\u00a0 <\/p>\n
De\u011ferli bilim adam\u0131 ve ilahiyat\u00e7\u0131 Prof. Dr. \u0130smail Cerraho\u011flu Hocam\u0131z\u0131n "Tefsir Usul\u00fc" kitab\u0131nda konumuzla ilgili \u00f6nemli bilgiler verilmi\u015ftir. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 \u00f6zetlemek ve sadele\u015ftirmek suretiyle ve yeri geldik\u00e7e nakledilecektir:<\/strong> <\/p>\n Kur'ani \u0130limler (Tefsir ile alakas\u0131 olan ilimler)<\/strong> <\/p>\n Kur'an-\u0131 Kerimin, pek \u00e7ok ilimler i\u00e7in feyizli bir kaynak oldu\u011fu bilinen bir ger\u00e7ektir. Her isteyen ondan kendi kabiliyeti nispetinde istifade edebilir. Onda mevcut olan esaslar, d\u00fcsturlar ve mesajlar sayesinde bir\u00e7ok ilimler i\u00e7in istinbatlar yap\u0131labilir. Yani m\u00fcspet bilimlere ve ahlaki ilimlere hem i\u015faret etmekte, hem de y\u00f6n vermektedir. Bizim as\u0131l konumuz ise: Kur'an-\u0131 Kerimin tefsiriyle yak\u0131ndan ilgili olan veya Kur'an'\u0131n i\u00e7eri\u011fine, hikmet ve hakikatine ait bulunan ilimlerdir. Bunlar \u00e7ok \u00e7e\u015fitlidir. Burada onlardan birka\u00e7\u0131na ve bir ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131n\u0131n bilmesi laz\u0131m geldi\u011fi kadar\u0131yla de\u011finilecektir. Bu konular\u0131n her biri, m\u00fcstakil olarak haz\u0131rlanm\u0131\u015f eserlerle teyit edilmi\u015ftir. <\/strong> <\/p>\n \u00a0 <\/p>\n 1- N\u00fczul Sebepleri (Esbabu'n-N\u00fczul-Ayetlerin inmesine sebep olan hadiseler)<\/strong> <\/p>\n Allah'u Taala her \u015feyi bir sebebe ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n baz\u0131s\u0131n\u0131 biz g\u00f6rebilir, baz\u0131s\u0131n\u0131 da g\u00f6remeyiz veya izah edemeyiz. \u0130\u015fte Kur'an-\u0131 Kerimin ayetleri de bu y\u00f6nden iki k\u0131sma ayr\u0131labilir. Birincisi, Kur'an'\u0131n ekseriyetini te\u015fkil eden ve Cenab-\u0131 Hak taraf\u0131ndan \u00f6zel bir sebebe ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steremedi\u011fimiz veya do\u011frudan do\u011fruya indirildi\u011fini s\u00f6yledi\u011fimiz ayetlerdir. \u0130kincisi ise, bir sebebe ba\u011fl\u0131yabildi\u011fimiz ayetlerdir. \u00dczerinde duraca\u011f\u0131m\u0131z konu budur. Hz. Peygambere bir sual veya bir hadise dolay\u0131s\u0131yla birka\u00e7 ayetin veyahut ta bir surenin tamam\u0131n\u0131n nazil olmas\u0131na sebep ve vesile te\u015fkil eden \u015feye "sebeb-i n\u00fczul" denmektedir.<\/strong> Naslarda ve vesikalarda tarihi hakikatler gizlidir. Vak\u0131alara en do\u011fru olarak \u015fahadet eden tarihtir: Tarih ise yaln\u0131z ba\u015f\u0131na neticelere ula\u015famaz. Bir neticeye ula\u015fabilmek i\u00e7in, tabii sosyal ve edebi ilimler, tarihle m\u00fc\u015ftereken \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bu bak\u0131mdan tefsir ilmindeki sebeb-i n\u00fczul bahsini sadece tarihi y\u00f6nden m\u00fclahaza etmemek gerekir. H\u00fck\u00fcm te\u015frii (\u0130slami kanun ve kurallar\u0131n belirlenmesi), h\u00fck\u00fcm tahsisi (\u00f6zel durumlara ait ruhsatlar\u0131n bildirilmesi), Allah'\u0131n Kel\u00e2m\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 gibi y\u00f6nler de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. <\/p>\n Bilhassa tefsir ilminde, sebeb-i n\u00fczul\u00fcn, bir ayeti izah ve beyan etmesi bak\u0131m\u0131ndan yarar\u0131 ve gere\u011fi \u00e7ok \u00f6nemlidir. Zaten tefsir sahas\u0131nda sahabeyi y\u00fckselten en m\u00fchim amil de bu \u00f6zellikleridir. Onlar Hz. Peygambere bir ayet nazil oldu\u011funda, n\u00fczule sebep olan hadiseyi ve asl\u0131n\u0131, sual soran\u0131n niyetini ve s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 ve suali sormas\u0131ndaki ihtiya\u00e7 ve amac\u0131n\u0131 bilirlerdi. De\u011fi\u015fik sebeplerle ve \u00e7e\u015fitli hadiselere g\u00f6re nazil olan ayetler ayr\u0131 ayr\u0131 h\u00fck\u00fcmleri ihtiva ederlerdi. Sahabenin baz\u0131s\u0131 ve bilhassa daima Hz. Peygamberin yan\u0131nda bulunan sahabe, h\u00fck\u00fcmlerle sebepler aras\u0131ndaki m\u00fcnasebeti \u00e7ok iyi kurabilmi\u015fti, i\u015fte bizim de sebeb-i n\u00fczulden kast\u0131m\u0131z budur. "Ba\u015flang\u0131\u00e7ta tefsir ilmi, sebeb-i n\u00fczul\u00fc bilmekten ibaretti" \u015feklinde bir s\u00f6z hakikatin ifadesinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Zira hadis mecmualar\u0131n\u0131n tefsir bablar\u0131 hemen hemen sebeb-i n\u00fczule tahsis edilmi\u015f gibidir. Onlar \u00e7ok kere h\u00fck\u00fcmleri sebeplere ba\u011flayamad\u0131klar\u0131ndan, baz\u0131 ayetler ve hadisler aras\u0131nda uygunsuzluk var zannedilmi\u015ftir. Sebepleri bilinmeyen h\u00fck\u00fcmler aras\u0131ndaki ihtilaflar onlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve muhakemeye sevk etmi\u015ftir. Sahabe devrinden sonra gelenler ve hatta sahabe devrinden dahi baz\u0131 kimselerin ayetleri tefsir ve izahtan \u00e7ekinmelerinin en m\u00fchim sebebi, h\u00fck\u00fcmlerle sebepler aras\u0131ndaki irtibat\u0131 temin edememelerinden ileri gelmektedir. Muhammed b. Sirin (\u00f6. 110 \/ 728) den rivayet edildi\u011fine g\u00f6re "Kur'an'dan bir ayeti Ubeyde b. es-Selmani (\u00f6. 72 \/ 691) den sordum. Bana "Allah'tan sak\u0131n ve b\u00f6yle \u015feyleri sorma! \u00c7\u00fcnk\u00fc Kur'an ayetlerinin ne \u015fey i\u00e7in nazil oldu\u011funu bilenler gitti (kayboldu)" dedi.16[1]<\/a> \u0130kaz\u0131 bu konudaki titizli\u011fi g\u00f6stermektedir. <\/p>\n El-Vahidi "bu g\u00fcn, bu hususta konu\u015fanlar, ayetin sebeb-i n\u00fczul\u00fcn\u00fc bilmeden konu\u015fman\u0131n tehlikesini d\u00fc\u015f\u00fcnmeksizin cehalet yular\u0131n\u0131 tak\u0131yor ve yeni \u015feyler icat edip yalanlar uyduruyorlar" s\u00f6z\u00fcn\u00fc de ilave etmektedir.17[2]<\/a> Keza yine bu \u015fah\u0131s "Bir ayetin sebeb-i n\u00fczul\u00fc bilinmedik\u00e7e, onun hakiki manas\u0131n\u0131 anlamak m\u00fcmk\u00fcn olamaz"18[3]<\/a> demi\u015ftir. \u0130bn Teymiyye de "N\u00fczul sebeplerini bilmek ayetlerin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131"19[4]<\/a> s\u00f6ylemi\u015ftir. \u0130bn Dakik ise: "N\u00fczul sebeplerinin beyan\u0131, Kur'an'\u0131n manas\u0131n\u0131 anlamaya kuvvetli bir yoldur" demektedir.20[5]<\/a> <\/p>\n Kur'an'\u0131n manalar\u0131n\u0131 anlamaya vesile olan sebeplerin bilinmesinin dini y\u00f6nden herhangi bir faydas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edenler olmu\u015fsa da,21[6]<\/strong><\/a> a\u015fa\u011f\u0131da zikredece\u011fimiz baz\u0131 maddeler, onlar\u0131n yan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 ispat edici mahiyettedir.<\/strong> <\/p>\n a)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Yukar\u0131da da zikretti\u011fimiz gibi, sebeb-i n\u00fczul\u00fc bilmek sadece tarihi y\u00f6nden faydal\u0131 de\u011fildir. Bu ilim sayesinde Kur'an-\u0131 Kerimde emredilen \u015feylerin hikmetini ve hedefini de anlayabiliriz. Bu ise b\u00fct\u00fcn insanlara dini y\u00f6nden bir fayda sa\u011flar. M\u00fc'minin iman\u0131 kuvvetlenir. M\u00fcnkirin de do\u011fru yolu bulmas\u0131na vesile olur. <\/p>\n b)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 N\u00fczul sebepleri bilinirse, ayetlerden kastedilen mana kolayl\u0131kla anla\u015f\u0131l\u0131r, \u015f\u00fcphe ve yanl\u0131\u015fl\u0131klar izale edilmi\u015f olur. Mesela \u015earab\u0131n haram k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiren ayet22[7]<\/a> nazil olunca, Hz. Peygambere evvelce \u015farap i\u00e7ip \u00f6lm\u00fc\u015f olanlar\u0131n durumu ne olacak diye sorulmu\u015f,23[8]<\/a> bunun \u00fczerine "\u0130man edip, g\u00fczel amel i\u015fleyenlere, tatt\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 hi\u00e7 bir su\u00e7 yoktur24[9]<\/a> ayeti nazil olmu\u015ftu. Bir rivayete g\u00f6re Osman b. Maz'un ve Amr b. Ma'dikerip yukar\u0131daki ayete dayanarak, \u015farab\u0131n mubah oldu\u011funu s\u00f6ylemeye kalk\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131.25[10]<\/a> Onlar\u0131n bu s\u00f6zleri, \u015fu ayetin sebeb-i n\u00fczul\u00fcn\u00fc bilmediklerine delalet etmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015farab\u0131n haram olmas\u0131na dair ayet nazil olunca, sahabenin zihninde beliren teredd\u00fcd\u00fc izale etmek i\u00e7in bu ayet nazil olmu\u015ftu. Demek ki n\u00fczul sebepleri iyi bilinmezse, bu iki sahabe gibi daima hataya d\u00fc\u015fmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Buna benzer bir iki vak\u0131ay\u0131 e\u015f \u015eat\u0131bi (\u00d6.\u00a0 790\/1388) de zikretmektedir.26[11]<\/a> <\/p>\n c)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Hasr tevehh\u00fcm\u00fc bertaraf edilir. (Yani Kur'ani h\u00fck\u00fcm ve hakikatlerin, sadece bir olaya, bir \u015fahsa ve belli bir zamana ait olmay\u0131p, k\u0131yamete kadar gerekli ve ge\u00e7erli oldu\u011fu \u00f6\u011frenilir) Kur'an'da ayetin zahiri hasr ifade edebilir. Fakat sebeb-i n\u00fczul bilinirse bu hususta yap\u0131lmas\u0131 muhtemel hatalar \u00f6nlenmi\u015f olur. Mesela En'am suresinin 145.\u00a0 ayeti "Deki: bana vahyolunan i\u00e7inde, yiyenin yiyece\u011finden haram olarak, murdar olduklar\u0131 i\u00e7in \u00f6l\u00fcden, akar kandan, domuz etinden, Allah'tan ba\u015fkas\u0131 ad\u0131na kesildi\u011finden dolay\u0131 f\u0131sk olandan ba\u015fka bir \u015fey bulmuyorum. Kim ki istemeyerek ve haddi tecav\u00fcz etmeyerek na\u00e7ar kal\u0131rsa (bunlardan yiyebilir)"<\/strong>, ayetinden sadece onun i\u00e7erisinde say\u0131lan d\u00f6rt \u015fey haram edilmi\u015f say\u0131lamaz. Halbuki bu d\u00f6rt \u015fey d\u0131\u015f\u0131nda haram say\u0131lan ba\u015fka yiyecek ve i\u00e7ecekler de vard\u0131r. \u0130mam e\u015f-\u015eafi'i bu ayette hasr maksut olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunmaktad\u0131r. Bu ayetin sebeb-i n\u00fczul\u00fc tetkik edilecek olursa g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ki, inat ve k\u00e2firliklerinden dolay\u0131, Allah'\u0131n helal k\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 haram, haram k\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 da hel\u00e2l k\u0131lan kimseler hakk\u0131nda nazil olmu\u015ftur. Yani bu ayet onlar\u0131n istediklerinin z\u0131t y\u00f6n\u00fcnden nazil olmu\u015ftur. Cenab-\u0131 Hak bu ayetle onlara "Helal ancak sizin haram sayd\u0131klar\u0131n\u0131z, haram ise, sizin helal kabul ettiklerinizdir" demek istemi\u015ftir. \u0130mam e\u015f-\u015eafii de bu g\u00f6r\u00fc\u015ftedir.27[12]<\/a> <\/p>\n d)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 N\u00fczul sebebi, baz\u0131 ayetin ihtiva etti\u011fi h\u00fckm\u00fc tahsis eder. (Yani genel olmay\u0131p, \u00f6zel durumlara ait oldu\u011fu bilinir) Mesela, el-M\u00fccadele suresinin ba\u015f taraf\u0131ndaki z\u0131har, ayetleri, Evs b. es-Samit'in, kar\u0131s\u0131 Havle'ye z\u0131har yapmas\u0131 \u00fczerine nazil olmu\u015ftur. Bu ayetlerin muhtevi oldu\u011fu h\u00fck\u00fcmler bu iki \u015fahsa mahsustur. Bunlar\u0131n haricinde kalanlar\u0131n durumunun tespiti ancak k\u0131yas yoluyla m\u00fcmk\u00fcn olabilir. E\u011fer burada n\u00fczul sebebi bilinmemi\u015f olsayd\u0131, bu h\u00fck\u00fcmden kastedilen \u015fey bilinemeyecek ve ayetin h\u00fckm\u00fcnden istifade edilemeyecekti.28[13]<\/a> <\/p>\n e)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Sebeb-i n\u00fczul\u00fc bilmek, ayeti i\u015fiten bir kimsenin vahyi anlamas\u0131na ve h\u0131fz\u0131na almas\u0131na kolayl\u0131k temin etmi\u015f olur. Daha bunlardan ba\u015fka sebepler de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.29[14]<\/a> <\/p>\n Sebeb-i n\u00fczul\u00fcn bilmenin en sa\u011flam yolu sahih olan haberlere istinad etmektir. Bu hususta s\u00f6z s\u00f6ylemek i\u00e7in, Kur'an'\u0131n n\u00fczul\u00fcne \u015fahit olan ve onun sebeplerini bilen kimselerden rivayet edilmi\u015f olmas\u0131 veyahut ta onlardan i\u015fitilmi\u015f olmas\u0131 \u00f6nemlidir. Bu gibi rivayetlerin de sahabeye kadar ula\u015fm\u0131\u015f olmas\u0131 laz\u0131m gelir. Sebeb-i n\u00fczul hakk\u0131ndaki haberler Merf\u00fb olarak Peygambere veya sahabeye ula\u015fmazsa makbul g\u00f6r\u00fclmemektedir. <\/p>\n Muhkem ve M\u00fcte\u015fabih Ayetler:<\/strong> <\/p>\n Bu laf\u0131zlar\u0131n l\u00fcgat ve \u0131st\u0131lah manalar\u0131 \u00fczerinde durmak istemiyoruz.30[15]<\/a> Fakat Kur'an-\u0131 Kerim, Hazreti Peygambere indirilirken, onun ayetlerinin bir k\u0131sm\u0131 herkesin, anlayabilece\u011fi \u015fekilde (muhkem), di\u011fer k\u0131sm\u0131 da kapal\u0131 ve dolayl\u0131 anlamlar i\u00e7erecek \u015fekilde (m\u00fcte\u015fabih) idi. Kur'an'daki, helal, haram, namaz, oru\u00e7, zek\u00e2t, hac gibi ahk\u00e2ma taalluk eden k\u0131s\u0131mlar muhkemdir. Di\u011fer bir tabirle muhkem: manas\u0131 kolayl\u0131kla anla\u015f\u0131lan, \u00f6zel bir tefsire ihtiya\u00e7 duyulmayan ve tek manas\u0131 olan, okuyunca herkes taraf\u0131ndan ayn\u0131 \u015fey hat\u0131rlanan ayetlerdir. M\u00fcte\u015fabih ise, bir\u00e7ok manaya ihtimali olup, bu manalardan birini tayin edebilmek i\u00e7in harici bir delile ve tefsire ihtiyac\u0131 olan ayetlerdir.<\/strong> Tariflerden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131na g\u00f6re, muhkem a\u00e7\u0131k ve kesin oldu\u011fundan onun \u00fczerinde de durmayaca\u011f\u0131z, daha ziyade m\u00fcte\u015fabih\u00a0\u00a0 ve\u00a0\u00a0 k\u0131s\u0131mlar\u0131\u00a0\u00a0 \u00fczerinde\u00a0\u00a0 yo\u011funla\u015faca\u011f\u0131z:. <\/p>\n Muhkem ve m\u00fcte\u015fabih kelimeleri bizzat Kur'an ayetlerinde zikredilirse de, onun bu \u00e7e\u015fitli ayetlerdeki anlamlar\u0131 de\u011fi\u015fiktir. Mesela, Hud suresinin 1. ayetinde (كِتَابٌ أُحْكِمَتْ ءَايَاتُهُ) "Ayetleri muhkem k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f kitap" Kur'an'\u0131n tamam\u0131n\u0131n muhkem oldu\u011fu manas\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131rken, ez-Z\u00fcmer suresinin 23. ayetinden de (اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَاباً مُّتَشَابِهاً مَّثَانِيَ)\u00a0 "Allah M\u00fcte\u015fabih (benze\u015fmeli) ve iki\u015ferli bir kitap olarak s\u00f6z\u00fcn en g\u00fczelini indirdi" onun tamam\u0131n\u0131n m\u00fcte\u015fabih oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Nitekim bu \u015fekil s\u00f6ylentiler de az de\u011fildir. Halbuki Ali \u0130mran suresinin 7.\u00a0 ayeti: (هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ في قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الألْبَابِ) "(Habibim) sana kitab\u0131 indiren Odur. Ondan bir k\u0131s\u0131m ayetler muhkemdir ki bunlar kitab\u0131n anas\u0131 (temeli)dir. Di\u011fer bir k\u0131sm\u0131 da m\u00fcte\u015fabihlerdir. \u0130\u015fte kalplerinde e\u011frilik ve kayma bulunanlar, s\u0131rf fitne aramak (\u00f6tekini berikini sapt\u0131rmak ve keyfi yorumlar yapmak) ve (kendi arzular\u0131na g\u00f6re) teviline yeltenmek i\u00e7in onun m\u00fcte\u015fabih olan\u0131na tabi olurlar. Halbuki onun tevilini Allah'tan ba\u015fkas\u0131 bilemez. \u0130limde y\u00fcksek payeye erenler ise: Biz ona inand\u0131k, Hepsi Rabbimiz kat\u0131ndand\u0131r, derler. Bunlar\u0131 salim ve temiz ak\u0131ll\u0131lardan ba\u015fkas\u0131 iyice d\u00fc\u015f\u00fcnmez"<\/strong> Bu ayet, Kur'an-\u0131 baz\u0131 ayetlerinin muhkem, baz\u0131lar\u0131n\u0131n ise m\u00fcte\u015fabih oldu\u011funu ifade etmektedir. Burada ortaya bir m\u00fc\u015fkil \u00e7\u0131k\u0131yorsa da, \u00e2limler bu m\u00fc\u015fkili halletmi\u015flerdir, ilk iki ayette zikretti\u011fimiz muhkem ve m\u00fcte\u015fabih kelimelerinin manas\u0131 ile Ali \u0130mran suresinin 7. ayetinde zikredilen manalar ayn\u0131 de\u011fildir. Biz Kur'an'\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc muhkemdir derken, onu itkan\u0131(sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131), nazm\u0131n\u0131n g\u00fczelli\u011fi ve onda bir ay\u0131b\u0131n olmamas\u0131 y\u00f6n\u00fcndendir. Keza, Onun tamam\u0131 m\u00fcte\u015fabihdir, derken de, "onun ayetlerinin g\u00fczellik ve do\u011fruluk bak\u0131m\u0131ndan bir birine benzerlikleri" bahis konusu edilmektedir. Zaten bu ayetlerin siyak ve sibak\u0131 (\u00f6ncesi ve sonras\u0131 ayetler ve surelerle irtibat\u0131) da bunu g\u00f6stermektedir. Halbuki Ali \u0130mran suresindeki muhkem ve m\u00fcte\u015fabih kelimeleri bir birinin z\u0131tt\u0131 (mukabili) anlam\u0131ndad\u0131r. Bunlar\u0131n tarifleri hususunda \u00e2limler \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Yine ekseri ulema, "m\u00fcte\u015fabih ayetlerin tevilini Allah'tan ba\u015fka kimse bilemez", g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunurlar. Onlar ayetteki Allah kelimesi \u00fczerinde dururlar. Ebu'l-Hasen el-E\u015f'ari ise ayetteki vakf\u0131n (والراسخون\u00a0 فى العم) de olmas\u0131 laz\u0131m geldi\u011fini ve rasihlerin de m\u00fcte\u015fabih ayetlerin tevilini bilebileceklerini s\u00f6yler.31[16]<\/a> Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Eb\u00fb \u0130shak e\u015f-\u015eirazi (\u00d6. 476\/1088) daha vaz\u0131h bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk devirlerde bu m\u00fcte\u015fabih ayetler oldu\u011fu gibi kabul edilir, bunlar \u00fczerinde durulmazd\u0131. Zira Kur'an "bu gibi ayetleri kurcalayanlar\u0131n kalpleri hasta oldu\u011funu" beyan etmektedir. Hazreti Peygamber de m\u00fcte\u015fabih ayetlere tabi olanlardan sak\u0131nmay\u0131 emretmektedir.32[17]<\/a> <\/p>\n Bu i\u015fi Hz. \u00d6mer de s\u0131k\u0131 tutmu\u015ftur.\u00a0\u00a0 \u0130bn Subeyg ad\u0131nda biri, bir g\u00fcn Medine'ye gelip Kur'an'\u0131n m\u00fcte\u015fabihat\u0131 hakk\u0131nda sualler y\u00f6neltip kafalar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmaya yeltenmi\u015f. Bunu haber alan Hz. \u00d6mer onu \u00e7a\u011f\u0131rt\u0131p, ya\u015f hurma dallar\u0131yla ba\u015f\u0131n\u0131 kanat\u0131ncaya kadar d\u00f6vm\u00fc\u015f ve onu Medine'den memleketine g\u00f6ndermi\u015f, bu \u015fah\u0131sla hi\u00e7 kimsenin g\u00f6r\u00fc\u015fmemesini Ebu Musa el-E\u015f'ari (\u00d6. 44 \/664) ye emretmi\u015fti.33[18]<\/strong><\/a><\/strong> <\/p>\n Er-Rag\u0131b el-Isfahani (\u00d6. 502\/1108) m\u00fcte\u015fabih ayetlerin manas\u0131na vukuf y\u00f6n\u00fcnden \u00fc\u00e7 k\u0131s\u0131mda incelenebilece\u011fini ifade etmektedir. Birincisi, bilinmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan m\u00fcte\u015fabihlerdir ki, bunu ancak Allah bilir, K\u0131yametin vakti gibi. \u0130kincisi, insano\u011flu sebeplere tevess\u00fcl ederek onun manas\u0131n\u0131 bilebilir. Mesela, garip kelimeler, mu\u011fl\u00e2k h\u00fck\u00fcmler gibi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, yukar\u0131da zikretti\u011fimiz iki madde aras\u0131nda olanlard\u0131r ki, bu da ilimde rusuh sahibi olan baz\u0131 zevata tahsis edilmi\u015f, di\u011ferlerinden ise gizlenmi\u015ftir. Mesela Hz. Peygamber, \u0130bn Abbas i\u00e7in <\/strong>( اللهم فقهه فى الدين وعلمه التاويل) "Allah'\u0131m O'nu dinde derin anlay\u0131\u015fl\u0131, tevil ve tefsir ilminde ba\u015far\u0131l\u0131 k\u0131l" \u015feklindeki duas\u0131 gibi.<\/strong> <\/p>\n Genel olarak usul ulemas\u0131 m\u00fcte\u015fabihat\u0131 iki k\u0131sma ay\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. <\/strong> <\/p>\n 1- Muhkemle mukayese edildi\u011finde manas\u0131 bilinebilen, sezilebilen ayetlerdir. <\/strong> <\/p>\n 2- Hakikatini tam olarak bilmeye imk\u00e2n bulunmayan ayetlerdir.34[19]<\/strong><\/a><\/strong> <\/p>\n M\u00fccahid bunlar\u0131 \u015f\u00f6yle tarif eder: Muhkem ayetler; helal ve harama dair olanlard\u0131r. M\u00fcte\u015fabihler ise, baz\u0131s\u0131 baz\u0131s\u0131n\u0131 tasdik ve tefsir eden ayetlerdir.35[20]<\/strong><\/a> \u0130bn Ebi Hatim'de Ali b. Ebi Talha tarikiyle \u0130bn Abbas'dan \u015f\u00f6yle rivayet etmektedir. "Muhkemler nasih, helal, haram, hudud, feraiz, iman edilip amel edilen hususlard\u0131r. M\u00fcte\u015fabihler ise, mensuh, mukaddem, muahhar, emsal, yeminler ve iman edilip amel edilmeyen hususlard\u0131r.36[21]<\/strong><\/a><\/strong> <\/p>\n M\u00fcte\u015fabihin men\u015feinde \u015eari'in (M\u00fcte\u015fabih-kapal\u0131 ayetlerin k\u00f6keninde Rabbimizin) murad\u0131n\u0131n gizlili\u011fi bahis konusu oldu\u011funa g\u00f6re, bu gizlilik bazen laf\u0131zda, bazen manada, bazen de her ikisinde birden ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/strong> <\/p>\n a) M\u00fcte\u015fabihli\u011fin sadece laf\u0131zda olmas\u0131:<\/strong> M\u00fcte\u015fabih olan laf\u0131z; ya m\u00fcfred (tekil) veya m\u00fcrekkeb (birka\u00e7 kelimeden meydana getirilmi\u015f) olabilir. M\u00fcfreddeki gizlilik ise kelimenin garabetinden (yabanc\u0131 olmas\u0131ndan ve gizli anlamlar ta\u015f\u0131mas\u0131ndan) veya m\u00fc\u015fterek olmas\u0131ndan ileri gelebilir. M\u00fcrekkebdeki gizlilik ise: m\u00fcrekkebin muhtasar (k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f) olmas\u0131ndan, itnab (s\u00f6z\u00fcn uzat\u0131lmas\u0131ndan) veya tertib cihetlerinden (derece derece s\u0131ralanmas\u0131ndan) olabilir. \u015eimdi bunlara birer \u00f6rnek verelim: Garabeti ve az kullan\u0131lmas\u0131 sebebiyle m\u00fcfred laf\u0131zdaki te\u015fab\u00fchler (Benzeyi\u015fler): <\/p>\n b) M\u00fcte\u015fabihli\u011fin sadece manada olmas\u0131:<\/strong> Bu k\u0131sm\u0131n a\u00e7\u0131k \u00f6rneklerini, Allah'\u0131n s\u0131fatlar\u0131, k\u0131yametin ahvali, cennet nimetleri, cehennem azab\u0131 gibi hususlar te\u015fkil eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan akl\u0131, yaratan\u0131n s\u0131fatlar\u0131n\u0131n hakikatini ve maneviyat ahvalini ihata edip kavrayamaz. O halde, kendisini hissetmedi\u011fimiz, bizde cinsi ve benzeri olmayan \u015feylere n\u00fcfuz etmeye nas\u0131l yol bulunabilir? M\u00fcte\u015fabih olan s\u0131fatlar hakk\u0131nda ulema iki mezhebe ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Birincisi, Selef mezhebi: Allah'\u0131n m\u00fcte\u015fabih s\u0131fatlar\u0131 malum gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrse de, bu s\u0131fatlar\u0131n Allah'a isnad\u0131 muhal (imk\u00e2ns\u0131z) oldu\u011fundan, bunlar\u0131n medlullerinin tayinini (mana ve mahiyetini) selef ulemas\u0131 Allah'a havale etmi\u015flerdir. Onlara sadece inanmak gerekir. Bu hususta enteresan \u00f6rnekler pek \u00e7oktur.38[23]<\/strong><\/a> Bunlardan bir tanesini vermekle iktifa edece\u011fiz. Me\u015fhur \u0130mam Malik b. Enes'e "istiva" hakk\u0131nda soruldu\u011funda: (\u0130stiva malumdur, keyfiyeti me\u00e7huld\u00fcr, ondan sual etmek bid'att\u0131r. Senin k\u00f6t\u00fc bir insan oldu\u011funu zannederim, onu benden uzakla\u015ft\u0131r\u0131n) demi\u015ftir. \u0130kincisi ise, Halef mezhebidir (Sonraki \u00e2limlerin g\u00f6r\u00fc\u015fleri): Bunlar, zahiri muhal olan lafz\u0131, Allah'\u0131n zat\u0131na lay\u0131k olan bir manaya hamledip yorumlarlar. Bu mezheb \u0130ma-mu'1-Haremeyn, Abdul'l-Melik b. Ebi Abdlilah b. Yusuf b. Muhammed el-Cuveyni e\u015f-\u015eaffi, Ebul-Maali (\u00d6. 478\/1085) ye ve onun takip\u00e7ilerine nisbet edilir.<\/strong> Hapsedilemeyecek bir f\u0131tratta yarat\u0131lan insan zek\u00e2s\u0131, m\u00fcte\u015fabihat \u00fczerinde de i\u015flemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Hele \u0130slamiyet'i ifsad etmek isteyenlerin, bu gibi ayetlere geli\u015fi g\u00fczel mana veri\u015flerin ve tahribatlar\u0131na engel olmak ve ayn\u0131 zamanda k\u00f6t\u00fc neticelerinden M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 korumak i\u00e7in, m\u00fcte\u015fabih ayetleri \u0130slam'\u0131n ruhuna uygun bir \u015fekilde tevil etmek mecburiyeti has\u0131l olmu\u015ftu. \u015eimdi Allah'\u0131n m\u00fcte\u015fabih s\u0131fatlar\u0131na ait olan ayetleri bu iki mezhebin ne \u015fekilde anlad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6relim. Ekseriya bu s\u0131fatlar zikredece\u011fimiz \u015fu ayetlerde toplanmaktad\u0131r: <\/p>\n "Rahman (olan Allah) ar\u015fa istiva etmi\u015ftir." (Taha: 5)<\/strong> <\/p>\n "O, kullar\u0131 \u00fczerinde kahredici (kahhar) oland\u0131r. Size koruyucular g\u00f6nderiyor. Sonunda sizden birinize \u00f6l\u00fcm gelip \u00e7att\u0131\u011f\u0131 zaman, el\u00e7ilerimiz onun 'hayat\u0131na son verirler.' Onlar (bu i\u015fte, ne eksik ne fazla) kusur etmezler." (el-En'am: 61)<\/strong> <\/p>\n "Rabbin(in buyru\u011fu) geldi\u011fi ve melekler dizi dizi durdu\u011fu zaman;"(el-Fecr: 22)<\/strong> <\/p>\n "Celal ve ikram sahibi olan Rabbinin y\u00fcz\u00fc (Kendisi) baki kalacakt\u0131r." (er-Rahman:27)<\/strong> <\/p>\n "Ki\u015finin (yana yak\u0131la) \u015f\u00f6yle diyece\u011fi (g\u00fcn): "Allah yan\u0131nda (kullukta) yapt\u0131\u011f\u0131m kusurlardan dolay\u0131 yaz\u0131klar olsun (bana) do\u011frusu ben, (Allah'\u0131n diniyle) alay edenlerdendim." (ez-Z\u00fcmer: 56)<\/strong> <\/p>\n "M\u00fc'minler, m\u00fc'minleri b\u0131rak\u0131p da k\u00e2firleri veliler edinmesinler. Kim b\u00f6yle yaparsa, Allah'tan hi\u00e7bir \u015fey (yard\u0131m) yoktur. Ancak onlardan korunma gayesiyle sak\u0131nma(n\u0131z) ba\u015fka. Allah, sizi Kendisi'nden sak\u0131nd\u0131r\u0131r. Var\u0131\u015f Allah'ad\u0131r." (Ali-\u0130mran: 28)<\/strong> <\/p>\n "\u015e\u00fcphesiz sana biat edenler, ancak Allah'a biat etmi\u015flerdir. Allah'\u0131n eli, onlar\u0131n ellerinin \u00fczerindedir. \u015eu halde, kim ahdini bozarsa, art\u0131k o, ancak kendi aleyhine ahdini bozmu\u015f olur. Kim de Allah'a verdi\u011fi ahdine vefa g\u00f6sterirse, art\u0131k O da, ona b\u00fcy\u00fck bir ecir verecektir." (el-Feth: 10)<\/strong> <\/p>\n "Onu sand\u0131\u011f\u0131n i\u00e7ine koy, suya b\u0131rak, b\u00f6ylece su onu sahile b\u0131raks\u0131n; onu Benim de d\u00fc\u015fman\u0131m, onun da d\u00fc\u015fman\u0131 olan biri alacakt\u0131r. G\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde yeti\u015ftirilmen i\u00e7in, Kendim'den sana bir sevgi y\u00f6nelttim." (Taha: 39)<\/strong> <\/p>\n Selef mezhebi (ilk d\u00f6nem \u0130slam \u00e2limleri)<\/strong>, Allah'\u0131, Yukar\u0131daki s\u0131fatlar\u0131n zahir anlam\u0131ndan tenzih ederler ve Allah'\u0131n zikretti\u011fi \u015fekilde onlara iman ederler ve onlar\u0131n hakikatini Allah'a havale ederlerdi. Halef mezhebi (Bunlardan sonraki \u0130slam \u00e2limleri)<\/strong> ise bu s\u0131fatlara \u00e7e\u015fitli manalar vermi\u015flerdi. "\u0130stiva"ya: istikrar, istevla, su\u00fbd, \u0131'tidal; "Allah'\u0131n geli\u015fi"ni: Allah'\u0131n emrinin geli\u015fi; Allah'\u0131n fevkiyyetinin y\u00fccelik y\u00f6n\u00fcnden oldu\u011fu, cihet y\u00f6n\u00fcnden olmad\u0131\u011f\u0131; "Cenb"den maksat: hakt\u0131r, "Vechi": zat\u0131d\u0131r, "Ayn\u0131": inayetidir; "yed" kudretidir; "nefs": ukubetidir gibi manalar vermi\u015flerdir.39[24]<\/a> M\u00fcte\u015fabih ayetlerin tevil edilmesi caiz g\u00f6r\u00fclmezse de, Kur'an-\u0131 Kerimde i\u015faret buyruldu\u011fu ve\u00e7hile, caiz g\u00f6r\u00fclmeyen tevil, g\u00f6n\u00fclleri sapk\u0131n, niyetleri k\u00f6t\u00fc olanlar\u0131n fitne ve fesat \u00e7\u0131kartmak maksad\u0131yla yapmak istedikleri tevillerdir. Yoksa, iyi niyetle, akla muhakemeye ve dinin esasat\u0131na uygun olarak yap\u0131lan teviller kabul edilir ve gereklidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ilk devirdeki sa\u011flam iman zamanla kaybolmu\u015f, meydana gelen teredd\u00fctleri ma'k\u00fbl bir \u015fekilde ortadan kald\u0131rmak icap etmi\u015ftir. <\/p>\n c) M\u00fcte\u015fabihin hem laf\u0131z ve hem de manada olu\u015fu:<\/strong> Bunun i\u00e7in de pek \u00e7ok \u00f6rnekler vard\u0131r. Mesel\u00e2 Bakara suresinin 189. ayeti olan: "iyilik ve taat evlere arkalar\u0131ndan gelmeniz de\u011fildir" E\u011fer bir kimse Araplar\u0131n cahilliyetteki adetlerini bilmezse Kur'an'\u0131n bu nass\u0131n\u0131 anlamaya muvaffak olamaz. Bu gibi ayetlerin anla\u015f\u0131lmas\u0131 hem laf\u0131zlara hem de manalara ait tarihi, i\u00e7timai, ahl\u00e2ki v.s. gibi bir\u00e7ok \u015feylerin bilinmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Cahiliyet devrinde Araplar ihrama girdiklerinde evlerine kap\u0131lar\u0131ndan girmezler, duvardan bir delik a\u00e7\u0131p oradan girip \u00e7\u0131karlard\u0131. Cenab-\u0131 Hak bunun i\u00e7in bu ayeti inzal etti. Bu ayetin hem lafz\u0131nda ihtisardan (k\u0131saltmadan) dolay\u0131 te\u015fabb\u00fch, hem de manas\u0131nda bir te\u015fabb\u00fch vard\u0131r. Cahili Arap \u00e2detini bilemezsek bu ayette bir mana vermek imk\u00e2n\u0131na da sahip olamay\u0131z. <\/p>\n Kur'an-\u0131 Kerimde m\u00fcte\u015fabih ayetlerin bulunmas\u0131, insanl\u0131k i\u00e7in baz\u0131 faydalar temin etmektedir. Genellikle bu ayetler sayesinde \u0130slamiyet'te insan fikri dondurulmam\u0131\u015f, geni\u015f bir fikir h\u00fcrriyetine m\u00fcsaade verilmi\u015f ve kap\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oluyordu ve bu ayetler dinin temellerini kuvvetlendirmekte esasl\u0131 rol oynuyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ayetler bir ka\u00e7 manaya uygun yorumlanabiliyordu.<\/strong> Bu bak\u0131mdan zihinleri tamamen bo\u015f bulunan ve muhtelif fikirlerle kar\u0131\u015fmam\u0131\u015f olan cahili Araplara ak\u0131llar\u0131n\u0131n alamayaca\u011f\u0131 bir s\u00f6z s\u00f6ylemek, onlar\u0131n yeni dine inanmalar\u0131nda bir teredd\u00fct has\u0131l edebilirdi. \u0130\u015fte bu ayetler sayesinde, b\u00f6yle bir durum ortadan kalkm\u0131\u015f, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 daha \u00e7ok \u00f6\u011frenmeye ve ba\u015fka bilgilere de sahip olmaya sevk etmi\u015ftir. Yine bu ayetler sayesinde dinin tebli\u011fine ve tesisine m\u00e2ni olmak i\u00e7in sorulan suallere susturucu cevaplar verilmi\u015f ve ilk g\u00fcnden itibaren meydana gelecek fesatlar\u0131n \u00f6n\u00fcne set \u00e7ekilmi\u015ftir. Kur'an-\u0131 Kerimde muhkemle beraber m\u00fcte\u015fabihin bulunmas\u0131, elbette insano\u011flu i\u00e7in bir denemedir. Acaba insanl\u0131k dosdo\u011fru olan Peygamberin haberine itimat ederek gayba inanacak m\u0131? (Yoksa, bunlar\u0131 bahane edip sorumluluktan kaytar\u0131p ka\u00e7acak m\u0131?) Kur'an bunu g\u00fczel bir \u015fekilde ifade eder: "Hidayete erenler, bunlara inand\u0131k derler, kalplerinde e\u011frilik bulunanlar ise o Rablerinden bir hak oldu\u011fu halde, onu ink\u00e2r ederler ve fitne aramak i\u00e7in onu m\u00fcte\u015fabih olan\u0131na tabi olurlar." (Ali \u0130mran: 7) <\/strong>M\u00fcte\u015fabihat\u0131n di\u011fer bir faydas\u0131 da: \u0130nsano\u011flu ne kadar istidat ve ilim sahibi olursa olsun, asl\u0131nda, aciz ve \u00e7aresiz biz mahl\u00fbk oldu\u011funu g\u00f6steren bir delilidir. Bu ayetler, Allah'\u0131n ilmiyle her \u015feyi ihata etti\u011fini, mahl\u00fbkat\u0131n onun ilminden, ancak onun dileyece\u011fi kadar\u0131n\u0131 alabilece\u011fini ifade etmektedir. \u0130nsan\u0131n Allah'\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda kul oldu\u011funu idrakine erdirir. <\/p>\n M\u00fcte\u015fabihler sayesinde Kur'an'\u0131n ezberlenmesi ve muhafaza edilmesi de daha kolay hale gelir. E\u011fer bu m\u00fcte\u015fabih manalar, di\u011fer laf\u0131zlarla ifade edilseydi. Kur'an'\u0131n kal\u0131n ciltler halinde olmas\u0131 laz\u0131m gelirdi. Bu bak\u0131mdan ezberlenmesi ve muhafazas\u0131 da g\u00fc\u00e7le\u015firdi. Kur'an muhkem ve m\u00fcte\u015fabih ayetlerden te\u015fekk\u00fcl etti\u011fine g\u00f6re, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 di\u011ferine tercih ve tevil etmekte, l\u00fcgat, sarf, nahiv, maani, beyan, usul\u00fc f\u0131k\u0131h… gibi bir \u00e7ok ilimlerin \u00f6\u011frenilmesine mecburiyet hissedilir. Kur'an'\u0131n hepsi muhkem olsayd\u0131, akli delillere ihtiya\u00e7 duyulmaz ve insan akl\u0131 dondurulmu\u015f olurdu. Halbuki ondaki m\u00fcte\u015fabih ayetler sebebiyle, zihni gayretlere giri\u015ferek ak\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olur. Ayn\u0131 zaman da k\u00f6r taklitten kurtulup, ak\u0131ll\u0131 mahl\u00fbk olmas\u0131 hasebiyle k\u0131ymet kazanan insan\u0131n \u015ferefini y\u00fcceltir.40[25]<\/a> <\/p>\n Bu sahada; Abdu'l-Cebbar b.Ahmed (\u00d6.415)'in "M\u00fcte\u015fabihi'l-Kur'an'\u0131; er-Ragib el-\u0130sfahani'nin "D\u00fcrretu't-Te'vilfim\u00fcte\u015fahi't-Tenzil'i; Burhanud'-din Ebil'kas\u0131m Mahmut b. Hamza (\u00d6. 500\/1106)n\u0131n "el-Burhan fi Tercihi M\u00fcte\u015fabihi'l-Kur'an limafihi mine'l-Hucceve'l-Beyan'\u0131; \u015eemsuddin Ebu Ca'fer Muhammed b. Ali el-Mazenderani (\u00d6. 588\/1192) nin, "M\u00fcte\u015fahihil-Kur'an" adl\u0131 eseri; Fahru'd-Din er-Razi\u00a0 (\u00d6. 606\/1209)nin\u00a0 "Gurretu't-Te'vil ve D\u00fcrretu't-Tenzil'i; Ebu Ca'fer Ahmed b. \u0130brahim el-Garnati (\u00d6. 708\/1308)nin "Mellaku't-Tevili'I-Gati'fi Fununi't-Tefsir"i; Muhammed b. Ahmed b. El-Lubban el-E\u015f'ari el-M\u0131sri (\u00d6. 749\/1348)nin "Reddu'l-M\u00fcte\u015fabih ile'l-Muhkem'i; ve Es-Suyuti'nin (\u00d6. 911\/1505) "Kutfu'l-Ezhar fi Ke\u015ffi'l-Esrar" adl\u0131 eserleri vard\u0131r. <\/p>\n Baz\u0131 Surelerin Ba\u015flang\u0131\u00e7 Harfleri veya (El-Hurufu'l-Mukatta'a)41[26]<\/strong><\/a><\/strong> <\/p>\n Baz\u0131 surelerin ba\u015f\u0131nda bazen basit, bazen de bir ka\u00e7 harfin birle\u015fmesinden meydana gelmi\u015f rumuzlar bulunmaktad\u0131r. Bu kesikli harflere "el-Hur\u00fbfu'l-Mukatta'a" denir. Surelerin baz\u0131s\u0131n\u0131n bu \u015fekilde ba\u015flay\u0131\u015f\u0131, \u0130sl\u00e2m'\u0131n bidayetinden beri M\u00fcsl\u00fcman \u00e2limlerini me\u015fgul etti\u011fi gibi, sonradan baz\u0131 \u015fark ve garb \u00e2limlerinin de bunlar \u00fczerine e\u011filerek, anlay\u0131\u015f ve zek\u00e2lar\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak gayreti i\u00e7inde bulunduklar\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahede etmekteyiz Biraz evvel de bahsetti\u011fimiz gibi, b\u00fct\u00fcn \u00e2limler bu kesikli harflerin m\u00fcte\u015fabihattan oldu\u011funda ittifak halindedirler. <\/p>\n \u0130\u015fte m\u00fcte\u015fabihattan addedilen, el-Hurufu'l-Mukatta'an\u0131n i\u015faret etti\u011fi manalar hususunda \u00e7ok \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015fler ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n Bu harfler, Kur'an\u0131 Kerimin 29 suresinin ba\u015f\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n Bu harfler 14 tane olup Arap alfabesinin yar\u0131s\u0131 kadard\u0131r ve bunlar 13 \u015fekil alt\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler. Bunlar\u0131n baz\u0131s\u0131 tek bir harften, baz\u0131s\u0131 iki, baz\u0131s\u0131 \u00fc\u00e7, baz\u0131s\u0131 d\u00f6rt, baz\u0131s\u0131 da be\u015f harften meydana gelmi\u015ftir. <\/p>\n Bu Hurufu Mukatta'alar bir kelime gibi yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde, okurken ayr\u0131 ayr\u0131 olarak elif lam mim diye say\u0131l\u0131r. <\/p>\n Bu ba\u015flang\u0131\u00e7lar\u0131n, tam bir ayet olup olmad\u0131\u011f\u0131 meselesi de ihtilafl\u0131d\u0131r. Tercih olan kavle g\u00f6re bunlar ayet de\u011fildir, belki kendilerini takip eden ayetin bir c\u00fcz'\u00fc gibidir. <\/p>\n el-Hurufu'l-Mukatta'a hakk\u0131nda \u0130slamiyet'in ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri \u00e7e\u015fitli fikirler ileri s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemi\u015ftik. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri iki grupta toplayabiliriz. Birincisi, Bu harfler "Kur'an'\u0131n esrar\u0131ndand\u0131r" Allah bunlar\u0131 bilme ilmini kendine mahsus k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bak\u0131mdan bu ilim i\u00e7in "ilmi sakl\u0131, s\u0131rr\u0131 kapal\u0131" demi\u015flerdir. Bu harflerin manalar\u0131 \u00fczerinde durmak istememi\u015flerdir. <\/p>\n \u00dcslubu'l-Kur'an<\/strong> <\/p>\n Yirmi \u00fc\u00e7 y\u0131lda Hazreti Peygambere Cebrail vas\u0131tas\u0131yla, il\u00e2hi vahyin mahsul\u00fc olarak gelen Kur'an-\u0131 Kerim, \u00e7ok k\u0131sa denecek bir zaman s\u00fcresi i\u00e7erisinde; ilahi tanzimde, surelerinde, ayetlerinde, k\u0131ssa ve \u00f6\u011f\u00fctlerinde, misallerinde, emir ve nehiylerinde ve h\u00fcccetlerindeki \u00fcsl\u00fbbu sayesinde, insanl\u0131\u011f\u0131, dalm\u0131\u015f oldu\u011fu karanl\u0131k ve batakl\u0131ktan kurtarmaya y\u00f6nelmi\u015f ve onlara iki \u00e2lemin saadet yollar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015fti. Bu k\u0131sa m\u00fcddet i\u00e7erisinde, hurafe ve putperestli\u011fi k\u00f6k\u00fcnden devirmi\u015f, k\u00fcf\u00fcr ve k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri yok etmi\u015fti.. Hurafeler i\u00e7inde bunalm\u0131\u015f en \u00e7irkin davran\u0131\u015f ve ahlaks\u0131zl\u0131klara bula\u015fm\u0131\u015f insanlar\u0131 \u0131slah edip d\u00fczene koymas\u0131, onun \u00fcslubunun m\u00fckemmelli\u011finden ve etkinli\u011finden de\u011fil de nedir? <\/p>\n Kur'an'\u0131n \u00fcslup \u00f6zelli\u011fi, insanlar\u0131n telif etti\u011fi eserlerin \u00fcsl\u00fbbuna benzemedi\u011fi gibi, di\u011fer m\u00fcnzel kitaplar\u0131nki ile de ayn\u0131 de\u011fildir. Onun kendine has \u00fcst\u00fcn bir \u00fcsl\u00fbbu vard\u0131r. Bu \u00fcsl\u00fbbun fark\u0131na varmak, ancak, Kur'an-\u0131 ve ona ait ilimleri anlamakla m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir. Ger\u00e7ekten, Kur'an \u00f6ncesi (cahiliye \u00e7a\u011f\u0131) Arap\u00e7a's\u0131 hakk\u0131nda bilgimizin azl\u0131\u011f\u0131, Kur'an'\u0131n Arap\u00e7as\u0131n\u0131n mucizeli \u00fcsl\u00fbbu hakk\u0131nda salahiyetle h\u00fck\u00fcm y\u00fcr\u00fctmemize engel ise de, Kur'an'\u0131n meydan okuma ayetleri bu hususu ayd\u0131nlatan tarihi bir delil olarak g\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcndedir. Kur'an insano\u011flundan, yard\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131 da \u00e7a\u011f\u0131rmak suretiyle, en k\u00fc\u00e7\u00fck suresine benzer bir sure meydana getirmesini istemi\u015ftir. Yine tarihi bir hakikattir ki, bu meydan okumaya bu g\u00fcne kadar cevap verilmemi\u015ftir ve verilemeyecektir. Ortaya \u00e7\u0131kan hakikat \u015fu ki, Kur'an'\u0131n \u00fcsl\u00fbp \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, Arap edebiyat\u0131 \u00fcstatlar\u0131n\u0131 deh\u015fete d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015f, onlar\u0131n edebi dehas\u0131n\u0131 ezmi\u015f, gelecek as\u0131rlardaki belagat sahiplerinin seslerini kesmi\u015fti. Bedevi Araplar na\u011fmeye ve ses ahengine meftun kimselerdir. Hareketleri, temay\u00fclleri ve hamleleri daima ahenkli bir na\u011fmeye ink\u0131l\u00e2p eder. S\u00f6zlerde de daima bu ahengi arar. \u015eiirde k\u00e2fiye, nesirde seci as\u0131ld\u0131r. Kur'an i\u00e7in nesir veya \u015fiir diyenler olmu\u015fsa da, ilmi metotlar bu hususu kati surette reddetmi\u015flerdir. Y\u00fcksek bir \u00fcsl\u00fbba sahip olan Kur'an sureleri, ayetleri ve hatta kelimeleri aras\u0131nda, elbette bir ahenk ve etkileyici bir g\u00fczellik g\u00f6r\u00fclmektedir. Fakat o, Dr. Taha H\u00fcseyin'in dedi\u011fi gibi "Kur'an ne \u015fiir, ne de nesirdir, O sadece vahiydir", Ondaki tekidler (manay\u0131 takviye ve kuvvetlendirme), hazifler (Bat\u0131l\u0131 ve yanl\u0131\u015f\u0131 yok etme), i'caz (herkesi aciz b\u0131rakan \u00f6zellik), takdim ve tehirler (\u00f6nem ve \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131n\u0131 g\u00f6zetme), kalpler (her hakikatin ortas\u0131 ve en can al\u0131c\u0131 noktas\u0131), iltifatlar, taacc\u00fcb (hayret ve \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k) yerinde nida, kesret mevziinde k\u0131llet (\u00e7okluk konumunda azl\u0131k) c\u00fcmlesi, ibdai (en g\u00fczel ve en m\u00fckemmel cevap verme), te\u015fbih (benzetme), istiare (bir kelimeyi ba\u015fka anlamlarda kullanma), tevriye (birka\u00e7 anlam\u0131 olan kelimeyi en \u00e7arp\u0131c\u0131 anlamda kullanma), tecnis (iki anlaml\u0131 s\u00f6z), mukabele (kar\u015f\u0131l\u0131k verme), azap \u00fczerine rahmetin takdim edilmesi, icaz (aciz b\u0131rakma), itnab (konuyu detayl\u0131ca ve uzunca anlatma) gibi daha pek \u00e7ok hususlar onun hep \u00fcsl\u00fbp \u00f6zelli\u011fidir.<\/strong> <\/p>\n \u015e\u00fcphe yok ki Kur'an g\u00f6n\u00fcllere ho\u015f gelen bir \u00fcsl\u00fbpla nazil olmu\u015f, bu \u00fcsl\u00fbp sayesinde dost ve d\u00fc\u015fman\u0131 onu dinlemekten kendilerini al\u0131koyamam\u0131\u015flard\u0131r. B\u00f6yle bir \u00fcsl\u00fbbun gayesi, insanlar\u0131n al\u00e2kas\u0131n\u0131 kendisi \u00fczerine \u00e7ekmek ve onlar\u0131n hidayete ula\u015fmalar\u0131n\u0131 temin etmek i\u00e7indir. Mesela, baz\u0131 surelerin ba\u015f\u0131nda bulunan "el-Hurufu'1-Mukatta'a" denilen \u015fifreli harfler, Kur'an'a kar\u015f\u0131 en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6steren Mekke m\u00fc\u015friklerinin dahi alakas\u0131n\u0131 \u00e7ekmi\u015ftir. Araplar\u0131n i\u015fitmedi\u011fi bir \u00fcsl\u00fbpla va'z edilen bu harflere kulak verenlerin dima\u011f\u0131na, hemen ard\u0131ndan gelen \u0130slam'\u0131n y\u00fcksek prensipleri nak\u015fedilmi\u015ftir. Kur'an-\u0131 dinlemek ve \u0130slamiyet'i anlamak istemeyenler, b\u00f6yle bir \u00fcsl\u00fbp sayesinde ister istemez iman esaslar\u0131na ve Kur'ani hakikatlere kulak vermi\u015ftir. Hazreti \u00d6mer'in M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131na vesile olan, onun bu \u00fcsl\u00fbbu de\u011fil miydi? Kur'an'\u0131n fevkalade olan \u00fcsl\u00fbbu kar\u015f\u0131s\u0131nda, el-Velid, Lebid, el-A'\u015fa, Ka'b. Z\u00fcheyr, gibi belagat \u00fcstatlar\u0131, hayret ve takdir hislerini gizleyememi\u015fler, burcuna eri\u015filmeyen \u015fairlerin, "yedi ask\u0131" ad\u0131yla an\u0131lan ve K\u00e2be'nin duvarlar\u0131na as\u0131lan \u015fiirleri, Kur'an'la mukayese edildi\u011finde, kuvvetli elektrik ampulleri kar\u015f\u0131s\u0131nda duran mum \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 mesabesinde kalm\u0131\u015f ve utanma duygusu ile yerlerinden indirilmi\u015ftir. Kur'an b\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fck, zengin ve fakir tefrik etmeksizin her yastaki ve her topluluktaki insanlara kendini dinletmesini bilmi\u015f, onlara iman\u0131 ve \u0130slam'\u0131 \u00f6\u011fretmi\u015ftir. El-Velid b. Mugire, Ahnes b. \u015eerik, ve Ebu Cehl gibi \u0130slam d\u00fc\u015fmanlar\u0131 bile onu dinlemeye kendilerini mecbur hissetmi\u015flerdir. Umeyye b. Halef gibi bir inat\u00e7\u0131 k\u00e2fir, yerden toprak al\u0131p aln\u0131na g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f42[27]<\/a> ve Utbe b. Rabia'y\u0131 hayret ve deh\u015fete d\u00fc\u015f\u00fcrerek: "ondan \u00f6yle \u015feyler i\u015fittim ki, \u00f6mr\u00fcmde benzerini i\u015fitmi\u015f de\u011filim, bu s\u00f6zler ne \u015fiir ne sihir ne de kehanettir".43[28]<\/a> dedirtmi\u015f olan, onun cezbedici fusunk\u00e2r (b\u00fcy\u00fcleyici) \u00fcsl\u00fbbu de\u011fil midir?. <\/p>\n Kur'an'\u0131n insanl\u0131\u011f\u0131 aciz b\u0131rakan m\u00fckemmel \u00fcsl\u00fbbu kar\u015f\u0131s\u0131nda, yaln\u0131z M\u00fcsl\u00fcmanlar de\u011fil, Arap\u00e7a bilen ve bilmeyen gayrim\u00fcslimler, hatta m\u00fcste\u015frikler (\u0130slam'\u0131 ara\u015ft\u0131ran Bat\u0131l\u0131 \u015eark bilimciler) bile hayranl\u0131klar\u0131n\u0131 gizleyememi\u015flerdir. Regis Blachere "Kur'an'a Giri\u015f" , adl\u0131 eserinde, bu hususu \u015f\u00f6yle ifade eder: "hatta Arap\u00e7a bilmeyen bir Avrupal\u0131 dahi, baz\u0131 surelerin okunmas\u0131ndan hisleniyor, ya Muhammed'in muas\u0131rlar\u0131 -hi\u00e7 olmazsa kin ile k\u00f6rle\u015fmemi\u015f olanlar\u0131n- Kur'an hakk\u0131nda neler d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri tahmin edilebilir."44[29]<\/a> \u0130slamiyet aleyhindeki eserleriyle tan\u0131n\u0131\u015f olan papaz Henri Lammens bile "filolojik (dil bilim) bak\u0131mdan Kur'an'\u0131n \u00fcsl\u00fbbu, dikkate de\u011fer bir m\u00fckemmeliyettedir"45[30]<\/a> demek mecburiyetinde kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130 Goldziher de, "O, d\u00fcnyan\u0131n en edebi eserlerinden biridir"46[31]<\/a> demektedir. Kur'an-\u0131 \u0130ngilizce'ye terc\u00fcme eden Palmer, terc\u00fcmesinin mukaddimesinde "en g\u00fczide Arap muharrirlerinin, k\u0131ymet itibariyle, Kur'an'a e\u015f olabilecek bir \u015fey yazamamalar\u0131, hayretle kar\u015f\u0131lanacak bir \u015fey de\u011fildir."47[32]<\/a> Yahudi \u00e2lim ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Hirshfield de: "Kur'an, haiz, oldu\u011fu ikna kuvveti, belagat\u0131 ve in\u015fas\u0131 itibariyi topu\u011funa bile eri\u015filmeyecek bir kitapt\u0131r. \u0130slam \u00e2leminde b\u00fct\u00fcn ilim ve irfan \u015fubelerinin hayrete \u015fayan inki\u015faf\u0131 da i\u015fte bu Kur'an sayesinde olmu\u015ftur."48[33]<\/a> <\/p>\n G\u00f6n\u00fcllere ho\u015f geli\u015fi, tabiat\u0131 m\u00fc\u015fahede ve tefekk\u00fcre davet \u015fekli, insan\u0131n maddi d\u00fcnyas\u0131na ve ruhuna hitap edi\u015fi, s\u00f6zlerinin yerli yerinde dizili\u015fi, tekrarlar\u0131n\u0131n usand\u0131rma ve bitkinlik vermeyi\u015fi, \u00e7ok g\u00fczel ayet sonlar\u0131 ve ahenkli biti\u015fleri, tabii secileri (nesir kafiyeleri), as\u0131rlar sonra yap\u0131lm\u0131\u015f hassas \u00e2letler ve laboratuarlar yard\u0131m\u0131yla ak\u0131llar\u0131n ancak ula\u015fabilece\u011fi; Atomlardan fezalara, canl\u0131 h\u00fccrelerden mucize organlara kadar, b\u00fct\u00fcn\u00a0 ilmi s\u0131rlar ve detayl\u0131 bilgiler fert ve cemiyet ahlak\u0131n\u0131 g\u00fczelle\u015ftiren ve aileyi \u0131slah eden ahlak kaideleri, tatl\u0131 hikayeleri, ge\u00e7mi\u015f as\u0131rlar\u0131n tarihini ayd\u0131nlatan ibret ve hikmet belgeleri, mebde ve mead (k\u00e2inat\u0131n varolu\u015fu ve sonu) hususundaki bilgileri, askeri talimat ve stratejileri, devletler aras\u0131 hukuk prensipleri, b\u00fcnyesinin di\u011fer eserlerden farkl\u0131 olu\u015fu, tabii g\u00fczelliklerine ilaveten bedii g\u00fczellikleri, m\u00fccerredi m\u00fc\u015fahhas, zihinde gaip olan\u0131 \u00f6n\u00fcnde haz\u0131r yapan meselleri, g\u00fczel hitabeleri, m\u00fcstesna ikna sistemi, delillerinin kuvveti, mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fckemmelli\u011fi, insanl\u0131\u011fa her iki \u00e2lemin saadetini temin eden kaideleriyle, Kur'an'\u0131n \u00fcsl\u00fbbunun fevkaladeli\u011fi, onun, insanl\u0131\u011f\u0131 aciz b\u0131rakan y\u00f6nlerinden biri olmu\u015ftur. \u015eiirden daha ince, denizlerden daha engin, sihirden daha \u00e7ekici; \u015ferefli ve y\u00fcksek bir mevkii olan bu ilahi ilmin talibi maalesef fazla de\u011fildir. Oysa Kur'an hakikaten basiret sahiplerinin me\u015fgul olaca\u011f\u0131 bir Kitab\u0131 Kerimdir.49[34]<\/strong><\/a><\/strong> M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n mukaddes kitab\u0131 olan Kur'an-\u0131 Kerim, bu \u00fcsl\u00fbbu sayesinde, Arap dilini iptidai mant\u0131k alan\u0131ndan, medeniyet ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnce y\u00fck\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131yacak teknik tek\u00e2m\u00fcle y\u00fckseltmi\u015f ve onu, Arap\u00e7ada nice \u00f6lmez \u015faheserler meydana getirme \u015ferefine eri\u015ftirmi\u015ftir. <\/p>\n Kur'an\u0131n E\u015fsizli\u011fi (\u0130'cazu'l-Kur'an)<\/strong> <\/p>\n L\u00fcgatte i'caz kelimesi aciz b\u0131rakmak manas\u0131na gelir. Bir \u015feyin benzerini yapmaktan muhatab\u0131 aciz b\u0131rakan \u015feye de mucize denir. Bu bak\u0131mdan Kur'an-\u0131 Kerim Hazreti Peygamberin en \u00f6nemli ve ebedi bir mucizesidir. <\/p>\n B\u00fct\u00fcn Peygamberler ilahi bir vazife ile g\u00f6nderilmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 ve kendilerini kavimlerine kabul ettirebilmek i\u00e7in mucizeler g\u00f6stermek mecburiyetinde kald\u0131klar\u0131n\u0131 biliyoruz. Bu hususu bizzat Hz. Peygamber \u015f\u00f6yle dile getirmektedir: "Hi\u00e7 bir Peygamber g\u00f6nderilmemi\u015ftir ki, ona, insanlar\u0131 imana getirecek, bir ayet verilmemi\u015f olsun, Bana verilen, Allah'\u0131n g\u00f6nderdi\u011fi vahiydir. Onun i\u00e7in k\u0131yamet g\u00fcn\u00fc \u00fcmmetimin say\u0131ca di\u011ferlerinden \u00e7ok olmas\u0131n\u0131 \u00fcmit ediyorum"50[35]<\/a> demi\u015ftir. Ge\u00e7mi\u015f Peygamberlerin bu mucizeleri, sadece o devirde ya\u015fayanlar ve orada haz\u0131r bulunanlar taraf\u0131ndan m\u00fc\u015fahede edilebilirdi. K\u0131saca ifade etmek laz\u0131m gelirse, onlar\u0131n bu mucizeleri s\u00fcrekli de\u011fil, ge\u00e7ici ve hissi idi. Mesela, sihrin reva\u00e7ta bulundu\u011fu ve \u00fcnl\u00fc sahirlerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 bir devirde, Hz, Musa'ya sihirli bir asa verilmi\u015f, bununla sihirbazlar ma\u011flup edilmi\u015fti. Hz. \u0130sa'n\u0131n t\u0131p alan\u0131nda g\u00f6sterdi\u011fi b\u00fcy\u00fck mucizeler ise, onun zaman\u0131nda t\u0131bb\u0131n ve haz\u0131k tabiplerin en y\u00fcksek derecelere ula\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir delildir. <\/p>\n Hz. Muhammed'in mucizeleri ise, k\u0131yamete kadar ge\u00e7erli s\u00fcrekli ve aklidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc o zamanda Arap dili ve hitabeti en y\u00fcksek dereceye ula\u015fm\u0131\u015f bulunuyor, adeta alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yordu. Arap kavminin fesahat ve belagat y\u00f6n\u00fcnden en y\u00fcksek mertebeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir devirde, gereken en b\u00fcy\u00fck mucize, hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki, belagat ve fesahatin en b\u00fcy\u00fck timsali olan ve hi\u00e7 kimse taraf\u0131ndan taklit edilemeyen Kur'an-\u0131 Kerimin vahyedilmesi olmu\u015ftur. O Y\u00fcce yarat\u0131c\u0131n\u0131n Kelam\u0131d\u0131r, mahl\u00fbkun s\u00f6zleri asla onu taklit etmeye muktedir olamaz ve olamayacakt\u0131r da. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu husus Allah taraf\u0131ndan o derece kesinlikle belirtilmi\u015ftir ki, aksinin varit olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Kur'an-\u0131 Kerimin insanl\u0131\u011f\u0131 aciz b\u0131rakan y\u00f6n\u00fc, yani onun i'caz\u0131, ona benzer veya ona yak\u0131n bir eserin meydana getirilememesinde aranmal\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte bu bak\u0131mdan Kur'an, Hz. Peygamberin en m\u00fchim ve en b\u00fcy\u00fck mucizesi olmu\u015ftur. Bu mucize, art\u0131k ba\u015fka mucizelere gerek b\u0131rakmam\u0131\u015ft\u0131r. "Ona Rabbinden (ba\u015fkaca) ayetler de indirilmeli de\u011fil miydi? dediler. De ki, o ayetler ancak Allah'\u0131n nezdindedir. Ben sade (k\u00f6t\u00fc neticelerden) apa\u015fikar bir sak\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131y\u0131m. Sana indirdi\u011fimiz o kitap ki kar\u015f\u0131lar\u0131nda okunup duruyor- onlara k\u00e2fi gelmedi mi? Onda iman edecek bir kavim i\u00e7in elbette (b\u00fcy\u00fck) bir rahmet ve bir \u00f6\u011f\u00fct vard\u0131r"51<\/strong>[36]<\/a> <\/p>\n Kur'an'\u0131n i'caz\u0131 pek \u00e7ok y\u00f6nlerde tecelli eder. Onun i'caz\u0131n\u0131 sadece dili, \u00fcsl\u00fbbu ve fesahat\u0131nda aramak hatad\u0131r. Onun telifi, ihtiva etti\u011fi ilimler ve maarifi, kevni (m\u00fcspet) ilimlerdeki yeri, \u0131slah siyaseti, gaybi haberleri, Peygamberin \u015fahs\u0131nda \u00fcmmetin ikaz edili\u015fi, Peygamberin bile ona benzer bir eser meydana getiremeyi\u015fi gibi daha pek \u00e7ok y\u00f6nlerde i'caz aran\u0131labilir. \u015eimdi biz bunlardan bir ka\u00e7 tanesini g\u00f6relim. <\/p>\n Dil ve \u00fcsl\u00fbp y\u00f6n\u00fcnden:<\/strong> Bizzat Kur'an'\u0131n kendisi b\u00fct\u00fcn insanlar bir araya gelip \u00e7al\u0131\u015fsalar kendine benzer bir eser meydana getirmekte aciz kalacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Risaletinin ilk devirlerinde Mekke'de, Kur'an kendinin ebedi ve e\u015fsiz bir mucize oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015f ve b\u00fct\u00fcn muar\u0131zlar\u0131na meydan okuyarak "De ki, bu Kur'an'\u0131n bir benzerini (meydana) getirmek i\u00e7in insanlar ve cinler bir araya gelseler ve hatta biri birlerine yard\u0131m etseler bile, onun gibisini\u00a0\u00a0 (meydana)\u00a0\u00a0 getiremezler"52<\/strong>[37]<\/a>\u00a0 demi\u015ftir. <\/p>\n Bu hakikati duymayan Mekkelilere, yine Mekke devrinin sonlar\u0131na do\u011fru, onlara meydan okuyarak b\u00fct\u00fcn bir Kur'an-\u0131 de\u011fil, belki surelerine benzer on s\u00fbre yapmalar\u0131n\u0131 istemi\u015ftir." "(Senin i\u00e7in Kur'an-\u0131) O uydurdu diyorlar (de\u011fil mi ?), (onlara) de ki, siz s\u00f6z\u00fcn\u00fczde samimi iseniz, Allah'tan ba\u015fka kimi (yard\u0131ma) \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rsan\u0131z \u00e7a\u011f\u0131r\u0131n da, onun gibi on sure uydurup meydana getirin"53[38]<\/a> diyerek acizlik ve \u00e7aresizliklerini ilan etmi\u015ftir. <\/p>\n Daha sonra Kur'an, be\u015fer g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn kendine benzer bir tek s\u00fbre bile meydana getiremeyece\u011fini s\u00f6yleyerek "e\u011fer kulumuza (Muhammed'e) indirdi\u011fimizden (Kur'an'dan) \u015f\u00fcphe ediyorsan\u0131z ve do\u011fru s\u00f6zl\u00fc iseniz, Allah'tan ba\u015fka yard\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131z\u0131 (yard\u0131ma) \u00e7a\u011f\u0131r\u0131n ve onun s\u00fbrelerine benzeyen bir s\u00fbre (meydana) getirin (bunu) yapamazs\u0131n\u0131z ki (elbette) yapamayacaks\u0131n\u0131z k\u00e2firler i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015f bulunan ve yak\u0131t\u0131 insanlar ile ta\u015flar olan ate\u015ften sak\u0131n\u0131n"54[39]<\/a> demek suretiyle meydan okumas\u0131nda\u00a0 (tehaddisinde)\u00a0 en son merhaleye gelinmi\u015ftir. <\/p>\n Zikredilen yukar\u0131daki ayetlerdeki, "meydan okuma", tedrici bir surette \u015fiddetini art\u0131rmaktad\u0131r: \u0130lk ayette, Kur'an'\u0131n bir benzeri yap\u0131lmas\u0131 istenirken, son ayette tek bir sureye kadar inilmi\u015f olmas\u0131, mahlukun Halik kar\u015f\u0131s\u0131ndaki aczini ifadeden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Bu ayetler, muaraza kap\u0131s\u0131n\u0131 kapam\u0131\u015f ve insanlar\u0131n Kur'an kar\u015f\u0131s\u0131nda kat'i hezimetlerini tescil etmi\u015ftir. <\/p>\n Arap edebiyat\u0131n\u0131n alt\u0131n devri olan bu ilk peygamberlik g\u00fcnlerinde Araplar, aralar\u0131ndan birinin, sanatta kendilerine \u00fcst\u00fcn geldikleri zaman, b\u00fct\u00fcn kuvvetleriyle onunla yar\u0131\u015fmaya ve ondan daha \u00fcst\u00fcn\u00fcn\u00fc meydana getirmeye gayret g\u00f6sterirlerdi. Zaman\u0131m\u0131zda da insanlar\u0131n, \u015f\u00f6hret, kibir, \u00fcst\u00fcnl\u00fck ve \u00f6\u011f\u00fcnme arzusunu izhar etmeye d\u00fc\u015fk\u00fcn olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Aralar\u0131ndan birinin, kendilerine \u00fcst\u00fcn geldi\u011fini g\u00f6rd\u00fckleri zaman, b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7leriyle onunla yar\u0131\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Be\u015fer bu d\u00fcrt\u00fc ve duygu \u00fczerine yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hz. Peygamberin muas\u0131r\u0131 olan Araplar da bu \u015fuur \u00fczerinde idiler. O halde ni\u00e7in onlar, Kur'an'la yar\u0131\u015fmaya, onunla muaraza etmeye koyulmad\u0131lar? Onun belagat\u0131ndaki fevkaladeli\u011fe muhalefet etmediler? Halbuki Hz. Peygamber tek ba\u015f\u0131na, onlar ise binlerle idiler. Acaba bu hal, kendi aralar\u0131nda bu sanat\u0131 ifa edecek \u00fcstatlar\u0131n yoklu\u011fundan m\u0131 ileri gelmi\u015fti?. Bu suale evet diyemeyece\u011fiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu devirde Hicaz topra\u011f\u0131 fesahat ve belagat \u00fcstatlar\u0131n\u0131n \u00e7ok bol oldu\u011fu m\u00fcnbit bir yerdi. O halde ni\u00e7in Kur'an'\u0131n benzerini yapma\u011fa te\u015febb\u00fcs etmeksizin, Hz. Peygamberle sava\u015fa giri\u015ftiler. Ni\u00e7in yaz\u0131 ile de\u011fil de, k\u0131l\u0131\u00e7la mukabele ettiler? Ba\u015flang\u0131\u00e7ta Araplar Hz. Muhammedi bir meczup, bir \u015fair bir k\u00e2hin gibi telakki etmi\u015fler, \u00e7ok ge\u00e7meden i\u015fin ciddiyetini anlam\u0131\u015flard\u0131. Kur'an'a nazire yapma\u011fa kalk\u0131\u015fsalar bile, uydurduklar\u0131 bu eserle, Kur'an'\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 tesiri ifa edemeyeceklerini biliyorlard\u0131. Kur'an'\u0131n m\u00fckemmel \u00fcsl\u00fbbu ve e\u015fsizli\u011fine ra\u011fmen, tarihte baz\u0131 c\u00fcretk\u00e2rlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131karak, ona nazire yapmaya kalk\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Pe\u015finen s\u00f6yleyelim ki, onlar\u0131n bu gayretleri, acizliklerini ispat etmekten ve kendilerini rezilli\u011fe s\u00fcr\u00fcklemekten daha ileri gidememi\u015ftir.<\/strong> <\/p>\n Mucize ve n\u00fcb\u00fcvvet delili olan Kur'an'\u0131 Kerimin \u00fcsl\u00fbp ve e\u015fsizli\u011fini, Arap dilini iyi bilen herkes takdir edebiliyordu. Yalanc\u0131 peygamberlerin ortaya att\u0131klar\u0131 kafiyeli s\u00f6zlerin, Kur'an'la mukayese edilemeyecek kadar basit ve baya\u011f\u0131 oldu\u011fu ve bunun Araplar taraf\u0131ndan derhal anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair haberler \u00e7oktur. Mesela, Talha en-Nemeri, Yemameye gelip M\u00fcseylime ile konu\u015ftuktan sonra "\u015fahadet ederim ki, sen muhakkak yalanc\u0131s\u0131n, Muhammed ise sad\u0131kt\u0131r. Fakat kendi kabilemin yalanc\u0131s\u0131 bana, Kurey\u015flilerin do\u011frusundan daha muhabbetlidir"55[40]<\/strong><\/a> demek suretiyle, k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne cahiliyye inad\u0131na kendini kapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong> <\/p>\n Kur'an\u0131 Kerimdeki K\u0131ssalar (K\u0131sasul-Kur'an)<\/strong> <\/p>\n Kur'an-\u0131 Kerimde ge\u00e7mi\u015f peygamberlere ve milletlere dair k\u0131ssalar hem \u00f6\u011freticidir, hem de en sa\u011flam tarihi belgedir. Kur'an'daki bu k\u0131ssalardan maksat, tarihi vak\u0131alar\u0131n kronolojik olarak anlat\u0131lmas\u0131 de\u011fildir. Ancak ge\u00e7mi\u015f peygamberlerin ve milletlerin ba\u015f\u0131na gelenlerden bir ibret dersi almam\u0131z istenmi\u015ftir. Bu sebepten k\u0131ssalar\u0131n baz\u0131s\u0131 bir ka\u00e7 kere tekrar edilmi\u015ftir. Kur'an hadiselerin teferruat\u0131n\u0131 de\u011fil, kendi gayesine uygun ve insanlar\u0131n m\u00fc\u015fterek dertleri olan y\u00f6nleri se\u00e7mi\u015ftir. Bu hadiseler muhtelif surelerde anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde her defas\u0131nda ayr\u0131 bir tazelik ve tatl\u0131l\u0131k arzetmektedir. \u00d6rne\u011fin: insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131, kuru\u00a0 bilgileri dinlemekten ziyade, m\u00fc\u015fahhas fikirlere m\u00fctemayildir. \u0130nsan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutan Kur'an-\u0131 Kerim, en g\u00fczel k\u0131ssalar\u0131, adeta g\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcnde cereyan ediyormu\u015f\u00e7as\u0131na canl\u0131 \u015fekilde nakletmektedir. \u0130nsanl\u0131k tarihi bir sinema \u015feridi gibi seyircilerine ibret al\u0131nacak ince noktalar\u0131 vererek, hayat\u0131n\u0131 tanzim etme yollar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. S\u00f6z\u00fcn k\u0131sas\u0131, Kur'an'daki k\u0131ssalar\u0131n as\u0131l gayesi ahl\u00e2ki ve terbiyevidir. Bunlar Kur'an'\u0131n kendine has olan \u00fcsl\u00fbbu ile bildirilmi\u015ftir. Bu k\u0131ssalar\u0131n b\u00f6yle hususi bir \u00fcsl\u00fbpla anlat\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan dolay\u0131, baz\u0131 m\u00fcellifler bunlarda edebi bir maksat aramaya giri\u015fmi\u015ftir. S. Sidersky (Les Origines deslegendes musulmanes dans le Coran et les vies des Prophetes, Paris 1933) adl\u0131 eserinde, bu k\u0131ssalar\u0131n edebi olarak Tevrat ve \u0130ncillerden nakledilmi\u015f oldu\u011funu iddia etmi\u015ftir. Baz\u0131lar\u0131, bu k\u0131ssalar\u0131n tarihi hakikatlere uydu\u011funu iddia etmekte, hatta bu k\u0131ssalar\u0131n motif ve kaynaklar\u0131n\u0131 Kur'an d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6rme gayretindedir. <\/p>\n Kur'an-\u0131 Kerimdeki k\u0131ssalar\u0131 \u015f\u00f6ylece s\u0131ralayabiliriz: Hz. Adem ile melekler ve \u015feytan, Adem ile Havva, Adem ve o\u011fullar\u0131, H\u00e2bil Kabil olay\u0131, K\u00e2be'nin in\u015fas\u0131, Hz. Lokman\u0131n o\u011fluna yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6lmez nasihatler, Yusuf'a kar\u015f\u0131 karde\u015flerinin k\u0131skan\u00e7l\u0131\u011f\u0131 ve Yusuf'u kuyuya atmalar\u0131, Hz. Yusuf ile Azizin kar\u0131s\u0131 aras\u0131nda ge\u00e7en hadise ve Yusuf'un hapse at\u0131lmas\u0131, karde\u015fleriyle m\u00fclakat\u0131, Hz. Musa'n\u0131n peygamberli\u011finden evvelki hayat\u0131, risaleti ve mucizeleri; Firavun'un inad\u0131, \u0130srail o\u011fullar\u0131n\u0131 M\u0131s\u0131r'dan \u00e7\u0131karmas\u0131, el-Bakara (kurbanl\u0131k s\u0131\u011f\u0131r) ve H\u0131d\u0131r k\u0131ssas\u0131…, Hz. S\u00fcleyman'\u0131n hikmetleri, S\u00fcleyman ve Belk\u0131s, Hz. \u0130sa'n\u0131n do\u011fumu, n\u00fcb\u00fcvveti, sofras\u0131…, \u0130srail o\u011fullar\u0131, Z\u00fclkarneyn, Ashab\u0131 Kehf, Ashabul-Uhd\u00fbd, Ashab\u00fc'1-Fil, Hz. Muhammed'in (SAV) ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0130sra, Hicret, Bedir, Uhud, Benu'n-Nadr Ahzab, Mekke fethi, Huneyn gazvesi, \u0130fk olay\u0131 ve m\u00fcnaf\u0131klara ait k\u0131ssalar. Evet insana ya\u015fanm\u0131\u015f olaylar kadar hi\u00e7bir \u015fey ger\u00e7e\u011fi tam g\u00f6steremez. Bunlara uyarak, ge\u00e7mi\u015f milletlerin ilim, cehalet, kuvvet zaafiyet, \u015feref ve zillet durumlar\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n sebeplerini ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 iyice incelersek, bizlerde bug\u00fcn mevcut olan iyi veya k\u00f6t\u00fc davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131za toplumsal sorunlar\u0131m\u0131za ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f yollar\u0131na dair belge ve \u00f6rnekler elde edilecektir. <\/p>\n Vaktiyle, M\u0131s\u0131r \u00dcniversitesi, Edebiyat Fak\u00fcltesinde, (Mason oldu\u011fu s\u00f6ylenen) Prof. Ahmed Emin taraf\u0131ndan kabul edilen "el-Fennu'l-Kasassiyyu fi'l-Kur'an" adl\u0131 teze olduk\u00e7a tepki g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bu tezin m\u00fcellifi, Kur'an'daki k\u0131ssalar\u0131n tarihi hakikatleri de\u011fil, tasvir sanat\u0131n\u0131 nazar\u0131 itibare ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmi\u015ftir. Gerek eserin m\u00fcellifi ve gerekse tezi kabul eden Prof. Ahmet Emin, er-Risale ve Liv\u00e2u'l-\u0130slam adl\u0131 mecmualarda \u015fiddetle tenkit edilmi\u015f, hatta m\u00fcellif ilhadla (k\u00fcfre sapmakla) itham edilmi\u015ftir. Muhammed el-H\u0131d\u0131r Huseyn, Livau'l-\u0130slamda56[41]<\/a> ne\u015fretti\u011fi makalede, m\u00fcellifin hatalar\u0131n\u0131 belirtmi\u015f ve Kur'an'daki k\u0131ssalarda tarih ve vak\u0131alara muhalif bir \u015fey bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. <\/p>\n Kur'andaki k\u0131ssalara dair, \u00e7e\u015fitli as\u0131rlarda pek \u00e7ok eserler meydana getirilmi\u015ftir. es-Sa'lebi'nin el-Arais ismiyle maruf olan K\u0131sasu'l-Enbiyas\u0131 ile asr\u0131m\u0131zda Muhammed Ahmed Cad el-Mevla, Muhammed Abu'l-Fadl \u0130brahim, Ali Muhammed el-Becevi ve es-Seyyid \u015eahata'n\u0131n meydana getirdikleri "Kasasu'l-Kur'an" ile, Mahmud Zehra'n\u0131n "Kasas mine'l-Kur'an", Abdu'l-Vahab en -Neccar'\u0131n "Kasasu'l-Enbiya"s\u0131 gibi eserler \u00f6nemlidir. <\/p>\n Kur'an\u0131 Kerimde Tekrarlar<\/strong> <\/p>\n Kur'an-\u0131 Kerimde bazen bir kelimenin, bazen de, b\u00fct\u00fcn bir \u00e2yetin tekrar edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunun sebebini ihtiya\u00e7 ve icabatta aramak gerekir. Bundan ba\u015fka Arap dili ve \u00fcsl\u00fbbu bak\u0131m\u0131ndan da tekrarlar l\u00fczumlu bir keyfiyettir. <\/p>\n Arap dilinin ruhunu bilmeyen ve Arap dilini kendi dillerine g\u00f6re mukayese ve muhakeme eden baz\u0131 Avrupal\u0131 m\u00fcste\u015frikler, Kur'an'daki bu tekrarlar\u0131 l\u00fczumsuz g\u00f6rmekte ve onlar\u0131n usand\u0131r\u0131c\u0131 ve b\u0131kt\u0131r\u0131c\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir. Onlar\u0131n bu tarzdaki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, Kur'an'\u0131n hakiki manas\u0131n\u0131 kavrayamad\u0131klar\u0131n\u0131 ve onun y\u00fcksek edebi k\u0131ymetini idrak edememi\u015f olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. <\/p>\n Mekke'deki Kurey\u015f m\u00fc\u015friklerinin Hz. Peygambere ve \u0130slam'a kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdikleri \u015fiddetli mukavemet, husumet ve M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 yapt\u0131klar\u0131 fena hareketler herkesin bildi\u011fi \u015feydir. \u0130\u015fte, onlar\u0131n putperestlik ve \u015firk hususundaki \u0131srarlar\u0131na cevap olarak verilen tenbih ve tehditlerin ehemmiyetini y\u00fckseltmek, ifade ve h\u00fck\u00fcmlerin kuvvetini peki\u015ftirmek i\u00e7in, kelime ve ayetlerin tekrarlanmas\u0131 do\u011fal ve sosyal bir gereksinimdi. Zaten eski Arap dili \u00fcsl\u00fbbunda, bu \u015fekilde tekrarlar mevcuttu. Kur'an-\u0131 Kerimde Araplar\u0131n \u00f6teden beri al\u0131\u015fk\u0131n olduklar\u0131 bu \u00fcsl\u00fbbu daha g\u00fczel ve daha cazip bir \u015fekilde devam ettirmi\u015ftir. Bu hususu Frans\u0131z m\u00fcste\u015friki Henri Masse'de kabul etmi\u015f ve tekrarlar\u0131n l\u00fczumunu ve onun mant\u0131ki oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir.57[42]<\/a> <\/p>\n Kur'an'da\u00a0 \u00e7ok tekrarlanan baz\u0131 ayetler \u00fczerinde dural\u0131m: <\/p>\n 1- "ki benim azab\u0131m ve tenbihlerim nas\u0131lm\u0131\u015f (d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn)" Bu \u00e2yet el-Kamer suresinde 4 defa tekrarlanmaktad\u0131r. <\/p>\n 2- "\u0130bret i\u00e7in Kur'an\u0131 kolayla\u015ft\u0131rd\u0131k, hi\u00e7 ibret alan var m\u0131?" Bu ayette yine el-Kamer suresinde 4 defa tekrarlanmaktad\u0131r, <\/p>\n 3-"O g\u00fcn (hakk\u0131) yalan sayanlar\u0131n vay haline" Bu ayet el-M\u00fcrselat suresinde on defa tekrarlanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n 4- "Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz" Bu ayet er-Rahman suresinde 31 defa tekrarlanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n K\u0131ssalardaki tekrara gelince:<\/strong> Kur'an'daki muhtelif k\u0131ssalardan maksad\u0131n ne oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftik. Bu k\u0131ssalar\u0131n gayesi, eski peygamberlerle, milletlerin ve memleketlerin tarih\u00e7elerini \u00e7izmek ve hik\u00e2ye etmek de\u011fildir. E\u011fer gaye bu olmu\u015f olsayd\u0131, ayn\u0131 k\u0131ssalar\u0131n tekerr\u00fcr\u00fcne l\u00fczum g\u00f6r\u00fclmezdi. As\u0131l gaye onlardan ibret dersi almak i\u00e7indir. Mesela, zalimlerin k\u00f6t\u00fc sonlar\u0131n\u0131, du\u00e7ar olduklar\u0131 feci durumlar\u0131n\u0131 bu k\u0131ssalardan \u00f6\u011freniyoruz ki, bu hususlar\u0131 muhtelif vesilelerle tebar\u00fcz ettirebilmek i\u00e7in, k\u0131ssalar\u0131n tekrarlanmas\u0131 tabi ve gereklidir. Tekrarlar\u0131n ehemmiyetini ve farkl\u0131 surelerde ayr\u0131 konulara dikkat \u00e7ekti\u011fini \u015fu misal ile daha iyi ar\u0131layabiliriz. Hazreti Adem'in k\u0131ssas\u0131, el-Bakara, Araf, el-Hicr, el-\u0130sra, el-Kehf ve Taha s\u00fbrelerinde tekrarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu k\u0131ssa el-Bakara s\u00fbresinde, Allah'\u0131n nimetlerinin \u00e7e\u015fitleri ve k\u0131ymetleri; el-Araf'da, Allah'\u0131n nimetlerine kar\u015f\u0131, insanlar\u0131n \u015f\u00fck\u00fcrlerinin eksikli\u011fi ve nank\u00f6rl\u00fck \u00f6zelli\u011fi; el-Hicr'de, Allah'\u0131n insan\u0131 topraktan, Cinni ate\u015ften halk edip, bu iki maddenin birbirinden \u00fcst\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u0130blis'in kendini Adem'den hay\u0131rl\u0131 telakki etmesinin de bir aldanma ve cehalet eseri say\u0131lmas\u0131 l\u00e2z\u0131m geldi\u011fi; el-\u0130sra'da, insanlar\u0131n fitnelerini ve fesat hareketlerini; el-Kehf'de insan\u0131n d\u00fc\u015fman\u0131 olan \u0130blisin ve onun cinsinden olanlarla dostluk geli\u015ftirmenin tehlikelerini; Taha'da, insan\u0131n zaaf hallerini ve bundan dolay\u0131 her zaman Allah'\u0131n yard\u0131m\u0131na muhta\u00e7 ve mahkum bulundu\u011fu ger\u00e7e\u011fini hat\u0131rlatmaktad\u0131r."58[43]<\/strong><\/a><\/strong> <\/p>\n <\/p>\n [1]<\/a> Tabak\u00e2tu b. Sa'd VI, 63; \u00cebn Teymiyye, Mukaddimefi Usuli-Tefsir, D\u0131ma\u015fk 1936, s. 31; el-Itk\u00e2n, I. 32; Dr. \u015eubbi e\u015f-Salih, Meb\u00e2hisfi Ul\u00fbmi'l-kur'an, s, 134. <\/p>\n [2]<\/a> el-V\u00e2hidi, Esb\u00e2bu'n N\u00fczul, M\u0131s\u0131r 1315, s. 4, <\/p>\n [3]<\/a> Men\u00e2hilu'l-\u0130rf\u00e2n\u00a0\u00a0 I. 102. <\/p>\n [4]<\/a> Ayn\u0131 yer <\/p>\n [5]<\/a> El-Itkan,\u00a0 I. 29. <\/p>\n [6]<\/a> Men\u00e2hilu'l-\u0130rf\u00e2n,\u00a0 I.\u00a0 101. <\/p>\n [7]<\/a> M\u00e2ide\u00a0\u00a0 s\u00fbresi\u00a0\u00a0 90. <\/p>\n [8]<\/a> Sahihu'l-Buh\u00e2r\u00ee. VI. 68, Sunan et-Tirmizi, (\u015eerh), XI. 178-179, Tefsiru'l-Taberi, VII. 36-38f Tefsiru \u0130bn Kesir, II. 95-97, Tefsiru'l Ke\u015f\u015faf I. 527. <\/p>\n [9]<\/a> M\u00e2ide\u00a0 s\u00fbresi,\u00a0 93. <\/p>\n [10]<\/a> Tefsiru'l-K\u00e2s\u0131m\u00ee, I. 22-23; el-Itk\u00e2n, I. 29. <\/p>\n [11]<\/a> Eb\u00fb \u0130sh\u00e2k e\u015f-S\u00e2t\u0131b\u00ee, el-Muvafakat fi usuli-\u015eeria M\u0131s\u0131r Matbaatu-Ticariyye, III. 349. <\/p>\n [12]<\/a> Men\u00e2hilu'l-\u0130rf\u00e2n, I. 105. <\/p>\n [13]<\/a> Ayn\u0131 eser, I. 105-106 <\/p>\n [14]<\/a> Bkz. Ayn\u0131 eser, I. 102-107. <\/p>\n [15]<\/a> Muhkem ve m\u00fcte\u015f\u00e2bih kelimelerinin l\u00fcgat ve \u00e7e\u015fitli \u0131st\u0131lah manalar\u0131 i\u00e7in bkz. Lisanu'l-Arab, XIII. 503-505. XII. 140-144; Menahilu'l-\u0130rf\u00e2n II. 168-173; el-Burh\u00e2n, II. 68-71 <\/p>\n [16]<\/a> Mebahis fi ulumi'l-Kur'an, s. 282 <\/p>\n [17]<\/a> Sahihu'l-Buh\u00e2ri, VI. 42; S\u00fcnenu't-Tirmizi, XI,\u00a0 115-116. <\/p>\n [18]<\/a> E-Itk\u00e2n, II. 4; Tefsiru'l-Kas\u0131m , I. 99. <\/p>\n [19]<\/a> Lis\u00e2nu'l-Arab,\u00a0 XIII.\u00a0 505. <\/p>\n [20]<\/a> Sahihu'l-Buh\u00e2r\u00ee,\u00a0\u00a0 VI. 41. <\/p>\n [21]<\/a> El-Itk\u00e2n\u00a0 II.\u00a0 2. <\/p>\n [22]<\/a> Meh\u00e2hilu'l-\u0130rf\u00e2n, 175. <\/p>\n [23]<\/a> el-Itk\u00e2n, II. 6; Meb\u00e2his, s. 284. <\/p>\n [24]<\/a> El-Burh\u00e2n. II.\u00a0 80-83; el-Itkan\u00a0 II. 6-7. <\/p>\n [25]<\/a>\u00a0 M\u00fcte\u015fabihin hikmetleri hakk\u0131nda tafsilat i\u00e7in bkz. Men\u00e2hil, II. 178-181. <\/p>\n [26]<\/a>\u00a0 Bu hususta daha fazla bilgi i\u00e7in Bkz. Do\u00e7. Dr. \u0130smail Cerraho\u011flu, el-Hurufu'l-Mukatta'a, (Diyanet Dergisi, cilt X. say\u0131 104-105, 106-107, 108-109). <\/p>\n [27]<\/a> Sahihu'l 'Buh\u00e2ri M\u0131s\u0131r\u00a0 1345,\u00a0 VI.\u00a0\u00a0 177. <\/p>\n [28]<\/a> Siretu \u00eebn Hi\u015farn, M\u0131s\u0131r 1375\/1955, 1. 294. <\/p>\n [29]<\/a> Regis Blachere, Introduct\u00eeon au Coran, Paris 1959, p. 172 <\/p>\n [30]<\/a>Henri Lammens, L'\u0130sl\u00e2m, Beyrouth 1944. p. 52, <\/p>\n [31]<\/a> \u0130. Goldziher, el-Akidetu ve-\u015eeriatufi'l-\u0130sl\u00e2m, M\u0131s\u0131r 1946, s. 9. <\/p>\n [32]<\/a> \u00d6mer R\u0131za Do\u011frul, Tanr\u0131 Buyru\u011fu, \u0130stanbul 1947, Mukaddime s. LXIII. <\/p>\n [33]<\/a> Ayn\u0131 yer. <\/p>\n [34]<\/a> Bu hususta fazla bilgi i\u00e7in bkz.: el-Burh\u00e2n. II.\u00a0\u00a0 382-383; Men\u00fbhilu'l-\u0130rf\u00e2n fi ulumi'l-Kur'an,\u00a0 II.\u00a0\u00a0 198-226. <\/p>\n [35]<\/a> Sahihu'l-Buh\u00e2ri, M\u0131s\u0131r 1345, IX.\u00a0 113. <\/p>\n [36]<\/a> el-Ankeb\u00fbt, 50-51. <\/p>\n [37]<\/a> el-\u0130sr\u00e2,\u00a0\u00a0 88 <\/p>\n [38]<\/a> H\u00fbd, 13. <\/p>\n [39]<\/a> el-Bakara, 23-24. <\/p>\n [40]<\/a> M. S\u00e2d\u0131k er-R\u00e2fi'i, \u00ce'casu'l-Kur'\u00e2n, Kahire 1375\/1956, s. 195 <\/p>\n [41]<\/a> Liv\u00e2u'l-\u0130sl\u00e2m. 1\/6 s. 65-70, 1\/9 s, 97-101. <\/p>\n\n
\n