikte neredeyse n\u00fckleer silahlarla kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k noktas\u0131na ta\u015f\u0131n\u0131yor. ABD, Polonya ile F\u00fcze Kalkan\u0131 Sistemi anla\u015fmas\u0131 imzalarken; Rusya da Balt\u0131k'daki deniz g\u00fcc\u00fcndeki f\u00fczelerine n\u00fckleer ba\u015fl\u0131klar yerle\u015ftiriyor. <\/p>\n S\u00f6z konusu ortam\u0131n bir n\u00fckleer sava\u015fa de\u011fil, ama dengeli rekabet ortam\u0131na i\u015faret etti\u011fi seziliyor. Bununla birlikte ABD ile Rusya kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 me\u015fru g\u00f6sterecek ‘ger\u00e7ek' d\u00fc\u015fman bulduk diye sevinirken, arada kalan \u00fclkeleri zor g\u00fcnler bekliyor. Bu zorluklar\u0131 ya\u015fayan \u00fclkelerden birisi de T\u00fcrkiye'dir ve ortaya \u00e7\u0131kan bir\u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 durumun ba\u015f\u0131nda Karadeniz ile ilgili konular geliyor. <\/p>\n ABD'nin her denizde bir filosu bulunmas\u0131 \u015fart m\u0131? diye sorulabilir, ama Siyonistler b\u00f6yle istiyor ve \u00e7\u0131karlar\u0131 bunu gerektiriyor. Bu istek Rusya bak\u0131m\u0131ndan son derece risklidir ve ayn\u0131 zamanda da T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerini bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 tutman\u0131n temel nedenini olu\u015fturuyor. Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye i\u00e7in de ya\u015famsal \u00f6nem arzediyor. T\u00fcrkiye G\u00fcney'de ABD ile Kuzey'de Rusya ile \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131, iki oyuncunun kesi\u015fti\u011fi G\u00fcrcistan'da yitirme a\u015famas\u0131na girmi\u015f g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Bu durum belki ileriki d\u00f6nemlerde iki iyilikten birini se\u00e7mek zorunda b\u0131rak\u0131r T\u00fcrkiye'yi. Umal\u0131m ki Rusya ABD'yi bu anlamda cayd\u0131rmay\u0131 ba\u015fars\u0131n, umal\u0131m ki T\u00fcrkiye K.Irak ya da ba\u015fka kayg\u0131lar nedeniyle ABD taleplerinin ileride olu\u015fturabilece\u011fi sorunlar\u0131 Amerikal\u0131lara ifade etmede ba\u015far\u0131l\u0131 olabilsin. <\/p>\n Petrol fiyat\u0131 114 dolara d\u00fc\u015ft\u00fc. Ama T\u00fcrkiye i\u00e7in sorun s\u00fcr\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye enerji ihtiyac\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde do\u011falgaz ve petrolle kar\u015f\u0131l\u0131yor. Petrol\u00fcn de y\u00fczde 92'sini ithal ediyor. \u00dcstelik petrol\u00fcn y\u00fczde 40'\u0131n\u0131, do\u011falgaz\u0131n da y\u00fczde 64'\u00fcn\u00fc bir tek Rusya'dan sa\u011fl\u0131yor. <\/p>\n Son y\u0131llarda bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131ktan kurtulabilmek i\u00e7in T\u00fcrkiye bir s\u00fcr\u00fc \u00e7aba g\u00f6steriyor. Bunlardan biri, i\u00e7eride \u00fcretimi art\u0131rmak. Fakat bunun i\u00e7in de b\u00fcy\u00fck paralar gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7o\u011fu arama nafile harcamaya neden oluyor. <\/p>\n Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131ktan kurtulmak i\u00e7in bir ba\u015fka y\u00f6ntem de petrol boru hatlar\u0131. T\u00fcrkiye bir ula\u015f\u0131m ve da\u011f\u0131t\u0131m merkezi olmaya, \u00f6zellikle Karadeniz ve Akdeniz aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131, Kafkaslardan boru hatt\u0131yla sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. <\/p>\n \u00d6rne\u011fin, Do\u011fu-Bat\u0131 ekseninde geli\u015ftirilen Bak\u00fc-Tiflis-Ceyhan boru hatt\u0131 ayn\u0131 zamanda Kuzey-G\u00fcney eksenini kaps\u0131yor. B\u00f6ylece Rusya da enerji kaynaklar\u0131n\u0131 hem Avrupa'ya, hem de \u0130srail ekseniyle Do\u011fu Asya'ya kadar pazarlayabilme \u015fans\u0131na sahip oluyor. Bu noktada Rusya'n\u0131n \u00f6nerdi\u011fi Mavi Ak\u0131m 2 projesi de (Novorossisk – Samsun – Ceyhan-A\u015fkelon \/ \u0130srail) tekrar g\u00fcndeme geliyor. Enerji politikas\u0131nda ge\u00e7 kalan T\u00fcrkiye \u015fimdi \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131p duruyor… <\/p>\n ABD sava\u015f gemileri bo\u011fazlar\u0131 ge\u00e7ip Karadeniz'e a\u00e7\u0131l\u0131yor!<\/strong> <\/p>\n G\u00fcrcistan'a insani yard\u0131m g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc belirtilen ABD donanmas\u0131na ait sava\u015f gemileri ile tatbikat ama\u00e7l\u0131 Romanya'n\u0131n K\u00f6stence Liman\u0131'na gitti\u011fi belirtilen Polonya sava\u015f gemisi 'General Plasky', \u00c7anakkale Bo\u011faz\u0131'ndan ge\u00e7iyor. ABD gemileri, varaca\u011f\u0131 liman hakk\u0131nda bo\u011faz yetkililerine bilgi dahi vermiyor. Montr\u00f6 s\u00f6zle\u015fmesini delmi\u015f olmamak i\u00e7in, bu gemiler 21 g\u00fcn sonra geri d\u00f6n\u00fcyor, ama hemen yerine yenileri gidiyor. <\/p>\n \u0130spanyol ve Alman sava\u015f gemileri de ge\u00e7iyor!<\/strong> <\/p>\n Bo\u011fazlardan G\u00fcrcistan'la ilgili geli\u015fmelerden 6 ay kadar \u00f6nce planlanan bir NATO tatbikat\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u0130spanyol ve Alman gemileri ge\u00e7mi\u015fti. Ayn\u0131 \u00e7er\u00e7evede bir Polonya gemisinin de ge\u00e7i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor. <\/p>\n Montr\u00f6 s\u00f6zle\u015fmesi neler i\u00e7eriyor?<\/strong> <\/p>\n G\u00fcrcistan'la ilgili son geli\u015fmelerin ard\u0131ndan Karadeniz'e T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131ndan ge\u00e7i\u015f konusu da tart\u0131\u015f\u0131lmaya devam ediyor. AA muhabirinin derledi\u011fi bilgilere g\u00f6re, T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131nda (\u0130stanbul ve \u00c7anakkale) seyir ve seferi, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan Montr\u00f6 S\u00f6zle\u015fmesi d\u00fczenliyor. T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131ndan hem ticari hem sava\u015f gemilerinin duraks\u0131z ge\u00e7i\u015fi, 29 madde ve 4 ayr\u0131 ekten olu\u015fan s\u00f6zle\u015fmenin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fartlar \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131l\u0131yor. <\/p>\n ASAM uzmanlar\u0131ndan Hasan Kanbolat'a g\u00f6re, 20 Temmuz 1936'da \u0130svi\u00e7re'nin Montr\u00f6 kentinde imzalanan s\u00f6zle\u015fme, T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131na ili\u015fkin uygulamalarda ve ortaya \u00e7\u0131kabilecek uyu\u015fmazl\u0131klarda \u00f6ncelikle uygulanmas\u0131 gereken \u00f6zel hukuk kurallar\u0131 (leges specialis) niteli\u011finde ba\u011flay\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcmler i\u00e7eren, kendine \u00f6zg\u00fc (sui generis) bir d\u00fczenleme oluyor. <\/p>\n Temel amac\u0131 T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131ndan ge\u00e7i\u015f yapmak isteyen yabanc\u0131 bayrakl\u0131 sava\u015f gemilerinin hukuki stat\u00fcs\u00fcn\u00fc d\u00fczenlemek olan s\u00f6zle\u015fmenin haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131nda, yani Montr\u00f6 konferans\u0131nda, Sovyetler Birli\u011fi Karadeniz'e k\u0131y\u0131da\u015f olmayan yabanc\u0131 bayrakl\u0131 sava\u015f gemilerinin Karadeniz'e giri\u015fini m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar k\u0131s\u0131tlamak istedi\u011fi biliniyor. <\/p>\n Sovyetlerin ard\u0131ndan bu politikay\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Rusya Federasyonu'nun aksine ABD ise, sava\u015f gemilerinin tam serbest ge\u00e7i\u015f haklar\u0131n\u0131n olmas\u0131 gerekti\u011fini savunuyor. <\/p>\n Montr\u00f6 S\u00f6zle\u015fmesi; gerek ticari gemilerin gerek sava\u015f gemilerinin ge\u00e7i\u015fini, bar\u0131\u015f zaman\u0131, sava\u015f zaman\u0131 ve Montr\u00f6 S\u00f6zle\u015fmesine m\u00fcnhas\u0131r olarak- yak\u0131n bir sava\u015f tehlikesi tehdidi \u015feklinde \u00fc\u00e7e ay\u0131rarak d\u00fczenliyor. S\u00f6zle\u015fme, yabanc\u0131 bayrakl\u0131 gemilerin hem T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131ndan ge\u00e7i\u015flerine hem de Karadeniz'de bulunmalar\u0131na, idari ve diplomatik y\u00f6ntem, hacim-tonaj, adet ve kalma s\u00fcresi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli k\u0131s\u0131tlamalar getiriyor. <\/p>\n Montr\u00f6 S\u00f6zle\u015fmesi'nin yabanc\u0131 bayrakl\u0131 sava\u015f gemilerine getirdi\u011fi ba\u015fl\u0131ca k\u0131s\u0131tlamalar \u015fu \u015fekilde s\u0131ralan\u0131yor: <\/strong> <\/p>\n 1- Ge\u00e7i\u015f \u00f6ncesinde T\u00fcrkiye'ye bildirimde bulunma zorunlulu\u011fu bulunuyor: (Madde 13'e g\u00f6re Karadeniz'e k\u0131y\u0131da\u015f olan \u00fclkeler 8 g\u00fcn \u00f6ncesinden diplomatik yollarla \u00f6n bildirim yapmal\u0131d\u0131r. Karadeniz'e k\u0131y\u0131da\u015f olmayan \u00fclkeler ise 15 g\u00fcn \u00f6ncesinden yine ayn\u0131 yolla \u00f6n bildirim yapmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, \u00f6n bildirim tarihinden itibaren 5 g\u00fcn i\u00e7inde ge\u00e7i\u015f ger\u00e7ekle\u015fmelidir) <\/strong> <\/p>\n 2- Toplam tonaj s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 getiriliyor: (Madde 14'e g\u00f6re S\u00f6zle\u015fmenin III. maddesinde ve III say\u0131l\u0131 Ek'inde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ko\u015fullar d\u0131\u015f\u0131nda Bo\u011fazlarda transit ge\u00e7i\u015fte bulunabilecek b\u00fct\u00fcn yabanc\u0131 deniz kuvvetlerinin en y\u00fcksek (tavan) toplam tonaj\u0131 15.000 tonu a\u015fam\u0131yor) <\/strong> <\/p>\n 3- Sava\u015f gemilerinin t\u00fcr\u00fc belirtiliyor: (\u00d6rne\u011fin u\u00e7ak gemilerinin T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131ndan ge\u00e7i\u015fine izin verilmiyor) <\/strong> <\/p>\n 4- Denizalt\u0131lar\u0131n g\u00fcnd\u00fcz ve su \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7me mecburiyeti \u015fart ko\u015fuluyor. <\/strong> <\/p>\n 5- Karadeniz'e k\u0131y\u0131da\u015f olmayan sava\u015f gemilerinin Karadeniz'de kalma s\u00fcresine ve toplam tonaj\u0131na getirilen ayr\u0131nt\u0131l\u0131 s\u0131n\u0131rlamalar yer al\u0131yor: (Madde 18'e g\u00f6re Karadeniz'e k\u0131y\u0131da\u015f olmayan devletlerin bar\u0131\u015f zaman\u0131nda bu denizde bulundurabilecekleri toplam tonaj\u0131 S\u00f6zle\u015fme'de belirtilen \u015fartlar d\u0131\u015f\u0131nda 30 bin tonu a\u015fam\u0131yor. \u015eartlar dahilinde de gerek\u00e7e ne olursa olsun 45 bin tonu ge\u00e7emiyor) <\/strong> <\/p>\n 6- Bu \u015fartlarda Bo\u011fazlardan ge\u00e7en gemilerin Karadeniz'de en fazla 21 g\u00fcn kalabilece\u011fi kayda ba\u011flan\u0131yor.<\/strong> <\/p>\n Sava\u015f durumunda ise T\u00fcrkiye e\u011fer sava\u015fan tarafsa, diledi\u011fi gibi hareket edebiliyor ve Bo\u011fazlar\u0131 t\u00fcm yabanc\u0131 sava\u015f gemilerine kapatabiliyor. Bu hak, "T\u00fcrkiye kendisini yak\u0131n bir sava\u015f tehlikesi tehdidi kar\u015f\u0131s\u0131nda sayarsa" yine tan\u0131n\u0131yor, ancak T\u00fcrkiye'nin BM Genel Sekreteri'ne bu konuyla ilgili bir bildiri g\u00f6ndermesi gerekiyor. <\/p>\n Montr\u00f6 S\u00f6zle\u015fmesi'nin hem T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131ndan ge\u00e7i\u015f yapmak isteyen yabanc\u0131 bayrakl\u0131 sava\u015f gemilerinin ge\u00e7i\u015f d\u00fczenlerini, hem de Karadeniz'e giri\u015f yapmak ve orada kalmak isteyen sava\u015f gemilerinin hukuki stat\u00fclerini belirleyen d\u00fcnyadaki tek s\u00f6zle\u015fme oldu\u011fu dikkat \u00e7ekiyor. <\/strong> <\/p>\n Montr\u00f6 S\u00f6zle\u015fmesi'nin feshini kim istiyor?<\/strong> <\/p>\n Montr\u00f6 S\u00f6zle\u015fmesi ilk ba\u015fta 20 y\u0131l y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kalmak \u00fczere haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131. S\u00f6zle\u015fme, e\u011fer 20 y\u0131ll\u0131k s\u00fcrenin bitiminden 2 y\u0131l \u00f6nce, hi\u00e7bir taraf, Frans\u0131z h\u00fck\u00fcmetine s\u00f6zle\u015fmeyi sona erdirme yolunda bir \u00f6n bildirimde bulunmam\u0131\u015fsa daha sonraki bir tarihte bir sona erdirme \u00f6n bildiriminin g\u00f6nderilmesinden ba\u015flayarak, iki y\u0131l ge\u00e7inceye kadar y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kal\u0131yor. <\/p>\n Y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihten itibaren her 5 y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemin sona ermesinde de taraflardan biri, S\u00f6zle\u015fme'nin bir ya da birka\u00e7 h\u00fckm\u00fcn\u00fcn de\u011fi\u015ftirilmesini \u00f6nerme giri\u015fiminde bulunabiliyor. Taraflardan birinin bu \u015fekilde \u00f6n bildirimde bulunmas\u0131 nedeniyle S\u00f6zle\u015fme'nin feshi durumunda, 28. Madde'ye g\u00f6re S\u00f6zle\u015fme'nin 1. maddesinde s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en "ge\u00e7i\u015f ve seyir \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc" ilkesi bir s\u00fcreyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kalmaya devam ediyor. <\/p>\n Burada, belirtilen ilkenin anlam\u0131n\u0131n ve kapsam\u0131n\u0131n ne olaca\u011f\u0131 sorusu mu\u011flak-kapal\u0131 duruyor. Acaba bundan bir "transit ge\u00e7i\u015f" rejimi mi, yoksa ba\u015fka bir rejim mi kastedildi\u011fi belirtilmiyor. Ayr\u0131ca bu durumda 1. maddenin hem ticaret gemileri hem de sava\u015f gemileri i\u00e7in mi ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131n\u0131n da belirsizli\u011fi, T\u00fcrkiye'nin gelecekte bu t\u00fcr olas\u0131 sorulara cevap verebilmek i\u00e7in hem hukuki hem de siyasi a\u00e7\u0131dan haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fini ortaya koyuyor.\u00a0 <\/p>\n T\u00fcrk bo\u011fazlar\u0131n\u0131n gelece\u011fi ve ABD <\/strong> <\/p>\n Montr\u00f6 S\u00f6zle\u015fmesi y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihte, Karadeniz'e giri\u015f-\u00e7\u0131k\u0131\u015f yapabilecek en b\u00fcy\u00fck sava\u015f gemisinin deplasman a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 30 bin tona ancak ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 biliniyor. <\/p>\n \u00d6te yandan, bug\u00fcn gemileri Bo\u011fazlardan ge\u00e7en ABD, ne 1923 Lozan S\u00f6zle\u015fmesi'nin, ne de 1936 Montr\u00f6 S\u00f6zle\u015fmesi'nin taraf\u0131. Ancak Montr\u00f6 S\u00f6zle\u015fmesi, do\u011furdu\u011fu objektif hukuki stat\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u00f6zle\u015fmeye taraf olmayan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkeleri, dolay\u0131s\u0131yla ABD'yi de ba\u011fl\u0131yor. <\/p>\n Son y\u0131llarda ABD'nin Karadeniz'de sava\u015f gemisi bulundurma arzusu \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Bununla birlikte bir u\u00e7ak gemisinin T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131ndan ge\u00e7i\u015f yaparak Karadeniz'e \u00e7\u0131kabilmesi i\u00e7in asgari 100 bin deplasman tonluk bir korumayla birlikte ge\u00e7mesi gerekiyor. Bu durumdan, ABD'nin, taraf\u0131 olmasa da Montr\u00f6 S\u00f6zle\u015fmesi'nin sava\u015f gemilerine ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerinin g\u00fcncelle\u015ftirilmesine ihtiya\u00e7 duydu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor.\u00a0 <\/p>\n Montr\u00f6'y\u00fc imzalayan ve eski Var\u015fova Pakt\u0131 \u00fcyesi olan iki Karadeniz \u00fclkesi Romanya ve Bulgaristan'\u0131n da ABD ile askeri anla\u015fmalar yaparak, ABD'nin Karadeniz'e yerle\u015fme konusundaki olas\u0131 stratejisini destekledikleri g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. <\/p>\n