{"id":1730,"date":"2010-01-24T15:44:11","date_gmt":"2010-01-24T15:44:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2010\/01\/24\/milli-cozum-gonullu-hisbe-ekibidir\/"},"modified":"2010-01-24T15:44:11","modified_gmt":"2010-01-24T15:44:11","slug":"milli-cozum-gonullu-hisbe-ekibidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2010\/subat-2010\/milli-cozum-gonullu-hisbe-ekibidir\/","title":{"rendered":"M\u0130LL\u0130 \u00c7\u00d6Z\u00dcM, \u201cG\u00d6N\u00dcLL\u00dc H\u0130SBE\u201d EK\u0130B\u0130D\u0130R"},"content":{"rendered":"

Milli \u00c7\u00f6z\u00fcm Dergisi; inanc\u0131m\u0131za, Kur\u2019an\u2019a, Resul\u00fcllaha, \u0130slami kurallara, Hak Davas\u0131na ve \u015fahsi manevisi olan Zat\u2019a g\u00f6n\u00fclden ba\u011fl\u0131, ama resmiyette m\u00fcstakil ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir \u201chisbe\u201d ekibidir.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201cEmri bil maruf, nehyi anil m\u00fcnker\u201d, yani iyili\u011fi emredip yerle\u015ftirecek ve k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri nehyedip giderecek bir d\u00fczenin ve dengenin kurulmas\u0131, zul\u00fcm ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn k\u00f6k\u00fcnden kurutulmas\u0131 i\u00e7in, dinen g\u00f6revli ve sorumlu oldu\u011funa inanan m\u00fc\u2019minler olarak, gerekli tebli\u011f, tenkit, tavsiye ve teklif hizmetlerini yapmak ve yerine g\u00f6re sert tazirde bulunmak \u00fczere yola \u00e7\u0131kan Milli \u00c7\u00f6z\u00fcm ekibi, bir dava ve davet g\u00f6n\u00fcll\u00fcleridir.<\/strong><\/span><\/p>\n

Bu g\u00f6rev ve gayretlerin niye ve nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, neyi ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hangi esaslara dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha iyi anlamak i\u00e7in, \u0130slam\u2019daki \u201cHisbe\u201d te\u015fkilat\u0131n\u0131 bilmemiz gerekir.<\/span><\/p>\n

\u201cHisbe\u201d, Arap\u00e7a; hesap g\u00f6rme, hesaba ve sorguya \u00e7ekme, ecir ve sevap kazanmak i\u00e7in zaptiye hizmeti \u00fcstlenme anlamlar\u0131na gelir.<\/span><\/p>\n

Bu kelimeden t\u00fcreyen \u201cihtisab\u201d ise; hesap sormaya yetkili ve g\u00f6revli olma, belediyelerin zab\u0131ta ve kontrol i\u015flerinde \u00e7al\u0131\u015fma demektir.<\/span><\/p>\n

\u201cHisbe\u201dlik (ihtisab) i\u015fleri:<\/strong><\/span><\/p>\n

1) Ya, Resmi<\/strong>\u2019dir: Valilik, kaymakaml\u0131k ve komutanl\u0131k gibi, idari ve askeri g\u00f6revler olabilir.<\/span><\/p>\n

2) Ve ya, Hukuki<\/strong>\u2019dir: Hakim ve savc\u0131lar ve bunlar\u0131n emri alt\u0131ndaki yetkililer olabilir.<\/span><\/p>\n

3) Ya da Hususi (g\u00f6n\u00fcll\u00fc)<\/strong> olarak, Dini ve vicdani bir vecibe sayarak yerine getirilebilir.[1]<\/a><\/span><\/p>\n

\u201cTazir (azarlama, ay\u0131plama, uyarma ve \u201chisbe\u201dlik yapma) cezas\u0131, veliyyul emr (Devlet ve h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkanlar\u0131), b\u00fcy\u00fck umera ve hukema (y\u00fcksek devlet adamlar\u0131, komutanlar ve yarg\u0131 mensuplar\u0131) taraf\u0131ndan tatbik edilebilece\u011fi gibi, vali ceraim (su\u00e7lulara ve fesat\u00e7\u0131lara g\u00f6revli amirler) taraf\u0131ndan da uygulanabilir.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Kezailik (bunun gibi); zevc ve zevcesi hakk\u0131nda ( kar\u0131 koca biri birisine ve \u00e7ocuklar\u0131na) Mevla memluku hakk\u0131nda (patronlar i\u015f\u00e7ileri, m\u00fcd\u00fcrler memurlar\u0131na kar\u015f\u0131)\u2026<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Ve her M\u00fcsl\u00fcman, bilfiil yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir ma\u2019siyetten (k\u00f6t\u00fcl\u00fck, haks\u0131zl\u0131k, ahlaka ve kanuna ayk\u0131r\u0131l\u0131ktan) dolay\u0131 usul\u00fc dairesinde (g\u00f6n\u00fcll\u00fc muhtesib ve tebli\u011fci olarak) tazirde (tenkit ve takbihte \u2013 kabahatini s\u00f6yleme) bulunabilir.\u201d[2]<\/strong><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

A- Hisbe Te\u015fkilat\u0131n\u0131n Do\u011fu\u015fu ve Fonksiyonlar\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n

Sistematik yap\u0131s\u0131na \u0130slam\u00ee ilk te\u015fkilatlanma d\u00f6nemi olan Halife I, \u00d6mer (r.a.) (Hicri 13-23, Miladi 634-643 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda halifelik yapm\u0131\u015ft\u0131r) zaman\u0131nda kavu\u015fan Hisbe te\u015fkilat\u0131 hemen hemen b\u00fct\u00fcn \u0130slam devletlerinde ya ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir m\u00fcessese olarak ya da kaza makam\u0131n\u0131n g\u00f6revleri aras\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 bilinir. Bu te\u015fkilat Osmanl\u0131lara kadar gelmi\u015f, Osmanl\u0131larda \u0130htisab A\u011fal\u0131\u011f\u0131, \u0130htisab Eminli\u011fi, \u0130htisab Naz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 gibi isimlerle an\u0131larak nihayet Hicri 1271\/1854’de la\u011fvedilerek “\u015eehremaneti\u201dne (belediye reisli\u011fine) tebdil edilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

a) Hisbe te\u015fkilat\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n

Hisbe kelimesi; hesap etmek, \u00f6l\u00e7mek ve takdir etmek anlamlar\u0131na geldi\u011fi gibi bu kelimeden t\u00fcretilmi\u015f olan \u0130htisab kelimesi de; ink\u00e2r etmek \/ reddetmek, \u00e7irkin bir i\u015fi ho\u015f g\u00f6rmeyip engellemek anlamlar\u0131na gelir. Ayr\u0131ca g\u00fczel tedbir almak ve g\u00f6zetmek, muhasebe etmek anlamlar\u0131 da verilir. Terim olarak \u0130slam f\u0131kh\u0131ndaki anlam\u0131 ise: terk edilen iyi i\u015fleri emretmek, ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7irkin fiillerden sak\u0131nd\u0131r\u0131p nehyetmektir.<\/span><\/p>\n

Hisbe te\u015fkilat\u0131; kayna\u011f\u0131n\u0131 Kur’\u00e2n-\u0131 Kerimin “Sizden hayra \u00e7a\u011f\u0131ran, iyili\u011fi emreden ve k\u00f6t\u00fcl\u00fckten nehyeden bir topluluk bulunsun.”<\/strong> (Ali \u0130mran: 104), “Siz insanl\u0131k i\u00e7in (meydana) \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f hay\u0131rl\u0131 bir \u00fcmmetsiniz; iyili\u011fi emreder\/marufu emreder, fenal\u0131ktan\/m\u00fbnkerden al\u0131korsunuz ve Allah’a inan\u0131rs\u0131n\u0131z\u2026”<\/strong> (Ali \u0130mran: 110) ve “Onlar Allah’a ve \u00e2hiret g\u00fcn\u00fcne inan\u0131rlar; iyili\u011fi emreder, k\u00f6t\u00fcl\u00fckten menederler, hay\u0131rl\u0131 i\u015flere ko\u015fu\u015furlar, i\u015fte bunlar s\u00e2lih insanlardand\u0131rlar.” <\/strong>(Ali \u0130mran: 114) “M\u00fcmin erkeklerle m\u00fcmin kad\u0131nlar\u0131n da bir k\u0131sm\u0131, bir k\u0131sm\u0131n\u0131n velileridir, (dostlar\u0131 ve yard\u0131mc\u0131lar\u0131d\u0131r). Onlar, iyili\u011fi emreder; k\u00f6t\u00fcl\u00fckten al\u0131 korlar, namaz\u0131 dosdo\u011fru k\u0131larlar. Zek\u00e2t\u0131 verirler, Allah ve Resul\u00fcne itaat ederler. \u0130\u015fte onlara Allah rahmet edecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah Azizdir, hikmet sahibidir.” <\/strong>(Tevbe: 71) “\u0130srailo\u011fullar\u0131ndan k\u00e2fir olanlar, Davud ve Meryem o\u011flu \u0130sa’n\u0131n diliyle lanetlenmi\u015flerdir. Bunun sebebi s\u00f6z dinlememeleri ve s\u0131n\u0131r\u0131 a\u015fmalar\u0131d\u0131r.” “Onlar, i\u015fledikleri k\u00f6t\u00fcl\u00fckten, birbirini vazge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fmazlard\u0131. Andolsun yapt\u0131klar\u0131 ne k\u00f6t\u00fcd\u00fcr!”<\/strong> (Maide: 78-79) gibi ayetleriyle “Sizden kim bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck g\u00f6r\u00fcrse onu eliyle d\u00fczeltsin, buna g\u00fcc\u00fc yetmezse diliyle (ikaz ve nasihat etsin), buna da g\u00fcc\u00fc yetmezse kalbiyle (nefret etsin). Bu (sonuncusu) da iman\u0131n en zay\u0131f\u0131d\u0131r.\u201d<\/strong> hadisinden alan dini ve vicdani bir g\u00f6revdir. Bu g\u00f6revi \u0130slam’da ilk yapan da Hz. Peygamberimizdir. Efendimiz, pazarda y\u00fcr\u00fcrken bu\u011fday satan birisinin yan\u0131na gelir ve elini bu\u011fday y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131n i\u00e7ine dald\u0131r\u0131r, eline \u0131slakl\u0131k gelir. Durumu zahireciye sorar. Ya\u011fmurdan \u0131sland\u0131\u011f\u0131, cevab\u0131n\u0131 al\u0131r. Bunun \u00fczerine “\u0130nsanlar\u0131n g\u00f6rebilmesi i\u00e7in alt k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00fcste ni\u00e7in getirmedi\u011fini sorar ve “Bizi aldatan bizden de\u011fildir”<\/strong> buyurdu\u011fu sahih hadislerle haber verilmektedir.<\/span><\/p>\n

Yine Hz. Peygamberin \u00d6mer b. Hattab’\u0131 ve Semra binti Nuheykil el-Esediyye ismindeki bir kad\u0131n\u0131 Medine \u00e7ar\u015f\u0131s\u0131n\u0131, Said b. Said el-As’\u0131 Mekke \u00e7ar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 kontrol i\u015finde g\u00f6revlendirdi\u011fi, yani muhtesib tay\u0131n etti\u011fi; Halife \u00d6mer b. Hattab’\u0131n Abdullah b. Utbe, Said b. Yezid, Semra bint-i Nuheykil’i ve \u00dcmm\u00fc \u015eifa el-Ensariyyeyi Medine pazar\u0131na muhtesib olarak g\u00f6revlendirdi\u011fi bilinmektedir. \u0130simleri ge\u00e7en iki kad\u0131n\u0131n yine ayr\u0131ca kad\u0131nlarla ilgili i\u015flerde g\u00f6revlendirildi\u011fi muhtemeldir. Hz. Peygamber Efendimizin ikinci halifesi Hz. \u00d6mer\u2019in, ta o d\u00f6nemde \u00e7ar\u015f\u0131 Pazar hizmetlerinde ve belediye zab\u0131ta i\u015flerinde M\u00fcsl\u00fcman han\u0131mlar\u0131 memur olarak g\u00f6revlendirdikleri halde, sonradan takva perdesi alt\u0131nda, han\u0131mlar\u0131 evlere hapseden zihniyetin yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 bellidir.<\/strong> B\u00fct\u00fcn halife ve devlet idarecilerinin Hz. Peygamberden ba\u015flayarak bu g\u00f6revi \u00fcstlendi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Bu yolda kendilerine uzak yerlerden gelen \u015fik\u00e2yetleri de\u011ferlendirmi\u015flerdir. Halife II. \u00d6mer b. Abd\u00fclaziz (Hicri 99-101, Miladi 717-719) y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda halifelik yapm\u0131\u015ft\u0131r). M\u0131s\u0131r’daki g\u00f6revlisinden; \u201cy\u00fck hayvanlar\u0131na ta\u015f\u0131yabileceklerinden fazla y\u00fck y\u00fcklenildi\u011fini haber ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun engellenmesini isterken yine y\u0131k\u0131lmaya y\u00fcz tutmu\u015f bir duvar\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 halinde tavuklar\u0131n\u0131n zarar g\u00f6rece\u011finden bunun \u00f6nlenmesini isteyen bir kad\u0131n\u0131n \u015fik\u00e2yetini de gidermesini\u201d istemi\u015f ve bu b\u00f6lgeye halka duyurulmak \u00fczere bir tamim g\u00f6ndermi\u015ftir. Bu te\u015fkilat\u0131n Bizansl\u0131lardan al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dair iddialar tutars\u0131z oldu\u011fu gibi insanlar\u0131n iyi olan i\u015flerde birle\u015fmesi de akla ve mant\u0131\u011fa ayk\u0131r\u0131 bir durum de\u011fildir. Ayr\u0131ca \u0130htisab M\u00fcessesesi yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere Kur’an\u2019\u0131n y\u00f6nlendirici emirlerinin gere\u011fidir.<\/span><\/p>\n

b) Hisbe te\u015fkilat\u0131n\u0131n fonksiyonlar\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n

“Marufu emretmek, m\u00fcnkerden sak\u0131nd\u0131rmak” h\u00fckm\u00fc; her M\u00fcsl\u00fcman\u0131 ba\u011flay\u0131c\u0131 bir emirse de Muhtesib i\u00e7in bu bir g\u00f6revdir.<\/span><\/p>\n

Muhtesib’in otoriter, adil, g\u00f6r\u00fc\u015f sahibi, sab\u0131rl\u0131, diren\u00e7li, dayan\u0131kl\u0131, dinde sa\u011flam olmas\u0131, a\u00e7\u0131k m\u00fcnkerleri (k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri) bilmesi gerekir. Hisbe, kaza\u00ee h\u00fck\u00fcmlerle mezalim ahk\u00e2m\u0131 aras\u0131nda vas\u0131ta olup kad\u0131’n\u0131n sahas\u0131na m\u00fcdahale edemedi\u011fi gibi g\u00f6revi d\u0131\u015f\u0131ndaki i\u015flere de kar\u0131\u015famaz. Onun prensibi Emri bil maruf, nehyi anil m\u00fcnker\u201d yapmakt\u0131r. \u0130yi olan i\u015fleri emretmek ve k\u00f6t\u00fc olar\u0131 i\u015flerden al\u0131koymakt\u0131r. Bu anlamda korunmas\u0131 gereken \u00fc\u00e7 hukuk s\u00f6z konusu olur.<\/span><\/p>\n

1- Allah’\u0131n hukuku; Halk\u0131n ibadetlerine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve k\u00f6t\u00fc ahlak ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 b\u0131rakmas\u0131n\u0131 temin etmektir.<\/span><\/p>\n

2- \u0130nsanlar\u0131n hukuku (Amme Hukuku): Al\u0131\u015f-veri\u015fte ve insan ili\u015fkilerinde uyulmas\u0131 gereken prensiplere riayet etmektir.<\/span><\/p>\n

3- Allah’\u0131n ve insanlar\u0131n m\u00fc\u015fterek hukuku: Yani amme hukuku ve sosyal faaliyetler bu cinstendir.<\/span><\/p>\n

Bu a\u00e7\u0131klamalar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda muhtesibin, kad\u0131 ve mezalim hakiminden farkl\u0131 ve ayr\u0131 olan g\u00f6revleri \u015funlard\u0131r:<\/span><\/p>\n

a) \u00d6l\u00e7\u00fc ve tart\u0131 eksikli\u011fini, hile, aldatma \u015fik\u00e2yetlerine bakmak,<\/span><\/p>\n

b) Vakti gelmi\u015f vadesi dolmu\u015f borcu \u00f6demeyenleri uyarmak,<\/span><\/p>\n

c) Kusurlu, sahte mal satmay\u0131, k\u00f6t\u00fc ve kalitesiz \u00fcretim yapmay\u0131, paran\u0131n de\u011feriyle oynamay\u0131, kimyev\u00ee usullerle bozuk ve d\u00fc\u015f\u00fck kaliteli mal \u00fcretmeyi ve satmay\u0131, fiyatlarla oynamay\u0131,\u00a0 ihtik\u00e2r yapmay\u0131 adet edinenlerle u\u011fra\u015fmak,<\/span><\/p>\n

d) Sa\u011fl\u0131\u011fa zararl\u0131 g\u0131da \u00fcretmeye ve satmaya engel olmak,<\/span><\/p>\n

e) Al\u0131\u015f-veri\u015f merkezleri olan \u00e7ar\u015f\u0131 ve pazarlar\u0131, \u015fehirleraras\u0131 yollar\u0131n giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131, kervanlar\u0131n dinlenme ve hareket yerlerini dola\u015farak kontrol etmek ve m\u00fcnker fiillere m\u00fcdahalede bulunmak,<\/span><\/p>\n

f) Geceleri sokaklar\u0131 kontrol etmek, halk\u0131n evlerinin mahremiyetini sa\u011flamak,<\/span><\/p>\n

g) \u00c7evreyi g\u00f6zetmek yollara \u00e7\u00f6p ve art\u0131klar\u0131n at\u0131lmas\u0131n\u0131 ve in\u015faat yap\u0131lmas\u0131n\u0131, yap\u0131lan in\u015faatlar\u0131n di\u011fer fertlere ve ammeye zarar vermesine f\u0131rsat tan\u0131mamak,<\/span><\/p>\n

h) Hayvanlara,\u00a0 gemilere ve di\u011fer vas\u0131talara a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fckleme yapmaya engel olmak,\u00a0\u00a0 k\u00f6t\u00fc hava \u015fartlar\u0131nda yola \u00e7\u0131kmay\u0131 \u00f6nlemek,<\/span><\/p>\n

i) Sihirbazl\u0131k, hokkabazl\u0131k, b\u00fcy\u00fcc\u00fcl\u00fck ve falc\u0131l\u0131k yapanlar\u0131 cezaland\u0131rmak,<\/span><\/p>\n

j) D\u0131\u015far\u0131da ve bilhassa hamamlarda avret yerlerini a\u00e7anlar\u0131 yasaklamak,<\/span><\/p>\n

k) \u00c7ar\u015f\u0131, yol ve sokak temizli\u011fini sa\u011flamak, cenaze i\u015flerine bakmak ve halk\u0131n di\u011fer sosyal faaliyetlerini kontrol edip kolayla\u015ft\u0131rmak,<\/span><\/p>\n

l) Yasak ticar\u00ee anla\u015fmalara mani olmak, halk\u0131 yasalar ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri hakk\u0131nda ayd\u0131nlatmak,<\/span><\/p>\n

m) Okullar\u0131 ziyaret ederek \u00f6\u011fretmenlerin \u00f6\u011frencileri d\u00f6venleri ve hakaret edenleri uyarmak<\/span><\/p>\n

n) Sahte meslek sahiplerini menetmek,<\/span><\/p>\n

o) Fakir yolcular\u0131 bar\u0131nd\u0131rmak gibi pek \u00e7ok g\u00f6revleri say\u0131labilir.<\/span><\/p>\n

Muhtesip g\u00f6revini yaparken \u015fu a\u015famalar\u0131 izler: <\/strong><\/span><\/p>\n

1- Tarif etme, \u00f6\u011f\u00fct ve nasihat verme, Allah korkusunu hat\u0131rlatma,<\/span><\/p>\n

2- B\u00fct\u00fcn bunlardan sonra a\u015f\u0131r\u0131 gitmeden s\u00f6zle incitme, bizzat yanl\u0131\u015f\u0131 d\u00fczeltme, eziyet vermekle tehdit etme,<\/span><\/p>\n

3- O da olmazsa azarlama, \u015fik\u00e2yet etmekle uyarma ve tazir cezas\u0131 uygulama<\/span><\/p>\n

4- Ve resmi g\u00f6revli ve yetkili ise nihayette silah ve yard\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131 kullanma gibi…<\/span><\/p>\n

B- T\u00fcketiciyi koruma kurallar\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n

Hisbe te\u015fkilat\u0131n\u0131n fonksiyonlar\u0131 aras\u0131nda say\u0131lan \u201ct\u00fcketiciyi koruma\u201d prensipleri \u00f6nemli bir yere sahiptir. Bunlar: kalite kontrol hizmetleri ve k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri \u00f6nleme giri\u015fimleridir.\u00a0 Fiyat k\u0131z\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n (nece\u015f) engellenmesi, \u00f6l\u00e7\u00fc ve tart\u0131 denetimi, pazar d\u0131\u015f\u0131nda mal\u0131 kar\u015f\u0131lay\u0131p, \u015fehirlinin aldat\u0131p ucuza kapatt\u0131\u011f\u0131 mal\u0131 k\u00f6yl\u00fc ad\u0131na sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n (simsarl\u0131k) \u00f6nlenmesi, karaborsac\u0131l\u0131k, tekelcilik ve mal biriktirme yasa\u011f\u0131 olarak tespit edilmi\u015ftir.[3]<\/a><\/span><\/p>\n

1- Hisbe’nin tarifi ve g\u00f6rev alan\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n

Medine’deki \u0130sl\u00e2m Devletinin kurulmas\u0131 \u00fczerine; Hz. Peygamberimizi (s.a.v.) bekleyen vazifelerden birisi de yeni devletin m\u00fcesseselerini yeniden \u015fekillendirip kurmak, davran\u0131\u015f normlar\u0131 koymak ve bu normlar\u0131n ikame ve idamesi i\u00e7in gerekli d\u00fczenlemelerde bulunmakt\u0131. Zira m\u00fc\u015frik bir k\u00fclt\u00fcrden kaynaklanmas\u0131 nedeniyle cidd\u00ee de\u011fi\u015fime ihtiya\u00e7 g\u00f6steren cahiliye normlar\u0131, vahdet, risalet ve \u00e2hiret temellerine dayal\u0131 \u0130sl\u00e2m\u00ee d\u00fcstura adapte olamazd\u0131. Tabiat\u0131yla, muteber olan baz\u0131 \u00e2det ve de\u011ferler aynen b\u0131rak\u0131l\u0131rken, baz\u0131lar\u0131 da tadil ve tebdil edilerek \u0130slam toplumunun k\u00fclt\u00fcrel b\u00fcnyesine uydurulmaktayd\u0131. Gayet h\u0131zl\u0131 i\u015fleyen bu s\u00fcre\u00e7, be\u015fer ahvalinin yek\u00fbnuna hitap edecek kadarda kapsaml\u0131yd\u0131. \u00d6yle ki \u0130SLAM D\u00dcZEN\u0130 sofra adab\u0131 gibi en c\u00fczi \u015feylerden diplomasi ilkelerine kadar hi\u00e7bir \u015feyi kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakmam\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/p>\n

Hz. Peygamberimiz (s.a.v.), her hususla ilgili olarak vazetti\u011fi ahk\u00e2m\u0131n k\u00f6kle\u015fmesi i\u00e7in \u201cEmri bil maruf, nehyi anil m\u00fcnker\u201d (iyili\u011fi emretme, k\u00f6t\u00fcl\u00fckten al\u0131koyma) yap\u0131lmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fini de \u00e7e\u015fitli hadisleriyle vurgulam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u0130\u015fte \u201cEmri bil maruf, nehyi anil m\u00fcnker\u201d esas\u0131na dayal\u0131 olan hisbe te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131n g\u00f6rev alan\u0131 da temelde \u00fc\u00e7 ana ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda toplanabilecek bir\u00e7ok hususu kapsamaktad\u0131r. Bunlar:<\/span><\/p>\n

a) Allah haklar\u0131,<\/span><\/p>\n

b) Kul (temel insan) haklar\u0131,<\/span><\/p>\n

c) Amme (toplumda bar\u0131\u015f ve hay\u0131rda yar\u0131\u015f) haklar\u0131.<\/span><\/p>\n

Birinci grup ibadetlerin zaman\u0131nda edas\u0131n\u0131n, cuma ve bayram namazlar\u0131n\u0131n ifas\u0131n\u0131n, camilerin bak\u0131m-onar\u0131m\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, ibadetlerde bidatlerin, alen\u00ee ihl\u00e2llerin menedilmesi, muamel\u00e2tta fasit-bat\u0131l akitlerin, hile ve aldatmacalar\u0131n \u00f6nlenmesi, haramlar\u0131n i\u015flenmesinin engellenmesi vb. gibi din\u00ee faaliyetleri i\u00e7ermektedir. \u0130kinci grup, yol, su, cami, savunma sistemi ve benzeri alt yap\u0131 hizmetlerinin g\u00f6r\u00fclmesi, kom\u015fu haklar\u0131na tecav\u00fcz\u00fcn \u00f6nlenmesi gibi kamu i\u015fleri; \u00f6l\u00e7\u00fc-tart\u0131 \u00e2letlerinin denetimi ve muamel\u00e2tta hukuka riayetin temini gibi pazar i\u015fleriyle al\u00e2kadard\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise, dul veya bo\u015fanm\u0131\u015f kad\u0131nlar\u0131n iddetlerinin, yetim, k\u00f6le ve hayvan haklar\u0131n\u0131n g\u00f6zetilmesi yan\u0131nda, yollarla caddelerin temiz ve geceleri ayd\u0131nl\u0131k tutulmas\u0131, kamu maslahat\u0131na zararl\u0131 in\u015faatlar\u0131n menedilmesi gibi belediyecilik faaliyetleriyle ve genel d\u00fczenin Adil sistemin muhafazas\u0131yla ilgilidir.<\/span><\/p>\n

2- Te\u015fkilat Yap\u0131s\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n

Halife \u00d6mer b. el-Hatt\u00e2b d\u00f6neminde tam te\u015fkilatl\u0131 bir yap\u0131ya kavu\u015ftu\u011fu fikrinin umumi kabul g\u00f6rmesine ra\u011fmen hisbe m\u00fcessesesinin teorik temelleri de, di\u011fer bir\u00e7ok \u015feyde oldu\u011fu \u00fczere daha Hz. Peygamber (s.a.v.) zaman\u0131nda at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bununla kal\u0131nmayarak, nispeten basit g\u00f6r\u00fcnse bile, Hz. \u00d6mer d\u00f6nemindeki muadili i\u00e7in \u00f6rnek te\u015fkil edecek te\u015fkil\u00e2tl\u0131 bir yap\u0131n\u0131n prototipi de olu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi bu te\u015fkilat\u0131n elemanlar\u0131n\u0131 inceleyelim:<\/span><\/p>\n

a) \u0130lk Muhtesib Hz. Peygamber (s.a.v.)<\/strong><\/span><\/p>\n

Vazetti\u011fi iktisad\u00ee h\u00fck\u00fcmlerin tatbikini yerinde denetlemek i\u00e7in bizzat kendisi s\u0131k s\u0131k pazar kontrollerine \u00e7\u0131kan ve gayri me\u015fru davran\u0131\u015flara y\u00f6nelenlere an\u0131nda m\u00fcdahale edip gerekli uyar\u0131 ve a\u00e7\u0131klamalarda bulunan Hz. Peygamberimiz (s.a.v.), bu y\u00f6n\u00fcyle, \u0130slam tarihinin ilk muhtesibi olarak de\u011ferlendirilmektedir.<\/strong><\/span><\/p>\n

Mutat denetimlerinden birisinde: simsarlara u\u011frayan Res\u00fblullah (s.a.v.), onlara daha g\u00fczel bir isimle hitap ederek \u015f\u00f6yle buyurdu: \u201cEy t\u00fcccar toplulu\u011fu! Al\u0131\u015fveri\u015fler esnas\u0131nda \u00e7ok\u00e7a yemin ve bo\u015f laf edilir, bunun i\u00e7in sadakaya sar\u0131l\u0131n\u0131z.\u201d Yine bir defas\u0131nda, \u015eam’dan gelirken yan\u0131nda ticaret maksad\u0131yla bir tulum i\u00e7ki getiren \u015farap taciri Keys\u00e2n’a: “Ey Keys\u00e2n! Senin arkandan i\u00e7ki haram k\u0131l\u0131nd\u0131” diye uyard\u0131. Bunun \u00fczerine, Keys\u00e2n, i\u00e7ki tulumunun yan\u0131na giderek aya\u011f\u0131yla vurup d\u00f6k\u00fcverdi.\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n

Bu hadiseler de, Hz. Peygamber (s.a.v.)’in \u00e7ar\u015f\u0131 ve pazarlardaki denetimleri esnas\u0131nda her meslek ehline kendi i\u015fiyle ilgili emir ve direktifler verip gerekli uyar\u0131larda bulundu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/strong><\/span><\/p>\n

Hz. Peygamber (s.a.v.), baz\u0131 \u00f6rneklerini sundu\u011fumuz fiili denetimleri yan\u0131nda, kendisine yap\u0131lan \u015fik\u00e2yet ve m\u00fcracaatlar\u0131 da de\u011ferlendirir, sorular\u0131 cevapland\u0131r\u0131rd\u0131. Yukar\u0131da zikri ge\u00e7en narh hadisi bunun misallerindendir. Bir ba\u015fka misal: \u00d6nceleri H\u0131ristiyan iken Medine’ye gelip M\u00fcsl\u00fcman olan Seym\u00fbre (Seym\u00e2, S\u00eem\u00e2) el-Belk\u00e2vi, Belk\u00e2’dan Medine’ye bu\u011fday getirmi\u015fti. Gerisini kendisinden dinleyelim: “(Bu\u011fday\u0131) satt\u0131k ve hurma sat\u0131n almak istedik, ancak bize engel oldular, Bunun \u00fczerine Res\u00fblullah (s.a.v.)’a geldik. (\u015eik\u00e2yetimizi dinleyen Res\u00fblullah (s.a.v.) bizi engelleyenlere \u015f\u00f6yle buyurdu: “Sahip oldu\u011funuz bu hurman\u0131n pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131na mukabil \u015fu bu\u011fday\u0131n ucuzlu\u011fu neyinize yetmiyor? B\u0131rak\u0131n g\u00f6t\u00fcrs\u00fcnler.”<\/strong><\/span><\/p>\n

Daha sonra ferd\u00ee mesuliyetleri \u00e7o\u011falan Hz. Peygamber (s.a.v.), teknik a\u00e7\u0131dan kalifiye baz\u0131 elemanlar\u0131, muhtelif esnaf ve sanatk\u00e2rlar\u0131n i\u015flerini tefti\u015f etmek \u00fczere resm\u00ee memur olarak g\u00f6revlendirmi\u015ftir.<\/strong><\/span><\/p>\n

b) Di\u011fer Muhtesipler<\/strong><\/span><\/p>\n

Daim\u00ee resm\u00ee g\u00f6revliler<\/strong><\/span><\/p>\n

Hz. Peygamber (s.a.v.) taraf\u0131ndan resmen tayin edilen bu muhtesiplerden \u00fc\u00e7 erkek ve iki kad\u0131n olmak \u00fczere sadece be\u015finin ad\u0131n\u0131 bilebilmekteyiz:<\/span><\/p>\n

Erkekler: <\/strong>Sa\u00eed b.el-\u00c2s b. Umeyye: Mekke muhtesibi.<\/span><\/p>\n

Abdullah b. Sa\u00eed b. U\u015fayha b. el-\u00c2s: Medine muhtesibi.<\/span><\/p>\n

\u00d6mer b, el-Hatt\u00e2b: Medine, muhtesibi olarak g\u00f6revlendirilen Hz. \u00d6mer g\u00f6reve \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman elinde bir k\u0131rba\u00e7 ta\u015f\u0131r, onunla hak edene vururdu.<\/span><\/p>\n

Kad\u0131nlar:<\/strong> Semra bt. Nuheyki’l-Esediyye:<\/strong><\/span><\/p>\n

Medine muhtesibi olarak g\u00f6revlendirilen bu han\u0131m da \u00e7ar\u015f\u0131 pazar dola\u015f\u0131r, \u201cEmri bil maruf, nehyi anil m\u00fcnker\u201d yapard\u0131. Aksi davran\u0131\u015fta bulunanlar\u0131 elinde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bir kam\u00e7\u0131 ile menederdi. Onun b\u00f6yle davranmas\u0131, resmen bu \u00e7e\u015fit i\u015flerle vazifelendirilmi\u015f olmas\u0131na del\u00e2let etse gerektir.<\/span><\/p>\n

\u015eif\u00e2 bt. Abdullah:<\/strong> Res\u00fblullah (s.a.v.) taraf\u0131ndan baz\u0131 pazar i\u015flerinde g\u00f6revlendirilmi\u015ftir. Baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re ise bu vazifelendirme i\u015fi Hz. \u00d6mer’in halifeli\u011fi d\u00f6neminde cereyan etmi\u015ftir. Ancak Hz, \u00d6mer’in, bu han\u0131m\u0131, Res\u00fblullah (s.a.v.)’\u0131n verdi\u011fi vazife ile g\u00f6revlendirmeye devam etmi\u015f olmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/span><\/p>\n

Son ikisinin g\u00f6rev alan\u0131, \u00e7ar\u015f\u0131 ve pazarlara, gerek al\u0131c\u0131 gerekse sat\u0131c\u0131 olarak gelen han\u0131mlara y\u00f6nelik olabilir. Zira o d\u00f6nemde pazarc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fan bir\u00e7ok han\u0131m\u0131n isimleri kaynaklar\u0131m\u0131zda zikredilmektedir. Mesel\u00e2: Esma bt. Muharribe (o\u011flu Abbas b. Abdullah’\u0131n Yemenden g\u00f6nderdi\u011fi \u0131triyat\u0131 satard\u0131). Havle bt. Suveyb, S\u00e2’ib b. el-Akra’n\u0131n validesi Muleyke, Kayletu’1-Enm\u00e2riyye vb. gibi.<\/span><\/p>\n

Ben\u00fb Kaynuk\u00e2 Pazar\u0131’n\u0131n kuyumcular \u00e7ar\u015f\u0131s\u0131nda bir M\u00fcsl\u00fcman han\u0131m\u0131n namusuna y\u00f6neltilen sald\u0131r\u0131, al\u0131\u015f veri\u015fe \u00e7\u0131kan han\u0131mlar\u0131n ba\u015f\u0131na gelebilecek menfur davran\u0131\u015flar\u0131n imkan dahilinde oldu\u011funa ve emniyet i\u00e7inde al\u0131\u015f veri\u015f yapabilmeleri i\u00e7in baz\u0131 tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fine del\u00e2let eden en me\u015fhur hadiselerden birisidir.[4]<\/a><\/span><\/p>\n

\u0130htisap m\u00fcesseseleri ve \u201csiyaseti \u015fer\u2019iyye\u201c kavram\u0131: <\/strong><\/span><\/p>\n

913: \u0130slam ceza hukuku te\u015fkilat\u0131nda bir de \u201cihsab = hisbe\u201d memurlu\u011fu vard\u0131r ki, buda bir nevi belediye zab\u0131tas\u0131 ve ahlaki muhafaza mahiyetindedir. Bu memuriyeti haiz olan zata: \u201cMuhtesib\u201d denir. S\u0131fat\u0131 memuriyetine de \u201cvelayeti hisbe\u201d ad\u0131 verilir ki, vazifeleri pek \u00e7e\u015fitlidir.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

914: Muhtesibler, \u00f6zel izinli ve yetkili olmad\u0131k\u00e7a h\u00fckme salahiyetdar olamazlar, yaln\u0131z idar\u00ee, i\u00e7tima\u00ee, iktisad\u00ee bir tak\u0131m i\u015flere ve mesela: al\u0131\u015f veri\u015f muamelelerine, f\u0131rt\u0131nal\u0131 ve gayri m\u00fcsait zamanlarda gemilerin denizlere a\u00e7\u0131lmamas\u0131na veya bu gibi nakil vas\u0131talar\u0131na istiablar\u0131ndan ziyade y\u00fck y\u00fcklenilmesine nezaret eder, terk edildi\u011fi zahir olan maruf ile emr, irtik\u00e2b edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclen m\u00fcnkeratdan nehy vazifesini yerine getirir.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

915: Muhtesibler di\u011fer idare amirleri \u00f6rfe uygun birtak\u0131m tedbirler al\u0131p intizam ve inzibat \u00e7areleri bulurlar ki, bunlar\u0131n bu husustaki i\u00e7tihatlar\u0131na birer \u201ci\u00e7tihad\u0131 \u00f6rfi\u201d nam\u0131 verilir.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

916: \u0130htisab m\u00fcessesesi, h\u00fck\u00fcmlerin tatbiki ve zul\u00fcmlerin \u00f6nlenmesi aras\u0131nda bire vas\u0131ta v\u00fccuda getirmi\u015ftir.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Muhtesiblerin mevkii, hakimlerin mevkii gibi h\u00fck\u00fcmden, nasfetden = temini adaletten ibaret de\u011fildir. Belki memleket dahilinde nizam ve intizam y\u00fcr\u00fct\u00fclmesine yasak edilen \u015feylerin i\u015flenmesine nezaretten, rehberlikten ibarettir.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

917: Muhtesibler, bilhassa bor\u00e7 hususunda g\u00f6sterilen ihmalleri, yollar\u0131 ihlal edecek in\u015faata, al\u0131\u015fveri\u015flerdeki hileye meydan vermeme\u011fe g\u00f6revlidir. Zahir olan m\u00fcnkerattan, muharremat\u0131 \u015fer\u2019iyeden dolay\u0131 Ta\u2019zir icraya yetkilidir.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

919: Siyasete gelince bu fukahan\u0131n \u0131slahat\u0131nca ta\u2019zirden, yani: had cezalar\u0131n\u0131n alt\u0131nda bulunan te\u2019dib ve tekliften ibarettir. Bu halde siyaset ile ta\u2019zir biri birine ba\u011fl\u0131 demektir. Bu cihetledir ki, \u201cKitab\u0131 ta\u2019zir, ahk\u00e2m\u0131 siyasetiyyesi m\u00fctekeffildir\u201d (yani toplumu uyarma; adalet, ahlak ve asayi\u015fi koruma, siyasilerin ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc hizmet erlerinin en \u00f6nemli g\u00f6revidir)<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

920: Be\u015feriyetin salah ve intizam\u0131 (toplumun huzur ve bar\u0131\u015f ortam\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131) i\u00e7in \u015feriat\u0131 \u0130slamiyyenin kabul ve iltizam etti\u011fi (gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc) bir k\u0131s\u0131m y\u00fcksek ahk\u00e2ma (ve \u00f6zel h\u00fck\u00fcm ve prensiplere) \u201csiyaseti \u015fer\u2019iyye\u201d denilmi\u015ftir.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

921: Hak Teala Hazretlerinin kullar\u0131 i\u00e7in vaaz tayin buyurmu\u015f oldu\u011fu \u015fer\u2019i ahk\u00e2m\u0131n heyeti umumiyesi \u201csiyaseti amme\u201d den ibarettir. <\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Nehb ve garet (\u00e7apulculuk, ya\u011fmac\u0131l\u0131k) gibi, fisk ve f\u00fccur gibi yasaklara tekraren c\u00fcret edenlerin kahr ve temdir edilmesi de \u201csiyaseti hassa\u201d ve ihtisab hizmeti i\u00e7indedir.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

922: Siyaseti \u015fer\u2019iyyeyi tatbik, yaln\u0131z veliyy\u00fcl\u2019emre mahsus de\u011fildir, hakimler de bunu gerekirse tatbike selahiyetlidir.[5]<\/strong><\/a> <\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Taziri (azarlama, uyarma, nizam ve hizaya sokma hizmetini) ikameye salahiyetli olan zatlar:<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

900: Ta\u2019ziri icap eden bir su\u00e7 ve k\u00f6t\u00fcl\u00fck gerek hukuku ilahiyyeye (ilahi kanunlarla) ve gerek insan haklar\u0131yla ilgili olsun bundan dolay\u0131 uygulanacak ta\u2019zir cezas\u0131n\u0131 tatbike salahiyeti, ilk evvel veliyy\u00fcl\u2019emre, sonra da onun naipleri olan hakimler ile \u201cv\u00fclati ceraim = v\u00fclati mezalim\u201d denilen (muhtesib) memurlara aittir. \u015eu kadar var ki, hukuku ilahiyyeye (ilahi hukuka ve \u0130slam ahlak\u0131na) ayk\u0131r\u0131 olarak i\u015flenen bir ma\u2019siyetten dolay\u0131 m\u00fcnasip, hikmete muvaf\u0131k, fesada meydan vermeyecek bir tarz ile ta\u2019zirde bulunmaya her M\u00fcsl\u00fcman salahiyetlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu, \u201cmaruf ile emr, m\u00fcnkerden nehy, ve fesad\u0131 izale\u201d cinsinden bir vecibedir. B\u00f6yle bir fenal\u0131\u011f\u0131 def ve izaleye her M\u00fcsl\u00fcman, \u015farii hakim (olan Allah ve Peygamber ) taraf\u0131ndan izinli ve g\u00f6revlidir.[6]<\/strong><\/a> <\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Ta\u2019zirin mahiyeti ve me\u015fruiyeti:<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

\u201c842: Ta\u2019zir kelimesi \u0131st\u0131lah k\u0131sm\u0131nda da yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere l\u00fcgatte; men etmek, reddetmek, tahkik ve te\u2019dibe y\u00f6nelmek manalar\u0131n\u0131 ifade etti\u011fi gibi nusret, takviye ve tavsiye manalar\u0131n\u0131 da ifade der.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Hukuk bak\u0131m\u0131ndan ta\u2019zir: \u201chakk\u0131nda muayyen bir ukubet, bir haddi \u015fer\u2019i mevcut olmayan c\u00fcr\u00fcmlerden dolay\u0131 tatbik edilecek tedip ve tenkit demektir.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Di\u011fer bir itibar ile ta\u2019zir, haklar\u0131na tecav\u00fcz edilen veya mazlum s\u0131n\u0131f\u0131na giren kimselere kar\u015f\u0131 bir yard\u0131m, bir takviye mahiyetindedir. <\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Di\u011fer bir itibar ile ta\u2019zir, su\u00e7lu ve sald\u0131rgan ki\u015fileri zul\u00fcmden, ma\u2019siyetten men edip g\u00fczel ahlaka \u00e7a\u011f\u0131rma gayretidir.\u201d<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

\u201c843: Ta\u2019zirin me\u015fruiyeti, Kitap ile s\u00fcnneti Nebeviye ile ve icma \u00fcmmet ile sabittir. Resuli Ekrem (s.a.v.) Efendimiz, birisine, \u201cey muhannes\u201d diye tahkirde bulunan bir \u015fahs\u0131 ta\u2019zir etmi\u015fti, di\u011fer bir \u015fahs\u0131 da bir t\u00f6hmetten dolay\u0131 ta\u2019zir olmak \u00fczere hapse g\u00f6ndermi\u015fti.\u201d[7]<\/strong><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Bunun gibi; Y\u00fcce Dinimize, milli ve manevi de\u011ferlerimize, \u00fclkemize ve devletimize y\u00f6nelik hakaret ve h\u0131yanet ehlini, gerekti\u011finde sert, net ve mert bi\u00e7imde ikaz etmek; Hak davaya nank\u00f6rl\u00fc\u011fe kalk\u0131\u015fanlar\u0131 ve din istismar\u0131 yap\u0131p d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lere yana\u015fanlar\u0131 de\u015fifre edip topluma g\u00f6stermek; bu gibilerine, a\u011f\u0131r, ac\u0131 ve al\u00e7alt\u0131c\u0131 s\u00f6zlerle hadlerini bildirmek, \u0130slami ve insani bir g\u00f6revdir ve Milli \u00c7\u00f6z\u00fcm de b\u00f6yle bir gayret i\u00e7indedir.<\/strong><\/span><\/p>\n

Kirli ki\u015filik \u00f6rnekleri<\/strong><\/span><\/p>\n

Neme laz\u0131mc\u0131, eyyamc\u0131, d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131 ve rahat\u0131n\u0131 \u00f6ne al\u0131c\u0131 ve maneviyat istismarc\u0131s\u0131 bir ahlak ve yakla\u015f\u0131m, \u015feytan karakterini yans\u0131t\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201c\u015e\u0131mar\u0131k zengin\u201d karakteri<\/strong><\/span><\/p>\n

Cahiliye toplumunda insanlar\u0131n karakterlerine y\u00f6n veren \u00f6nemli bir etken; yeti\u015ftikleri ya da ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00e7evre olmaktad\u0131r. Her \u00e7evrenin herkes taraf\u0131ndan bilinen \u00f6zel bir yap\u0131s\u0131 vard\u0131r ve ki\u015filer bulunduklar\u0131 bu \u00e7evrelerin karakterini al\u0131r ve hayatlar\u0131n\u0131n sonuna kadar da bu etkiyi \u00fczerlerinde ta\u015f\u0131r. Bu, \u015fehirlere g\u00f6re oldu\u011fu kadar, bir \u015fehir i\u00e7erisindeki semtlere g\u00f6re bile farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilen bir yap\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

Nitekim cahiliye sohbetlerinde yeni tan\u0131\u015f\u0131lan bir insana isminin hemen ard\u0131ndan nerede do\u011fup b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc ya da hangi semtte oturdu\u011fu gibi sorular sorulmaktad\u0131r. \u0130\u015fte bunun alt\u0131nda yatan as\u0131l ama\u00e7, kar\u015f\u0131 taraf\u0131n yeti\u015ftirili\u015f \u015fartlar\u0131 ve karakteri hakk\u0131nda genel bir fikir edinme yatmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc cahiliye insanlar\u0131 da \u00e7evre fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn karakterlerine ne derece etki edebildi\u011finin fark\u0131ndad\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u00c7evrenin etkisiyle geli\u015fen bu karakterlerden biri, “zengin karakteri” olmaktad\u0131r. Bu karaktere \u00f6zellikle k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flardan itibaren zengin \u00e7evrelerde yeti\u015fip b\u00fcy\u00fcyen kimselerde rastlan\u0131r. \u00c7ocukluklar\u0131ndan beri toplumun pek \u00e7ok \u00fcyesine g\u00f6re \u00e7ok daha iyi \u015fartlar alt\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan bu kimseler genellikle hayatlar\u0131nda hi\u00e7 zorluk ve s\u0131k\u0131nt\u0131 tatmam\u0131\u015flard\u0131r. \u0130stedikleri bir \u015feyi hi\u00e7bir \u00e7aba harcamadan an\u0131nda elde etmi\u015f ve her zaman i\u00e7in haz\u0131r olarak bulmu\u015flard\u0131r. Ac\u0131kt\u0131klar\u0131nda yemekleri \u00f6nlerine gelmi\u015f, b\u0131rakt\u0131klar\u0131 da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131klar toplanm\u0131\u015f, istedikleri e\u015fyalar an\u0131nda temin edilmi\u015f, arabalar\u0131 sat\u0131n al\u0131nm\u0131\u015f, paralar\u0131 c\u00fczdanlar\u0131na b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n hi\u00e7birini kazanmak i\u00e7in en ufak bir \u00e7aba harcamalar\u0131na gerek kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Oysa olaylar\u0131n arka plan\u0131nda t\u00fcm bunlar\u0131n \u00f6nlerine gelmesini sa\u011flayan pek \u00e7ok insan\u0131n maddi manevi emekleri vard\u0131r. Birileri \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f para kazanm\u0131\u015f, ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp tespit etmi\u015f, bunlar\u0131 temin edip haz\u0131rlam\u0131\u015f ve en g\u00fczel \u015fekilde sunmu\u015flard\u0131r. <\/strong><\/span><\/p>\n

Bu umursuz ve u\u011fursuz yap\u0131n\u0131n getirdi\u011fi temel \u00f6zellikleri ise “halden anlamamalar\u0131”d\u0131r. Bu kimselerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu kendileri zorluk ve s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015famad\u0131klar\u0131 i\u00e7in, zor \u015fartlar alt\u0131nda ya\u015fayan insanlar\u0131n i\u00e7erisinde bulunduklar\u0131 duruma ald\u0131rmamalar\u0131d\u0131r. S\u00f6z gelimi kendileri maddi y\u00f6nden geni\u015f imk\u00e2nlara sahip olduklar\u0131 halde s\u0131rf d\u00fc\u015f\u00fcncesizliklerinden, k\u0131s\u0131tl\u0131 imk\u00e2nlara sahip olan dostlar\u0131n\u0131n imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 kullan\u0131p onlar\u0131 zor duruma sokmaktad\u0131r. <\/strong><\/span><\/p>\n

Cahiliye ahlak\u0131na sahip olan bu kimselerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n bir ba\u015fka dikkat \u00e7ekici \u00f6zellikleri de vefak\u00e2r de\u011fil, nank\u00f6r olmalar\u0131d\u0131r. Kar\u015f\u0131lar\u0131ndaki insanlar\u0131n g\u00fczel \u00f6zelliklerini ve \u00fcst\u00fcn y\u00f6nlerini ve iyiliklerini takdir edemedikleri i\u00e7in onlara vefa g\u00f6stermek i\u00e7in de bir sebep bulamazlar. B\u00f6yle insanlar genellikle samimi bir dostlu\u011fu hi\u00e7bir zaman elde edemezler. Ellerindeki maddi g\u00fcce \u00e7ok fazla g\u00fcvendikleri i\u00e7in bir insan\u0131n dostlu\u011funu kaybetseler bile mevcut imk\u00e2nlar\u0131yla ba\u015fka birilerini bulabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Kar\u015f\u0131lar\u0131ndaki ki\u015finin insani y\u00f6nlerini, Kuran’a g\u00f6re g\u00fczel ahlak sergilemesini de\u011fil, ondan ne kadar d\u00fcnyevi menfaat sa\u011flayabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Bu durumda dostluktaki \u00f6l\u00e7\u00fcleri de sevgi ve g\u00fczel ahlaka dayal\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in asla ger\u00e7ek bir dostluk tavr\u0131 g\u00f6steremezler. Ya paralar\u0131ndan istifade etmek i\u00e7in yanlar\u0131na yakla\u015fan insanlarla ya da kendileri gibi zengin olup ger\u00e7ek dostlu\u011fu bilmeyen, halden anlamayan insanlarla beraber olabilirler. <\/strong><\/span><\/p>\n

Elbette t\u00fcm bu olumsuz \u00f6zellikleri sebebiyle kolay kolay mutlu da olamazlar. B\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131, her \u015feyi fazlas\u0131yla elde etmeye al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in art\u0131k maddi de\u011ferler kar\u015f\u0131s\u0131nda kay\u0131ts\u0131z ve monotonla\u015fm\u0131\u015f bir tav\u0131r ortaya koyarlar. Manevi g\u00fczelliklerden ise, tad\u0131p ya\u015famad\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u00e7o\u011funlukla zevk alamazlar.<\/strong><\/span><\/p>\n

“Sonradan g\u00f6rme” ve \u201cyedi\u011fi \u00e7ana\u011fa t\u00fck\u00fcrme\u201d karakteri<\/strong><\/span><\/p>\n

Cahiliye toplumunda “sonradan g\u00f6rme” olarak tan\u0131mlanan kimseler, genellikle orta halli bir hayat s\u00fcrd\u00fckten sonra ya kendilerine bir miras kalarak ve hak davalar\u0131n\u0131 ve kutsallar\u0131n\u0131 satarak bir\u00e7ok makam ve menfaate kavu\u015fmaktad\u0131r. Bu ki\u015filer aras\u0131nda sonradan g\u00f6rme tiyneti bozuk tipler, y\u0131llar sonra ellerine ge\u00e7en bu nimeti Allah’a \u015f\u00fckrederek ve hay\u0131r yolunda kullanarak de\u011fil de, insanlar aras\u0131nda bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck elde etmeye \u00e7al\u0131\u015farak \u015f\u0131marmaktad\u0131r. Konu\u015fmalar\u0131nda s\u00fcrekli olarak ne kadar zengin olduklar\u0131ndan, nas\u0131l hesaps\u0131z para harcad\u0131klar\u0131ndan, neler ald\u0131klar\u0131ndan, nerelerde tatil yapt\u0131klar\u0131ndan s\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131r. Bir k\u0131yafet alacaklarsa bunun mutlaka markas\u0131 \u00fczerinde yazan\u0131n\u0131 tercih ederler. Gittikleri her yerin tabelas\u0131 alt\u0131nda resim \u00e7ektirir ve bunu evlerinin ba\u015fk\u00f6\u015fesinde sergilerler. Zevk als\u0131nlar ya da almas\u0131nlar zengin insanlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 her \u015feye \u00f6zenir ve onlar\u0131n hayat tarz\u0131n\u0131 taklit ederler. S\u00f6z gelimi yabanc\u0131 dil biliyor ya da yurt d\u0131\u015f\u0131ndan yeni gelmi\u015f imaj\u0131 vermek i\u00e7in konu\u015fmalar\u0131n\u0131n aras\u0131nda do\u011fru d\u00fczg\u00fcn anlam\u0131n\u0131 dahi bilmedikleri yabanc\u0131 kelimeler serpi\u015ftirirler. Pek \u00e7o\u011funu da yerli yerince kullanamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u00f6zentilikleri a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131k\u0131p kendilerini rezil ederler. Kaliteli g\u00f6r\u00fcnmek isterken k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015ferler. Ya da s\u0131rf son moda k\u0131yafetler giyiniyor imaj\u0131n\u0131 verebilmek i\u00e7in kendilerine hi\u00e7 yak\u0131\u015fmayan giysiler giyerler.<\/span><\/p>\n

Kendilerine d\u0131\u015far\u0131dan bakmay\u0131 bilmezler. Ya da bir ba\u015fka deyi\u015fle bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcyle kendilerini de\u011ferlendiremezler. Neyin kendilerini komik duruma d\u00fc\u015f\u00fcrece\u011fini, neyin yak\u0131\u015f\u0131p neyin do\u011fal duraca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6remezler. T\u00fcm g\u00fc\u00e7leriyle zengin \u00e7evrede ya\u015fayan insanlar\u0131n her yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 taklit etmeye devam ederler.<\/span><\/p>\n

Onlara sonradan sahip olduklar\u0131 t\u00fcm imk\u00e2nlar\u0131 verenin Allah oldu\u011fu \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir ger\u00e7ektir. O ana kadar kendilerine daha \u00e7ok mal ve m\u00fclk vermesi i\u00e7in belki defalarca Allah’a dua etmi\u015flerdir. Ama bu dualar\u0131 kabul oldu\u011funda da hemen eski vaziyetlerini ve Hak dava cemaatlerini unutuvermi\u015flerdir. Kuran’da kendilerine nimet verildi\u011finde k\u00f6t\u00fc ahlak g\u00f6steren insanlardan \u015f\u00f6yle s\u00f6z edilmi\u015ftir:<\/span><\/p>\n

\u201c\u0130nsana nimet verdi\u011fimiz zaman, y\u00fcz \u00e7evirir ve yan \u00e7izer; ona bir \u015fer dokundu\u011fu zaman ise, art\u0131k o, tekrar geni\u015f (kapsaml\u0131 ve derinlemesine) bir dua sahibi (olmaya y\u00f6nelmi\u015f)tir.\u201d (Fussilet Suresi, 51) <\/strong>Bunlar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki en a\u00e7\u0131k \u00f6rne\u011fi, Hak davalar\u0131n\u0131 sat\u0131p, baz\u0131 makam ve menfaatlere konan ve bunlara \u015f\u0131mar\u0131p \u015fa\u015f\u0131ran AKP\u2019liler ve ba\u015fta Recep Bey ve ailesidir. Bu ger\u00e7ekleri hat\u0131rlatmak ve topluma y\u00f6nelik tahribatlara kar\u015f\u0131 halk\u0131m\u0131z\u0131 uyarmak ta, g\u00f6n\u00fcll\u00fc ve m\u00fcstakil bir H\u0130SBE EK\u0130B\u0130 OLARAK Milli \u00c7\u00f6z\u00fcm\u2019\u00fcn vicdani ve insani bir g\u00f6revidir.<\/strong><\/span><\/p>\n

“Entel ve bilgi\u00e7” karakteri<\/strong><\/span><\/p>\n

Toplumda “entel” olarak bilinen bu k\u00fclt\u00fcr, cahiliye toplumunun \u00f6nemli bir kesimini etkisi alt\u0131na alm\u0131\u015f din d\u0131\u015f\u0131 karakterlerden biridir. Temel felsefesi, Bat\u0131l Bat\u0131n\u0131n ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131n\u0131 gerekirse dindar ve ayd\u0131n sosu da katarak t\u00fcm hayata hakim etmektir. Ancak pek \u00e7ok insan, \u00f6zellikle de gen\u00e7ler, temelinde yatan bu fikirden habersiz olarak, yaln\u0131zca toplumda bir \u015fahsiyet kazanacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri i\u00e7in bu karaktere \u00f6zenirler.<\/span><\/p>\n

Bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc genellikle \u00fcniversite \u00e7evrelerinde, yazar-\u00e7izer kesiminde g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/span><\/p>\n

Bu kimseler bundan sonraki hayatlar\u0131nda art\u0131k bu imaj\u0131n gerektirdi\u011fi her \u015feyi yapmaya, g\u00fcnlerini “entel kahveleri” ad\u0131 verilen, sigara duman\u0131n\u0131n hakim oldu\u011fu, lo\u015f ve izbe yerlerde ya da barlarda “entel sohbetleri” yaparak ge\u00e7irmeye giri\u015firler. Kendilerinin toplumun ayd\u0131n ve ilerici kesimini temsil ettiklerini \u00f6ne s\u00fcrer ve insanl\u0131\u011f\u0131 kurtarmak i\u00e7in form\u00fcller \u00fcretirler. Ancak \u00e7o\u011funlukla bunlar hikmetsiz ve sonu gelmeyen karma\u015f\u0131k tart\u0131\u015fmalardan ibarettir. U\u00e7 \u015feyler d\u00fc\u015f\u00fcnmek, u\u00e7 mant\u0131klar \u00f6ne s\u00fcrmek ve buna uygun bir hayat ya\u015famak bu kimseler i\u00e7in \u00f6nemlidir. Bu \u015fekilde di\u011fer insanlardan farkl\u0131 olabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Yapt\u0131klar\u0131 resimlerde, heykellerde, yazd\u0131klar\u0131 kitaplarda ve \u015fark\u0131lar\u0131nda bu ruhu dile getirmeye \u00f6zen g\u00f6sterirler. Oysaki bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda eserlerinin pek \u00e7o\u011funun “entellik” ad\u0131 alt\u0131nda asl\u0131nda ruhsuzlu\u011fu ve sorumsuzlu\u011fu temsil etti\u011fi g\u00f6r\u00fclecektir. Ger\u00e7ek ve derin g\u00fczellikler sunan bir sanat anlay\u0131\u015flar\u0131 olmaz; genellikle karanl\u0131k, karamsar ve karma\u015f\u0131k bir ruh halinin hakim oldu\u011fu bir sanat anlay\u0131\u015f\u0131na sahiptirler.<\/span><\/p>\n

Seyrettikleri filmler, okuduklar\u0131 kitaplar hep bu entel havas\u0131n\u0131 yans\u0131tabilmeye y\u00f6neliktir. Yoksa bunlar\u0131n \u00e7o\u011fundan kendileri de zevk almazlar. Kimi zaman da “entelli\u011fin” bir kural\u0131 olarak, okumu\u015f havas\u0131 vermek i\u00e7in hi\u00e7 okumad\u0131klar\u0131 halde bir kitab\u0131 ellerinde dola\u015ft\u0131r\u0131r ve i\u00e7inden ezberledikleri birka\u00e7 kal\u0131p c\u00fcmleyi sa\u011fda solda s\u00f6yleyerek “prestij” elde etmeye y\u00f6nelirler.<\/span><\/p>\n

Felsefecilerin de kulaktan dolma birka\u00e7 s\u00f6z\u00fcn\u00fc ezberler ve bulu\u015ftuklar\u0131 kahvelerde s\u0131k s\u0131k bunlar\u0131 dile getirirler. Soruldu\u011funda ise t\u00fcm felsefe ak\u0131mlar\u0131n\u0131 incelediklerini ve hatta bu konuda uzmanla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylerler. Oysaki \u00e7o\u011funun ciddi anlamda hi\u00e7bir bilgisi yoktur.<\/span><\/p>\n

Orijinal olma saplant\u0131lar\u0131 ahlak konusunda da u\u00e7 fikirler geli\u015ftirmelerine neden olur. Aile ve evlilik kavramlar\u0131n\u0131n gereksizli\u011fini, s\u0131n\u0131r tan\u0131madan \u00f6zg\u00fcr ya\u015faman\u0131n modernlik ve medeniyet alameti oldu\u011funu bile s\u00f6ylemekten \u00e7ekinmezler.<\/span><\/p>\n

Karanl\u0131k bir ruh halleri vard\u0131r. Karakterlerine ve t\u00fcm hayatlar\u0131na bir ruhsuzluk hakimdir. \u0130\u00e7 karart\u0131c\u0131 yerlerden, lo\u015f ve karanl\u0131k ortamlardan, karma\u015fadan ve kurals\u0131zl\u0131ktan ho\u015flan\u0131rlar. Ya\u015fad\u0131klar\u0131 ortamlar t\u00fcm detaylar\u0131yla bu ruh hallerini yans\u0131t\u0131r bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcmdedir. Her yere i\u00e7ecek kutular\u0131n\u0131n da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, k\u0131yafetlerin, kitaplar\u0131n \u00fcst \u00fcste at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da\u011f\u0131n\u0131k ortamlarda, \u00fcstleri ba\u015flar\u0131 temizlikten uzak bir \u015fekilde ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler.<\/span><\/p>\n

Ancak genel hatlar\u0131yla ya\u015fad\u0131klar\u0131 bu hayattan asl\u0131nda hi\u00e7bir zevk de alamazlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah dinsizli\u011fi insan\u0131n s\u0131k\u0131nt\u0131 duyaca\u011f\u0131 ve mutsuz olaca\u011f\u0131 bir sistem olarak yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Hi\u00e7 kimsenin hi\u00e7bir kural tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla da herkesin birbirinin haklar\u0131na sald\u0131rabildi\u011fi, d\u00fczen ve s\u0131n\u0131r\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131, dinin getirdi\u011fi insani ve ahlaki vas\u0131flar\u0131n ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131 bir ortam\u0131n zarar\u0131 en ba\u015fta kendilerine dokunacakt\u0131r. Bu nedenle hedefledikleri bu hayat\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ya\u015famalar\u0131 bile bu zararlarla kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131 i\u00e7in yeterlidir.<\/span><\/p>\n

\u0130nsanlara as\u0131l \u015fan ve \u015feref kazand\u0131racak olan \u015fey ise Allah’\u0131n insanlar i\u00e7in indirdi\u011fi hak dindir. \u0130nsan ancak bu sistemde rahat edebilir ve hayattan ancak Kuran ahlak\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 takdirde ger\u00e7ek bir zevk alabilir.<\/span><\/p>\n

Milli G\u00f6r\u00fc\u015f\u2019ten ve Milli Gazete\u2019den ayr\u0131l\u0131p, Masonlar\u0131n g\u00fcd\u00fcm\u00fcndeki marazl\u0131 ve garazl\u0131 medyada kendilerine \u201centel yazar ve yorumcu\u201d yaftas\u0131 tak\u0131lan ve baz\u0131 b\u00fcrokratik makamlara atanan zavall\u0131 z\u0131rtolar, bunlar\u0131n en i\u011frendirici \u00f6rnekleridir. <\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130\u015fte Milli \u00c7\u00f6z\u00fcm ekibi de, bu entel enayilerin, din istismarc\u0131s\u0131 ve \u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slamc\u0131 hainlerin, demokrasi havarisi ve AB m\u00fccahidi kesilen eski \u201ckoyu \u015feriat\u00e7\u0131\u201d z\u00fcppelerin, tarikat ve takva numaras\u0131yla AB ve ABD u\u015fakl\u0131\u011f\u0131na fetva uyduran haysiyetsiz kesimlerin; kirli niyetini ve gizli mahiyetini ortaya d\u00f6kmek ve topluma projekt\u00f6r tutup ger\u00e7ekleri g\u00f6stermek gibi g\u00f6n\u00fcll\u00fc ve m\u00fcstakil bir misyon \u00fcstlenmi\u015ftir.<\/strong><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n


<\/span> <\/p>\n

\n

[1]<\/a> Bak. \u00d6mer Nasuhi Bilmen \u2013 Hukuki \u0130slamiye ve Islahat\u0131 F\u0131kh\u0131yye Kamusu. c. 3 sh. 305-329<\/span><\/p>\n

[2]<\/a> Hukuki \u0130slamiye Kamusu. \u00d6. Nasuhi Bilmen c.3 sh. 327 No:13<\/span><\/p>\n

[3]<\/a> B\u00fct\u00fcn Y\u00f6nleriyle Asr\u0131 Saadette \u0130slam. 4. cilt . Beyay yy. Prof. Vecdi Aky\u00fcz<\/span><\/p>\n

[4]<\/a> B\u00fct\u00fcn Y\u00f6nleriyle Asr\u0131 Saadette \u0130slam. 3. cilt. sh. 356<\/span><\/p>\n

[5]<\/a> Hukuku \u0130slamiye Kamusu c. 3 sh. 329-331<\/span><\/p>\n

[6]<\/a> c. 3 sh. 324<\/span><\/p>\n

[7]<\/a> \u00d6mer Nasuhi Bilmen. Kamus. C. 3<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Milli \u00c7\u00f6z\u00fcm Dergisi; inanc\u0131m\u0131za, Kur\u2019an\u2019a, Resul\u00fcllaha, \u0130slami kurallara, Hak Davas\u0131na ve \u015fahsi manevisi olan Zat\u2019a g\u00f6n\u00fclden ba\u011fl\u0131, ama resmiyette m\u00fcstakil ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir \u201chisbe\u201d ekibidir. \u201cEmri bil maruf, nehyi anil m\u00fcnker\u201d, yani iyili\u011fi emredip yerle\u015ftirecek ve k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri nehyedip giderecek bir d\u00fczenin ve dengenin kurulmas\u0131, zul\u00fcm ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn k\u00f6k\u00fcnden kurutulmas\u0131 i\u00e7in, dinen g\u00f6revli ve sorumlu oldu\u011funa […]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[105],"tags":[],"class_list":["post-1730","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-subat-2010"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1730","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1730"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1730\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1730"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1730"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1730"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}