{"id":1673,"date":"2009-10-28T12:54:42","date_gmt":"2009-10-28T12:54:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2009\/10\/28\/bir-hucredeki-dna-bile-darwini-devirir\/"},"modified":"2009-10-28T12:54:42","modified_gmt":"2009-10-28T12:54:42","slug":"bir-hucredeki-dna-bile-darwini-devirir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2009\/kasim-2009\/bir-hucredeki-dna-bile-darwini-devirir\/","title":{"rendered":"B\u0130R H\u00dcCREDEK\u0130 DNA B\u0130LE DARW\u0130N\u2019\u0130 DEV\u0130R\u0130R!"},"content":{"rendered":"

S<\/strong>abanc\u0131 \u00dcniversitesi rekt\u00f6r\u00fc Prof. Dr. Tosun Terzio\u011flu hikmet yumurtlam\u0131\u015f: \u201cDarwin\u2019e inanmayan a\u015f\u0131 da olmas\u0131n!\u201d buyurmu\u015flard\u0131.<\/strong><\/p>\n

Sabanc\u0131 \u00dcniversitesi rekt\u00f6r\u00fc Prof. Dr. Tosun Terzio\u011flu, bir matematik\u00e7iydi. 1992-1997 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda T\u00dcB\u0130TAK ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 da yapan birisiydi.<\/strong><\/p>\n

\u00a0\u201cDarwin\u2019in Do\u011fal Seleksiyon Teorisi, bug\u00fcnk\u00fc bildi\u011fimiz biyolojinin ve bir anlamda sa\u011fl\u0131k bilimlerinin de temel teorisidir. Sa\u011fl\u0131k bilimleri i\u00e7in Darwin\u2019in ortaya att\u0131\u011f\u0131 teorinin geli\u015fmi\u015f \u015fekli de diyebiliriz. T\u00fcrkiye\u2019de hep \u201cSen Darwin\u2019e mi inan\u0131yorsun yoksa \u2018Yarat\u0131l\u0131\u015f Teorisi\u2019ne mi?\u201d diye sorulur. Oysa \u2018Yarat\u0131l\u0131\u015f\u2019 bir teori de\u011fil bir inan\u00e7 bi\u00e7imidir.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cOysa bilimsel bir teoriye inan\u0131p inanmamak anlams\u0131zd\u0131r. E\u011fer modern biyolojiye veya Evrim Teorisine inanmayan varsa o zaman a\u015f\u0131 da olmas\u0131n. Yani bu kadar basit. Evrim teorisi olmasayd\u0131 a\u015f\u0131 olurdu belki, ama biyolojinin bu kadar geli\u015fmesi, ya\u015fam\u0131n ne oldu\u011funun bu kadar iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 zor olurdu. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda Evrim Teorisinin ve do\u011fal seleksiyon yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck pay\u0131 var. Bu teori, Darwin\u2019in ortaya koydu\u011fu zamanki gibi kalmad\u0131., \u00fczerine yeni veriler elde edildi. Bilim asla ayn\u0131 kalmaz, devaml\u0131 geli\u015fir, de\u011fi\u015fir, \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr\u201d<\/em> diyen Sabanc\u0131lar\u0131n rekt\u00f6r\u00fc, safsatalar\u0131 bilim diye yutturma \u00e7abas\u0131 i\u00e7indeydi.<\/strong><\/p>\n

\u00dcstelik kendi s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131 iddialar bile \u00e7eli\u015fkiliydi. \u00d6nce hi\u00e7bir teori bilimsel ger\u00e7ek de\u011fildi. Sadece birer faraziye ve nazariye idi. M\u00fcspet bilim, kesinli\u011fi kan\u0131tlanm\u0131\u015f, yani ispat edilmi\u015f ger\u00e7eklerdi. S\u00fcrekli de\u011fi\u015fen ve \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclen \u015feylerin bilim diye sahiplenilmesi tam bir sahtek\u00e2rl\u0131k \u00f6rne\u011fi idi.<\/strong><\/p>\n

Hi\u00e7 kimsenin, \u201ckendisinin maymun soyundan ve k\u00f6r tesad\u00fcfler sonucu meydana geldi\u011fine\u201d inanmas\u0131na elbette engel olacak de\u011filiz. Ama bu sa\u00e7mal\u0131k ve safsatalara inanmayanlar\u0131 ve yarat\u0131l\u0131\u015f ger\u00e7e\u011fini savunanlar\u0131: \u201cbilimin nimetlerinden yararlanmas\u0131nlar\u201d diye d\u0131\u015flamak tam bir densizlik ve dinsizliktir.<\/strong><\/p>\n

Bir DNA\u2019n\u0131n marifetleri<\/strong><\/p>\n

Ey Tosun Terzio\u011flu<\/p>\n

H\u00fccrelerin sahip oldu\u011fu ak\u0131l senin beynindekinden \u00e7ok ileri!<\/p>\n

V\u00fccudumuzdaki organlar\u0131n birbirleri ile ileti\u015fim kurmalar\u0131, hayat\u0131m\u0131z\u0131n devam etmesi i\u00e7in mutlak bir zorunluluk gibidir. Bir organizmadaki h\u00fccreler g\u00f6revlerini yerine getirebilmek i\u00e7in s\u00fcrekli haberle\u015fir. H\u00fccreler birbiri ile ya do\u011frudan temas yoluyla ya da sinirsel, elektriksel ve kimyasal haberciler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile irtibat halindedir. Ancak burada s\u00f6z etti\u011fimiz her organelin bir et par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu, ileti\u015fimi sa\u011flayan habercilerin de yine proteinler, kimyasallar ya da mineraller oldu\u011funu unutmamak gerekir. Birbirlerine bilgiyi aktaran, bu bilgiyi anlay\u0131p uygulamaya ge\u00e7irenler de yine ayn\u0131 maddelerdir. Ancak yap\u0131lan hareket \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u015fuur ve ak\u0131l i\u00e7ermektedir.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin bir insan\u0131n karaci\u011ferinin bir k\u0131sm\u0131 kesilip al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda karaci\u011ferin di\u011fer k\u0131sm\u0131 kendi kendini yenileyerek eski halini alabilmektedir. Bu s\u0131rada h\u00fccreler zaman kaybetmemek i\u00e7in \u00e7ok h\u0131zla \u00e7o\u011fal\u0131p geli\u015fir. Ama as\u0131l \u00f6nemli olan h\u00fccrenin \u00e7o\u011falmaya ne zaman ba\u015flamas\u0131 ve ne zaman durmas\u0131 gerekti\u011fini bilmesidir. Burada \u00e7o\u011falan ve b\u00f6l\u00fcnen h\u00fccreler ayn\u0131 anda durmaya karar vermektedir. Daha fazla ya da daha az de\u011fil, daha \u00f6nce ya da daha ge\u00e7 de\u011fil, ayn\u0131 anda durma karar\u0131 alabilmeleri hayret vericidir ve \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u015fuur ve ak\u0131l gerektirir. Bunlar h\u00fccrelerde bulunmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, sonsuz ak\u0131l ve kudret sahibi bir Zat bunlar\u0131 y\u00f6netmektedir.<\/p>\n

Bu h\u00fccrelere ilk \u00e7o\u011falma emrini veren, acil bir durum oldu\u011fu i\u00e7in h\u0131zl\u0131 davranmalar\u0131 gerekti\u011fi konusunda onlar\u0131 uyaran, organ eski halini ald\u0131\u011f\u0131nda bunu fark edip, onlar\u0131 durduran kimdir? Peki di\u011fer h\u00fccreler kimin s\u00f6z\u00fcne itaat edip, \u00e7o\u011falmaya ba\u015flamakta, kimin s\u00f6z\u00fcne itaat edip durmaktad\u0131rlar? Karaci\u011fer isimli bir et par\u00e7as\u0131n\u0131n m\u0131?<\/p>\n

Mide h\u00fccreleri de ayn\u0131 karaci\u011fer gibi m\u00fckemmel ak\u0131l \u00f6zellikleri g\u00f6sterirler. V\u00fccuda besin girer girmez mide h\u00fccreleri harekete ge\u00e7mektedir. Bu h\u00fccrelerin b\u00fct\u00fcn amac\u0131 besinlerin insan i\u00e7in en iyi \u015fekilde sindirilmesinin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7indir. Bu ama\u00e7 i\u00e7in h\u00fccreler yap\u0131lmas\u0131 gereken i\u015flemleri teker teker ba\u015flat\u0131p devam ettirmektedir. Midede bulunan ve mideden ba\u015fka bir yerde bulunmam\u0131\u015f olan h\u00fccreler sindirilen besinlerin on iki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131na ula\u015faca\u011f\u0131n\u0131 bilirler. Bu nedenle ba\u011f\u0131rsaklara ula\u015facak besinin sindirilmesi i\u00e7in gerekli olan enzimleri yine hi\u00e7 bilmedi\u011fi ba\u015fka bir h\u00fccreden ister -pankreas h\u00fccrelerinden.<\/p>\n

Mide h\u00fccrelerinin pankreasa g\u00f6nderdi\u011fi mektup (yani salg\u0131lanan hormon) kan yolu ile ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Kana b\u0131rak\u0131lan \u015fifreli bir mektup gibi v\u00fccut i\u00e7inde yolculuk yapmaktad\u0131r. Bu yolculuk s\u0131ras\u0131nda pankreasa gelindi\u011fi zaman, pankreas h\u00fccreleri mektubu tan\u0131y\u0131p hemen a\u00e7maktad\u0131r. Burada ilgin\u00e7 bir nokta -kan yoluyla hemen hemen b\u00fct\u00fcn v\u00fccudu dola\u015ft\u0131\u011f\u0131 halde- mektubun di\u011fer organlar\u0131n h\u00fccreleri taraf\u0131ndan kesinlikle a\u00e7\u0131lmamas\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn h\u00fccreler bu mektubun pankreas i\u00e7in yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendilerini muhatap almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyor gibi davranmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc mektubun \u00fczerinde pankreas\u0131n adresi vard\u0131r. Mektubun molek\u00fcler yap\u0131s\u0131 yaln\u0131zca pankreas h\u00fccrelerinin zar\u0131nda bulunan alg\u0131lay\u0131c\u0131 molek\u00fcllerle etkile\u015fecek \u015fekilde \u00f6zel olarak dizayn edilip yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Yani mide h\u00fccresi \u015fuurlu ve bilin\u00e7li bir \u015fekilde \u00fcretti\u011fi hormonun \u00fczerine ger\u00e7ekten bir adres yazm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcstelik v\u00fccuttaki milyarlarca farkl\u0131 adres i\u00e7inden pankreas h\u00fccresinin adresini do\u011fru bir \u015fekilde yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bu adresin do\u011fru \u015fekilde yaz\u0131labilmesi i\u00e7in mide h\u00fccresinin pankreas h\u00fccresinin b\u00fct\u00fcn \u00f6zelliklerini bilmesi laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n

Mucize yaln\u0131zca adresin do\u011fru yaz\u0131lmas\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Mide h\u00fccresinin g\u00f6nderdi\u011fi mektubun i\u00e7inde bir de mesaj iletilmektedir. \u0130nsan v\u00fccudunun derinliklerinde, birbirlerinden \u00e7ok uzakta bulunan iki k\u00fc\u00e7\u00fck canl\u0131 (h\u00fccre) mektupla\u015fmakta ve haberle\u015fmektedir. Birbirlerini hi\u00e7 g\u00f6rmedikleri halde birbirlerinin hangi dilden anlad\u0131klar\u0131n\u0131 bilmektedir. Dahas\u0131 bu haberle\u015fme bir ama\u00e7 u\u011fruna bilin\u00e7li olarak ger\u00e7ekle\u015fmektedir. \u0130ki h\u00fccre birlik olmu\u015f ve yedi\u011finiz besinlerin sindirilmesi i\u00e7in plan \u00fcretmektedir. \u015e\u00fcphesiz bu ger\u00e7ek bir mucizedir.<\/p>\n

Elbette, h\u00fccrelerin insanlar\u0131n sahip olmad\u0131\u011f\u0131 derecede \u00fcst\u00fcn \u015fuur ve ak\u0131l g\u00f6stererek karar vermesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu h\u00fccreler var olduklar\u0131 andan yok olana kadar sabah ak\u015fam insan\u0131n hizmetindedir. Asla dinlenmez, yorulmaz veya yapmas\u0131 gerekenleri unutmaz. \u0130\u015fte bu \u00fcst\u00fcn ak\u0131l ve \u015fuur, alemlerin Rabbi olan Allah’a aittir. Bu olaylar bize t\u00fcm kainata hakim olan Allah’\u0131n \u00fcst\u00fcn kudretini g\u00f6stermektedir. Allah d\u00fc\u015f\u00fcnmek isteyen insanlar i\u00e7in say\u0131lamayacak kadar \u00e7ok yarat\u0131l\u0131\u015f delilini bize g\u00f6stermektedir. B\u00f6ylece, Allah’\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ink\u00e2r eden ve Allah’\u0131n merhametine mazhar olamayacak olanlar\u0131n ahirette ‘biz g\u00f6rmemi\u015ftik, biz \u00f6\u011fretilmemi\u015ftik’ diyebilecekleri hi\u00e7 bir gerek\u00e7eleri kalmas\u0131n diyedir.<\/p>\n

\u201cB\u00f6ylece, helak olacak ki\u015fi apa\u00e7\u0131k bir delilden sonra helak olsun, diri kalacak ki\u015fi apa\u00e7\u0131k bir delilden sonra hayatta kals\u0131n. \u015e\u00fcphesiz Allah, ger\u00e7ekten i\u015fitendir, bilendir.\u201d (Enfal Suresi, 42)<\/strong><\/p>\n

Bir DNA\u2019n\u0131n marifetleri<\/strong><\/p>\n

Mendel kanunlar\u0131n\u0131n ke\u015ffiyle ba\u015flayan 20. y\u00fczy\u0131l “Gen Y\u00fczy\u0131l\u0131” olarak an\u0131l\u0131rken, insan genomunun dizi analizinin kabaca de\u015fifre edilmesiyle ba\u015flayan 21. y\u00fczy\u0131l “Genom ve Proteom Y\u00fczy\u0131l\u0131” olarak an\u0131lacak gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Genom, organizman\u0131n bir h\u00fccresinde bulunan b\u00fct\u00fcn DNA dizisinin bir tak\u0131m\u0131n\u0131 tarif ediyor. Genom kendi i\u00e7inde \u00e7ekirdek, mitokondri ve kloroplast genomu gibi alt birimlere ayr\u0131l\u0131yor. Genom bilgisinin in\u015fas\u0131nda kullan\u0131lan harflerin s\u0131ralanmas\u0131ndaki m\u00fckemmel nizam\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, 1953\u20132000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki teknolojik ilerlemelerle ba\u015far\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Geni anlamak ile genomu anlamak aras\u0131nda \u00e7ok muazzam bir bilgi fark\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve anlay\u0131\u015f s\u0131\u00e7ramas\u0131 vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc indirgemeci perspektiften kompleks sistemler perspektifine, mekanik analizden sibernetik analize, temel birimler olan genlerden genom ad\u0131 verdi\u011fimiz bilgi sistemlerindeki aktif ve dinamik d\u00fczenlemelere ge\u00e7ilmesi, biyolojide bir devrim a\u015famas\u0131d\u0131r. Tespih tanelerine benzer, basit gibi g\u00f6r\u00fclen genlerden, bilgilerin sanki \u015fuurluymu\u015f\u00e7as\u0131na i\u015flendi\u011fi, neticenin belirlendi\u011fi sistemlere ve k\u00fcll\u00ee bir ilim gerektiren i\u015fleyi\u015f mekanizmas\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131na kadar ge\u00e7en s\u00fcrede b\u00fcy\u00fck emekler harcanm\u0131\u015ft\u0131r. Mutasyona sebep olan fiziko-kimyev\u00ee ajanlar veya genomun kopyalanmas\u0131 (replikasyon) s\u0131ras\u0131nda, kader kaleminin hikmetli i\u015fleyi\u015findeki farkl\u0131l\u0131klar (varyasyonlar), perde olarak (ki biz buna yanl\u0131\u015f olarak \u00e7o\u011fu zaman ‘hata’ diyoruz) mutasyonlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Bu de\u011fi\u015fiklikler h\u00fccre i\u00e7inde bir nev’i f\u0131tr\u00ee genetik m\u00fchendisli\u011fi yap\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7arak, her seviyede ayr\u0131 bir \u00e2lem olan alt sistemlerin yeniden d\u00fczenlenmesine sebep olmaktad\u0131r. Epigenetik modifikasyonlar olarak isimlendirilen daha \u00fcst bir sistemdeki (kromatid ve kromozom h\u00e2lindeki genom paket\u00e7iklerinin \u00fc\u00e7 boyutlu d\u00fczenlenmesi), asla tesad\u00fcf\u00ee olmayan, k\u00fc\u00e7\u00fck faydal\u0131 genom mimarisindeki d\u00fczenlenmelerin ihtiyaca g\u00f6re se\u00e7ilmeleri; onlar\u0131n s\u0131n\u0131rs\u0131z bir ilim ve kudrete perde oldu\u011funun ispat\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, mutasyonlar\u0131n ve genom d\u00fczenlemelerinin ‘tesad\u00fcf'(!) olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinden, bunlar\u0131n iktiran (sebep-netice ve hikmetin birlikte denk d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi) olarak g\u00f6r\u00fclebilecek \u015fekilde, bir pl\u00e2n d\u00e2hilinde ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131na ge\u00e7i\u015f ya\u015fanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Genetikte, h\u00fccre biyolojisinde ve embriyonikte al\u0131nan mesafeler, h\u00fccrelerde son derece hassas al\u0131c\u0131lar\u0131n, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 irtibatlar\u0131n, bilgi-i\u015flem kapasitesinin ve tan\u0131mlanamayacak kadar kompleksli\u011fin var oldu\u011funu g\u00f6sterdi. 2001 y\u0131l\u0131 Nobel M\u00fck\u00e2fat\u0131, \u00f6karyot h\u00fccrelerin hayat \u00e7emberlerinin d\u00fczenlenmesinde rol alan molek\u00fcler bilgi-i\u015flem a\u011flar\u0131n\u0131n bile\u015fenlerini tespit eden ekibe verildi. Bilhassa h\u00fccrelerde olup biten i\u015flemlerin takip edildi\u011fi g\u00fcvenlik a\u011flar\u0131ndan gelen bilgilere dayanarak, h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesinde ilerlenip ilerlenmeyece\u011fine d\u00e2ir kararlar\u0131n verildi\u011fi yol ayr\u0131m\u0131ndaki kontrol noktalar\u0131 kavram\u0131na dikkat \u00e7ekildi. Farkl\u0131la\u015fmak \u00fczere ikiye b\u00f6l\u00fcnen h\u00fccrelerden birisinin kas, di\u011ferinin kemik h\u00fccresi olaca\u011f\u0131na veya k\u00f6k h\u00fccre hususiyetini muhafaza edece\u011fine ait karar\u0131n verilmesindeki sonsuz ilim ve kudretin belgesi olan molek\u00fcler in\u015fan\u0131n aksamadan y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, doku ve organlar\u0131m\u0131z\u0131n yerli yerinde yarat\u0131lmas\u0131nda temel bir i\u015flemdir.<\/p>\n

Genomun tamirinde ve yeniden yap\u0131lanmas\u0131nda rol oynayan h\u00fccre i\u00e7i sistemlerin varl\u0131\u011f\u0131, h\u00fccreye bak\u0131\u015flar\u0131 de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. Genelde genomun sabit, statik yap\u0131 oldu\u011fu, sadece tesad\u00fcfen de\u011fi\u015fti\u011fi zannedilmi\u015f ve bu de\u011fi\u015fimlerin de mutlaka zararl\u0131 oldu\u011fu farzedilmi\u015fti. H\u00e2lbuki mutasyonlar, h\u00fccre seviyesinde \u00e7evreye uyum mekanizmas\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na vesile olabilecek genetik de\u011fi\u015fikliklerdir. Asl\u0131nda n\u00f6tr kabul edilen mutasyonlar, bulunulan ortama g\u00f6re, lehte veya aleyhte netice verebilme potansiyelini harekete ge\u00e7iren de\u011fi\u015fikliklerdir. Fakat asla doku veya organ seviyesinde bir sistem farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7amazlar; yani bir kertenkelenin baca\u011f\u0131n\u0131 ku\u015fun kanad\u0131na veya bal\u0131\u011f\u0131n solungac\u0131n\u0131 akci\u011fere \u00e7evirme gibi bir duruma sebep olamazlar. Bilhassa DNA tamir sistemlerinin, h\u00fccre i\u00e7inde programl\u0131 ve pl\u00e2nl\u0131 mutasyon yapt\u0131r\u0131c\u0131 mekanizmalar\u0131n, uygun yap\u0131lar\u0131n ve hareketli genetik unsurlar\u0131n (DNA par\u00e7alar\u0131) ke\u015ffi, mutasyon h\u00e2disesini h\u00fccrenin biyo-kimyev\u00ee i\u015flemlerinin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 konumuna getirmi\u015ftir. Fonksiyonel genom a\u00e7\u0131s\u0131ndan DNA biyo-kimyas\u0131na, proteinlerin biyo-kimyas\u0131 kadar son derece dinamik ve \u00f6nemli fonksiyonlar y\u00fcklenmi\u015ftir. <\/strong><\/p>\n

Canl\u0131l\u0131\u011fa kompleks bir sistem olarak bakmakla, indirgemeci bir anlay\u0131\u015fla bakmak aras\u0131nda \u00e7ok muazzam bir fark vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, alg\u0131 d\u00fcrb\u00fcnleri ve niyet, odaklan\u0131lan yap\u0131 veya h\u00e2disede g\u00f6r\u00fcleceklere tesir etmektedir. Sistem bilimi penceresinden, h\u00fccreler, bilginin her saniye girift \u015fekilde i\u015flenip karar verildi\u011fi bir yap\u0131da yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. H\u00fccrenin her bir b\u00f6l\u00fcnmesinde milyarlarca biyo-kimyev\u00ee reaksiyon ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011finden, bunlar\u0131n canl\u0131l\u0131\u011fa zarar vermeyecek \u015fekilde y\u00f6netilmesi gerekmektedir. <\/strong><\/p>\n

K\u00e2inat\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan itibaren z\u0131t kuvvetlerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 m\u00fcnasebetiyle ortaya \u00e7\u0131kan \u201ctagayy\u00fcr, tebedd\u00fcl, tahavv\u00fcl, tek\u00e2m\u00fcl\u201d gibi n\u00fcanslarla ifade edilen de\u011fi\u015fim, sisteme konulmu\u015f izaf\u00ee kanunlar ve prensiplerden biridir. Son birka\u00e7 as\u0131rd\u0131r materyalist d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131mlar\u0131n\u0131n bilime, hususen biyolojinin felsef\u00ee arka plan\u0131na h\u00e2kim olmas\u0131ndan dolay\u0131, biyolojide ‘evol\u00fcsyon’ kavram\u0131yla a\u00e7\u0131klanan bu de\u011fi\u015fim, varyasyonlar\u0131n tesad\u00fcfen ve kendili\u011finden meydana geldi\u011fini \u00eem\u00e2 eden mekanizma ve izahlarla yorumlanmaktayd\u0131. Ancak son 20\u201330 y\u0131ld\u0131r molek\u00fcler biyolojideki geli\u015fmeler ve h\u00fccrenin daha hassas metotlarla ke\u015ffedilmesi, bunun yanl\u0131\u015f oldu\u011funu, h\u00fccredeki her bir h\u00e2disenin tesad\u00fcfen veya kendili\u011finden de\u011fil, yarat\u0131l\u0131\u015fta h\u00fccrelerin i\u00e7ine yerle\u015ftirilen ve ihtiya\u00e7 oldu\u011funda aktif h\u00e2le getirilen f\u0131tr\u00ee genetik m\u00fchendisli\u011fi ara\u00e7lar\u0131 ve mekanizmalar\u0131 kullan\u0131larak meydana getirildi\u011fini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<\/strong><\/p>\n

H\u00fccre i\u00e7i h\u00e2diselerde ve organizmalarda \u00e7e\u015fitli seviyelerde \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez sebep-netice beraberli\u011fi ve e\u015fzamanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 (iktiran) s\u00f6zkonusudur. H\u00fccrelerin bir nev’i kader program\u0131 olan genom k\u00fct\u00fcphanesi, DNA mod\u00fcllerinden toplanm\u0131\u015f sistemler olarak \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f hiyerar\u015fik yap\u0131lardan olu\u015fur. En temelde n\u00fckleotid isimli yap\u0131ta\u015flar\u0131n\u0131n birle\u015fimiyle olu\u015fan k\u00fc\u00e7\u00fck DNA dizi mod\u00fclleri bulunur. Genomda ilk etapta DNA mod\u00fclleri, protein kodlayan ve kodlamayan diziler \u015feklinde \u00f6rg\u00fctlenmesi, mucizevi bir durumdur. Protein kodlamayan ve \u00e7e\u015fitli s\u0131kl\u0131klarda tekrarlanan DNA dizileri, genomu \u015fekillendirici, d\u00fczenleyici fonksiyonlarda g\u00f6rev al\u0131r. Tekrarlayan DNA dizileri, veriler i\u00e7in fonksiyonel adresler olu\u015fturur. Her organizma t\u00fcr\u00fcn\u00fcn genomik sistem mimarisinin \u015fekillenmesinde, protein kodlayan diziler kadar, tekrarlayan diziler de \u00f6nemli bir fonksiyondur. Tekrarlayan DNA dizilerinin fonksiyonlar\u0131 aras\u0131nda replikasyon, transkripsiyon, DNA paketlenmesi ve b\u00f6l\u00fcnen h\u00fccrelere genomun da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 gibi i\u015fler hikmet ve kudretle yap\u0131l\u0131p durur. DNA polimerlerinin h\u00fccre faaliyetlerine kat\u0131labilmesi i\u00e7in, RNA ve protein sistemleriyle dinamik olarak etkile\u015fmesi gerekli bir durumdur. H\u00fccrelerin i\u00e7ine yerle\u015ftirilen genom, \u0130mam-\u0131 M\u00fcb\u00een unvan\u0131yla bilinen kader\u00ee program\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u00e2lemdeki k\u00fc\u00e7\u00fck bir mis\u00e2lidir. Kader defterinin levh-i mahv ve isbat\u0131 (yaz-boz tahtas\u0131) olarak isimlendirilen kudret ve iradenin tecelli etti\u011fi genom de\u011fi\u015fiklikleri, sisteme yerle\u015ftirilen f\u0131tr\u00ee genetik m\u00fchendislik i\u015flemleriyle ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olur.<\/p>\n

Genomdaki b\u00fct\u00fcn diziler ku\u015fbak\u0131\u015f\u0131 analiz edildi\u011finde, duplikasyon (e\u015fini yapma), gen amplifikasyonu (\u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131), genetik mod\u00fcllerin yeniden d\u00fczenlenmesi, mevcut genomik sistemlerin farkl\u0131 \u015fekilde yeniden kullan\u0131lmas\u0131 gibi genomik faaliyetler, h\u00fccrenin hayatiyeti i\u00e7in olmazsa olmaz molek\u00fcler de\u011fi\u015fiklikler ve uyum sistemleridir. H\u00fccre i\u00e7indeki f\u0131tr\u00ee genetik m\u00fchendisli\u011fi ara\u00e7lar\u0131, biyolojik uyar\u0131lara \u00e7ok duyarl\u0131 olup, h\u00fccrenin cevab\u0131n\u0131n \u00fcretilmesinde kendilerine d\u00fc\u015fen vazifeyi eksiksiz yapar. Dolay\u0131s\u0131yla h\u00fccre i\u00e7indeki hi\u00e7bir h\u00e2dise ve mekanizma rasgele ve tesad\u00fcf\u00ee olmay\u0131p, her \u015fey kader\u00ee pl\u00e2n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131 olan genetik programa g\u00f6re ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. <\/strong><\/p>\n

\u00d6zetle: <\/strong><\/p>\n