{"id":1684,"date":"2009-11-20T15:34:34","date_gmt":"2009-11-20T15:34:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2009\/11\/20\/dersim-isyani-ve-perde-arkasi\/"},"modified":"2009-11-20T15:34:34","modified_gmt":"2009-11-20T15:34:34","slug":"dersim-isyani-ve-perde-arkasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/ozel-yazilar\/dersim-isyani-ve-perde-arkasi\/","title":{"rendered":"DERS\u0130M \u0130SYANI VE PERDE ARKASI"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 18pt;\"> <\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">DERS\u0130M \u0130SYANI VE PERDE ARKASI<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Ahmet AKG\u00dcL<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 14pt;\"> <\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u201cDersim\u201d isminin Fars\u00e7a \u201cDer-i Sim = G\u00fcm\u00fc\u015f Kap\u0131s\u0131\u201d kelimelerinin k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f ve kolayla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u015fekli oldu\u011fu kanaati yayg\u0131nd\u0131r. Sonradan \u201cTun\u00e7-eli\u201d\u00a0 ad\u0131 da her halde bundan kaynaklan\u0131r.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Dersim b\u00f6lgesi:<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><strong>a- <\/strong><strong>Do\u011fu Dersim: P\u00fcl\u00fcm\u00fcr, Nazimiye, Mazgirt, K\u0131\u011f\u0131 y\u00f6relerini<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><strong>b- <\/strong><strong>Bat\u0131 Dersim ise: Ovac\u0131k, Hozat, \u00c7emi\u015fgezek ve Pertek kesimini kapsamaktad\u0131r.<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Dersim Sanca\u011f\u0131 1548\u2019de olu\u015fturmaya ba\u015flanm\u0131\u015f olsa da, as\u0131l 1847\u2019de Diyarbak\u0131r eyaletinden ayr\u0131lan Harput\u2019a ba\u011fl\u0131 yeni bir idari merkez halini alm\u0131\u015f, ama bu k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu b\u00f6lgeye devlet otoritesi sokulamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p> <\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 12pt;\"><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\">Dersim \u0130syan\u0131n\u0131, Osmanl\u0131 d\u00f6neminde Anadolu\u2019da g\u00f6r\u00fclen Celali \u0130syanlar\u0131yla kar\u0131\u015ft\u0131rmak bizce yanl\u0131\u015f ve yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131r. Bu b\u00f6lge \u00e7ok uzun y\u0131llar, Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet y\u00f6netiminin kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda kalmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 \u0130ttihat ve Terakki y\u00f6netimi 1861\u2019de de, Dersim\u2019deki \u00e7eteleri tenkil (sindirme ve etkisizle\u015ftirme) maksatl\u0131 b\u00f6lgeye asker sevkine mecbur kalm\u0131\u015f ve yak\u0131n y\u00f6relere karakol ve k\u0131\u015flalar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6lge sarp da\u011flar\u0131 ve derin vadiler aras\u0131ndaki ge\u00e7it vermez h\u0131r\u00e7\u0131n \u0131rmaklar\u0131yla adeta ula\u015f\u0131lmazd\u0131. F\u0131rat\u2019\u0131n ana kollar\u0131 olan Murat, Karasu, Munzur ve Har\u00e7ik buralarda akard\u0131.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 12pt;\"><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Tar\u0131ma elveri\u015fli arazi pek azd\u0131, y\u00f6re halk\u0131 genellikle k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015f\u0131r ve k\u0131t kanaat ya\u015fard\u0131. Olduk\u00e7a vah\u015fi do\u011fa \u015fartlar\u0131 nedeniyle denetim ve g\u00fcvenli\u011finin bug\u00fcn dahi hala sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131ndan, Elaz\u0131\u011f-Tunceli-P\u00fcl\u00fcm\u00fcr-Erzincan ve Erzurum karayolunun \u015fuanda genel trafi\u011fe kapal\u0131 tutuldu\u011fu ve \u00f6zellikle yaz aylar\u0131nda bile her g\u00fcn g\u00fcne\u015fin sadece birka\u00e7 saat g\u00f6zlenebildi\u011fi Kutuderesi gibi tek mecburi ge\u00e7it yollar\u0131n\u0131n kontrol zorlu\u011fu dikkate al\u0131n\u0131rsa, Osmanl\u0131 d\u00f6neminde ve Cumhuriyetin ilk s\u00fcrecinde bu b\u00f6lgeye ni\u00e7in girilip hakim olunamad\u0131\u011f\u0131 daha iyi anla\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">Mustafa Kemal\u2019in, b\u00fcy\u00fck bir deha eseri ve strateji gere\u011fi: M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcnden kopar\u0131lmas\u0131na; fakir, i\u015fsiz ve \u00e7aresiz b\u0131rak\u0131lmas\u0131na; etnik ve sosyolojik kamplara ayr\u0131l\u0131p bo\u011fu\u015fturulmas\u0131na ve Anadolu\u2019nun federasyonlara b\u00f6l\u00fcn\u00fcp par\u00e7alanmas\u0131na ve B\u00fcy\u00fck \u0130srail Projesine (BOP) kat\u0131lmas\u0131na dair, Lozan\u2019\u0131n gizli \u015fartlar\u0131na \u00f6nce \u201cevet\u201d diyerek, d\u00f6nemin Siyonist ve emperyalist g\u00fc\u00e7lerini oyalay\u0131p zaman ve f\u0131rsat kazanmas\u0131\u2026<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">Ancak ayaklar\u0131 yere bast\u0131k\u00e7a, tamamen milli hedeflere y\u00f6nelik ad\u0131mlar atmas\u0131 ve Lozan\u2019\u0131n gizli patronlar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli oyalay\u0131p savsaklamas\u0131; Siyonist merkezleri k\u0131zd\u0131rm\u0131\u015f ve Mustafa Kemal\u2019i ba\u015far\u0131s\u0131z k\u0131lmak \u00fczere \u00f6teden beri ka\u015f\u0131y\u0131p durduklar\u0131 \u201cK\u00fcrt isyanlar\u0131\u201dn\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">B\u00fct\u00fcn bu d\u0131\u015f mihrakl\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtma ve ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131n hi\u00e7birisi, Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu halk\u0131n\u0131n kendi istek ve iradesiyle giri\u015fti\u011fi \u201cK\u00fcrt\u00e7\u00fcl\u00fck\u201d gayreti veya Dini ve mezhebi gerek\u00e7eli isyanlar de\u011fildi, sadece \u00f6yle g\u00f6sterilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Zilan \u0130syan\u0131<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Cumhuriyet d\u00f6neminde Anadolu&#8217; da \u00e7\u0131kart\u0131lan ilk isyanlardan birisi Zilan A\u015fireti&#8217;nin 1925 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 isyand\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Siirt ilinin Kozluk il\u00e7esi ile Malabadi k\u00f6pr\u00fcs\u00fc aras\u0131nda oturan Zilan A\u015firetinin \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir ayaklanmayd\u0131. \u0130syan\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00f6nemli can kayb\u0131 ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131.\u00a0 Zilan \u0130syan\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kartan a\u015firetin reisi ve karde\u015fleri mill\u00ee ordumuzun bask\u0131s\u0131na dayanamayarak Irak ve \u0130ran&#8217;a ka\u00e7m\u0131\u015flard\u0131. Orada da fitne ve fesat \u00e7\u0131karmalar\u0131na devam ederek isyanlar\u0131 te\u015fvik ediyorlard\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">A\u011fr\u0131 \u0130syan\u0131 (16 May\u0131s 1925 -14 Eyl\u00fcl 1930) <\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u015eeyh Sait olay\u0131nda yakalanmaktan kurtulup \u0130ran\u2019a ka\u00e7an baz\u0131lar\u0131, burada toparlanarak ve tabi d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerden de destek alarak, T\u00fcrkiye\u2019yi b\u00f6lmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktayd\u0131. Sason \u0130syan\u0131&#8217;n\u0131 bast\u0131ran T\u00fcrk ordusu aya\u011f\u0131n\u0131n tozu ile kendisini A\u011fr\u0131 isyan\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bulacakt\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">A\u011fr\u0131 isyan\u0131 \u00fc\u00e7 a\u015famad\u0131r:<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">1. A\u011fr\u0131 \u0130syan\u0131<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">16 May\u0131s 1925 g\u00fcn\u00fc Do\u011fu Beyaz\u0131t&#8217;\u0131n Kalecik K\u00f6y\u00fc&#8217;nde Yusuf Ta\u015fo taraf\u0131ndan ayaklanma ba\u015flat\u0131ld\u0131. \u0130syan k\u0131sa zamanda b\u00fcy\u00fcyerek geni\u015f bir alana yay\u0131ld\u0131. \u0130syan\u0131 bast\u0131rmak \u00fczere 9&#8217;ncu T\u00fcmenin 25&#8217;nci Alay\u0131 g\u00f6revli k\u0131l\u0131nd\u0131. Tenkil (isyan\u0131 bast\u0131rma) harek\u00e2t\u0131 16-17 May\u0131s g\u00fcn\u00fc ba\u015flat\u0131ld\u0131. Harek\u00e2t\u0131n iyi idare edilmemesi sonucu 25&#8217;nci Alay maalesef bozguna u\u011frat\u0131ld\u0131. Bir k\u0131s\u0131m askerler de e\u015fk\u0131ya taraf\u0131na ge\u00e7ince isyanc\u0131lar iyice \u015f\u0131mar\u0131p azm\u0131\u015ft\u0131. \u00dczerlerine yeni takviye birlikler yolland\u0131. 15-16-17 H\u00e2ziran 1926 g\u00fcn\u00fc yeniden harek\u00e2ta ba\u015fland\u0131. Bu harek\u00e2ta 5&#8217;nci T\u00fcmen kuvvetleri kat\u0131ld\u0131. \u00c7arp\u0131\u015fmalar Serdar Bulak-G\u00f6k\u00e7e ve \u00c7iftlik b\u00f6lgesinde yap\u0131ld\u0131. Ancak bu hareket de ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131. \u0130syanc\u0131lar \u0130ran&#8217;a ka\u00e7t\u0131lar. Bu ka\u00e7\u0131\u015f A\u011fr\u0131 Da\u011f\u0131&#8217;n\u0131n konumundan ileri geliyordu. O tarihte A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131 T\u00fcrkiye&#8217;ye di\u011fer yar\u0131s\u0131 da \u0130ranl\u0131lara ait bulunuyordu. Kati bir s\u0131n\u0131r hatt\u0131 mevcut de\u011fildi. \u0130syanc\u0131lar s\u0131k\u0131\u015f\u0131nca buradan \u0130ran&#8217;a ge\u00e7iyor isyan \u00e7\u0131kartmak i\u00e7in yine A\u011fr\u0131 Da\u011f\u0131&#8217;ndan T\u00fcrkiye&#8217;ye ge\u00e7iyorlard\u0131. T\u00fcrkiye&#8217;ye ge\u00e7en bu e\u015fk\u0131yalar T\u00fcrklere eza, cefa yap\u0131yor, mallar\u0131n\u0131 gasp edip \u00f6ld\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Ordumuz, \u0130ran topraklar\u0131na ge\u00e7ip takip edemedi\u011fi i\u00e7in harek\u00e2t durduruluyordu.<\/span><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">Daha \u00f6nceki Masturi ayaklanmas\u0131nda isyan\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in gelen kuvvetlerimiz i\u00e7inde bulunan Y\u00fczba\u015f\u0131 \u0130hsan Nuri, bu harek\u00e2t esnas\u0131nda Nasturi taraf\u0131na ge\u00e7mi\u015f ve oradan da \u0130ngilizlere s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. \u0130hsan Nuri art\u0131k K\u00fcrtlerin mill\u00ee kahraman\u0131 ve kumandan\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Nerede isyan \u00e7\u0131karsa \u0130hsan Nuri oradayd\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">2. A\u011fr\u0131 \u0130syan\u0131<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u0130kinci A\u011fr\u0131 harek\u00e2t\u0131 1 ila 5 Eyl\u00fcl 1927 tarihleri aras\u0131nda Serdar Bulak-Bi\u00e7areler-Karn\u0131yar\u0131k sahas\u0131nda ba\u015flad\u0131. Harek\u00e2t 9&#8217;ncu T\u00fcmen taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131. Asiler kuvvetlerimize kar\u015f\u0131 Karn\u0131yar\u0131k&#8217;ta direnip Kozlubo\u011faz\u0131&#8217;nda 29&#8217;ncu Alay\u0131 bozguna u\u011frat\u0131p yanlar\u0131nda 800 isyanc\u0131 milis oldu\u011fu halde \u0130ran\u2019a ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">3. A\u011fr\u0131 \u0130syan\u0131<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">M\u00fczmin hale gelen A\u011fr\u0131 isyan\u0131na bir son verilerek, bu isyan\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fcn kurutulmas\u0131 art\u0131k ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. K\u00fcrtler 1927 y\u0131l\u0131nda Suriye&#8217;de toplanarak K\u00fcrt Mill\u00ee Genel Kurultay\u0131n\u0131 toplam\u0131\u015ft\u0131. Toplant\u0131ya bir\u00e7ok K\u00fcrt cemiyeti de kat\u0131ld\u0131. Me\u015fhur Hoybun Cemiyeti&#8217;nin de bu kurultayda kurulmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. <strong>Kurultaya Vanl\u0131 Ermeni Papaz\u0131 Vahan Papazyan\u2019\u0131n da \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131, K\u00fcrtleri kimlerin kullan\u0131p k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k bir ispat\u0131yd\u0131. <\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><strong>Hoybun Cemiyeti<\/strong> Araplar, Ermeniler, \u0130ngiltere ve Fransa ile i\u015fbirli\u011fi kurmak \u00fczere giri\u015fimler ba\u015flatt\u0131. Bir beyanname ne\u015frederek Ermenilerle i\u015fbirli\u011fi yapacaklar\u0131n\u0131 duyurmu\u015flard\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Nasturi harek\u00e2t\u0131 firarisi ve Siyonist Yahudi i\u015fbirlik\u00e7isi Y\u00fczba\u015f\u0131 \u0130hsan Nuri\u2019ye Hoybun Cemiyetince Pa\u015fa&#8217;l\u0131k verilerek, 3&#8217;nc\u00fc A\u011fr\u0131 isyan\u0131n\u0131 idare etmek \u00fczere b\u00f6lgeye u\u011furland\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Her seferinde T\u00fcrk ordusunun elinden ka\u00e7arak \u0130ran&#8217;a s\u0131\u011f\u0131nan asiler bu defa ka\u00e7amayacaklard\u0131. Harek\u00e2t\u0131n ba\u015f\u0131na Kolordu Kumandan\u0131 Salih (Omurtak) Pasa vard\u0131. Harek\u00e2t A\u011fr\u0131 Da\u011f\u0131 merkez ve iki yan cephelerinde yap\u0131larak asilerin geriye ka\u00e7\u0131\u015f yollar\u0131 t\u0131kand\u0131. Ka\u00e7anlar \u0130ran s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisine kadar takip ve imha edildiler. Ancak ordumuzun \u0130ran s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 ge\u00e7mesi dolay\u0131s\u0131yla \u0130ran ve T\u00fcrkiye aras\u0131nda so\u011fuk yaz\u0131\u015fmalar ba\u015flad\u0131ysa da \u0130ran kendi hudutlar\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde bulunan A\u011fr\u0131 Da\u011f\u0131&#8217;n\u0131n di\u011fer b\u00f6lgesini T\u00fcrkiye&#8217;ye vererek, T\u00fcrkiye ise Hotur Bo\u011faz\u0131&#8217;ndan bir yeri, \u0130ran&#8217;a vererek takas yap\u0131lm\u0131\u015f, \u0130ranl\u0131lar da bu i\u015fe raz\u0131 olmu\u015flard\u0131. Bu da Mustafa Kemal\u2019in \u00e7ok siyasi ve stratejik bir ba\u015far\u0131s\u0131yd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">3&#8217;nc\u00fc A\u011fr\u0131 harek\u00e2t\u0131 7 Eyl\u00fcl 1930 g\u00fcn\u00fc ba\u015flayarak B\u00fcy\u00fck A\u011fr\u0131, K\u00fc\u00e7\u00fck A\u011fr\u0131 ve do\u011fu b\u00f6lgesinde yap\u0131larak 14 Eyl\u00fcl 1930 g\u00fcn\u00fc sonu\u00e7land\u0131. \u0130syana kat\u0131lan K\u00fcrt beylerinin bir k\u0131sm\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Y\u00fczba\u015f\u0131 \u0130hsan Nuri ve Ermeni Vahan Papazyan ise yine \u0130ran\u2019a ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. \u0130syanc\u0131lardan 1500&#8217;\u00fc ka\u00e7arken geri kalanlar\u0131n \u00e7o\u011fu etkisiz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Bu isyan\u0131n temeli Siyonist Yahudi g\u00fcd\u00fcml\u00fc Ermeni komite ve piyadeleri, baz\u0131 a\u015firet reisleri, mimar\u0131 da \u0130ngiliz gizli servisi olan Hoybunculard\u0131r.<\/span><\/span><a href=\"#_ftn1\"><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">[1]<\/span><\/span><\/a><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Haydaranl\u0131 A\u015fireti \u0130syan\u0131 (20 Haziran 1930-10 A\u011fustos 1930)<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">20 Haziran 1930 \u00c7ald\u0131ran-Do\u011fu Beyaz\u0131t telgraf tellerini kesen Haydaran A\u015fireti&#8217;nden K\u00f6r H\u00fcseyin ve Emin Pa\u015fa o\u011fullar\u0131ndan Memo ve Nadir, Ceylan buca\u011f\u0131n\u0131 bast\u0131lar. Ayaklanmac\u0131lar daha sonra Erci\u015f il\u00e7esini ku\u015fatt\u0131lar. Patnos il\u00e7esi ayaklanmac\u0131lar\u0131n denetimine ge\u00e7ti. Daha \u00f6nce yakalanmayan asi Resul de ayaklanmaya kat\u0131ld\u0131. \u0130hsan Nuri Pa\u015fa (Veteriner Nuri), Bro H\u00fcseyin Telli, \u015eeyh Zahir ve \u015eeyh Abd\u00fclkadir ayaklanmay\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlard\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">K\u00f6r H\u00fcseyin Pa\u015fa&#8217;n\u0131n amcazadeleri ve birka\u00e7 ayaklanmac\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndakiler ele ge\u00e7irilerek isyan 10 A\u011fustos&#8217;ta bast\u0131r\u0131ld\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Oramar \u0130syan\u0131 (16 Temmuz 1930-10 Ekim 1930)<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">S\u00fcrg\u00fcnde bulunan ve gizlice Suriye&#8217;ye ka\u00e7an Haydaranl\u0131 A\u015fireti reisi K\u00f6r \u0130hsan Pa\u015fa Kuzey Irak\u2019taki Yahudi as\u0131ll\u0131 Barzanilerden yard\u0131m istedi.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">16 Temmuz 1930 g\u00fcn\u00fc Barzaniler \u015eeyh Ahmet liderli\u011findeki Oramar \u0130syan\u0131 ba\u015flat\u0131ld\u0131. Oramarl\u0131 Kas\u0131m A\u011fa tenkil komutanl\u0131\u011f\u0131nca Barzani&#8217;nin isyan edece\u011fini fakat ba\u015faramayaca\u011f\u0131n\u0131 mahalli h\u00fck\u00fcmete bildirmi\u015fti. Ger\u00e7ekten de 21 Temmuz 1930 g\u00fcn\u00fc k\u0131\u015flaya sald\u0131r\u0131 ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Oramar s\u0131n\u0131r b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc isyanc\u0131lar taraf\u0131ndan ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. S\u0131n\u0131r b\u00f6lgesinde Herki ve Cirgi A\u015firetleri de Barzaniye kat\u0131ld\u0131lar.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Kas\u0131m, Ferhat ve Kerim A\u011falar\u0131n komutas\u0131ndaki milis birlikler de h\u00fck\u00fcmet kuvvetleri ile beraber \u00e7arp\u0131\u015fmaya i\u015ftirak ettiler. Ahmet Barzani&#8217;nin Ferhat A\u011fay\u0131 cezaland\u0131rmak i\u00e7in Oramar&#8217;a d\u00fczenleyece\u011fi sald\u0131r\u0131 haber al\u0131n\u0131p takibe ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">H\u00fck\u00fcmet kuvvetleri ve yerli milislerin sald\u0131r\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda fazla dayanamayan Barzani kuvvetleri \u0130ran topraklar\u0131na ka\u00e7t\u0131lar. Ayaklanmaya kat\u0131lmayan K\u00fcrt liderleri de T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinden af dileyerek harekete son verdiler.<\/span><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Zeylan \u0130syan\u0131 (1930)<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Do\u011fuda bulunan Erci\u015f, Diyadin, Muradiye ve Patnos il\u00e7elerinde oturan Zeylan, Haydarhanl\u0131, Celali ve Ba\u011fmuki K\u00fcrt a\u015firetleri ile me\u015fhur Hoybun Cemiyeti birle\u015ferek M\u00fcstakil Ermenistan ve K\u00fcrdistan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye Cumhuriyetine isyan ettiler. \u0130syan\u0131n ba\u015f\u0131nda Ermeni Abraham Pa\u015fa, Seyit Abd\u00fclvahap, K\u00f6r H\u00fcseyin Pa\u015fa&#8217;n\u0131n o\u011fullar\u0131 g\u00f6rev ald\u0131. H\u00fcseyin Pa\u015fa l&#8217;nci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131&#8217;nda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f Alay kumandan\u0131 r\u00fctbesi alm\u0131\u015ft\u0131. Halbuki o\u011fullar\u0131 sekiz y\u0131l sonra ayn\u0131 devlete isyan ediyorlard\u0131. \u0130syanc\u0131lar \u00fczerine askeri birlikler g\u00f6nderildi. \u0130syanc\u0131lar 1.500 ki\u015fi olup 300 sivil de kendilerine kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7arp\u0131\u015fma \u00fc\u00e7 ay devam ederek 18 Eyl\u00fcl&#8217;de sona erdi. \u0130syan\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131nda Dervi\u015f Bey gurubu ile Malazgirt A\u015fireti T\u00fcrk Ordusu yan\u0131nda g\u00f6rev yapt\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">Dersim, Seyit R\u0131za \u0130syan\u0131 (1937)<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">\u0130ngilizler Lozan Konferans\u0131\u2019nda T\u00fcrklerden koparamad\u0131klar\u0131 avantajlara, Anadolu millet mayas\u0131nda yer alan K\u00fcrtler ve Aleviler taraf\u0131ndan isyan \u00e7\u0131kart\u0131larak ula\u015fmak istiyordu. Arabistan&#8217;da Emir H\u00fcseyin&#8217;in isyan etmesi \u0130ngiliz Binba\u015f\u0131s\u0131 Yahudi as\u0131ll\u0131 Lawrens\u2019in propaganda ve para yard\u0131m\u0131 bu amac\u0131 g\u00fcd\u00fcyordu. <\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">Daha \u00f6nce Dersim&#8217;in etraf\u0131nda irili ufakl\u0131 bir\u00e7ok K\u00fcrt isyan\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015fsa da; bu hassas b\u00f6lge, b\u00fcy\u00fck bir isyan i\u00e7in haz\u0131rlan\u0131p bekletiliyordu. K\u00fcrt Lawrens\u2019i ismiyle an\u0131lan \u0130ngiliz Binba\u015f\u0131s\u0131 Edward Noel Dersim\u2019de her \u00e7areye ba\u015fvurarak isyana altyap\u0131 olu\u015fturuyordu. Bu sebeple do\u011fu illerimiz \u00f6zellikle Tunceli b\u00f6lgesi i\u00e7in i\u00e7in kayn\u0131yor patlayacak bir bomba halini al\u0131yordu. Binba\u015f\u0131 Edward Noel\u2019in aynen Lawrens gibi, aslen Yahudi olup, \u0130ngiliz ordu istihbarat\u0131nda g\u00f6revli ve \u0130srail\u2019in kurulu\u015funa g\u00f6n\u00fcl vermi\u015f \u00e7ok etkili bir Siyonist ajan oldu\u011fu biliniyordu.<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">\u0130ngilizler taraf\u0131ndan Atat\u00fcrk\u2019e kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck isyan sahas\u0131 olarak Dersim se\u00e7iliyordu. Dersim, Bing\u00f6l, Tunceli, Erzincan, Malatya ve Elaz\u0131\u011f&#8217;\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelerini kaps\u0131yordu. Dersim&#8217;de arazi da\u011flarla kapl\u0131<\/span> <span style=\"font-size: 14pt;\">ve ha\u015findi. Osmanl\u0131 Devleti zaman\u0131nda yol yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7etin do\u011fa \u015fartlar\u0131yla ba\u015f ba\u015fa kalm\u0131\u015ft\u0131. Okuma ve yazma hemen hemen yoktu ve medeniyetin nimetlerinden mahrumdu.<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Dersim&#8217;de cahil halk bulabildi\u011fi araziyi i\u015fleyerek y\u0131ll\u0131k nafakas\u0131n\u0131 temine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. \u00dcstelik toprak k\u0131t ve verimsizdi. Bu durum as\u0131rlardan beri devam etmi\u015f ve b\u00fcy\u00fck mera sahibi a\u011falar\u0131n h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131na girmi\u015flerdi. A\u011falar veya a\u015firet reisleri b\u00f6lgeyi parsellemi\u015flerdi ve her biri bir derebeyi gibiydi. Okullar a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in halk cahildi. \u015eeyhler, dedeler b\u00f6lgede istedikleri gibi h\u00fck\u00fcm s\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Dersim dedeleri askere de gitmiyorlard\u0131. Geni\u015f meralar\u0131 ve hayvan s\u00fcr\u00fcleri olmas\u0131na ra\u011fmen, devlete hi\u00e7bir \u015fekilde vergi de vermiyorlard\u0131. Baz\u0131 dedelerin en b\u00fcy\u00fck silahlar\u0131, \u0130slam dini ve Ehli Beyt sevgisi temelli saf Alevilik mezhebine mensup kesimleri istismar ederek devlete kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtmak ve kendi s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczenlerini korumakt\u0131. \u0130slam dinini ve Alevilik mezhebini sapt\u0131rarak as\u0131rlarca emelleri do\u011frultusunda kullanm\u0131\u015flard\u0131. Bu suretle do\u011fu illerimizde \u00f6len dedelerin ve \u015feyhlerin t\u00fcrbelerinin \u00e7oklu\u011fundan ge\u00e7ilemiyordu. Dersim civar\u0131nda irili ufakl\u0131 43 adet K\u00fcrt isyan\u0131 meydana gelmi\u015fti. \u0130lk b\u00fcy\u00fck isyan 1926 tarihinde \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131d\u0131r. \u0130kincisi 1926 y\u0131l\u0131nda ba\u015flay\u0131p 1930 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcren ve \u00fc\u00e7 safhada cereyan eden A\u011fr\u0131 \u0130syan\u0131d\u0131r. A\u011fr\u0131 \u0130syan\u0131, Orgeneral Salih Omurtak taraf\u0131ndan bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu suretle do\u011fu illerimizde k\u0131smi de olsa bir huzur ve s\u00fck\u00fbnet ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Dersim b\u00f6lgesinde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir K\u00fcrt isyan\u0131 \u0130ngiliz Yahudilerinin k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131\u011f\u0131 \u015eeyh R\u0131za\u2019n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 isyand\u0131r. \u015eeyh Sait isyan\u0131ndan sonra Dersim&#8217;de Hasanlar A\u015fireti&#8217;nin Abasan kolundan Seyit R\u0131za&#8217;n\u0131n n\u00fcfuzu b\u00f6lgede g\u00fcnden g\u00fcne artmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Dersim halk\u0131 \u00f6teden beri Seyit R\u0131za&#8217;ya ba\u011fl\u0131yd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Bu ba\u011fl\u0131l\u0131k; \u00e7aresizlik, sahipsizlik ve fakirlikten kaynaklan\u0131yordu. Y\u0131llar boyu cahil ve sefil b\u0131rak\u0131lan Dersim halk\u0131, s\u0131\u011f\u0131nacak bir devlet kuca\u011f\u0131 bulam\u0131yordu. Ermenistan ve K\u00fcrdistan kurdurma hayaliyle Ermenileri ve baz\u0131 K\u00fcrt liderleri s\u00fcrekli k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131p, \u00f6nce Osmanl\u0131 Devletine sonra T\u00fcrkiye Cumhuriyetine kar\u015f\u0131 kullanan \u0130ngiliz ve ABD Yahudileri, b\u00f6lgeye kendi kontrollerindeki Irak, \u0130ran ve Ermenistan \u00fczerinden korkun\u00e7 boyutlarda silah ve m\u00fchimmat y\u0131\u011f\u0131yordu. Yoksa, yiyecek ekmek bulmakta zorlanan y\u00f6re halk\u0131n\u0131n bu silahlar\u0131 sat\u0131n alacak paras\u0131 elbette yoktu.\u00a0 \u00dcstelik Cumhuriyet H\u00fck\u00fcmetlerinde \u00fcst seviyede yetkili baz\u0131 Yahudi ve Ermeni as\u0131ll\u0131 hainlerin, baz\u0131 r\u00fctbeli askerlerin ve Mason ki\u015filerin, bu silah ve m\u00fchimmat temini ve sevki i\u015fine arac\u0131l\u0131k ettikleri de s\u00f6yleniyordu. Yakla\u015f\u0131k 50 bin silahtan bahsediliyordu. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131na vak\u0131f olan Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn,\u00a0 baz\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00f6rev yerlerini de\u011fi\u015ftirdi\u011fi, ama dengeleri korumak mecburiyetiyle, bir k\u0131sm\u0131na da ili\u015femedi\u011fi biliniyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc, haydi paran\u0131z olsa bile, o \u00e7apta ve \u00e7o\u011funlukta silahlar\u0131n kom\u015fu \u00fclkeler \u00fczerinden al\u0131n\u0131p Dersim\u2019e ve belirlenen adreslere ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 mutlaka \u201ci\u00e7 ba\u011flant\u0131lar\u0131\u201d gerektiriyordu. B\u00f6ylece Mustafa Kemal\u2019in nas\u0131l bir \u201cd\u00fc\u015fman \u00e7emberi ve i\u00e7te hainler \u015febekesiyle\u201d bo\u011fu\u015fmak zorunda oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Derebeyi a\u015firet reisleri ve \u0130ngiliz Binba\u015f\u0131 Yahudi Edward Noel\u2019in para ve makam vaadiyle kand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 \u201cdede\u201dlerin besledikleri silahl\u0131 \u00e7eteler, halka da zul\u00fcm yap\u0131yor, soyup so\u011fan\u2019a \u00e7eviriyordu. <\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Mal\u0131n\u0131, \u0131rz\u0131n\u0131 ve can\u0131n\u0131 kurtarmak korkusuyla Dersim halk\u0131 da, mecburen bunlara boyun e\u011fiyor ve taraf gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Ve zaten ba\u015fka hi\u00e7bir se\u00e7ene\u011fi de yoktu.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Alevi dedelerinin bir\u00e7o\u011fu da bu d\u0131\u015f destekli isyan haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ve silahl\u0131 \u00e7ete g\u00fcruhuna ho\u015f bakm\u0131yor, felaketle sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131 seziyor, ama kar\u015f\u0131 duracak bir imk\u00e2nlar\u0131 da maalesef bulunmuyordu. Yani Dersim olay\u0131, zannedildi\u011fi gibi \u201cAlevilerin Sunilere veya Devlete kar\u015f\u0131 bir isyan\u0131\u201d, ya da \u201cy\u00f6re halk\u0131n\u0131n Cumhuriyete y\u00f6nelik bir ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131\u201d olmuyordu. Tam aksine, d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerce, Mustafa Kemal\u2019i ba\u015far\u0131s\u0131z k\u0131lmak ve T\u00fcrkiye Cumhuriyetini y\u0131kmak i\u00e7in, kand\u0131r\u0131l\u0131p kiralanm\u0131\u015f veya kas\u0131tl\u0131 olarak taciz edilip k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lm\u0131\u015f baz\u0131 a\u015firet reislerinin ve bir k\u0131s\u0131m dedelerin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 \u201cKendi derebeyliklerini koruma\u201d kavgas\u0131yd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Dersim Seyit R\u0131za \u0130syan\u0131, Mustafa Kemal\u2019in hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcrece rastl\u0131yor, \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc H\u00fck\u00fcmeti d\u00f6neminde ba\u015flayan isyanlar, Celal Bayar H\u00fck\u00fcmetince bast\u0131r\u0131l\u0131yordu.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Atat\u00fcrk, d\u0131\u015f kaynakl\u0131 bu t\u00fcr isyanlar\u0131n bir tanesinin bile ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 halinde, \u00e7orap s\u00f6k\u00fc\u011f\u00fc gibi di\u011ferlerinin devreye sokulaca\u011f\u0131n\u0131 ve T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin y\u0131k\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 biliyor ve bu y\u00fczden gerekli b\u00fct\u00fcn tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131 istiyordu. Gen\u00e7 Cumhuriyetimizin ba\u015far\u0131 ve bekas\u0131, Aziz Milletimizin birlik ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu tedbirler ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. Ama Dersim \u00e7ok zor co\u011frafyada ve olduk\u00e7a \u0131ss\u0131z ve bak\u0131ms\u0131z bir ortamda sivil ve masum halk\u0131n; bu isyan\u0131 bast\u0131rma harek\u00e2t\u0131ndan tamamen zarars\u0131z kurtar\u0131lmalar\u0131 da neredeyse imk\u00e2ns\u0131zd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">B\u00fcy\u00fck orman felaketlerinde ya\u015fla kurunun birlikte yanmas\u0131 gibi, b\u00f6ylesi olaylar\u0131n en az zayiatla atlat\u0131lmas\u0131 da olduk\u00e7a zorla\u015fmaktayd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ve hele, yal\u00e7\u0131n ve y\u00fcksek kayal\u0131klardan, gizli ve kuytu ma\u011faralardan, \u00e7ok iyi ni\u015fanc\u0131 olan isyanc\u0131lar\u0131n; arkada\u015flar\u0131n\u0131, komutanlar\u0131n\u0131 ve y\u00fczlerce erat\u0131n\u0131 avlay\u0131p \u00f6ld\u00fcrmeleri \u00fczerine psikolojileri iyice bozulan baz\u0131 subaylar\u0131n, y\u00f6re halk\u0131yla isyanc\u0131lar\u0131 biribirine kar\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131, hatta bunlardan \u00f6n yarg\u0131l\u0131 ve vicdans\u0131z tak\u0131m\u0131n\u0131n, kontrol d\u0131\u015f\u0131 uygulamalarla katliama kalk\u0131\u015fmalar\u0131, bu olaylar\u0131 fecaat ve felaket boyutuna ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Evet, \u0130syanc\u0131lar\u0131n eleba\u015flar\u0131 tamamen d\u0131\u015f ba\u011flant\u0131l\u0131yd\u0131 ve iyice az\u0131tm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Halk, \u00e7aresiz, sahipsiz, bak\u0131ms\u0131z ve korumas\u0131zd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Atat\u00fcrk ise; \u00fclkemizi, Cumhuriyetimizi ve gelece\u011fimizi kurtarma ad\u0131na bu isyanlar\u0131 mutlaka sindirmek ve \u00fczerine gitmek zorundayd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Bu nedenle tarihi facialar ve ac\u0131lar, o g\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131, ihtiya\u00e7lar\u0131 ve taraflar\u0131n ama\u00e7lar\u0131 hesaba kat\u0131larak de\u011ferlendirilmek durumundayd\u0131. Bu gibi olaylar\u0131 duygusall\u0131kla veya siyasi rant amac\u0131yla ka\u015f\u0131mak elbette yanl\u0131\u015ft\u0131 ve yarars\u0131zd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Dersim isyan\u0131nda Ermeni d\u00f6nmelerinin rol\u00fc:<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u0130ttihat ve Terakki d\u00f6neminde k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lan ve y\u00fczlerine g\u00f6zlerine bula\u015ft\u0131r\u0131lan Ermeni hadiseleri ve Tehciri s\u0131ras\u0131nda Dersim\u2019in baz\u0131 verimli b\u00f6lgelerinde ve Elaz\u0131\u011f, Bing\u00f6l, Malatya, Sivas ve Erzincan\u2019\u0131n buraya yak\u0131n y\u00f6relerinde, \u00c7arsancak, Peri, Pertek, Hozat ve \u00c7emi\u015fgezek\u2019te yerle\u015fik bulunan Ermenilerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131, T\u00fcrkiye\u2019den gitmek yerine Alevi g\u00f6r\u00fcnerek, hatta baz\u0131lar\u0131 \u201cdede-seyyit\u201d kisvesine b\u00fcr\u00fcnerek halk\u0131n aras\u0131na kar\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131. Bunun gibi S\u00fcnni kesimlere s\u0131zanlar da vard\u0131. Hatta Ermenilikten Alevili\u011fe ge\u00e7en sonra da gelip Elaz\u0131\u011f\u2019a yerle\u015fen ve S\u00fcnni bir tarikata intisap edip \u015feyhlik y\u00fcr\u00fctenlere bile rastlan\u0131rd\u0131.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu zaten as\u0131rlard\u0131r i\u00e7 i\u00e7e olduklar\u0131 \u201cZazaca\u201dy\u0131 da \u00f6\u011frenip konu\u015fmaktayd\u0131. Dersim Harek\u00e2t\u0131na T\u00fcrk askeri saf\u0131nda bizzat kat\u0131lan; hayat\u0131n\u0131 kurtard\u0131\u011f\u0131 nice Alevi gen\u00e7ler, \u00e7ocuklar ve aileler taraf\u0131ndan \u00f6m\u00fcr boyu kendisine minnet duyulan ve sayg\u0131yla hat\u0131rlanan b\u00fcy\u00fck teyzemin kocas\u0131, Elaz\u0131\u011f \u00d6zel \u0130dare Dairesinden emekli Harputlu Hac\u0131 Ali \u00c7anak\u00e7\u0131 Day\u0131m\u0131z bu ac\u0131 ger\u00e7eklerle ilgili bizlere \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 bilgiler ve an\u0131lar aktarm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Daha \u00f6nce ticari veya dini maksatl\u0131 olarak Harput ve Elaz\u0131\u011f\u2019a s\u0131k\u00e7a gelip gittiklerinden yakinen tan\u0131nan baz\u0131 ileri gelen Ermeni simalar\u0131n Dersim harek\u00e2t\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u201c\u00e7ete reisi\u201d veya \u201cAlevi dedesi\u201d rol\u00fcyle ele ge\u00e7enlere \u00e7ok benzemeleri tan\u0131yanlar\u0131 \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011fa u\u011fratt\u0131\u011f\u0131, ama bunu kimseye inand\u0131ramad\u0131klar\u0131 konu\u015fulmaktayd\u0131. T\u00fcrk Tarih Kurumu Ba\u015fkan\u0131 Prof. Yusuf Halaco\u011flu \u201cTehcir s\u00fcrecinde Ermenilerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Alevili\u011fe ge\u00e7erek b\u00f6lgede kald\u0131klar\u0131 yolunda ellerine resmi ve ciddi belgeler oldu\u011fu\u201d yolunda a\u00e7\u0131klamalar yapm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u0130\u015fte, uzun zaman horlan\u0131p d\u0131\u015flanan Alevi toplumunu ve \u00f6zellikle baz\u0131 a\u011fa ve dede tak\u0131m\u0131n\u0131, T\u00fcrkiye Cumhuriyetine ve Mustafa Kemal\u2019e kar\u015f\u0131 sinsice ve sistemli \u015fekilde k\u0131\u015fk\u0131rtan ve \u0130ngiliz casusu Yahudi Edward Noel gibilerle as\u0131l irtibat ve i\u015fbirli\u011fini sa\u011flayan bu Pakradun Ermeni d\u00f6nmeleri olmaktayd\u0131\u2026<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Hatta \u0130ttihat\u00e7\u0131 Masonlarla i\u015fbirli\u011fi yapan ve Ermeni tehcirinden sonra onlar\u0131n ve sahipsiz halk\u0131n b\u00fct\u00fcn arazilerine el koyup, Cumhuriyet d\u00f6neminde de, Elaz\u0131\u011f ve civar b\u00f6lgelerde derebeylik s\u00fcren ve ne hikmetse hepsi genellikle biribiriyle k\u0131z al\u0131p veren bu zalim-zorba tak\u0131m\u0131n\u0131n da Pakradun (Yahudi as\u0131ll\u0131 Ermeni d\u00f6nmesi) olduklar\u0131 anla\u015f\u0131lmaktayd\u0131.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Yerli Alevi halk\u0131n\u0131n ise, ne s\u0131\u011f\u0131n\u0131p g\u00fcven duyacaklar\u0131 bir devlet otoritesi, ne de ka\u00e7\u0131p kurtulacaklar\u0131 ba\u015fka bir \u00e7areleri bulunmamaktayd\u0131. K\u0131\u015fk\u0131rt\u0131l\u0131p ayaklanan derebeylerinin silahl\u0131 \u00e7etelerine taraf g\u00f6r\u00fcnmek d\u0131\u015f\u0131nda bir se\u00e7enekleri kalmam\u0131\u015ft\u0131. Ve maalesef felaketin en a\u011f\u0131r faturas\u0131 da onlara \u00e7\u0131kacakt\u0131.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">1926 y\u0131l\u0131nda b\u00f6lgede tefti\u015f yapan m\u00fclkiye m\u00fcfetti\u015fi Hamdi Bey&#8217;in Dersim hakk\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 rapor \u00e7ok k\u0131ymetliydi. Bu rapor Seyit R\u0131za\u2019n\u0131n n\u00fcfuzunun her g\u00fcn daha fazla artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 cehalet, ge\u00e7im darl\u0131\u011f\u0131, i\u00e7 ve d\u0131\u015f aldatmalar b\u00f6lgede hakim bulundu\u011fundan halk\u0131n esir gibi dedelik istismar\u0131 ve a\u011falarca insafs\u0131zca kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyordu. <\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Dersimliler aras\u0131nda Alevi S\u00fcnni ayr\u0131m\u0131 baz\u0131 odaklarca kas\u0131tl\u0131 ve planl\u0131 olarak k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lm\u0131\u015f ve onar\u0131lmaz yaralar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu sebeplerin sonucunda, halk mal\u0131n\u0131 ve can\u0131n\u0131 muhafaza i\u00e7in sil\u00e2hlanmaya zorlanm\u0131\u015ft\u0131. Art\u0131k Dersim bir e\u015fk\u0131yal\u0131k yuvas\u0131 halini alm\u0131\u015ft\u0131. Dersim \u00e7eteleri kom\u015fu \u015fehir ve kasabalar\u0131 basarak soymaya ve korku salmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Seyit R\u0131za&#8217;n\u0131n hareketini g\u00fcn\u00fc g\u00fcn\u00fcne takip eden Atat\u00fcrk ve \u0130n\u00f6n\u00fc H\u00fck\u00fcmeti, Dersim halk\u0131n\u0131n civar illerde yapt\u0131\u011f\u0131 e\u015fk\u0131yal\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemek \u00fczere tedbirler ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. Bir evvelki \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131&#8217;ndan da b\u00fcy\u00fck dersler al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Meydana gelecek bir kurt isyan\u0131n\u0131n k\u0131sa s\u00fcrede bast\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in isyan b\u00f6lgesine askeri birliklerin h\u0131zla intikal ettirilmesine \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktayd\u0131. Cumhuriyetin ba\u015f\u0131ndan beri devlet demir yollar\u0131 yap\u0131m politikas\u0131 ana hedef olarak saptanm\u0131\u015ft\u0131. Bu sebeple Dersim kuzeyden Sivas-Erzurum, g\u00fcneyden Malatya-Diyarbak\u0131r demiryollar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 ile emniyet alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Merkeziyet\u00e7ilikten uzakla\u015ft\u0131r\u0131larak b\u00f6lgede Genel M\u00fcfetti\u015flikler kurulmaya ba\u015fland\u0131. Bu te\u015fkil\u00e2t bir \u00e7e\u015fit B\u00f6lge Valili\u011fi durumundayd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u0130lk kurulan Genel M\u00fcfetti\u015flik 1927&#8217;de Diyarbak\u0131r&#8217;da kuruldu. Elaz\u0131\u011f, Hakk\u00e2ri, Siirt, Bitlis bu m\u00fcfetti\u015fli\u011fe ba\u011fland\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u0130kinci Genel M\u00fcfetti\u015flik \u00c7anakkale&#8217;de 1934 y\u0131l\u0131nda kuruldu. \u00c7anakkale, K\u0131rklareli ve Edirne illeri ba\u011fland\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Gene! M\u00fcfetti\u015flik 1935&#8217;de kuruldu. Erzincan, Kars, Artvin, Trabzon ve Erzurum illeri ba\u011fland\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Genel M\u00fcfetti\u015flik 1936&#8217;da kuruldu. Yetki alan\u0131 Dersim, Tunceli ve Bing\u00f6l\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 civar\u0131yd\u0131. Bu d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Genel M\u00fcfetti\u015fli\u011fin \u00d6zelli\u011fi; sivil ve askeri otorite birle\u015ftirilerek, genel m\u00fcfetti\u015f olarak da Abdullah Alpdo\u011fan Pa\u015fa atand\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">G\u00fcneydo\u011fu Anadolu&#8217;ya atanan valiler b\u00f6lgenin kalk\u0131nma ve isyan etmemesi i\u00e7in \u00e7e\u015fitli tedbirler \u00f6neriyorlard\u0131, <\/span><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Elaz\u0131\u011f Valisi ve Tarih\u00e7i Murat Bardak\u00e7\u0131\u2019n\u0131n dedesi Cemal Bardak\u00e7\u0131 teklif olarak:<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">1- Dersim&#8217;de yol bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan derhal karayollar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131,<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">2- B\u00f6lgede okullar a\u00e7\u0131larak halk\u0131n okuryazar duruma getirilmesinin sa\u011flanmas\u0131n\u0131,<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">3- Bay\u0131nd\u0131rl\u0131k hizmetlerinin ba\u015flat\u0131lmas\u0131n\u0131,<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">4- N\u00fcfuzu artan Seyit R\u0131za\u2019n\u0131n ve di\u011fer tehlikeli \u015fah\u0131slar\u0131n Elaz\u0131\u011f\u2019a mecburi isk\u00e2na tabi tutulmas\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015fti:<\/span><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Genel M\u00fcfetti\u015f \u0130brahim Tali Bey ise:<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<ul>\n<li><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Dersim&#8217;in askeri birliklerce ablukaya al\u0131nmas\u0131n\u0131,<\/span><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">H\u0131rs\u0131zl\u0131k ve \u015fekavet yapanlar\u0131n uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131,<\/span><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Dersim&#8217;de kuvvetli askeri birliklerin bulundurulmas\u0131n\u0131,<\/span><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Halk\u0131n evinde sakl\u0131 olan sil\u00e2hlar\u0131n toplan\u0131lmas\u0131n\u0131,<\/span><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Seyid, reis, a\u011fa ve halifelerin b\u00f6lgeden uzakla\u015ft\u0131r\u0131p bat\u0131 illerine yerle\u015ftirilmesini istemi\u015fti<\/span><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Dersim&#8217;in durumu Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131 Mare\u015fal Fevzi \u00c7akmak taraf\u0131ndan da takip edilerek;<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">a) Sil\u00e2hlar\u0131n toplan\u0131lmas\u0131,<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">b) Okullar\u0131n a\u00e7\u0131larak T\u00fcrk\u00e7e e\u011fitim yap\u0131l\u0131p T\u00fcrk dilinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">c) Askeri bir da\u011f livas\u0131n\u0131n Dersim\u2019e ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">d)\u00a0 A\u011fa, \u015feyh vs.&#8217;nin bat\u0131 illerine nakledilip ve arazilerinin halka da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131,<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">e) Yerli memurlar\u0131n bat\u0131ya nakledilmesi ve yerlerine bat\u0131dan en iyi k\u0131ymetli memurlar\u0131n getirilerek g\u00f6rev yapmas\u0131n\u0131 tavsiye etmi\u015fti.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Yukar\u0131da \u00f6ng\u00f6r\u00fclen tedbirler i\u00e7i\u015fleri bakan\u0131 \u015e\u00fckr\u00fc Kaya taraf\u0131ndan titizlikle \u00fczerinde durularak gerekli tedbirler al\u0131nd\u0131. G\u00fcnl\u00fck istihbarat bilgileri Ba\u015fbakan \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc Pa\u015faya ve Cumhurba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Pa\u015fa&#8217;ya h\u0131zla ula\u015ft\u0131r\u0131lmaktayd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u0130\u00e7i\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131 ilk tedbir olarak 2510 say\u0131l\u0131 isk\u00e2n kanununu \u00e7\u0131kard\u0131. Bu kanunla isyan sahas\u0131ndan al\u0131narak ba\u015fka yerlere nakledilecek kimselerin i\u015fleri bu kanun dahilinde yap\u0131lmas\u0131 sa\u011flan\u0131yordu. K\u0131saca isyan edenler bat\u0131 illerine nakledilip da\u011f\u0131t\u0131lacakt\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u0130sk\u00e2n kanunu, ayn\u0131 zamanda bir toprak reformu kanunuydu. Baz\u0131 maddelere Tar\u0131m bakanl\u0131\u011f\u0131 ve Dan\u0131\u015ftay&#8217;ca itiraz sonucu y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmedi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Ta 1945 y\u0131l\u0131nda 4753 say\u0131l\u0131 toprak kanunu \u00e7\u0131kart\u0131lana kadar.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">2576 say\u0131l\u0131 kanunla gizli n\u00fcfuslar\u0131n say\u0131m\u0131, do\u011fan ve \u00f6lenlerin n\u00fcfus idarelerine bildirilmesi hususunun \u015fah\u0131slar ve muhtarlar taraf\u0131ndan bildirilmesi, bildirilmeyenlere ceza verilmesini getirdi. Ayr\u0131ca 1934 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan soyad\u0131 kanunu ile \u015eeyh, Hazret, Seyid, Pa\u015fa, A\u011fa gibi unvanlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 a\u011fal\u0131\u011f\u0131 k\u0131smen k\u00f6reltti. Yine ayn\u0131 y\u0131l \u00e7\u0131kart\u0131lan k\u0131yafet kanununda halk\u0131 s\u00f6m\u00fcren a\u011fa ve \u015feyh vs.&#8217;nin silahlar\u0131 bu suretle ellerinden al\u0131nm\u0131\u015f oldu. 1935 y\u0131l\u0131nda Tunceli ilinin idaresi hakk\u0131ndaki kanunla askeri vali g\u00f6reve ba\u015flad\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Dersim&#8217;deki 91 K\u00fcrt a\u015firet reisi b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgeyi parselleyerek h\u00fckmediyorlard\u0131.\u00a0 \u015eeyh R\u0131za kendisine yak\u0131n bildi\u011fi a\u015firet reislerini kand\u0131rarak ve \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc d\u0131\u015f destekler sayesinde ba\u015faracaklar\u0131na inand\u0131rarak, baz\u0131lar\u0131n\u0131 ise zorla korkutarak isyan\u0131 ba\u015flatt\u0131. \u0130syan sebebi olarak da T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan Dersim&#8217;de kurulacak asayi\u015f karakollar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor ve devletin hakimiyeti alt\u0131na girmek istemiyordu.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u00c7\u00fcnk\u00fc bu karakollar sayesinde h\u0131rs\u0131zl\u0131k, talan ve e\u015fk\u0131yal\u0131k yapamayacaklar\u0131ndan, menfaatleri ve derebeylikleri son bulacakt\u0131.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u0130syan b\u00f6lgesi Zalda\u011f\u0131-Darbo\u011faz-Dajik-Munzur&#8217;un do\u011fusu ile Karacakalen b\u00f6lgesini kaps\u0131yordu. \u015eeyh R\u0131za&#8217;n\u0131n milisleri Kahmutla-Pah aras\u0131ndaki Darbo\u011faz k\u00f6pr\u00fcs\u00fcn\u00fc yakarak Jandarma kuvvetlerine sald\u0131rd\u0131. \u0130syana Bahtiyar, Yukar\u0131 Abbas, Haydaran, \u015eamu\u015fa\u011f\u0131, Kalan, Kurey\u015fan, Yusufhan A\u015firetleri kat\u0131ld\u0131, l&#8217;nci Dersim harek\u00e2t\u0131 22 Ekim 1937 g\u00fcn\u00fc bitti. 2&#8217;nci Dersim harek\u00e2t\u0131 1 Haziran 1937 g\u00fcn\u00fc ba\u015flad\u0131. B\u00f6lgede e\u015fk\u0131yal\u0131k ve talana kesin son vermek gayesiyle yap\u0131ld\u0131. Halk ve askerler b\u00fcy\u00fck zararlara u\u011frad\u0131. Dersim milisleri aileleriyle beraber Munzur etraf\u0131ndaki ma\u011faralara girerek T\u00fcrk askerlerine mermi ya\u011fd\u0131rmalar\u0131, askerinde kar\u015f\u0131 tedbirlere mecbur kalmas\u0131, maalesef \u00e7ok can kayb\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Bu harek\u00e2t da 7 A\u011fustos 1938 g\u00fcn\u00fc \u015eeyh R\u0131za&#8217;n\u0131n teslim olmas\u0131 ile sonu\u00e7land\u0131.. 2&#8217;nci Dersim harek\u00e2t\u0131na ilk kad\u0131n ve sava\u015f pilotumuz rahmetli Sabiha G\u00f6k\u00e7en de u\u00e7a\u011f\u0131yla i\u015ftirak ederek ba\u015far\u0131l\u0131 hizmetlerde bulunmu\u015ftu. Harek\u00e2ta i\u015ftirak eden Alevi K\u00fcrt milis kuvvetleri 6000 ki\u015fi olarak tahmin edilmi\u015fti. 2&#8217;nci Dersim harek\u00e2t\u0131n\u0131n bitmesine m\u00fcteakip derh\u00e2l isk\u00e2n b\u00f6lgesinde 347 aileden 3400 ki\u015fi K\u0131rklareli, Tekirda\u011f, Bal\u0131kesir, Manisa ve \u00c7orum illerine nakledilmi\u015fti. Bu suretle K\u00fcrt vatanda\u015flar\u0131m\u0131z da muhite uyum sa\u011flam\u0131\u015flar 1952 y\u0131l\u0131na kadar huzur i\u00e7inde ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131. Ancak 1950 y\u0131l\u0131nda Demokrat Parti&#8217;nin iktidar olmas\u0131 ile beraber bat\u0131ya ta\u015f\u0131nan kimseler (menkul e\u015fhas)&#8217;in memleketlerine d\u00f6nmesi i\u00e7in 5098 say\u0131l\u0131 kanun \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. Bu kanundan istifade eden \u015fah\u0131slar bulunduklar\u0131 yerlerdeki kendilerine devlet\u00e7e verilen arazi ve tar\u0131m gere\u00e7lerini sat\u0131p kanunun verdi\u011fi haktan yararlanarak s\u00fclisen tren \u00fccretiyle Dersim\u2019e d\u00f6nmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu suretle, belki iyi niyetli baz\u0131 planlar ve sarf olunan paralar bo\u015fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.\u201d<\/span><\/span><a href=\"#_ftn2\"><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">[2]<\/span><\/span><\/a><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">Sonu\u00e7: <\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">Dersim \u0130syan\u0131n\u0131 bast\u0131rma ve b\u00f6lgede asayi\u015fi ve devlet otoritesini sa\u011flama talimatlar\u0131n\u0131 bizzat veren ve titizlikle takip eden, d\u00f6nemin Cumhurba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal\u2019di. Bunu herkes bilmekteydi ve b\u00fct\u00fcn aksi iddialar temelsiz ve ge\u00e7ersizdi.<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">Ama, \u015fu da bir ger\u00e7ek ki, Tunceli halk\u0131n\u0131n ve Alevi vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n hemen hepsi hararetli Atat\u00fcrk\u00e7\u00fclerdi..<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">Ve yine, Dersim harek\u00e2t\u0131n\u0131 bizzat y\u00fcr\u00fcten ve t\u00fcm sorumluluklar\u0131 y\u00fcklenen hem \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc hem de Celal Bayar H\u00fck\u00fcmetleri CHP\u2019liydi. Hatta \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn Atat\u00fcrk taraf\u0131ndan ba\u015fbakanl\u0131ktan al\u0131nma sebeplerinden birisi de, Dersim ve benzerleriyle ilgili yeterli ve gerekli te\u015febb\u00fcslere giri\u015fmemesiydi. <\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">Ama, ayn\u0131 zamanda o g\u00fcnden bu g\u00fcne Alevi karde\u015flerimiz genellikle; s\u00fcrekli ve i\u00e7tenlikli olarak CHP\u2019yi desteklemekteydi..<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">Peki, o zaman Sn. Onur \u00d6ymen\u2019in, amac\u0131ndan sapt\u0131r\u0131lan ve kas\u0131tl\u0131 olarak \u00e7arp\u0131t\u0131lan hat\u0131rlatmalar\u0131na bu denli tepkinin sebebi neydi?<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">Alevi karde\u015flerimiz:<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt;\">\u201cBunlar Atat\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de, CHP\u2019yi de, baz\u0131 sol ve sosyalist \u00f6rg\u00fctleri de sadece bir basamak ve ara\u00e7 olarak kullanmaktad\u0131r. As\u0131l ama\u00e7lar\u0131; Dersim olaylar\u0131n\u0131n intikam\u0131n\u0131 almak ve T\u00fcrkiye Cumhuriyetine darbe vuracaklar\u0131 imk\u00e2n ve f\u0131rsat\u0131 yakalamakt\u0131r\u201d iddialar\u0131n\u0131n birer dayanaks\u0131z iftira ve haks\u0131z isnat oldu\u011funu\u00a0 g\u00f6sterecek tav\u0131rlar sergilemeliydi. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fclkemizde bar\u0131\u015f ve huzuru sa\u011flamak, devletimizi ve cumhuriyetimizi korumak i\u00e7in hepimize \u00e7ok b\u00fcy\u00fck sorumluluklar d\u00fc\u015fmektedir. Art\u0131k \u00e7eli\u015fkili ve \u015f\u00fcphe \u00e7ekici tav\u0131r ve tutumlardan vazge\u00e7ilmeliydi. B\u00f6l\u00fcc\u00fc PKK ve yanda\u015flar\u0131n\u0131n ekme\u011fine asla ya\u011f s\u00fcr\u00fclmemeliydi.<\/span><\/strong><\/p>\n<p> <br clear=\"all\" \/>  <\/p>\n<hr \/>\n<p><a href=\"#_ftnref1\">[1]<\/a> Sadi Ko\u00e7a\u015f. K\u00fcrtlerin K\u00f6keni. \u0130ST. 1999. 148.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\">[2]<\/a> A. Canani G\u00fcrb\u00fcz Mondros\u2019tan Milenyuma T\u00fcrkiye\u2019de \u0130syanlar ve B\u00f6l\u00fcc\u00fc Faaliyetler<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong><span style=\"font-family: arial,helvetica,sans-serif;\"><span style=\"font-size: 18pt;\"> <\/span><\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98],"tags":[],"class_list":["post-1684","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ozel-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1684","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1684"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1684\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1684"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1684"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1684"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}