\u00a0 <\/p>\n
Ortada fol yok yumurta yokken… Bir ba\u015fka deyi\u015fle kimsenin akl\u0131na ‘acaba \u015f\u00f6yle olsa m\u0131 do\u011frudur, b\u00f6yle mi?' diye tart\u0131\u015fmak gelmemi\u015fken… Ve T\u00fcrkiye'nin ger\u00e7ekten \u00e7\u00f6z\u00fcm bekleyen binlerce sorunu ortada dururken koskoca S\u00fcleyman Demirel'in, ‘\u0130\u00e7 Hizmet Yasas\u0131n\u0131n 35'inci maddesini y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131rmak gerekir' diye ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ne dersiniz?<\/strong> <\/p>\n Ba\u015ftan baz\u0131 merakl\u0131lar\u0131 uyaral\u0131m da s\u00f6ze sonra devam edelim: <\/p>\n Biz hi\u00e7bir zaman ‘35'inci madde' <\/strong>savunucusu olmad\u0131k. Say\u0131n Demirel<\/strong>'in durup dururken ‘35'inci madde kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r'<\/strong> demesini ele\u015ftirirken de s\u00f6z konusu madde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kalmal\u0131d\u0131r gibi bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc savunmuyoruz. <\/p>\n O konudaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc de s\u00f6yleyelim: <\/p>\n \u00a0 <\/p>\n \u0130\u00e7 Hizmet <\/strong>Yasas\u0131'n\u0131n 35<\/strong>'inci maddesinde, ‘Silahl\u0131 Kuvvetlerin Vazifesi; T\u00fcrk yurdunu ve Anayasa ile tayin edilmi\u015f olan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti'ni kollamak ve korumakt\u0131r'<\/strong> deniyor. Bu maddeyi kald\u0131rmak <\/strong>de\u011fil, ‘T\u00fcrk silahl\u0131 Kuvvetlerine bu g\u00f6revin kim taraf\u0131ndan verilece\u011fini<\/strong>' o maddeye eklemek gerekir. G\u00f6rev usul\u00fcne uygun \u015fekilde verilmemi\u015fken buna soyunan\u0131 -ve bazen de bu yolla iktidara geleni- su\u00e7lu sayman\u0131n ba\u015fka \u00e7aresi yoktur. <\/p>\n Ama maddeyi kald\u0131rma meselesine gelince: <\/p>\n ‘Bu i\u015fi \u015fimdi yani Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi <\/strong>(AKP) yaps\u0131n'<\/strong> anlam\u0131nda bir s\u00f6z s\u00f6yleyen Say\u0131n Demirel<\/strong>'e: <\/p>\n ‘Siz 1965 y\u0131l\u0131nda tek ba\u015f\u0131na iktidara gelen Adalet Partisi'nin lideri ve Ba\u015fbakand\u0131n\u0131z. Bu madde o zaman da y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteydi… Madem sak\u0131ncal\u0131 buluyordunuz neden o tarihte bu konuyu a\u011fz\u0131n\u0131za dahi almad\u0131n\u0131z?<\/strong>' diye sormak hak ve reva (uygun) de\u011fil mi? <\/p>\n Say\u0131n Demirel <\/strong>sadece o tarihte de\u011fil, haf\u0131zam\u0131z bizi yan\u0131ltm\u0131yorsa sonraki y\u0131llarda da ‘35'inci maddeyi y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131ral\u0131m'<\/strong> demedi. Bizim an\u0131msad\u0131\u011f\u0131m\u0131z tek itiraz\u0131, 12 Mart 1971 <\/strong>askeri m\u00fcdahalesi \u00fczerine Ba\u015fbakanl\u0131ktan istifaya zorlanmas\u0131n\u0131n gayri me\u015fru <\/strong>oldu\u011funu o tarihte beyan etmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. <\/p>\n Say\u0131n Demirel <\/strong>konuya ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015flerini dile getirirken gazeteci Yavuz Donat<\/strong>'a ‘1980'lerde hep s\u00f6yledim… Bunlar\u0131 koruma ve kollamaya maruz kalm\u0131\u015f biri olarak s\u00f6yl\u00fcyor da de\u011filim<\/strong>' diyor.[1]<\/a> <\/p>\n Say\u0131n Demirel <\/strong>elbet s\u00f6ylemi\u015ftir. Ama daha sonra yani 1991 <\/strong>se\u00e7iminde de iktidara gelmi\u015f <\/strong>lakin bu konuyu g\u00fcndeme getirmeyi o zaman da d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015ftir. <\/p>\n Demirel <\/strong>kendi iktidar\u0131 d\u00f6neminde ‘zamanlamay\u0131'<\/strong> dikkate al\u0131yor. Ama s\u0131ra ba\u015fkas\u0131na gelince o dikkati pek de gerekli g\u00f6rm\u00fcyor. <\/p>\n Demirel<\/strong>'in ‘zamanlama'<\/strong> konusundaki dikkati esasen c\u00fcmlece bilinir. Bunun \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rneklerinden biri, kendi iktidar\u0131, Demokrat Parti<\/strong>'nin miras\u0131 \u00fczerine kuruldu\u011fu halde Demokrat Parti<\/strong> ileri gelenlerinin siyasi haklar\u0131n\u0131n iade edilmesini isteyen \u0130smet Pa\u015fa<\/strong>'ya kar\u015f\u0131 1969<\/strong>'da yani tek ba\u015f\u0131na iktidar oldu\u011fu d\u00f6nemde dahi <\/strong>direnmesidir. <\/p>\n Say\u0131n Demirel <\/strong>geriye do\u011fru sorular\u0131 yan\u0131tlar, yer yer de g\u00f6r\u00fc\u015flerini dile getirirken umar\u0131z o tarihte ‘Kuyudan adam \u00e7\u0131karma'<\/strong> diye nitelenen ‘Demokratlar\u0131n aff\u0131'<\/strong> \u00f6nerisinin nas\u0131l engellendi\u011fini ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla anlat\u0131r, biz de \u00f6\u011freniriz.[2]<\/a> <\/p>\n Turgut \u00d6zal olmasayd\u0131, S\u00fcleyman Demirel'in y\u0131llarca siyasi miras\u0131n\u0131 yedi\u011fi Menderes ve Demokratlar bile affedilmeyecekti. <\/p>\n Morrison S\u00fcleyman, AKP'yi bir Askeri Darbe Tehdidinden Kurtarmak i\u00e7in, 35. Madde kalks\u0131n polemi\u011fini ba\u015flat\u0131rken \u0130srail M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkeler ile T\u00fcrkiye \u00fczerinden ili\u015fki kuruyordu:<\/strong> <\/p>\n T\u00fcrkiye'nin giri\u015fimi sonucu \u0130stanbul'da bir araya gelen Pakistan ve \u0130srail d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131n\u0131n tarihi bulu\u015fmas\u0131nda s\u00fcrpriz bir geli\u015fmenin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. <\/p>\n \u0130srail, \u00f6zellikle Arap olmayan baz\u0131 \u0130slam \u00fclkelerinde T\u00fcrkiye'nin himayesinde temsilcilikler a\u00e7may\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ilk olarak da bunu Pakistan'da ger\u00e7ekle\u015ftirebilece\u011fi sinyalini verdi. \u0130srail ile Pakistan aras\u0131ndaki bulu\u015fmay\u0131 T\u00fcrkiye ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi halde, bu \u00f6neriden AKP sonradan haberdar olmu\u015ftu. <\/p>\n \u0130srail-Pakistan d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131 bulu\u015fmas\u0131nda ortaya at\u0131lan bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyle ilgili T\u00fcrkiye'ye resmen yap\u0131lm\u0131\u015f bir teklif yoktu. Edinilen bilgiye g\u00f6re, \u0130srail-Pakistan d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131n\u0131n \u0130stanbul bulu\u015fmas\u0131nda konu\u015fulan s\u00f6z konusu d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015f\u00f6yle \u015fekilleniyordu: <\/p>\n ‘\u0130srail, bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman \u00fclke ile hemen diplomatik ili\u015fki kurmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyor. Bundan dolay\u0131 \u0130srail, Pakistan'la g\u00f6r\u00fc\u015fmede, T\u00fcrkiye'nin himayesinde ‘\u0130srail'in \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 koruyacak-interest section' bir b\u00fcro a\u00e7\u0131lmas\u0131 teklifini g\u00fcndeme getirdi. Bu ticaret ofisi veya k\u00fclt\u00fcr ofisi \u015feklinde olabilir. \u0130ki taraf bu konuyu kendi aralar\u0131nda konu\u015ftu. B\u00f6yle bir \u015fey ger\u00e7ekle\u015firse, illaki T\u00fcrkiye'nin temsilcilik binas\u0131 i\u00e7inde bir \u0130srail ofisinin a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131 anlam\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131. T\u00fcrkiye temsilcili\u011finin s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda da \u0130srail bir ofis a\u00e7abilir, ancak bu T\u00fcrkiye'nin himayesinde olur. Bunu, Irak sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi, ABD temsilcili\u011finin olmad\u0131\u011f\u0131 Irak'ta Washington y\u00f6netiminin ili\u015fkilerini Ba\u011fdat'ta temsilcili\u011fi olan bir ba\u015fka \u00fclkenin g\u00f6t\u00fcrmesi gibi alg\u0131lamakta fayda var.' <\/p>\n \u0130srail'in bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini Pakistan d\u0131\u015f\u0131nda Endonezya ve Malezya ile ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi, ileride de Arap d\u00fcnyas\u0131na Cezayir ile ba\u015flamay\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u0130srail ve Pakistan bu konuyu g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi planl\u0131yor. \u0130leriki bulu\u015fmalarda konu olgunla\u015f\u0131p ger\u00e7ekle\u015ftirme a\u015famas\u0131na geldi\u011finde T\u00fcrkiye'nin bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye ‘\u0130srail ile \u0130slam \u00fclkeleri aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc g\u00f6revi \u00fcstlenmesi'<\/strong> a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u0131cak bakabilece\u011fi belirtiliyordu. B\u00f6ylece AKP \u0130srail'e arac\u0131l\u0131k yap\u0131yordu…[3]<\/a> <\/p>\n H\u00e2lbuki Siyonist Cephede \u00c7\u00f6z\u00fclme Ya\u015fan\u0131yordu:<\/strong> <\/p>\n Rivayete g\u00f6re, ''D\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fan\u0131yor. B\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu Projesi bunun bir par\u00e7as\u0131. \u00d6nemli olan, T\u00fcrkiye'nin bu s\u00fcrece nas\u0131l katk\u0131da bulunaca\u011f\u0131d\u0131r'' . <\/p>\n 'B\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm' <\/strong> <\/p>\n Ger\u00e7ekten de, 25 y\u0131l \u00f6nce d\u00fcnyan\u0131n ekonomik, siyasi, toplumsal yap\u0131s\u0131n\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi ama\u00e7layan bir proje uygulanmaya konmu\u015ftu. Daha sonra ''k\u00fcreselle\u015fme'' ad\u0131n\u0131 alan bu projeye g\u00f6re, uygarl\u0131\u011f\u0131 serbest piyasa mekanizmas\u0131 \u015fekillendirecekti. K\u00fcresel serbest piyasa, kaynak da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 en iyi bi\u00e7imde sa\u011flayarak krizleri ortadan kald\u0131racak, ulus-devletler piyasa g\u00fc\u00e7lerine teslim olduk\u00e7a milliyet\u00e7ilik, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k, \u015fiddet gittik\u00e7e s\u00f6necek, demokrasi g\u00fc\u00e7lenecek; ekonomik istikrar, refah, huzur d\u00fcnyada egemen olacakt\u0131. <\/p>\n Yirmi be\u015f y\u0131l boyunca, ''k\u00fcreselle\u015fmenin'' ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin tezler, ekonomi, uluslararas\u0131 ili\u015fkiler yaz\u0131n\u0131na egemen oldu. Ancak bir s\u00fcredir, ''Ya k\u00fcreselle\u015fme \u00e7\u00f6kerse'', ''k\u00fcreselle\u015fmecili\u011fin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc'' gibi konular ilgi \u00e7ekiyor. D\u00fcn, ''tek \u00e7are \u00f6zelle\u015ftirme'' diyen Milton Friedman, bug\u00fcn, yasal, kurumsal yap\u0131n\u0131n \u00e7ok daha \u00f6nemli oldu\u011funu, iktisat\u00e7\u0131 Samuelson, serbest ticaretin her ko\u015fulda yararl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. Ulus-devletin s\u00f6nmekte oldu\u011funu savunan da (kimi \u015fizofreniklerin d\u0131\u015f\u0131nda) kalmad\u0131. <\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc 25 y\u0131l \u00f6nce ba\u015flayan ''b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm projesi'' art\u0131k t\u00fckendi. Bu t\u00fckeni\u015fi yaz\u0131lar\u0131m\u0131zda 1990'lar\u0131n ortas\u0131ndan bu yana her hafta izledik. Asya krizinin, borsa krizlerinin, 2001'deki depresyon tehlikesinin, 11 Eyl\u00fcl'\u00fcn ard\u0131ndan, imparatorluk refleksinin, nihayet BOP'nin ekonomi politi\u011finin dinamiklerini tart\u0131\u015ft\u0131k. <\/p>\n \u00c7\u00f6z\u00fclme <\/strong> <\/p>\n \u00c7\u00f6z\u00fclme, i\u015fte bu ''b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm'' projesinin arkas\u0131ndan gelen, ne kadar uzun s\u00fcrece\u011fi ve neye yol a\u00e7aca\u011f\u0131 belirsiz bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci. Bu, bir krizi y\u00f6netme modelinin (serbest piyasa projesi-IMF, D\u00fcnya Bankas\u0131 programlar\u0131) t\u00fckenmesiyle bir yenisi aras\u0131nda kalan d\u00f6nem. <\/p>\n \u015eimdi, ''b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm'' projesinde \u00f6ne \u00e7\u0131kan yasalar ve kurumlar \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcyorlar. \u00d6rne\u011fin, ter\u00f6rizmle m\u00fccadele ba\u011flam\u0131nda, ba\u015fta geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde, demokratik haklara, insan haklar\u0131na y\u00f6nelik k\u00fcresel bir sald\u0131r\u0131, i\u015fkencenin ola\u011fanla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu. \u0130kincisi, bir taraftan devletlerin \u015fiddet ayg\u0131tlar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirilirken milliyet\u00e7ilik, etnik, dinsel \u00e7at\u0131\u015fmalar, sava\u015flar, i\u015fgal, talan, s\u00f6m\u00fcrgecilik uluslararas\u0131 co\u011frafyan\u0131n s\u0131radan bile\u015fenleri aras\u0131na girdi. Dahas\u0131, uluslararas\u0131 i\u015fbirli\u011fi e\u011filimi, yerini b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler rekabetine, yeni ittifak aray\u0131\u015flar\u0131na b\u0131rakmaya ba\u015flad\u0131. ABD ve Avrupa aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler derinle\u015fmeye devam ediyor. Rusya ve \u00c7in, ortak ''sava\u015f oyunlar\u0131'' , boru hatt\u0131 projeleri vb. ile yak\u0131nla\u015fma mekanizmalar\u0131 geli\u015ftirirken ABD de Hindistan'la yak\u0131nla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Amerika ve \u0130ngiltere'nin yan\u0131 s\u0131ra Japonya'da, \u00c7in'de milliyet\u00e7ilik, militarizm e\u011filimleri g\u00fc\u00e7leniyor. Bu e\u011filimler Avrupa Birli\u011fi'nde de kendini g\u00f6steriyor. T\u00fcm Latin Amerika'da k\u00fcreselle\u015fme kar\u015f\u0131t\u0131 h\u00fck\u00fcmetler iktidarda. Afrika, d\u00fcnya ekonomisinin radar\u0131nda g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor bile… <\/p>\n D\u00fcnyada bir enerji krizi, mali kriz tehlikesi yeniden g\u00fcndemde. Art\u0131k serbest piyasa de\u011fil, ekonomik milliyet\u00e7ilik, korumac\u0131l\u0131k g\u00fc\u00e7leniyor. T\u00fcm bunlar yetmezmi\u015f gibi, bir de ekolojik kriz, AIDS salg\u0131n\u0131 gibi felaket senaryolar\u0131 var d\u00fcnyan\u0131n g\u00fcndeminde. <\/p>\n Bu s\u0131rada, 1990'lar\u0131n uluslararas\u0131 i\u015fbirli\u011fi ikliminin, Kyoto Protokol\u00fc, Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi, Balistik F\u00fczeler Anla\u015fmas\u0131, N\u00fckleer Silahlar Deneme Yasa\u011f\u0131, nihayet Birle\u015fmi\u015f Milletler gibi yasal, kurumsal zemini h\u0131zla \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\n ABD'nin yeni Birle\u015fmi\u015f Milletler temsilcisi John Bolton'un, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki ay yap\u0131lacak BM liderler zirvesinin 30 sayfal\u0131k ortak karar tasla\u011f\u0131 belgesine ili\u015fkin ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc 750 de\u011fi\u015fiklik \u00f6nerisi, BM reformu \u00e7abalar\u0131n\u0131 bir \u00e7\u00f6kme noktas\u0131na getirerek BM'nin gelece\u011fini tehlikeye att\u0131. Ge\u00e7mi\u015fte ''Birle\u015fmi\u015f Milletler diye bir \u015fey yoktur, tek s\u00fcper g\u00fcc\u00fcn liderli\u011finde hareket edecek bir uluslararas\u0131 topluluk vard\u0131r'' diyen Bolton, taslaktan ''do\u011faya sayg\u0131'', ''\u015firketlerin sorumlulu\u011fu'', ''silahs\u0131zlanma'', ''s\u00f6m\u00fcrgeci i\u015fgal alt\u0131ndaki halklar\u0131n kendi kaderini tayin hakk\u0131'', ''AIDS ila\u00e7lar\u0131n\u0131n ucuzlat\u0131lmas\u0131'' gibi ifadelerin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyor. <\/p>\n Bu k\u0131sa \u00f6zet bile g\u00f6steriyor ki kar\u015f\u0131m\u0131zda ''b\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm'' yok; aksine, bir \u00e7\u00f6z\u00fclme var. BOP bu \u00e7\u00f6z\u00fclmenin par\u00e7as\u0131. Ne AB'nin, b\u00f6lge \u00fclkelerinin ne de d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fcnde me\u015fruiyet kazanm\u0131\u015f; Irak'taki direni\u015fin ve anayasa s\u00fcrecinin g\u00f6sterdi\u011fi gibi, \u00e7\u0131kmaza girmi\u015f bir proje bu. \u00dcstelik Bush y\u00f6netiminde bir e\u011filimin, bu \u00e7\u0131kmazdan, Irak'\u0131 bir i\u00e7 sava\u015fa s\u00fcr\u00fckleyerek, \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131, K\u00fcrtleri de kullanarak, \u0130ran, Suriye gibi b\u00f6lge \u00fclkelerini de kapsayacak bi\u00e7imde geni\u015fleterek \u00e7\u0131kmay\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren geli\u015fmeler de var. <\/p>\n T\u00fcrkiye'yi y\u00f6netenler, buna katk\u0131da bulunmak yerine, \u00fclkeyi bu \u00e7\u00f6z\u00fclmeden, b\u00f6lgede olu\u015fan kaostan koruman\u0131n yollar\u0131n\u0131 arasalar daha do\u011fru olmaz m\u0131?[4]<\/a> <\/p>\n Avrasya'da NATO'ya Rakip \u00c7\u0131k\u0131yordu:<\/strong> <\/p>\n Rusya ve \u00c7in'in ba\u015f\u0131 \u00e7ekti\u011fi \u015eanghay \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc'n\u00fcn (SCO) giderek Avrasya'da NATO'ya, dolay\u0131s\u0131yla ABD'ye kafa tutabilecek bir askeri bloka d\u00f6n\u00fc\u015fmeyi hedefledi\u011fi iddia edildi. Amerikan bas\u0131n\u0131na g\u00f6re, Moskova'da bulu\u015fan SCO liderleri kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131ndan askeri yap\u0131lanmay\u0131 da ele al\u0131yor. <\/p>\n \u015eANGHAY \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc liderleri d\u00fcn Moskova'da masaya otururken, Amerikan The Christian Science Monitor Gazetesi, ‘NATO'ya meydan okuyabilecek yeni bir askeri ittifak do\u011fuyor' yorumunda bulundu. <\/p>\n \u015eanghay \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc'ne \u00fcye alt\u0131 \u00fclkenin ba\u015fbakan\u0131n\u0131 Kremlin Saray\u0131'nda kabul eden Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Vladimir Putin, SCO'nun farkl\u0131 bir a\u015famaya ge\u00e7ti\u011fini ilgin\u00e7 bir ifadeyle tarif ederek, ‘yak\u0131nda be\u015finci kurulu\u015f y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc kutlayaca\u011f\u0131m\u0131z \u015eanghay \u00d6rg\u00fct\u00fc ge\u00e7en k\u0131sa s\u00fcre zarf\u0131nda \u00f6n\u00fcne konan hedeflere ula\u015fmakla kalmad\u0131, daha da ileriye gidebilme yetene\u011fini g\u00f6sterdi' dedi. ABD gazetesi ise \u00c7in ve Rusya'n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, Tacikistan ve \u00d6zbekistan ba\u015fbakanlar\u0131n\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131da ilan edilen g\u00fcndemin yan\u0131 s\u0131ra askeri i\u015fbirli\u011finin de g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclece\u011fini yazd\u0131. Gazete \u015fu yorumda bulundu: <\/p>\n ‘\u015eanghay \u00d6rg\u00fct\u00fc kuruldu\u011funda Washington tehlikeyi sonuna kadar idrak etmedi. \u015eimdi b\u00f6lgede yeni, \u00fcstelik askeri a\u00e7\u0131dan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir dev do\u011fuyor. Bunun en bariz g\u00f6stergesi, Rusya ve \u00c7in ittifak\u0131na Hindistan, Pakistan ve hatta \u0130ran'\u0131n kat\u0131lmak istemesi. Bu \u00fclkeler ge\u00e7ti\u011fimiz yaz aylar\u0131nda Kazakistan ba\u015fkenti Astana'da yap\u0131lan zirveye g\u00f6zlemci olarak kat\u0131ld\u0131. Rusya ile \u00c7in, SSCB'nin par\u00e7alanmas\u0131ndan sonra en b\u00fcy\u00fck ortak askeri tatbikat\u0131 yapt\u0131. Moskova'daki zirvede askeri i\u015fbirli\u011finin derinle\u015ftirilmesi konusu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak g\u00fcndeme gelecek. \u00dcstelik \u00f6rg\u00fct bunu t\u0131pk\u0131 11 Eyl\u00fcl'den sonra ABD'nin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi (uluslararas\u0131 ter\u00f6rizmle m\u00fccadele) form\u00fcl\u00fcyle ger\u00e7ekle\u015ftirecek' dedi. <\/p>\n 3<\/strong> soruda \u015eanghay \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc<\/strong> <\/p>\n \u015eanghay \u0130\u015fbirli\u011fi \u00f6rg\u00fct\u00fc ne zaman kuruldu, amac\u0131 nedir?<\/strong> <\/p>\n Rusya ve \u00c7in'in \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde 15 Haziran 2001'de \u00c7in'in \u015eanghay kentinde kuruldu. Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan ve Tacikistan da kurucu \u00fclkeler aras\u0131nda. Sonra \u00d6zbekistan da davet edildi. Rusya, amac\u0131n b\u00f6lge \u00fclkeleri aras\u0131nda g\u00fcveni artt\u0131rmak ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc geli\u015ftirmek oldu\u011funu duyurmu\u015ftu. <\/p>\n \u00d6rg\u00fct\u00fcn ABD ile ili\u015fkileri ne seviyede?<\/strong> <\/p>\n Rus uzmanlara g\u00f6re ABD, 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 Afganistan operasyonunu bahane ederek \u00c7in ile Rusya aras\u0131nda tampon olu\u015fturmak istedi. Bu ama\u00e7la K\u0131rg\u0131zistan ve \u00d6zbekistan'a birer askeri \u00fcs kuruldu. Astana'daki zirvede ABD'nin bu \u00fcslerden \u00e7ekilmesi istendi. Zirve karar\u0131 ABD'ye vurulan ilk \u015famar oldu. <\/p>\n Hindistan ve Pakistan bu \u00f6rg\u00fcte \u00fcye olabilir mi?<\/strong> <\/p>\n Rusya'n\u0131n enerji, \u00c7in'in ucuz i\u015f g\u00fcc\u00fcyle ekonomik a\u00e7\u0131dan da hissedilir g\u00fc\u00e7 olmaya ba\u015flayan \u00f6rg\u00fcte Hindistan ve Pakistan'\u0131n da b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6stermesi Washington'un can\u0131n\u0131 s\u0131k\u0131yor. Moskova ve Pekin'in bir form\u00fcl bulup bu iki \u00fclkeyi de organizasyona katmas\u0131 durumunda \u015eanghay \u00d6rg\u00fct\u00fc, Ortado\u011fu'dan t\u00fcm Avrasya'y\u0131 kapsayacak olu\u015fuma d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.[5]<\/a> <\/p>\n ABD Ne Kadar D\u00fcnya G\u00fcc\u00fc, Oldu\u011fu Tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. <\/p>\n BUNDAN iki ay kadar \u00f6nce \u0130ngiliz ‘The Guardian' Gazetesi'nde 1905'teki \u0130ngiltere ile 2005'teki ABD'yi k\u0131yaslayan bir makale yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131.<\/strong> <\/p>\n \u00a0Makale, 1905'te \u0130ngiltere'nin de kendisini d\u00fcnyan\u0131n merkezi olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve nerede bir kriz veya emperyal \u00e7\u0131karlar\u0131na bir tehdit ortaya \u00e7\u0131ksa hemen m\u00fcdahale d\u00fcrt\u00fcs\u00fcne kap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131yordu. <\/p>\n Ne var ki, o zaman da \u0130ngiltere, bug\u00fcnk\u00fc ABD gibi art\u0131k kaderinin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ezilmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u0130ngiltere'nin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn zay\u0131flamas\u0131nda o tarihlerdeki Boer Sava\u015f\u0131'n\u0131n pay\u0131 b\u00fcy\u00fckt\u00fc. Boer'ler ile ba\u015fa \u00e7\u0131kabilmek i\u00e7in G\u00fcney Afrika'ya 450 bin ki\u015filik bir orduyu g\u00f6ndermek mecburiyetinde kalm\u0131\u015f, uzun bir sava\u015f sonunda Boer'lerin yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte birini konsantrasyon kamplar\u0131nda toplayarak ve orada \u00f6l\u00fcme terk ederek direni\u015flerini k\u0131rabilmi\u015fti. <\/p>\n ABD'nin ise bug\u00fcn Irak'ta ancak 150 bin ki\u015filik bir kuvveti mevcut ve hem isyanc\u0131larla hem de sava\u015f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ortamda yeni bir kuvvet kazanan El Kaide ve onun uzant\u0131s\u0131 ter\u00f6rle \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7inde. Hi\u00e7bir ge\u00e7erli ve me\u015fru nedene dayanmad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha iyi anla\u015f\u0131lan Irak Sava\u015f\u0131, din k\u00f6kenli inan\u0131lmaz bir ideolojik saplant\u0131n\u0131n, pusulas\u0131z ve pervas\u0131z bir politikan\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. ABD bu vahim hatan\u0131n bedelini \u00f6demeye ve d\u00fcnyaya \u00f6dettirmeye devam ediyor. <\/p>\n ABD'nin \u00f6dedi\u011fi bedel az de\u011fil. Irak Sava\u015f\u0131'n\u0131n maliyetinin zaten b\u00fcy\u00fck olan b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyice art\u0131rmas\u0131, sosyal politikalar\u0131 olumsuz etkiledi. Kamuoyunda Irak maceras\u0131na kar\u015f\u0131 muhalefet gittik\u00e7e artarken Katrina Kas\u0131rgas\u0131'nda y\u00f6netimin aczi, Ba\u015fkan Bush<\/strong>'a bir darbe daha vurdu. Hatal\u0131 atamalar ve kararlar, Irak Sava\u015f\u0131'na ba\u011fl\u0131 yeni if\u015falar ba\u015fkan\u0131 gittik\u00e7e daha k\u0131r\u0131lgan hale getiriyor. <\/p>\n Fakat as\u0131l \u00f6nemli olan Irak Sava\u015f\u0131'n\u0131n d\u00fcnyan\u0131n hemen her taraf\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 Amerika aleyhtarl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bunun son tezah\u00fcr\u00fcn\u00fc Arjantin'de, Mar del Plata'da toplanan ‘Amerikalar Zirvesi'<\/strong>nde g\u00f6rd\u00fck. Venez\u00fcella'n\u0131n Ba\u015fkan\u0131 Hugo Chavez,<\/strong> konferans s\u0131ras\u0131nda bir stadyumda kalabal\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fcnl\u00fc Arjantinli eski futbolcu Maradona<\/strong> ile Bush'<\/strong>a meydan okuyacak kadar ileri gitti. <\/p>\n \u0130\u015fin ilgin\u00e7 taraf\u0131, Bush<\/strong>'un Chavez'<\/strong>in tahriklerine kar\u015f\u0131 sergiledi\u011fi nispi tahamm\u00fcld\u00fcr. Bush <\/strong>fazla tepki g\u00f6stererek Venez\u00fcella'da petrol sekt\u00f6r\u00fcndeki Amerikan yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 tehlikeye atmaktan \u00e7ekiniyor! ABD'nin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rs\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeni bir i\u015fareti. <\/p>\n Mar del Plata'da Bush <\/strong>sadece Chavez'in tahrikleriyle kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131. G\u00fcney Amerika \u00fclkelerinin bug\u00fcn b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu solcu veya sola meyyal ba\u015fkanlar\u0131n y\u00f6netiminde. ABD'nin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 ‘Amerikalar Serbest M\u00fcbadele B\u00f6lgesi' <\/strong>projesine baz\u0131 \u00fclkeler kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karken baz\u0131lar\u0131 da isteksiz davran\u0131yor. <\/p>\n ABD'ye y\u00f6neltilen ele\u015ftirilerin dozu y\u00fcksek. IMF politikalar\u0131 s\u00fcrekli k\u0131nan\u0131yor. Kuzey Amerika Serbest Ticaret Toplulu\u011fu (NAFTA) \u00fcyesi Meksika bile ABD'nin b\u00fct\u00fcn giri\u015fimlerine ra\u011fmen Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi'ni kuran antla\u015fmay\u0131 onaylayan y\u00fcz\u00fcnc\u00fc devlet oldu. <\/p>\n Evet, ABD daha uzun y\u0131llar tek k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 olarak kalacak; fakat art\u0131k d\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131na m\u00fcdahale edebilecek ve s\u00f6z\u00fcn\u00fc ge\u00e7irtecek bir kuvveti yok. Kendi ‘arka bah\u00e7esi'<\/strong>nde bile otoritesi y\u0131prand\u0131. <\/p>\n Amerika'n\u0131n zay\u0131flamas\u0131na duygusal olarak sevinmek belki m\u00fcmk\u00fcn; fakat ak\u0131lc\u0131 bir a\u00e7\u0131dan bug\u00fcnk\u00fc politik ve stratejik dengelerin alt\u00fcst olmas\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 iyi hesaplamakta da yarar vard\u0131r."[6]<\/a> <\/p>\n <\/p>\n [1]<\/a> 31 Ekim 2005 Sabah <\/p>\n [2]<\/a> Oktay Ek\u015fi \/ H\u00fcrriyet \/ 03.11.2005 <\/p>\n [3]<\/a>\u00a0 U\u011fur Ergan \/ H\u00fcrriyet \/ 07.09.2005 <\/p>\n [4]<\/a>\u00a0 Ergin Y\u0131ld\u0131zo\u011flu \/ Cumhuriyet <\/p>\n
\n