{"id":2420,"date":"2012-09-29T09:52:11","date_gmt":"2012-09-29T09:52:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2012\/09\/29\/islamda-cevre-bilinci-2\/"},"modified":"2012-09-29T09:52:11","modified_gmt":"2012-09-29T09:52:11","slug":"islamda-cevre-bilinci-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2012\/ekim-2012\/islamda-cevre-bilinci\/","title":{"rendered":"\u0130SLAM\u2019DA \u00c7EVRE B\u0130L\u0130NC\u0130"},"content":{"rendered":"\n

        \u0130slam dininde kurban ibadeti:<\/span><\/b><\/span><\/p>\n

    \n
  1. Allah yolunda, can\u0131n yongas\u0131 olan mal\u0131n\u0131 severek harcaman\u0131n<\/span><\/li>\n
  2. Ma\u011fdur ve mahrum halk\u0131n hayr\u0131na feragat ve fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n<\/span><\/li>\n
  3. Allah\u2019\u0131n r\u0131zas\u0131, insanlar\u0131n hat\u0131r\u0131 ve duas\u0131 u\u011fruna paras\u0131na ve hayvan\u0131na k\u0131yman\u0131n <\/span><\/li>\n
  4. B\u00fct\u00fcn bu ulvi ve uhrevi duygular ve davran\u0131\u015flarla Y\u00fcce Yaratana yak\u0131nla\u015fman\u0131n<\/span><\/li>\n
  5. Ve hatta gerekirse, hayvan\u0131n\u0131 kurban etti\u011fi gibi; vatan\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve mukaddesat\u0131 yolunda hayat\u0131n\u0131 bile rahatl\u0131kla g\u00f6zden \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131n\u0131n, pek anlaml\u0131 ve \u00e7ok ama\u00e7l\u0131 alameti say\u0131lan bir ibadet olmaktad\u0131r.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

    Ancak genellikle bilgisizlik ve tedbirsizlik y\u00fcz\u00fcnden, kurban kesimlerinde \u00e7evre temizli\u011fine dikkat edilmedi\u011finden, bir tak\u0131m \u00fcz\u00fcc\u00fc ve \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc manzaralar ya\u015fanmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

      \n
    1. Kurbanl\u0131k hayvanlara zahmet verici ve izleyenleri s\u0131k\u0131nt\u0131ya sevk edici psikolojik kirlilik<\/span><\/li>\n
    2. Ak\u0131t\u0131lan kanlar\u0131n, sakatatlar\u0131n\u0131n rastgele ortal\u0131\u011fa sa\u00e7\u0131lmas\u0131 ve \u00e7irkin g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere yol a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u015feklindeki \u00e7evresel kirlilik, hem \u0130slam ahlak\u0131na, hem de kurban\u0131n amac\u0131na ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015flard\u0131r.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

      Asl\u0131nda, insanl\u0131k tarihinde ilk disiplinli, prensipli ve sistemli \u00e7evrecilik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n mimar\u0131 \u0130slam\u2019d\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n

      \u0130nsan ve \u00e7evre bilinci:<\/span><\/b><\/span><\/p>\n

      \u0130nsan, varl\u0131k \u00e2leminde Allah’\u0131n en de\u011ferli yarat\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Ak\u0131l ve iradesiyle di\u011fer varl\u0131klara h\u00e2kim ve \u00fcst\u00fcn k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Yery\u00fcz\u00fcnde Allah’\u0131n halifesi makam\u0131ndad\u0131r. Allah her \u015feyi onun emrine vermi\u015ftir. Kur’an-\u0131 Kerim’de bu \u015f\u00f6yle ifade edilmektedir: <\/span><\/p>\n

      “G\u00f6kleri ve yeri yaratan, yukar\u0131dan indirdi\u011fi su ile size r\u0131z\u0131k olarak \u00fcr\u00fcnler yeti\u015ftiren, emri gere\u011fince de denizde y\u00fczmek \u00fczere gemileri, nehirleri, belli y\u00f6r\u00fcngelerinde, ay ve g\u00fcne\u015fi, gece ile g\u00fcnd\u00fcz\u00fc sizin buyru\u011funuza veren Allah\u2019t\u0131r. \u0130stedi\u011finiz her \u015feyi size vermi\u015ftir. Allah’\u0131n nimetlerini sayacak olsan\u0131z sayamazs\u0131n\u0131z.” (\u0130brahim: 33-34)<\/span><\/i><\/b><\/p>\n

      Bizi ku\u015fat\u0131p kucaklayan \u00e7evre, Allah’\u0131n bize en de\u011ferli emanetidir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnya, insanl\u0131\u011f\u0131n m\u00fc\u015fterek miras\u0131d\u0131r. Hi\u00e7 kimse, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 hesaba katmadan e\u015fyada diledi\u011fi gibi tasarrufta bulunamaz. Tabiat; mallar\u0131 ya\u011fmalanan bir ma\u011faza de\u011fildir. Orada ge\u00e7mi\u015flerin, \u015fimdikilerin ve bizden sonra geleceklerin, ayr\u0131ca di\u011fer b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131n da hakk\u0131 vard\u0131r ve bu hak mutlaka g\u00f6zetilmelidir.<\/span><\/p>\n

      \u00c7evrenin tahribi<\/span><\/b><\/span><\/p>\n

      Atmosfer, kara ve denizleriyle, buralardaki \u00e7e\u015fitli bitki ve hayvan t\u00fcreleriyle bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck ve ahenk arzeden d\u00fcnyam\u0131z, insan\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u015fekilde ya\u015famas\u0131na fevkal\u00e2de m\u00fcsait iken ba\u015fta bencillik, cehalet, d\u00fc\u015fmanl\u0131k ve israf gibi sebeplerle bozulmu\u015f ve ciddi \u015fekilde sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 tehdit eder duruma gelmi\u015ftir. \u00c7evrenin ya\u015fanmaz hale geli\u015finin tek sorumlusu emperyalist ve s\u00f6m\u00fcrgeci insan tipidir. Allah’\u0131n en de\u011ferli emaneti olan \u00e7evreye kar\u015f\u0131 insan\u0131n sorumsuz ve d\u00fc\u015fmanca tavr\u0131, yeri-g\u00f6\u011f\u00fc fesada u\u011fratm\u0131\u015f, huzur, g\u00fcven, lezzet ve bereketi ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Kur’an-\u0131 Kerim bu ger\u00e7e\u011fi \u015f\u00f6yle haber veriyor: <\/span><\/b><\/p>\n

      \u201c\u0130nsanlar\u0131n bizzat i\u015fledikleri y\u00fcz\u00fcnden kara ve denizde fesat belirdi. Allah da belki vazge\u00e7erler diye yapt\u0131klar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 b\u00f6ylece kendilerine tatt\u0131r\u0131r.” (R\u00fbm: 41)<\/span><\/i><\/b><\/p>\n

      Yery\u00fcz\u00fcn\u00fc \u0131slaha memur oldu\u011fu halde ifsat yar\u0131\u015f\u0131na giren doyumsuz bat\u0131 kafal\u0131 ve barbar tav\u0131rl\u0131 insano\u011flu, bu g\u00fcnah\u0131n cezas\u0131n\u0131 ahirette \u00e7ekece\u011fi gibi, d\u00fcnyada da pe\u015fin olarak ac\u0131 bir \u015fekilde \u00e7ekmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn insanl\u0131k tabiat\u0131n kendisine isyan\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunmaktad\u0131r. Zehirli gaz ve dumanlarla kirlenen atmosfer, \u00fcretim ve sanayi at\u0131klar\u0131yla \u00e7\u00f6pl\u00fck haline getirilen kara ve denizler, yok edilen ormanlar, kaybolan bitki ve hayvan t\u00fcrleriyle g\u00fczelim d\u00fcnyam\u0131z, cehenneme d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Fel\u00e2ketin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne dair birka\u00e7 misal arzedelim: Senede ortalama 400 milyon ton at\u0131k madde \u00e7evreye yay\u0131lmaktad\u0131r. Yirmi milyon ton ham petrol denizlere s\u0131zmaktad\u0131r. 500 milyon motorlu vas\u0131ta egzoz veya bacas\u0131ndan zehir sa\u00e7makta, motor homurtular\u0131yla sinirler tahrip olunmaktad\u0131r. Yok edilen bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc sebebiyle sadece \u00fclkemiz, K\u0131br\u0131s adas\u0131 kadar topra\u011f\u0131 erozyon yoluyla denize ak\u0131tmaktad\u0131r. Sadece Amerika’da y\u0131lda 250 milyon civar\u0131nda otomobil l\u00e2sti\u011fi \u00e7\u00f6pe at\u0131lmaktad\u0131r. Y\u00fczde seksenini, rekl\u00e2mlar\u0131n doldurdu\u011fu Newyork Times gazetesini yay\u0131nlamak i\u00e7in gerekli olan k\u00e2\u011f\u0131t hamuru 15 hektar, g\u00fcnl\u00fck say\u0131s\u0131 da 6 hektar Kanada orman\u0131n\u0131n kesilmesini gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. Yaln\u0131zca haftal\u0131k ve g\u00fcndelik Frans\u0131z gazete ve dergilerinin (ki bunlar\u0131n y\u00fczde elliden fazlas\u0131 rekl\u00e2ma ayr\u0131l\u0131r) her ay yuttu\u011fu orman iki bin hektard\u0131r. <\/span><\/b><\/p>\n

      Manev\u00ee kirlilik – madd\u00ee kirlilik<\/span> <\/span><\/b><\/p>\n

      \u00c7evremiz, insan\u0131n emrinde masum bir emanet ve bu emaneti kirletip mahveden insan oldu\u011funa g\u00f6re, demek ki ba\u015f mesele insan ve insan\u0131n kirlenmesi meselesidir. G\u00f6nl\u00fc ve kafas\u0131 kirlenmi\u015f, sevgi, insaf ve merhametten mahrum, a\u00e7g\u00f6zl\u00fc ve bencil insanlar\u0131n meydana getirdi\u011fi bir d\u00fcnyada insaftan, \u0131slahtan, ikramdan, d\u00fczen ve ahenkten bahsedilemez. \u00c7evrenin kirlenmesi insan\u0131n manen kirlenmesiyle do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

      D\u00fcnya yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman tertemizdi. \u0130nsan da d\u00fcnyaya geldi\u011fi zaman g\u00fcnahs\u0131z, bembeyaz bir k\u00e2\u011f\u0131t gibi lekesizdi. Bil\u00e2hare kendisini kirletti\u011fi gibi d\u00fcnyam\u0131z\u0131 da kirletti. \u00c7evrenin tahribinde en \u00f6nemli sebep israft\u0131r. \u0130sraf ise; kaynak ve imk\u00e2nlar\u0131n yersiz ve \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. S\u0131n\u0131rl\u0131 ve \u00e7ok kere yenilenemez olan d\u00fcnya kaynaklar\u0131n\u0131 sorumsuzca harcayanlar, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 ve gelecek nesilleri d\u00fc\u015f\u00fcnmeden, s\u0131rf zevk ve g\u00f6steri\u015f gibi nefsan\u00ee duygular\u0131n\u0131 tatmine \u00e7al\u0131\u015fan ruhsuz ve merhametsiz insanlard\u0131r. Bunlar\u0131n kafalar\u0131, kalpleri ve vicdanlar\u0131 kara ve kirlidir. Bu t\u00fcrl\u00fc \u0130nsanlar\u0131n kurup i\u015fletti\u011fi israf (t\u00fcketim) ekonomisi ve bu ekonominin besledi\u011fi t\u00fcketim h\u0131rs\u0131; korkun\u00e7 bir yang\u0131n gibi her \u015feyi yiyip bitirmekte, geriye da\u011flar gibi at\u0131k ve enkaz b\u0131rakmaktad\u0131r. Kanaat ve imanla doymayan g\u00f6z ve g\u00f6n\u00fclleri, s\u0131n\u0131rl\u0131 olan d\u00fcnya imk\u00e2nlar\u0131yla doyurmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Tuzlu su i\u00e7en, i\u00e7tik\u00e7e susayan-susad\u0131k\u00e7a i\u00e7en ve neticede \u00e7atlay\u0131p \u00f6len insan gibi, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ekonomi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n sonu da bir nevi intihar olacakt\u0131r. Ekonomide dengesiz b\u00fcy\u00fcme, son derece tehlikelidir. Yedik\u00e7e geni\u015fleyen bir mide gibi durmadan t\u00fcketen bir sistem, ba\u015fta insan olmak” \u00fczere k\u0131sa zamanda her \u015feyi t\u00fcketece\u011fe benziyor.<\/span><\/p>\n

      \u00c7evreye M\u00fcsl\u00fcmanca bakmak gerekir<\/span><\/b><\/span><\/p>\n

      Bize g\u00f6re \u00e7evre, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle Allah’\u0131n bize teslim etti\u011fi ve titizlikle koruyup geli\u015ftirmemizi istedi\u011fi de\u011ferli bir emanettir.<\/span><\/p>\n

      “Sizi yery\u00fcz\u00fcnde yarat\u0131p oray\u0131 imar etmenizi dileyen O’dur”. (H\u00fbd: 61)<\/span> <\/span><\/i><\/b><\/p>\n

      Yunus Emre gibi biz de yaratandan \u00f6t\u00fcr\u00fc yarat\u0131lanlar\u0131 severiz. Bu \u00e2lemi Cenab-\u0131 Hakk\u0131n s\u0131fatlar\u0131n\u0131n tecellisi ve ayinesi olarak biliriz. Allah’\u0131n eserlerini sever, sayar\u0131z. Masum yarat\u0131klara sayg\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131, yaratana sayg\u0131s\u0131zl\u0131k kabul ederiz. En b\u00fcy\u00fck hedefimiz, d\u00fcnyaya geldi\u011fimiz gibi, g\u00fcnahs\u0131z, tertemiz kalabilmek, kendimizi kirletmedi\u011fimiz gibi, \u00e7evremizi de kirletmemektir.<\/span><\/p>\n

      \u0130nanc\u0131m\u0131za g\u00f6re, temizlerin yurdu olan Cennete, ancak temiz olanlar girebilir.<\/span><\/p>\n

      \u00c7evremizi temiz tutmak bize dinimizin emridir. Hz. Peygamber (SAS)’in baz\u0131 tavsiyelerini hat\u0131rlayal\u0131m: “Avlular\u0131n\u0131z\u0131 ve meydanlar\u0131n\u0131z\u0131 temiz tutun” “Laneti mucip iki hareketten sak\u0131n\u0131n. O \u0130ki \u015fey nedir? Ey Allah’\u0131n Resul\u00fc denildi\u011finde: \u0130nsanlar\u0131n gelip ge\u00e7ti\u011fi yollara ve g\u00f6lgelendikleri yerlere abdest bozmakt\u0131r.\u201d Hz. Peygamber umumi yerlere \u00e7\u00f6p d\u00f6kt\u00fcrmemi\u015f, kesmi\u015f oldu\u011fu t\u0131rnaklar\u0131n\u0131 bile bir \u00e7amur par\u00e7as\u0131 i\u00e7ine koyup, bir duvar kovu\u011funa b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 emretmi\u015ftir. Su ile abdest al\u0131r, guslederiz. Suyun kokusunu, rengini ve tad\u0131n\u0131 bozmay\u0131z. Aksi halde abdest sahih olmaz. Sular\u0131 da kirletirsek kirlerimizi ne ile ar\u0131t\u0131r\u0131z. Toprakla teyemm\u00fcm yapar\u0131z. Teyemm\u00fcm\u00fcn sahih olmas\u0131 i\u00e7in topra\u011f\u0131n temiz olmas\u0131 l\u00e2z\u0131m. Topra\u011f\u0131 da temiz tutmak g\u00f6revimizdir. Hz. Peygamber (SAS): “Yery\u00fcz\u00fc benim i\u00e7in tertemiz ve mescit k\u0131l\u0131nd\u0131” buyurdular. Camilerimizi kirletmedi\u011fimiz gibi, alt\u0131m\u0131zda reng\u00e2renk bir hal\u0131 gibi olan yery\u00fcz\u00fcn\u00fc ve \u00fcst\u00fcm\u00fczde avizelerle parlayan g\u00f6ky\u00fcz\u00fcyle zaten bir mescidi hat\u0131rlatan d\u00fcnyam\u0131z\u0131 da kirletmeyiz. Hz. Peygamber (SAV) yerde bir balgam g\u00f6rse temizlenmedik\u00e7e oradan ge\u00e7mezdi. Ecdad\u0131m\u0131z da temiz bir \u00e7evrecilik hususunda d\u00fcnyaya \u00f6rnek olmu\u015flard\u0131r. Fatih Sultan Mehmet Han, cadde ve sokaklara at\u0131lan balgam ve pisliklerin \u00fczerine k\u00f6m\u00fcr tozu d\u00f6kmeleri i\u00e7in g\u00f6revliler tayin etmi\u015ftir.     <\/span><\/p>\n

      D\u00fcnyam\u0131z\u0131n s\u00fcs\u00fc olan bitkileri de g\u00f6z\u00fcm\u00fcz gibi koruruz. \u0130nanc\u0131m\u0131za g\u00f6re onlar Allah’\u0131 zikrederler. G\u00f6z\u00fcm\u00fcze g\u00fczellik ve ne\u015fe sunarlar. Topra\u011f\u0131m\u0131z\u0131n a\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nlerler. Ya\u011fmur \u00e7ekerler, havam\u0131z\u0131 temizlerler, bize Cenneti hat\u0131rlat\u0131rlar. Zaten Cennet, bol a\u011fa\u00e7l\u0131k, ye\u015fillik yer demektir. Ye\u015fili koruma hususunda Hz. Peygamber (SAV) fevkal\u00e2de titiz davranm\u0131\u015flar ve bizzat elleriyle 500 hurma fidan\u0131 dikmi\u015flerdir. Bu konudaki bir ka\u00e7 tavsiyesini hat\u0131rlatal\u0131m: “Kim bir a\u011fa\u00e7 diker, onu meyve verinceye kadar koruma ve geli\u015ftirme hususunda gayret sarf ederse, meyvesinden yendik\u00e7e Allah kat\u0131nda onun i\u00e7in ecir vard\u0131r.”<\/span><\/p>\n

      “K\u0131yamet koparken sizden birinizin elinde bir hurma dal\u0131 bulunur da, k\u0131yamet kopmadan dikmeye g\u00fcc\u00fc yeterse mutlaka onu diksin, b\u0131rakmas\u0131n.”<\/span><\/p>\n

      Resul\u00fcllah, gereksiz a\u011fa\u00e7 kesimine \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve \u015f\u00f6yle buyurmu\u015flard\u0131r: “Kim yolcular\u0131n ve hayvanlar\u0131n g\u00f6lgelendi\u011fi bir a\u011fac\u0131 bo\u015funa ve haks\u0131z olarak keserse, Allah onu ba\u015f a\u015fa\u011f\u0131 cehenneme atar.” (Ebu Davud. 2\/650) Efendimiz, Medine’nin uzak bir y\u00f6resini \u015fartl\u0131 olarak kesime a\u00e7m\u0131\u015f, a\u011fa\u00e7 kesmek isteyenlere yerine yenisini dikme \u015fart\u0131n\u0131 ko\u015fmu\u015ftur.<\/a>[1]<\/span>     <\/span><\/p>\n

      \u00c7evrecilik \u0130slam\u2019la b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015ftir<\/span><\/b><\/span><\/p>\n

      Tabii \u00e7evreyi korumaya, \u00e7evre krizine veya kirlili\u011fine yol a\u00e7an giri\u015fimlere kar\u015f\u0131 tedbirler almaya, genel olarak “\u00c7evrecilik” denmektedir.<\/span><\/p>\n

      \u00c7evrecilik yeni de\u011fildir. \u00d6zellikle tabiat\u0131n \u015fuurlu bir \u015fekilde yani canl\u0131 varl\u0131klar\u0131n hikmetli yarat\u0131k olduklar\u0131 i\u00e7in korunmas\u0131 anlam\u0131nda bir \u00e7evrecili\u011fin \u0130sl\u00e2m Dini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc kadar tarih\u00ee ge\u00e7mi\u015fi bilinmektedir. B\u00f6yle bir \u00e7evrecilik \u0130sl\u00e2m Dini’nin insan\u0131n tabiatla ve insan\u0131n Allah’la m\u00fcnasebetini belirleyen ahl\u00e2k ve maneviyat \u00f6\u011fretilerinin zorunlu bir neticesidir. <\/span><\/p>\n

      \u00c7evre kirlili\u011finin insan ruhunda meydana getirdi\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131 ve stresi, \u00e7evre krizi olarak tan\u0131mlamak m\u00fcnasiptir. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve temiz bir ortam\u0131n insan\u0131 ruhen ve bedenen sa\u011fl\u0131kl\u0131 tuttu\u011fu ink\u00e2r edilemez bir ger\u00e7ektir. Bunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alanlar\u0131n konuya e\u011filmesiyle tabii dengeyi korumay\u0131 ama\u00e7layan \u00e7evrecilik fikri geli\u015fmi\u015f, “\u00c7evre Bilim” veya “Ekoloji” g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Bu kelimeyi bu anlamda ilk defa, 1873 y\u0131l\u0131nda, Alman zoologu E.K.Haeckel kullanm\u0131\u015fsa da<\/a>[2]<\/span>, M\u00fcsl\u00fcmanlar, konuya bundan as\u0131rlar \u00f6nce e\u011filmi\u015flerdir.<\/span><\/p>\n

      Kur’an-\u0131 Kerim’de, \u201cHer \u015feyin bir \u00f6l\u00e7\u00fc ve bir miktar i\u00e7inde yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131\u201d<\/a>[3]<\/span> vurgulan\u0131r. \u0130\u015fte bundan hareketle konuyu derinlemesine i\u015fleyen ilk \u0130slam \u00e2limi de B\u00eer\u00fbn\u00ee (m. 973-1051) olmaktad\u0131r. B\u00eer\u00fbn\u00ee, tabiattaki bu d\u00fczene “tabii ekonomi” veya “tabiat ekonomisi” ad\u0131n\u0131 koymaktad\u0131r. \u0130\u015fte bug\u00fcn “Ekolojik Denge” denen \u015fey, B\u00eer\u00fbn\u00ee ve onu m\u00fcteakiben XVI. y\u00fczy\u0131l Avrupal\u0131 filozoflar ve bilim adamlar\u0131n\u0131n tabiat ekonomisi deyimiyle ifade etmek istedikleri \u015feyin ayn\u0131s\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

      \u0130sl\u00e2m k\u00fclt\u00fcr tarihine bu g\u00f6zle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda tabiat\u0131n bir \u00f6l\u00e7\u00fc, bir denge, bir nizam i\u00e7inde yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bu denge bozuldu\u011funda her \u015feyin zarar g\u00f6rece\u011fi gibi temel fikirlerin, \u015fuurlu bir \u015fekilde \u0130sl\u00e2m Dini ile ortaya kondu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir.<\/span><\/p>\n

      Kur’an-\u0131 Kerim’de tabiat\u0131n korunmas\u0131na dair do\u011frudan emirler oldu\u011fu gibi, bu emirlerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda Hz. Peygamber \u00e7evre ve \u00e7evrenin korunmas\u0131yla ilgilenmi\u015ftir. Bu konuda bize, tabir caizse, “Ekolojik S\u00fcnnet” b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/a>[4]<\/span> \u0130sl\u00e2m Din\u00ee’nin do\u011fu\u015fu ile \u00e7evre, \u015fuurlu bir \u015fekilde problem olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve o g\u00fcn var olan \u00e7evre problemlerine kar\u015f\u0131 \u00f6nlemler al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

      K\u0131saca, \u00e7evrecilik \u0130sl\u00e2m ile ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ne yaz\u0131k ki, \u0130sl\u00e2m’\u0131n getirdi\u011fi \u00e7evrecilik \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6z ard\u0131 edilmi\u015f, baz\u0131 y\u00f6nleri, k\u0131smen baz\u0131 kesimlerce ya\u015fat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

      G\u00fcn\u00fcm\u00fczde oldu\u011fu gibi, tarihin her d\u00f6neminde insanlar, tabiat\u0131 ve tabii varl\u0131klar\u0131 sevmi\u015flerdir. Ondan yararlanmak i\u00e7in a\u011fa\u00e7lar yeti\u015ftirmi\u015fler, hayvanlar beslemi\u015flerdir. Fakat bu \u00e7evrecilik veya ekolojik bir davran\u0131\u015f de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu sevgide, “her varl\u0131k tabiat i\u00e7inde bizatihi bir de\u011ferdir” anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 gibi \u015fuurlu bir tedbir alma, tabii de\u011ferlerinden dolay\u0131 koruma d\u00fc\u015f\u00fcncesi de ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

      \u00c7evre ve \u00e7evrecili\u011fe bir ihtiya\u00e7 oldu\u011fu kadar, emaneti korumak ve sevgiden dolay\u0131 da yakla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. “Yarat\u0131lan\u0131 Yaradan’dan \u00f6t\u00fcr\u00fc” sevmeyen, tabiata bu bak\u0131\u015f ile yakla\u015fmayan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce ve tedbirleri de yavan, ruhsuz olacakt\u0131r.<\/a>[5]<\/span> <\/span><\/p>\n

      Temizlik ibadetin temelidir<\/span><\/b><\/span><\/p>\n

      \u0130lk insan, ilk peygamber Hz. \u00c2dem d\u00fcnyaya te\u015frif etti\u011fi zaman, bug\u00fcne k\u0131yasla, d\u00fcnyam\u0131z kim bilir ne kadar temizdi, ne kadar g\u00fczeldi…<\/span><\/p>\n

      G\u00fcn\u00fcm\u00fczde her saat binlerce \u00e7ocuk d\u00fcnyaya gelmektedir. Bunlar i\u00e7in yukar\u0131daki ayn\u0131 s\u00f6z\u00fc s\u00f6ylemek art\u0131k m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Son zamanlarda bilim adamlar\u0131 daha temiz, daha do\u011fal bir \u00e7evrede do\u011fumu ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7aba sarf etmi\u015fler, nihayet Kuran’da 1500 sene \u00f6nce ifade edilen, “Su alt\u0131 do\u011fumu metodu”nu bulmu\u015flard\u0131r.<\/a>[6]<\/span> Su temizdir. Bu hususu Sevgili Peygamberimiz \u015fu hadisinde belirtmi\u015ftir: “Su, temiz olarak yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r…”<\/a>[7]<\/span><\/span><\/p>\n

      Dinimiz temizlik \u00fczerine bina edilmi\u015ftir<\/span><\/b><\/span><\/p>\n

      \u0130sl\u00e2m her t\u00fcrl\u00fc temizli\u011fe \u00f6nem vermi\u015ftir. Dinimiz temizlik \u00fczerine kurulmu\u015ftur.<\/a>[8]<\/span> M\u00fcsl\u00fcman her y\u00f6nden temiz olmal\u0131d\u0131r. M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n \u00f6nemli g\u00f6revlerinden biri de \u00e7evresini temiz tutmas\u0131d\u0131r. \u00c7evre, bir \u015feyin yak\u0131n\u0131, dolay\u0131, etraf\u0131 demektir.<\/a>[9]<\/span> Y\u00fcce Allah Kur’an-\u0131 kerimde: “… Orada g\u00fcnahlardan ve pisliklerden temizlenmeyi seven adamlar vard\u0131r. Allah da b\u00f6yle \u00e7ok temizlenenleri sever” buyurmu\u015ftur.<\/a>[10]<\/span> Temiz olan \u0130nsan\u0131n \u00e7evresi pis olamaz. Atalar\u0131m\u0131z, “Aslan yatt\u0131\u011f\u0131 yerden belli olur” derken buna i\u015faret etmi\u015flerdir.<\/span><\/p>\n

      \u00c7evreyi kirletmeden ya\u015famak, \u201cnezafet\u201dtir!<\/span><\/b><\/span><\/p>\n

      G\u00fcn\u00fcm\u00fcz insan\u0131n\u0131n en \u00f6nemli sorumluluklar\u0131ndan biri de, kendi kirletti\u011fi \u00e7evresini temizlemesidir. Asl\u0131nda insan\u0131n \u00e7evresini kirletmeden ya\u015famas\u0131 gerekir. L\u00e2kin teknolojinin geli\u015fmesine paralel olarak \u00e7evremiz devaml\u0131 kirlenmektedir. Bu konuda baz\u0131 insanlar o kadar duyars\u0131zd\u0131r ki, temizlik yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanarak b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 tehlikeye sokmaktad\u0131r. Ozon tabakas\u0131n\u0131 delen deodorantlar buna misal te\u015fkil etmektedir.<\/span><\/p>\n

      E\u015fref-i mahl\u00fbkat olan insan\u0131n, bulundu\u011fu bu il\u00e2hi makama uygun, temiz bir \u00e7evrede ya\u015famas\u0131 en tabii hakk\u0131d\u0131r. Pis, havas\u0131z, mikroplu bir \u00e7evrede ya\u015famas\u0131 ise s\u0131hh\u00ee y\u00f6nden son derece sak\u0131ncal\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

      Cenab-\u0131 Hak yery\u00fcz\u00fcnde ve g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde bulunan her \u015feyi insanl\u0131\u011f\u0131n hizmetine vermi\u015ftir.<\/a>[11]<\/span> K\u00e2inatta fesat ve karga\u015fa yoktur. Bir denge, bir d\u00fczen, bir gaye vard\u0131r. Bu denge ve d\u00fczeni bozmaya kimsenin hakk\u0131 yoktur. \u00c7evreyi kirletmek veya kirlenen \u00e7evreyi temizlememek hem s\u0131hh\u00ee a\u00e7\u0131dan, hem de k\u00e2inat\u0131n \u0130l\u00e2h\u00ee d\u00fczeni a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir su\u00e7tur. Bu sebeple, b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n \u00e7evre temizli\u011fine katk\u0131da bulunmas\u0131 bir g\u00f6revdir.<\/span><\/p>\n

      \u00c7evre temizli\u011fine orman\u0131n ve ye\u015filli\u011fin katk\u0131s\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Tabiat\u0131n ci\u011ferleri ormanlard\u0131r. A\u011fa\u00e7lar ve ye\u015fillikler s\u00fcst\u00fcr, sa\u011fl\u0131kt\u0131r, g\u00fczelliktir. Bitkiler birer oksijen fabrikas\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda kirlenen havay\u0131 temizleyen \u0130l\u00e2h\u00ee bir temizlik arac\u0131d\u0131r. Bitki havadaki karbondioksiti temizleyerek, havaya oksijen verip, kirli havay\u0131 filtre etmektedir. Ne yaz\u0131k ki, bu kadar \u00e7ok faydas\u0131 olan bitkiyi, orman\u0131, a\u011fac\u0131 insano\u011flu kesip yok etme yar\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. Bitki ve a\u011fa\u00e7lar\u0131n yok edilmesi bir yerde insan\u0131n kendisine sayg\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

      Temiz, bak\u0131ml\u0131, havadar, ye\u015fil bir \u00e7evrenin s\u0131hh\u00ee ve psikolojik y\u00f6nden \u00e7ok yararlar\u0131 vard\u0131r. Bir\u00e7ok hastal\u0131klar i\u00e7in ila\u00e7tan daha faydal\u0131d\u0131r. B\u00f6yle yerlerde ya\u015fayan insanlar\u0131n daha s\u0131hhatli olduklar\u0131 su g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ektir.<\/span><\/p>\n

      Bat\u0131da ve bizde \u00e7evre d\u00fczenlemesi<\/span><\/b><\/span><\/p>\n

      \u00c7evre temizli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fclkemizi Bat\u0131 ile k\u0131yaslayacak olursak ilk bak\u0131\u015fta; Bat\u0131n\u0131n daha temiz, daha ye\u015fil bir \u00e7evreye sahip oldu\u011fu dikkatleri \u00e7ekmekteydi. Asl\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman olarak bizim \u00e7evremizin; \u015fehirlerimizin, yollar\u0131m\u0131z\u0131n, evlerimizin, i\u015fyerlerimizin \u00e7ok net bir \u015fekilde onlardan daha temiz olmas\u0131 gerekirdi. Fakat bunun b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u015eunu da unutmamak laz\u0131m ki, Bat\u0131, temizli\u011fi sadece aksesuarda ve estetikte g\u00f6zetmektedir. \u0130\u00e7 temizli\u011fine, ruh ve ahlak temizli\u011fine \u00f6nem vermemi\u015ftir. Bu ise as\u0131lda olmayan, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde bir temizliktir. Yedi\u011fi, i\u00e7ti\u011fi temiz olmayan\u0131n \u00e7evresinin temiz olmas\u0131 ne ifade edecektir? Oysa Cenab-\u0131 Hak insanlardan yiyip i\u00e7tiklerinin de temiz olmas\u0131n\u0131 istemektedir.<\/a>[12]<\/span> Pis ve zararl\u0131 \u015feyleri yemek ve i\u00e7mek, pis bir \u00e7evrede ya\u015famak, insan\u0131n kendisini bile bile tehlikeye atmas\u0131 demektir. Bu da Kur’an’da yasaklanm\u0131\u015f ve yerilmi\u015ftir.<\/a>[13]<\/span><\/span><\/p>\n

      \u0130sl\u00e2m Dini insanlardan i\u00e7ini, d\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve \u00e7evresini temiz tutmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir. Temizlik ve nezafet olmadan ibadette ge\u00e7ersizdir. \u0130sl\u00e2m’da her amelin ayr\u0131 bir temizli\u011fi emredilmi\u015ftir. Temiz olmak, temiz ya\u015famak ayr\u0131ca bir ibadettir. Hele bu temizlik umumun yarar\u0131na olan \u00e7evre temizli\u011fi ise, onun sevab\u0131 ve sorumluluklar\u0131 daha da ileridir.<\/span><\/p>\n

      Temizlik hayatt\u0131r, uzun \u00f6m\u00fcrd\u00fcr, berekettir. Temizlik g\u00fczelliktir. Temizlik insanl\u0131\u011f\u0131n bir gere\u011fidir. \u00c7evremizi temiz tutarak daha da g\u00fczelle\u015ftirmek hepimize bir vazifedir.<\/span><\/p>\n

      \u0130slami a\u00e7\u0131dan ekoloji<\/span><\/b><\/span><\/span><\/p>\n

      Ekoloji, Yunanca iki kelimenin birle\u015fmesinden meydana gelmi\u015ftir. Biri ev anlam\u0131na gelen “O\u0131kos”, di\u011feri de bilgi, ilim anlam\u0131na gelen “Logos” kelimesi. “Mek\u00e2n Bilgisi”, “Ev Bilgisi” anlam\u0131na olan Ekoloji, on sekizinci as\u0131rdan itibaren Bat\u0131’da kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015f, son on-be\u015f yirmi y\u0131ldan beri de, \u00e7evrecilikle e\u015f anlaml\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/span><\/p>\n

      \u0130sl\u00e2miyet, ki\u015finin hem d\u00fcnyada, hem de ahirette mutlu olmas\u0131n\u0131 istemektedir ve bu anlam dinin tarifi i\u00e7indedir. Din’in emir ve yasaklar\u0131 bu iki y\u00f6n\u00fcyle de\u011ferlendirildi\u011finde dengeyi koruyamayan\u0131n zararda oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. \u0130nanan insana i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e2lem’e insanlara, hayvanlara hatta tabiata kar\u015f\u0131 sorumluluklar y\u00fcklenmi\u015ftir. Canl\u0131 ve cans\u0131z varl\u0131klara kar\u015f\u0131 sorumluluklar\u0131m\u0131z bazen bir Fariza, bazen da bir Fazilet olarak bize \u00f6\u011f\u00fctlenmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

      Ekoloji, Allah’\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 tabiat\u0131n dengesinin korunmas\u0131, canl\u0131 t\u00fcr\u00fcn\u00fcn muhafazas\u0131, hayvanlara iyi muamele yap\u0131lmas\u0131, \u00e7evre kirlili\u011fine sebep olan her \u00e7e\u015fit faaliyete kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu konuda \u0130sl\u00e2m’\u0131n emir, yasak ve tavsiyeleri rahat\u00e7a g\u00f6r\u00fclecektir.<\/span><\/p>\n

      \u00c7evreyi kirletme hususunda da \u0130sl\u00e2m’\u0131n emirleri \u00e7ok a\u00e7\u0131k se\u00e7iktir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130sl\u00e2miyet temizlik dinidir. Temizlik iman\u0131n yar\u0131s\u0131 kabul edilmi\u015ftir.”<\/a>[14]<\/span> Bu temizlik, hem \u00e7evre, hem v\u00fccut, hem g\u00f6n\u00fcl temizli\u011fini ifade etmektedir. Pislik ya canl\u0131n\u0131n, insan\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na ya da m\u00fc\u2019minin ibadet yapmas\u0131na engel olan \u015feydir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi kirletmek, pisletmek bir yana, \u00e7evreyi temizlemek bir g\u00f6revdir. Temiz olmayan yerde ibadet yapmak, namaz k\u0131lmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybeden kimse pek \u00e7ok ibadeti yerine getiremeyecektir. Kendi eliyle sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybeden M\u00fcsl\u00fcman, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n \u015fart ko\u015fuldu\u011fu ibadetleri yapamad\u0131\u011f\u0131ndan, her halde hesaba \u00e7ekilecektir.<\/span><\/p>\n

      Hz. Peygamberin hayat\u0131nda, \u00e7evrecili\u011fe \u00f6rnek g\u00f6sterilecek hareket ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6zellikle, Medine d\u00f6neminde ve devletle\u015fme s\u00fcrecinde g\u00f6r\u00fclmektedir. Allah’\u0131n Resul\u00fc, Z\u00fb-Kard Gazvesinden d\u00f6nerken, Zurayb adl\u0131 mevkie gelince, Ensar\u2019dan Harise o\u011fullar\u0131: “Ya Resulallah! Buras\u0131 bizim develerimizin otla\u011f\u0131, koyunlar\u0131m\u0131z\u0131n meras\u0131, kad\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7\u0131kacaklar\u0131 orman b\u00f6lgesi idi” demi\u015fler. Bunun \u00fczerine Resulullah: “Kim buradan bir a\u011fa\u00e7 keserse, yerine yenisini diksin” buyurarak buran\u0131n koru haline gelmesini emretmi\u015flerdir.<\/a>[15]<\/span><\/span><\/p>\n

      Ayn\u0131 kaynakta, Mehz\u00fcr Ovas\u0131nda toplanan sudan ba\u015fka yerlerin de faydalanmas\u0131 i\u00e7in tedbirler al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.<\/a>[16]<\/span> Hatta Hz. Osman da ayn\u0131 yere, daha sonra su i\u00e7in set yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 rivayet edilmektedir.<\/a>[17]<\/span><\/span><\/p>\n

      Yine Hz. Peygamber\u2019in sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda, baz\u0131 b\u00f6lgeleri, bug\u00fcnk\u00fc ifadeyle Sit Alanlar\u0131 tayin etti\u011fi, herkesin yarar\u0131na mill\u00ee park ilan etti\u011fi tarihi bir ger\u00e7ektir. Hatta bu b\u00f6lgelerin s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00e7izilmi\u015f, otlar\u0131n\u0131n kopar\u0131lmas\u0131na, a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n kesilmesine, hayvanlar\u0131n\u0131n avlanmas\u0131na yasak getirilmi\u015ftir. Hayber’in fethinden d\u00f6nerken, Medine\u2019yi g\u00f6stererek: “Ya Rabbi \u0130brahim’in Mekke’yi haram k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, ben de Medine’yi haram k\u0131ld\u0131m. O’nun iki kayal\u0131\u011f\u0131 aras\u0131 Haram B\u00f6lgesi’dir. A\u011fa\u00e7lar\u0131 kesilmez, a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n yapraklar\u0131 kopar\u0131lmaz, otlar\u0131 yolunmaz, hayvanlar\u0131 avlanmaz” buyurmu\u015flard\u0131.<\/a>[18]<\/span> Bel\u00e2zur\u00ee bu yasaktan bahsederken Sa’d b. Ebi Vakkas’\u0131n bir olay m\u00fcnasebetiyle Hz \u00d6mer’in \u015fehrin bu hudutlar\u0131n\u0131 esas kabul etti\u011fini, azatl\u0131 bir k\u00f6leyi de bu koruma alan\u0131 i\u00e7in bek\u00e7i tayin etti\u011fini de bildirmektedir.<\/a>[19]<\/span> Taif’ten gelen bir heyet, Taif halk\u0131n\u0131n topluca M\u00fcsl\u00fcman olmak istediklerini, ancak baz\u0131 \u015fartlar\u0131n\u0131n oldu\u011funu, bu \u015fartlardan birinin de Taif\u2019in korunmu\u015f b\u00f6lge ilan edilmesi taleplerini Resulullah’a iletmi\u015flerdi. Hz. Peygamber, ileri s\u00fcr\u00fclen \u015fartlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131 kabul etmi\u015f, \u00f6zellikle Taif \u015fehri vadisi olan Vacc Vadisi’nin koruma alan\u0131 olarak ilan\u0131 ile ilgili olarak, Halid b. Said’e \u00f6zel bir beyanname yazd\u0131rarak Taif halk\u0131na g\u00f6ndermi\u015fti. Bu beyanname’nin metni \u015f\u00f6yleydi:<\/span><\/p>\n

      “Rahman ve Rahim olan Allah’\u0131n ad\u0131yla.<\/span><\/b><\/p>\n

      Ne Vacc Vadisi’nin dikenli a\u011fa\u00e7lar\u0131, ne de orada bulunan \u00e7al\u0131lar tahrip edilmeyecektir. Av hayvanlar\u0131 da \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeyecektir. B\u00f6yle bir k\u00f6t\u00fc hareketi yaparken yakalanan her \u015fah\u0131s elbiseleri \u00e7\u0131kar\u0131larak k\u0131rba\u00e7la \u0131slah edilecektir. \u015eayet buna ald\u0131r\u0131\u015f etmeyen olursa, yakalan\u0131p Peygamber Muhammed’in huzuruna g\u00f6t\u00fcr\u00fclecektir. Allah’\u0131n el\u00e7isi Muhammed’in emri b\u00f6yledir.\u201d<\/a>[20]<\/span><\/span><\/p>\n

      Medine’de yeni yap\u0131lacak evlerin aralar\u0131nda olacak mesafeleri, yollar\u0131n geni\u015fli\u011fini bizzat tayin etme ihtiyac\u0131n\u0131 hisseden Peygamberimiz: yollar\u0131n \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerden gelen y\u00fckl\u00fc develerin rahat ge\u00e7ebilece\u011fi bir geni\u015flikte b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131, normal geni\u015fli\u011fin en az yedi zira (yakla\u015f\u0131k 5.5 m.) olmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir.<\/a>[21]<\/span><\/span><\/p>\n

      Biz bu \u00f6rnekleri, Ekolojinin \u0130sl\u00e2m\u00eeli\u011fi’ni g\u00f6sterebilmek i\u00e7in vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bu prensiplere ne kadar ba\u011fl\u0131 kald\u0131klar\u0131 hususu ise, sakinleri M\u00fcsl\u00fcman olan \u015fehirlere bakarak karar vermek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. G\u00f6r\u00fclecektir ki, kusur M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131kta de\u011fil, M\u00fcsl\u00fcmanlardad\u0131r.<\/a>[22]<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

      \u00c7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve hayati \u00f6nemi<\/span><\/b><\/p>\n

      Dr. Nuran Berker\u2019in dedi\u011fi gibi: \u00c7evre sorunlar\u0131 \u00f6zellikle su, hava, toprak ortamlar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 kirlenmesi ve kendi kendini temizleme g\u00fc\u00e7lerini kaybetmeleri gibi durumlarda ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Yani do\u011fal dengeyi bozan her etken, \u00e7evre sorununa yol a\u00e7maktad\u0131r. Ancak burada \u00f6nemli bir husus, kirliliklerin, \u00f6zellikle insan kullan\u0131mlar\u0131 sonucunda olu\u015fmas\u0131d\u0131r.   Birbirine ba\u011fl\u0131 sistemler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile, bir d\u00fczen d\u00e2hilinde y\u00fcr\u00fcyen do\u011fal ekolojik denge’nin insanlar taraf\u0131ndan ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir h\u0131zla bozulmas\u0131, gelecekte \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck boyutlu \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131 olu\u015fturacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

      Tabiatta olu\u015fan de\u011fi\u015fimler ve bunlar\u0131n tabii sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n insan ve di\u011fer canl\u0131lar b\u00fcnyesinde bir tak\u0131m de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7mas\u0131 do\u011fald\u0131r. \u00d6zellikle insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele al\u0131rsak, v\u00fccudun ihtiyac\u0131 olan maddeleri ihtiya\u00e7 oranlar\u0131 \u00fcst\u00fcnde veya alt\u0131nda yani zarar verici d\u00fczeylerde olmas\u0131 organizma dengesinin bozulmas\u0131na, sonu\u00e7 olarak da akut-kronik rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n, hatta \u00f6l\u00fcmlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

      \u0130nsan organizmas\u0131 hava, su veya toprak kaynakl\u0131 herhangi bir toksik ajanla<\/b> kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6nce homeostazi <\/b>dedi\u011fimiz normal uyum a\u015famas\u0131 devreye sokulmaktad\u0131r. Ancak bu safhay\u0131 a\u015fan durumlarda kompanzasyon <\/b>a\u015famas\u0131 ba\u015flamaktad\u0131r. Bu devrede organizma yabanc\u0131 maddeyi silme, yok etme veya zarars\u0131z hale getirmek i\u00e7in \u00e7abalamaktad\u0131r. Ancak bu safhan\u0131n da a\u015f\u0131lmas\u0131 art\u0131k organizma d\u00fczeninin bozulmas\u0131 ve toksik maddelere kar\u015f\u0131 koyamad\u0131\u011f\u0131 bir a\u015famad\u0131r. Tabii bozulma safhas\u0131ndan sonra da organizma iflas edecek ve hastal\u0131k tablolar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. \u00d6nceki safhalarda ba\u015f a\u011fr\u0131lar\u0131, kusma, adele kramplar\u0131, kans\u0131zl\u0131k, sinir bozukluklar\u0131, idrar miktar\u0131nda azalma, g\u00f6rme bozukluklar\u0131 gibi genel sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131r. Hastal\u0131k tablolar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131 ile belirtiler daha da yo\u011funla\u015facak ve sistem tutulmalar\u0131 do\u011frultusunda \u015fik\u00e2yetler artacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

      Toksik ajanlar organizmaya, daha \u00e7ok solunum sistemi, mide-barsak sistemi (besin zinciri), deri ve mukozalar yoluyla sokulmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

      Atmosferde bulunan end\u00fcstriyel kaynakl\u0131 kondanse k\u00fc\u00e7\u00fck partik\u00fcller<\/b> (tozlar)<\/b> ile sis, buhar, gaz gibi etkenler, \u00f6zellikle solunum sistemi mukozalar\u0131n\u0131, bron\u015flar\u0131 hatta alveoller d\u00fczeyinde akci\u011ferleri etkileyen ajanlard\u0131r. Bunlar i\u00e7erisinde en \u00f6nemli sayabileceklerimiz \u015funlar olabilir: Karbonmonoksit, karbondioksit, s\u00fclf\u00fcrdioksit, klor, ozan, siyan\u00fcr, krom, fosfor, gazlar, asit trioksit, arsenik, hidrojen s\u00fclf\u00fcr, metan, etan, hidrojen, azot….vb. Bu gazlar, \u00f6nce mukoza tahribi ile ba\u015flayan etkilerini kan sistemi \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131nda, h\u00fccrelerin oksijensiz kalmas\u0131 sonucu h\u00fccre yenilenmesi ve beslenmesi engellenerek h\u00fccre \u00f6l\u00fcmlerine neden olmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

      Genel olarak toksik ajanlar organizmada birikimler (kan sistemi) oran\u0131nda solunum sistemi, kalp damar sistemi, hemopoetik sistem, merkezi ve periferik sinir sistemi, bo\u015falt\u0131m sistemine etki ederek hastal\u0131klar\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

      G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131; tabiri caizse, \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131yla s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Tabiatla yak\u0131ndan ili\u015fkili olan insan\u0131n i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7evreden soyutlanmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Hava, su, toprak veya di\u011fer \u00e7evre kirleticileri, insan\u0131n ya\u015fama sistemini ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 nesiller yeti\u015ftirilmesini dinamitleyen unsurlard\u0131r.<\/span><\/p>\n

      \u00c7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 biraz daha a\u00e7mak gerekirse;<\/span><\/b><\/span><\/p>\n

      \u00c7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 2. D\u00fcnya Harbinden sonra b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya milletlerinin \u00fczerinde durduklar\u0131 g\u00fcncel bir konu haline gelmi\u015ftir. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k Te\u015fkilat\u0131, \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fu \u015fekilde tan\u0131mlar: \u0130nsan hayat\u0131n\u0131n \u00e7evresinde bulunan ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zararl\u0131 etkiler yapan ya da yapabilme durumunda olan b\u00fct\u00fcn \u015fartlar\u0131n d\u00fczeltilebilmesi i\u015flemidir.<\/span><\/p>\n

      \u00d6zellikle enfeksiyon hastal\u0131klar\u0131ndan korunmada, d\u00fczeltilmi\u015f \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u015fartlar\u0131 \u00e7ok daha \u00f6nemlidir. \u00c7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 kapsam\u0131ndaki \u015fartlar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019miz i\u00e7in \u00f6nem s\u0131ras\u0131na g\u00f6re s\u00f6ylemek gerekirse:<\/span><\/p>\n

      1- Yeterli miktarda temiz su temin edilmesi<\/span><\/p>\n

      2- Olu\u015fan kat\u0131 ve s\u0131v\u0131 at\u0131klar\u0131n (fabrika at\u0131klar\u0131, \u00e7\u00f6p gibi) zarars\u0131z hale getirilmesi.<\/span><\/p>\n

      3- Besinlerin kontrol\u00fc ve sanitasyon (besinlerin \u00fcretiminden t\u00fcketimine kadar ge\u00e7en zaman i\u00e7erisinde \u00f6zelli\u011fini yitirmeden muhafaza edilmesi)<\/span><\/p>\n

      4- Mevcut vekt\u00f6rlerin kontrol alt\u0131na al\u0131n\u0131p etkisizle\u015ftirilmesi (fare, sinek, bit, pire, kene v.b. ile m\u00fccadele).<\/span><\/p>\n

      5- Hava kirlili\u011finin \u00f6nlenmesi.<\/span><\/p>\n

      6- Konut hijyeninin temini (yap\u0131la\u015fman\u0131n pl\u00e2nl\u0131 ve alt yap\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmas\u0131).<\/span><\/p>\n

      7- Kazalardan korunmak i\u00e7in gerekli tedbirlerin geli\u015ftirilmesi<\/span><\/p>\n

      8- End\u00fcstri hijyeni (sanayi at\u0131klar\u0131n\u0131n zarars\u0131z hale getirilmesi, \u00e7al\u0131\u015fma ortamlar\u0131n\u0131n s\u0131hhile\u015ftirilmesi).<\/span><\/p>\n

      9- G\u00fcr\u00fclt\u00fcn\u00fcn en az d\u00fczeye indirilmesi<\/span><\/p>\n

      10- Radyoaktif ajanlardan korunma tedbirleri (radyolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ortamlar\u0131n kontrol\u00fc) \u015feklinde \u00f6zetleyebiliriz. Aksi takdirde, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evrede ya\u015f\u0131yoruz diyebilmemiz m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/span><\/p>\n

       <\/span><\/b><\/p>\n


      <\/p>\n
      \n
      \n

      <\/a>[1]<\/span><\/span> A. R\u0131za Temel<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[2]<\/span><\/span> Scruton, R.A. Dictionary of Political Thought, London 1982, s. 137.<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[3]<\/span><\/span> Kamer Suresi, ayet: 49.<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[4]<\/span><\/span> S\u00fcnnet’te ekoloji ile ilgili olarak bak\u0131n\u0131z. \u201c\u0130sl\u00e2m ve Ekoloji\u201d Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131n\u0131, Ankara 1992. s. 49-66<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[5]<\/span><\/span> Mehmet Bayraktar<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[6]<\/span><\/span> Meryem Suresi, Ayet 23, 24,25<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[7]<\/span><\/span> \u0130mam-\u0131 Gazali, \u0130hyau Ulumi’d-din, C.1.S.345, Bedir Yay\u0131nevi.<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[8]<\/span><\/span> \u0130mam-\u0131 Gazali, a.g.e. S 333<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[9]<\/span><\/span> T\u00fcrk Dil Kurumu, T\u00fcrk\u00e7e S\u00f6zl\u00fck, C.1.S.297<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[10]<\/span><\/span> Tevbe Suresi, Ayet:108<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[11]<\/span><\/span> C\u00e2siye Suresi; Ayet:13<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[12]<\/span><\/span> Bakara Suresi, Ayet; 172<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[13]<\/span><\/span> Tahrim Suresi, Ayet: 6<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[14]<\/span><\/span> Hadis-i \u015eerif mealidir. Bkz. Suyuti, el-Camiu\u2019s-Sa\u011fir II, 57; el-Acl\u00fbni, Ke\u015ffu’l-Hafa II, 46. Hadis’in devam\u0131 da vard\u0131r.<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[15]<\/span><\/span> Belaz\u00fcr\u00ee, Futuhu’l-Buldan, \u00c7ev. Prof. Dr. Mustafa Fayda, s.11, K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 Yay. Ankara 1987.<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[16]<\/span><\/span> Age., s.11-12.<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[17]<\/span><\/span> Age., s.13   <\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[18]<\/span><\/span> Buhari, Cihad 71; M\u00fcslim, Hacc 458-464; Ebu Davud, Men\u00e2sik 96.<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[19]<\/span><\/span> Bkz. Futuhu’l-Buld\u00e2n, s. 10-11<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[20]<\/span><\/span> \u0130sl\u00e2m Peygamberi II, 332, el-Vesa\u0131ku’s-Siyasiyye s. 236-238, Beyrut 1969<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[21]<\/span><\/span> Buhari, Mezalim 29; M\u00fcslim M\u00fcsak\u00e2t 31, Hamidullah \u0130slam Peygamberi, I,297.<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

      \n

      <\/a>[22]<\/span><\/span> Ahmet Karadut<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

              \u0130slam dininde kurban ibadeti: Allah yolunda, can\u0131n yongas\u0131 olan mal\u0131n\u0131 severek harcaman\u0131n Ma\u011fdur ve mahrum halk\u0131n hayr\u0131na feragat ve fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n Allah\u2019\u0131n r\u0131zas\u0131, insanlar\u0131n hat\u0131r\u0131 ve duas\u0131 u\u011fruna paras\u0131na ve hayvan\u0131na k\u0131yman\u0131n B\u00fct\u00fcn bu ulvi ve uhrevi duygular ve davran\u0131\u015flarla Y\u00fcce Yaratana yak\u0131nla\u015fman\u0131n Ve hatta gerekirse, hayvan\u0131n\u0131 kurban etti\u011fi gibi; vatan\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve mukaddesat\u0131 yolunda […]<\/p>\n","protected":false},"author":19,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[141],"tags":[],"class_list":["post-2420","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ekim-2012"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2420","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/19"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2420"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2420\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2420"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2420"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2420"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}