{"id":27049,"date":"2025-03-31T22:09:07","date_gmt":"2025-03-31T19:09:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/?p=27049"},"modified":"2025-03-31T22:09:32","modified_gmt":"2025-03-31T19:09:32","slug":"el-azizcilerin-cuzi-irade-inkari-ve-akp-yalakaligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2025\/nisan-2025\/el-azizcilerin-cuzi-irade-inkari-ve-akp-yalakaligi-2\/","title":{"rendered":"\u201cEl-Aziz\u201dcilerin;
C\u00dcZ\u2019\u0130 \u0130RADE \u0130NK\u00c2RI VE AKP YALAKALI\u011eI"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

\u201cEl-Aziz\u201dcilerin;
C\u00dcZ\u2019\u0130 \u0130RADE \u0130NK\u00c2RI VE AKP YALAKALI\u011eI<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Genel olarak; k\u00e2inat ve tabiattaki her e\u015fyay\u0131, olay\u0131, varl\u0131klar\u0131 ve insanlar\u0131 bizzat yaratmak\u2026 Temel kanun ve kurallar (S\u00fcnnetullah) koyup tanzim, taksim ve takdir buyurmak, ancak ve yaln\u0131z tek ve ger\u00e7ek \u0130lah olan Cenab-\u0131 Hakka ait bir h\u00fck\u00fcmranl\u0131kt\u0131r. Y\u00fcz milyarlarca galaksinin ve her birindeki on milyarlarca y\u0131ld\u0131z k\u00fcmesinin bulundu\u011fu \u015fu muhte\u015fem ve m\u00fckemmel evren b\u00fcnyesinde; Konya Ovas\u0131 i\u00e7erisindeki bir \u00e7ocuk oyun bilyesi kadar kalan \u015fu d\u00fcnya \u00fczerindeki, b\u00fct\u00fcn okyanus k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki ve \u00e7\u00f6l sahalar\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck kum tanesi mesabesinde olan her insan, Allah\u2019\u0131 temsil ve tecelli makam\u0131nda ve imtihan s\u0131rr\u0131yla yarat\u0131lm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. (Bak: Bakara: 30, En\u2019am: 165) Bu imtihan (e\u011fitilme ve elenme) s\u00fcreci ise, \u0130lahi adalet ve hikmet gere\u011fi, insanlara verilen <\/strong>c\u00fcz\u2019i irade <\/strong>sayesinde ge\u00e7erlilik kazan\u0131r. Bu nedenle akli melekeleri, irade ve tercih yetileri olmayan deliler, m\u00fckellef ve sorumlu say\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Tarih boyunca; pek \u00e7ok m\u00fc\u015frik, k\u00e2fir, m\u00fcnaf\u0131k ve zalim ki\u015filer, yapt\u0131klar\u0131 k\u00fcf\u00fcr ve k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin su\u00e7unu, h\u00e2\u015f\u00e2, Allah\u2019a y\u0131k\u0131p kendilerini aklamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201c\u015eirk ko\u015fanlar (Cenab-\u0131 Hakk\u0131 su\u00e7layarak) diyecekler ki: \u2018Allah dileseydi ne biz \u015firk ko\u015fard\u0131k, ne atalar\u0131m\u0131z; ve hi\u00e7bir \u015feyi de haram k\u0131lmazd\u0131k.\u2019 (Oysa) Onlardan \u00f6ncekiler de, Bizim zorlu azab\u0131m\u0131z\u0131 tad\u0131ncaya kadar b\u00f6yle (safsata ve sapt\u0131rmalarla peygamberleri) yalanlam\u0131\u015f (ve bahaneler uydurmu\u015flar)d\u0131. De ki: \u2018Sizin yan\u0131n\u0131zda, bize \u00e7\u0131karabilece\u011finiz bir ilim mi var? (Hay\u0131r) Siz ancak zanna (as\u0131ls\u0131z kuruntulara) uymaktas\u0131n\u0131z ve siz ancak hayal kurup tahminle yalan s\u00f6ylersiniz.\u2019\u201d <\/em><\/strong>(En\u2019am: 148) ayeti, bu t\u0131ynetsiz tiplerin bozuk niyetini ve mahiyetini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201cAllah dilemedik\u00e7e, siz dileyemezsiniz!\u201d <\/em><\/strong>(\u0130nsan: 30) ayetinin, \u00f6nceki ve sonraki ayetlerle ve surelerle m\u00fcnasebeti dikkate al\u0131n\u0131rsa: \u201cAllah size ak\u0131l, fikir, beyin, irade ve tercih etme yetileri vermeseydi, sizler diledi\u011finiz i\u015fi g\u00f6rmeye de\u011fil, bunlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve irade etmeye bile muktedir olamazd\u0131n\u0131z\u201d<\/em> anlam\u0131ndad\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130mam-\u0131 Azam Hz.leri bile \u201cEl-f\u0131kh\u2019ul Ekber\u201d risalesinde: \u0130nsanlar\u0131n imtihan edilmesinin ve sonu\u00e7ta hesaba \u00e7ekilip ceza veya m\u00fck\u00e2fat g\u00f6rmesinin, ona verilen C\u00dcZ\u2019\u0130 \u0130RADE\u2019yi kullanmas\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131p, <\/strong>\u201cher i\u015fi bizzat Allah\u2019\u0131n irade buyurduklar\u0131, kullar\u0131n iradesinin hi\u00e7bir fonksiyonunun bulunmad\u0131\u011f\u0131\u201d<\/em><\/strong> iddias\u0131n\u0131n sapk\u0131nl\u0131k say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan buyurmu\u015flard\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

Rahmetli Erbakan Hocam\u0131z da: <\/strong>\u201c\u0130nsanlar\u0131n kendilerine verilen NEF\u0130S\u2019le m\u00fccadele etmek, iradesini hay\u0131r ve hizmet y\u00f6n\u00fcnde de\u011ferlendirmek suretiyle, melekler seviyesine y\u00fckselmek ve hatta onlar\u0131 ge\u00e7mek f\u0131rsat\u0131na eri\u015ftiklerini, yoksa iradesiz robotlar seviyesine ineceklerini\u201d<\/em><\/strong> s\u0131k\u00e7a vurgulam\u0131\u015flard\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

Yani \u015fuurlu ve sorumlu bir M\u00fcsl\u00fcmana yak\u0131\u015fan, \u201cKendisine nasip olan iyilikleri, ba\u015far\u0131 ve bereketleri Allah\u2019tan bilip O\u2019na \u015f\u00fckre koyulmak, gurur ve kibirden uzakla\u015fmakt\u0131r. Ama k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerini, tembellik ve gev\u015fekliklerinin ac\u0131 ve al\u00e7alt\u0131c\u0131 neticelerini ise, h\u00e2\u015f\u00e2, kadere y\u00fcklemeyip, kendi nefsinden ve c\u00fcz\u2019i iradesinin yanl\u0131\u015f ve yarars\u0131z tercihinden bilip\u201d t\u00f6vbek\u00e2r olmakt\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201c(Ey insan!) Sana iyilikten (ve g\u00fczellikten yana) her ne gelip isabet ederse (o) Allah’tand\u0131r; k\u00f6t\u00fcl\u00fckten (bela ve musibetten) de sana her ne gelip dokunur ise, o da nefsinin (hatas\u0131)d\u0131r. (Ey Resul\u00fcm!) Biz Seni insanlara (Hakk\u0131 tebli\u011f ve temsil eden) bir el\u00e7i olarak g\u00f6nderdik. Ger\u00e7ek \u015fahit olarak ise Allah yeterlidir.\u201d <\/em><\/strong>(Nisa: 79)<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201c\u0130nsana \u0130rade-i C\u00fcz\u2019iye Verilmi\u015f midir?\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda:<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201cAyetlerde, hadislerde insana irade-i c\u00fcz\u2019iye verildi\u011fine dair bir ifade bulunmamaktad\u0131r. Ancak \u00e2limler baz\u0131 ayetlerden ve hadislerden irade-i c\u00fcz\u2019iye diye bir kavram \u00e7\u0131karsam\u0131\u015flard\u0131r.<\/em><\/strong> (Yani, h\u00e2\u015f\u00e2, uydurmu\u015flard\u0131r!?)<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201cVe de ki: Hak Rabbinizdendir; art\u0131k dileyen iman etsin, dileyen ink\u00e2r etsin.\u201d (Kehf: 29)<\/strong><\/span><\/p>\n

Bunun gibi baz\u0131 ayetlerden insana irade-i c\u00fcz\u2019iye verildi\u011fi \u00e7\u0131karsamas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa bu ayetten bir irade-i c\u00fcz\u2019iye \u00e7\u0131kart\u0131lamaz. <\/em>(\u00c7\u0131karanlar yan\u0131lm\u0131\u015f ve ger\u00e7e\u011fi \u00e7arp\u0131tm\u0131\u015flard\u0131r, h\u00e2\u015f\u00e2!) Bu ayette bildirildi\u011fi gibi dileyen iman edebilir mi?<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

\u201cAllah dilemedik\u00e7e siz dileyemezsiniz.\u201d (\u0130nsan: 30)<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201c\u00c2lemlerin Rabbi olan Allah dilemedik\u00e7e siz dileyemezsiniz.\u201d (Tekvir: 29)<\/strong><\/span><\/p>\n

Bu demektir ki, Allah dilerse ancak insan iman edebilir.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

\u201cArt\u0131k \u015f\u00fcphesiz Allah, diledi\u011fini sapt\u0131r\u0131r, diledi\u011fini hidayete eri\u015ftirir.\u201d (F\u00e2t\u0131r: 8)<\/strong><\/span><\/p>\n

Bu ayetler de insana irade-i c\u00fcz\u2019iye verilmedi\u011fini kan\u0131tlamaktad\u0131r.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

(Yani, h\u00e2\u015f\u00e2, Rahmani veya \u015eeytani, b\u00fct\u00fcn insanlar robot konumundad\u0131r!)<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201cO, amel bak\u0131m\u0131ndan hanginizin daha iyi olaca\u011f\u0131n\u0131 denemek i\u00e7in \u00f6l\u00fcm\u00fc ve hayat\u0131 yaratt\u0131.\u201d (M\u00fclk: 2)<\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130nsan\u0131n imtihan edilmekte oldu\u011funu bildiren bu ayetten de irade-i c\u00fcz\u2019iye \u00e7\u0131kart\u0131labilir mi?<\/em><\/strong> (Hay\u0131r bu imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r ve yanl\u0131\u015ft\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc:)<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201cBenim ba\u015far\u0131m ancak Allah\u2019tand\u0131r.\u201d (Hud: 88)<\/strong><\/span><\/p>\n

Mademki ba\u015far\u0131 Allah\u2019tand\u0131r; insan\u0131n imtihan edilmekte olu\u015fu da c\u00fcz\u2019i irade sahibi k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Esasen insan\u0131n iman etmede kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 engelleri ve salih amel i\u015flemedeki zorluklar\u0131 a\u015fmada irade-i c\u00fcz\u2019iye verilmi\u015f olsa da yetmez, ve bu bir i\u015fe yaramaz.\u201d<\/em><\/strong>[1]<\/em><\/strong> deyip ard\u0131ndan bir s\u00fcr\u00fc roman ve senaryo safsatas\u0131 s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar itikadi sapk\u0131nl\u0131k al\u00e2meti yakla\u015f\u0131mlard\u0131r. Sebe\u2019 Suresi 50. ayeti de bunlar\u0131 yalanlamaktad\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

De ki: “E\u011fer Ben yan\u0131l\u0131p \u015fa\u015f\u0131racak olsam, ancak kendi nefsim aleyhine sapm\u0131\u015f olurum ve e\u011fer hidayeti bulmu\u015fsam, bu da Rabbimin Bana vahyetmekte oldu\u011fu (Kur’an) sayesindedir. \u015e\u00fcphesiz O, (her \u015feyi) \u0130\u015fitip duyand\u0131r, (kullar\u0131na) Yak\u0131n oland\u0131r.”<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu cahil ve gafil, dall ve mudil (sapk\u0131n ve sapt\u0131r\u0131c\u0131) ki\u015filer; yoksa, Hak Dava\u2019ya ve Aziz Erbakan Hocam\u0131za h\u0131yanet kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 malum ve mel\u2019un odaklar\u0131n iktidara ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 ve b\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerine hikmet ve keramet uydurduklar\u0131 AKP\u2019nin ve kendilerinin t\u00fcm g\u00fcnah ve tahribatlar\u0131n\u0131n su\u00e7unu -h\u00e2\u015f\u00e2- Allah\u2019a y\u00fcklemek i\u00e7in mi bu safsata ve sapk\u0131nl\u0131klara kaymaktalard\u0131?<\/strong><\/span><\/p>\n

Oysa Zuhruf Suresi 20. ayeti bunlar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a yalanlamaktad\u0131r:<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201c(M\u00fc\u015frikler) Dediler ki: \u2018E\u011fer Rahman dilemi\u015f (ve kaderimizde kaydedilmemi\u015f) olsayd\u0131, biz onlara ibadet yapmazd\u0131k (putlara ve ta\u011futlara tap\u0131nmazd\u0131k).\u2019 Onlar\u0131n (bu konuda do\u011fru ve ge\u00e7erli) hi\u00e7bir bilgileri yoktur. Onlar sadece \u2018zan ve tahminle yalan-yanl\u0131\u015f konu\u015fup duruyorlar.\u2019 (Ve kaderi, kendi k\u00fcf\u00fcrlerine bahane ediyorlar!)\u201d<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Bedi\u00fczzaman Hz.lerine g\u00f6re:<\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130nsanlar, iradesi olmayan mahl\u00fbklardan farkl\u0131d\u0131r ve sorumlulu\u011fu bundan kaynaklan\u0131r. Allah-u Te\u00e2l\u00e2 (CC) adil oldu\u011fundan, imtihana m\u00fcsait yaratt\u0131\u011f\u0131 kullar\u0131na, iradeleriyle rahat kullanacaklar\u0131 \u201cmeyelan\u201d (meyil ve tercih \u015fans\u0131) dedi\u011fimiz bir saha b\u0131rakmaktad\u0131r. Bu hareket sahas\u0131 yani h\u00fcr irade ve tercih imk\u00e2n\u0131 olmazsa; kul, zorlanm\u0131\u015f ve bask\u0131 alt\u0131nda kalm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Bu durumda mecburiyet ve mahk\u00fbmiyet alt\u0131nda say\u0131l\u0131r ve bu y\u00fczden su\u00e7lu ve sorumlu tutulmas\u0131 akla ve vicdana ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Amellerinin ak\u0131betinden dolay\u0131 ceza ve m\u00fck\u00e2fat s\u00f6z konusu olmas\u0131 i\u00e7in insana c\u00fcz\u2019i irade f\u0131rsat\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130\u015fte, Adil-i H\u00e2kim olan Allah (CC); insanlar\u0131 ve cinleri meyelan dedi\u011fimiz bir mahiyetle donatm\u0131\u015ft\u0131r. Bizler de bu meyelan\u0131 (e\u011filim ve tercih hakk\u0131m\u0131z\u0131) istedi\u011fimiz gibi kullan\u0131r ve istedi\u011fimiz gibi b\u0131rak\u0131r\u0131z ki, sorumluluk da i\u015fte burada ba\u015flamaktad\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

Meyelanlar, hakikatte mevcut say\u0131lmay\u0131p itibari \u015feyler oldu\u011fundan; insan\u0131n iradesinin bu sahada bask\u0131s\u0131z cevelan etmesinin, (rahat ve \u00f6zg\u00fcr hareket kabiliyetinin) Allah\u2019\u0131n kudretine ve saltanat\u0131na bir nakise ve eksiklik gibi yorumlanmas\u0131, yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

Evet, insan\u0131n imtihan edilmesine esas olan ve sonucuna katlanmay\u0131 gerekli k\u0131lan meyelandaki tasarruf, tamamen kula ait bir s\u0131n\u0131rl\u0131 sahad\u0131r. Bu aitlikte iman ve itikat noktas\u0131nda Allah\u2019a kar\u015f\u0131 bir isyan, -h\u00e2\u015f\u00e2- bir mukabele ve m\u00fcdahale s\u00f6z konusu olamayacakt\u0131r. <\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130\u015fte; ilk \u00e7\u0131k\u0131\u015f, niyetin ilk basama\u011f\u0131 ve iradenin ilk hareket noktas\u0131 olan meyelanlar (irademizle yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tercih alanlar\u0131) tamamen kulun inisiyatifinde olan noktalard\u0131r. Bundan sonraki merhaleler ise elbette Allah\u2019\u0131n takdiri, iradesi ve halk etmesiyle olu\u015fmaktad\u0131r. Sadece ilk \u00e7\u0131k\u0131\u015f veya ilk ba\u015flang\u0131\u00e7 diyebilece\u011fimiz, \u201cmeyelanlar\u201d (tercih ve tensip niyet ve gayretleri) de olmazsa; insanlar\u0131n imtihana t\u00e2bi tutulmas\u0131 s\u00f6z konusu olamayacakt\u0131r ve sonu\u00e7lar ise; zul\u00fcm say\u0131lacakt\u0131r. Allah (CC) ise; bundan m\u00fcnezzeh olan Adil-i Mutlak\u2019t\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00d6rne\u011fin; imtihana giren bir talebe imtihan salonunun tertibi, d\u00fczeni ve tanzimi ile ilgili hi\u00e7bir \u015feyden sorumlu de\u011fildir ve onlara kar\u0131\u015famaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc oralara m\u00fcdahalesi s\u00f6z konusu olamaz. Ancak imtihan k\u00e2\u011f\u0131d\u0131na istedi\u011fini yazmakta serbest b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Burada diledi\u011fi gibi hareket etme hakk\u0131 vard\u0131r. \u0130mtihan s\u00fcresince serbestiyeti vard\u0131r. Diledi\u011fi gibi hareket etti\u011finden sonucuna da katlan\u0131r. \u0130\u015fte imtihan b\u00f6yle yap\u0131l\u0131r. \u0130sterse talebe matematik imtihan\u0131nda resim de \u00e7izebilir veya hocas\u0131na isyank\u00e2r c\u00fcmleler de yazabilir; bu da serbest b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130\u015fte, bu misal gibi; d\u00fcnya imtihan\u0131 da buna k\u0131yaslan\u0131r. \u0130nsanlar \u00f6m\u00fcr sayfalar\u0131n\u0131 kendilerine verilen iradeleriyle, meyelan (e\u011filim ve tercih) kalemleri ile doldurmaktad\u0131r. Bu muamelede gayet serbest durumdalard\u0131r. Ancak Allah\u2019\u0131n uluhiyetine, tayin ve takdir yetkisine asla m\u00fcdahale kesinlikle s\u00f6z konusu de\u011fildir. Bu \u015fartlarda imtihan olanlar\u0131n ak\u0131betleri de adalet noktas\u0131ndan muhasebeye t\u00e2bi tutulacak, ona g\u00f6re azaba veya m\u00fck\u00e2fata m\u00fcstahak olacakt\u0131r.<\/strong>[2]<\/strong><\/span><\/p>\n

C\u00fcz’i \u0130rade Kavram\u0131!<\/strong><\/span><\/p>\n

C\u00fcz\u2019i irade; bir \u015feyi istemek, arzu etmek, tercih etmek, Allah’a itaat veya O\u2019na isyanla ilgili kanaate meyletmek anlam\u0131na gelir. Farkl\u0131 alternatiflerden birine meyletme, tercih etme kabiliyeti bulunan ki\u015finin, iradesi vard\u0131r demektir. Yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flerde insan\u0131n b\u00f6yle bir tercih kabiliyeti oldu\u011fu kesindir, aksi halde <\/strong>\u201cimtihan edilmesi\u201d<\/em><\/strong> anlam\u0131n\u0131 ve amac\u0131n\u0131 yitirir.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerini me\u015fgul eden ve hakk\u0131nda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcr\u00fclen en \u00f6nemli konulardan biri de, bu irade meselesidir. Bu husus, kaderle de yak\u0131ndan ilgilidir. Her \u015feyin yarat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n Allah oldu\u011fu, O’nun irade ve me\u015fietinin mutlak olup bunun hil\u00e2f\u0131na bir \u015feyin vuku bulmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, Kur\u2019an\u2019da a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k ifade edilmektedir. Ama buna ra\u011fmen kullar\u0131n c\u00fcz\u2019i irade sahibi k\u0131l\u0131nd\u0131klar\u0131 i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 hesaba \u00e7ekilmesi, m\u00fck\u00e2fat ya da ceza g\u00f6rmesi de ayet ve hadislerle kesindir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kullar c\u00fcz\u2019i irade sahibidir. <\/strong><\/span><\/p>\n

Peki, kulun sorumlulu\u011funun gerek\u00e7e ve dayana\u011f\u0131 nedir?<\/strong><\/span><\/p>\n

Bu konuda \u00fc\u00e7 temel g\u00f6r\u00fc\u015f ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri; 1- Cebriyye, 2- Kaderiyye diye isimlendirilen Mutezile, 3- Ehl-i S\u00fcnnet temsil etmektedir.<\/strong><\/span><\/p>\n

1- Cebriyye mezhebinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc; Kaderiyye mezhebine reaksiyon olarak ortaya \u00e7\u0131kan Cebriyye mezhebine g\u00f6re, insan\u0131n hi\u00e7bir iradi h\u00fcrriyeti yoktur. Allah \u00f6nceden her \u015feyi nas\u0131l takdir etmi\u015fse \u00f6yle olacakt\u0131r. Kul, bu takdir edilmi\u015f \u015feyleri yapmak zorundad\u0131r. Yukar\u0131dan gelen su nas\u0131l a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru akmaya, yukar\u0131ya f\u0131rlat\u0131lan ta\u015f nas\u0131l geri d\u00f6nmeye mahk\u00fbm ise, insan da kaderinde yaz\u0131l\u0131 olan \u015feyleri yapmaya mahk\u00fbm durumundad\u0131r. \u0130nsan adeta \u00f6nceden programlanm\u0131\u015f bir robot konumundad\u0131r. Nas\u0131l programlanm\u0131\u015fsa, onu yapacakt\u0131r. \u0130\u015fte, \u015fa\u015fk\u0131n ve sapk\u0131n El-Aziz\u2019ciler de bu bozuk ve b\u00e2t\u0131l anlay\u0131\u015f\u0131 savunmaktad\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

Cebriyye’nin bu g\u00f6r\u00fc\u015flerine dayanak olarak ileri s\u00fcrd\u00fckleri ayetler \u015funlard\u0131r:<\/strong><\/span><\/p>\n

“\u2026Allah kimlerin fitneye d\u00fc\u015fmesini isterse, art\u0131k Sen onun (niyeti ve t\u0131yneti bozuk olan) i\u00e7in Allah\u2019tan hi\u00e7bir \u015feye malik olamazs\u0131n (d\u00fczeltemezsin). \u0130\u015fte onlar, Allah’\u0131n kalplerini temizleyip ar\u0131tmak istemedikleridir. D\u00fcnyada onlar i\u00e7in bir a\u015fa\u011f\u0131lanma, ahirette ise onlar i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir azap (gereklidir)…”<\/em> (Maide: 41) <\/strong><\/span><\/p>\n

“Allah, kimi (lay\u0131k g\u00f6r\u00fcp) hidayete erdirmek isterse, onun g\u00f6\u011fs\u00fcn\u00fc (g\u00f6nl\u00fcn\u00fc) \u0130slam’a a\u00e7ar; (ibadet ve hizmet yoluna sokar.) Kimi de (m\u00fcstahak oldu\u011fundan) sapt\u0131rmak isterse, onun g\u00f6\u011fs\u00fcn\u00fc, sanki g\u00f6\u011fe y\u00fckseliyormu\u015f gibi dar ve s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 k\u0131lar (Kur\u2019an\u2019a \u0130slami kurallara ve sorumluluklara kar\u015f\u0131 ilgisiz ve sevgisiz b\u0131rak\u0131r). Allah, iman etmeyenlerin \u00fcst\u00fcne i\u015fte b\u00f6yle pislik (manevi murdarl\u0131k) ve gayretsizlik (hamiyetsizlik ve haysiyetsizlik) \u00e7\u00f6kertir.”<\/em> (En’am: 125)<\/strong><\/span><\/p>\n

“De ki: \u2018E\u011fer size bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck isteyecek olsa, sizi Allah’tan koruyacak; veya size bir rahmet dileyecek olsa (buna da engel olacak) kimdir?\u2019 Onlar, kendileri i\u00e7in Allah’\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ne bir veli (sahip \u00e7\u0131k\u0131c\u0131), ne bir yard\u0131mc\u0131 bulamayacaklard\u0131r.”<\/em> (Ahz\u00e2b: 17) <\/strong><\/span><\/p>\n

“(Unutmay\u0131n\u0131z ve haddinizi a\u015fmay\u0131n\u0131z ki) \u00c2lemlerin Rabbi olan Allah dilemedik\u00e7e siz dileyemezsiniz! (\u00d6yle her arzu etti\u011finize eri\u015femezsiniz. Zira her \u015fey Allah\u2019\u0131n elinde ve takdirinde bulunmaktad\u0131r.)” <\/em>(Tekvir: 29) ayetlerini do\u011fru anlamay\u0131p yanl\u0131\u015f yorumlayarak sap\u0131tm\u0131\u015flard\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

Kulun iradesizli\u011fi yan\u0131nda, sorumlulu\u011funu hangi temele dayand\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 izah etmekten aciz kalan Cebriyye, zamanla bilgin ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler aras\u0131nda yok olup gitmi\u015f gibidir. Ancak zaman zaman baz\u0131 \u015fa\u015fk\u0131n ve sapk\u0131n ki\u015filerin bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin etkilerine girdikleri g\u00f6zlenmektedir.<\/strong><\/span><\/p>\n

2- Kaderiyye (Mutezile) mezhebinin as\u0131ls\u0131z iddialar\u0131:<\/strong><\/span><\/p>\n

Bunlara g\u00f6re; kullar, iradelerinde tamamen h\u00fcr ve ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Zira Mutezile\u2019ye g\u00f6re irade \u201cfiil\u201d kapsam\u0131ndad\u0131r. Bunda (h\u00e2\u015f\u00e2) Allah’\u0131n hi\u00e7bir rol\u00fc bulunmamaktad\u0131r. (H\u00e2\u015f\u00e2) Bir bak\u0131ma insan, kendi fiillerinin yarat\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r; onlar\u0131 i\u015fleyip i\u015flememekte tamamen serbest b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle k\u00f6t\u00fc fiiller a\u00e7\u0131s\u0131ndan durum bu odakl\u0131d\u0131r. Kaderiyyecilere g\u00f6re: “Allah’\u0131n iradesi k\u00f6t\u00fc fiillere taalluk etmez. O sadece iyiyi diler.”<\/em><\/strong>[3]<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Kaderiyye\u2019yi bu b\u00e2t\u0131l g\u00f6r\u00fc\u015fe sevk eden sebep, be\u015f temel prensiplerinden biri olan “Allah’\u0131n adaleti”ne y\u00f6nelik yanl\u0131\u015f ve sapk\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131d\u0131r. Onlara g\u00f6re, Allah’\u0131n; kullar\u0131n\u0131n fiillerinde bir etkisinin olmamas\u0131, adaletinin ve kullara zulmetmemesinin bir icab\u0131d\u0131r. E\u011fer Allah, kulun k\u00f6t\u00fc bir fiil\u00ee yapmas\u0131nda bir katk\u0131s\u0131 varsa, sonra da kulu bu k\u00f6t\u00fc fiilinden dolay\u0131 cezaland\u0131r\u0131yorsa, bu, O’nun adaletiyle ba\u011fda\u015fmayacakt\u0131r. O halde kul, tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z olmal\u0131 ki, yapt\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 hesaba \u00e7ekilmesi adalet say\u0131ls\u0131n.<\/strong><\/span><\/p>\n

Mutezile (Kaderiyye) \u015fa\u015fk\u0131nlar\u0131n\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri i\u00e7in ileri s\u00fcrd\u00fckleri delillerden birka\u00e7\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/strong><\/span><\/p>\n

“De ki: \u2018Hakk Rabbinizdendir. (Allah’tan ba\u015fkas\u0131, sizin i\u00e7in hakl\u0131 ve hay\u0131rl\u0131 olacak dini ve d\u00fczeni bilemez ve g\u00f6steremez…) Art\u0131k (Hakk geldikten ve Kur’an’a davet edildikten sonra) isteyen iman etsin, isteyen ink\u00e2r etsin. \u015e\u00fcphesiz Biz zalimlere bir ate\u015f haz\u0131rlam\u0131\u015f\u0131z ki, onun duvarlar\u0131 kendilerini \u00e7epe\u00e7evre ku\u015fatm\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fer onlar feryat edip yard\u0131m isterlerse, (erimi\u015f maden misali) kat\u0131 bir s\u0131v\u0131 gibi y\u00fczleri kavurup-yakan (pis ve ac\u0131) bir su ile (g\u00fcya) yard\u0131m edilirler. (Oysa) O ne k\u00f6t\u00fc (ve baya\u011f\u0131) bir i\u00e7ecektir ve ne k\u00f6t\u00fc (ve a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131) bir destektir!\u2019” <\/em>(Kehf: 29) <\/strong><\/span><\/p>\n

“\u2026E\u011fer (bu s\u00fcre i\u00e7inde pi\u015fman olup e\u015flerine) d\u00f6nerlerse, (nik\u00e2hlar\u0131 yenilenmi\u015f olacakt\u0131r;) \u015f\u00fcphesiz Allah, Ba\u011f\u0131\u015flayand\u0131r, Esirgeyendir.” <\/em>(Bakara: 226)<\/strong><\/span><\/p>\n

“(Ey k\u00e2firler!) \u0130\u015fte (u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131z) bu (\u015fiddet ve zahmet), sizin ellerinizin \u00f6nceden takdim etti\u011fi i\u015fler (k\u00f6t\u00fcl\u00fck ve nank\u00f6rl\u00fckler) y\u00fcz\u00fcndendir. Yoksa \u015f\u00fcphesiz Allah kullara asla zul\u00fcm (haks\u0131zl\u0131k ve yanl\u0131\u015fl\u0131k) edici de\u011fildir (denilecektir).” <\/em>(Enf\u00e2l: 51)<\/strong><\/span><\/p>\n

“\u2026Bir millet kendi durumlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmedik\u00e7e Allah onlar\u0131n durumlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirip bozmayacakt\u0131r. \u2026” <\/em>(Ra’d: 11)<\/strong><\/span><\/p>\n

Kaderiyyecilere g\u00f6re; bu ayetlerde kullar\u0131n fiilleri insanlar\u0131n kendisine isnat edilmektedir. Oysa bu ayetlerde iradeyi ink\u00e2r s\u00f6z konusu de\u011fildir.<\/strong><\/span><\/p>\n

Hz. Peygamber (SAV) de bir hadiste \u015f\u00f6yle buyurmaktad\u0131r:<\/strong> “Her do\u011fan \u00e7ocuk \u0130slam f\u0131trat\u0131 \u00fczere do\u011far. Sonra ana-babas\u0131 onu ya Yahudile\u015ftirir, ya Mecusile\u015ftirir, yahut Hristiyanla\u015ft\u0131r\u0131r… “<\/em><\/strong> (M\u00fcslim, Kader 25). Yani; \u00e7evrenin yanl\u0131\u015f telkinleri, nefs\u00fc hev\u00e2n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 istekleri ve iradenin yanl\u0131\u015f tercihlere y\u00f6nlendirilmesi, insanlar\u0131n k\u00fcfre ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe kaymas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

Hatta Kaderiyye (Mutezile) sapk\u0131nlar\u0131 gibi \u0130lahi takdiri mazeret olarak ileri s\u00fcrenlere kar\u015f\u0131 Allah, bu mazeretlerinin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yapt\u0131klar\u0131n\u0131n kendilerine ait oldu\u011funu \u015fu ayetle uyarmaktad\u0131r:<\/strong><\/span><\/p>\n

“(Zahiren M\u00fcsl\u00fcman rol\u00fc oynayan, ama asl\u0131nda) \u015eirk ko\u015fmakta olanlar: \u2018E\u011fer Allah dileseydi, O’nun d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015feye kulluk yapmazd\u0131k (asla Hakk\u2019tan ve hay\u0131rdan sapmazd\u0131k); biz de, atalar\u0131m\u0131z da O’nsuz (O\u2019nun izni ve iradesi olmadan) hi\u00e7bir \u015feyi haram k\u0131lmazd\u0131k (kaderimizde varm\u0131\u015f\u2019 diyerek Allah’\u0131 su\u00e7lamaya kalk\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131). Onlardan \u00f6ncekiler de b\u00f6yle yapm\u0131\u015ft\u0131. \u015eu halde el\u00e7ilere d\u00fc\u015fen apa\u00e7\u0131k bir tebli\u011fden ba\u015fkas\u0131 m\u0131d\u0131r?” <\/em>(Nahl: 35)<\/strong><\/span><\/p>\n

Mutezile ve benzeri sapk\u0131n mezhepler i\u00e7erisinde kaderi ink\u00e2r etmekte o kadar a\u015f\u0131r\u0131 gidenler vard\u0131r ki, bunlar, <\/strong>insanlar\u0131n ne yapacaklar\u0131 konusunda Allah’\u0131n \u00f6nceden bir bilgisinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/em> dahi ileri s\u00fcrmektedir ve kul, kendi iradesiyle karar verip o fiili i\u015fledikten sonra ancak Allah’\u0131n o \u015feyden haberdar oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir.<\/strong><\/span><\/p>\n

3- Ehl-i S\u00fcnnet mezhebinin g\u00f6r\u00fc\u015fleri incelenirken g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi, bu f\u0131rkalar\u0131n her ikisi de nasslar\u0131 tek y\u00f6nl\u00fc alm\u0131\u015f; kar\u015f\u0131 taraf\u0131n ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc delilleri g\u00f6rmezlikten gelmi\u015ftir.<\/strong><\/span><\/p>\n

Ayr\u0131ca iki f\u0131rkan\u0131n da Emeviler d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. Belki o d\u00f6nemde \u0130slam \u00fcmmeti yabanc\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerle kar\u015f\u0131la\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve bu durum f\u0131rkalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda etkenlerden birini te\u015fkil etmi\u015ftir. Ama hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki Ra\u015fid Halifelerin adil idaresinden sonra \u0130slam \u00fcmmetine h\u00e2kim olan baz\u0131 zorba Emevi y\u00f6netimlerinin de etkisi az de\u011fildir.<\/strong><\/span><\/p>\n

Bask\u0131 ve zulme dayal\u0131 sistemler ve h\u00fck\u00fcmetler, birbirine z\u0131t olan bu iki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn de toplumda yay\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7abilmektedir. O g\u00fcnk\u00fc toplum i\u00e7inde bir tarafta kural-kaide tan\u0131mayan ve i\u015fi anar\u015fizme kadar g\u00f6t\u00fcren ki\u015filer; di\u011fer tarafta da k\u00f6\u015fesine sinmi\u015f, iradesini yitirmi\u015f, \u00fcmitsiz ve gayretsiz, olaylar\u0131n ak\u0131nt\u0131s\u0131na kendisini sal\u0131vermi\u015f bedbin miskinler g\u00f6r\u00fclmektedir. Nitekim g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de her zaman bu gibi zorba y\u00f6netimlerin egemen oldu\u011fu toplumlarda bu iki s\u0131n\u0131f insanlar zuhur etmektedir.<\/strong><\/span><\/p>\n

Ehl-i s\u00fcnnetin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc bu hakl\u0131 ve hay\u0131rl\u0131 mutedil \u00e7izginin ilk d\u00f6nemlerini temsil eden selef \u00e2limleri, ba\u015flang\u0131\u00e7ta b\u00f6yle bir problem \u00fczerinde detayl\u0131 bir \u015fekilde durma ihtiyac\u0131 hissetmemi\u015flerdir. \u0130lim ehlinin bu konu \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmalar\u0131, Kaderiyye ve Cebriyye’nin g\u00f6r\u00fc\u015flerini reddetmeye y\u00f6neliktir.<\/strong><\/span><\/p>\n

Buna g\u00f6re Allah’\u0131n iradesi mutlak ve k\u00fcll\u00ee bir iradedir. O\u2019nun iradesinin hilaf\u0131na hi\u00e7bir \u015fey meydana gelmemektedir. O’nun k\u00fclli saltanat\u0131nda, k\u00e2inat ve tabiat program\u0131nda irade etmedi\u011fi bir \u015feyin vuku bulmas\u0131, ya unutma ve gafletinden, ya da acizlik ve zafiyetinden kaynaklan\u0131r ki; h\u00e2\u015f\u00e2 Allah hakk\u0131nda b\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6z konusu de\u011fildir. Ancak, her kula irade ve se\u00e7me h\u00fcrriyetini veren, bizzat Allah’\u0131n kendisidir. \u0130nsana iyi ya da k\u00f6t\u00fcy\u00fc se\u00e7me kabiliyetini O vermi\u015ftir. O halde insana, iradesini kullan\u0131rken Allah’\u0131n iradesi hilaf\u0131na davranabilme, tercih yapabilme, iyilik veya k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe y\u00f6nelebilme kabiliyeti verilmi\u015ftir ve zaten imtihan\u0131n s\u0131rr\u0131 ve adalet \u00e7ark\u0131 da burada gizlidir.<\/strong><\/span><\/p>\n

Kul, kendisine verilen irade ile se\u00e7imini yapabilmektedir. Allah Te\u00e2l\u00e2, kullar\u0131n kendi fiillerini yapma ve kesbetme h\u00fcrriyetine sahip olduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmektedir: \u201c\u2026Art\u0131k diledi\u011finizi yap\u0131n. O, yapt\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6rmekte (ve s\u00fcrekli kaydettirmekte)dir.\u201d <\/em>(Fussilet: 40) \u201cElbette, her kim (Allah\u2019\u0131n r\u0131zas\u0131na ve insanlar\u0131n hayr\u0131na) yararl\u0131 i\u015f yaparsa kendi menfaatine, kim de k\u00f6t\u00fcl\u00fck (ve tembellik) yaparsa kendi aleyhinedir. Rabbin kullar\u0131na kar\u015f\u0131 asla zulmedici de\u011fildir.\u201d<\/em> (Fussilet: 46) Ama kul bu h\u00fcrriyeti kullan\u0131rken kesin olarak kendisine bu irade g\u00fcc\u00fcn\u00fc verenin Allah oldu\u011funu bilmelidir. O’nun iradesi ve izin vermesi dahilinde bunlar\u0131 yapabilmektedir. Allah Te\u00e2l\u00e2 dilemezse, hi\u00e7 kimse hi\u00e7bir \u015fey yapamaz hale gelir.<\/strong><\/span><\/p>\n

Ancak; kul tercihinde, se\u00e7iminde serbesttir ama yaratma Allah’a aittir. \u201c\u2026O, her \u015feyin (ve herkesin) \u00fczerinde bir Vek\u00eel\u2019dir. (Her t\u00fcrl\u00fc ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 gideren ve sahiplik edendir.)\u201d <\/em>(En’am: 102) O halde yap\u0131lan i\u015f, yaratma y\u00f6n\u00fcyle y\u00fcce Allah’a; kendi iradesi ve tercihiyle kesbedilmesi ve i\u015flenmesi y\u00f6n\u00fcyle kula aittir. Yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flerin sonucundan sorumlu tutulmas\u0131 da bu sebepledir.<\/strong><\/span><\/p>\n

Zaten kul, irade ve iste\u011finin d\u0131\u015f\u0131nda kalan durumlardan, k\u00e2inat ve tabiatta her an cereyan eden milyarlarca olaylardan ve olu\u015fumlardan sorumlu de\u011fildir. \u201c\u2026Allah, hi\u00e7 kimseye g\u00fc\u00e7 yetirece\u011finden (kapasitesinden) ba\u015fkas\u0131n\u0131 y\u00fcklemez. (Herkesin) Kazand\u0131\u011f\u0131 (iyilikler) lehine (kendi hayr\u0131na ve menfaatine), kazand\u0131rd\u0131klar\u0131 (veya sebep olduklar\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fckler ile, ona haks\u0131z \u015fekilde kazand\u0131r\u0131lan \u015feyler ise) kendi aleyhine (zarar\u0131na ve \u015fer hanesine)dir.\u201d <\/em> (Bakara: 286)<\/strong><\/span><\/p>\n

Bu irade ve tercih konusunu karma\u015f\u0131k hale getiren hususlardan birisi de, asl\u0131nda meydana gelmesi s\u00f6z konusu olmayan faraz\u00ee sorulara cevap bulma gayretleridir. Bunlardan en \u00f6nemlisi \u015fudur: Allah bir \u015feyi irade buyururken kul aksini irade eder ve bunun z\u0131dd\u0131n\u0131 yapmay\u0131 arzu ederse ne olacakt\u0131r?<\/strong><\/span><\/p>\n

Elbette ki b\u00f6yle bir soruya: <\/strong>“Allah’\u0131n diledi\u011fi olur” <\/em>kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 verilecektir. Ancak, dikkat edilirse bu soruda Allah ve kul, h\u00e2\u015f\u00e2 \u00e7eki\u015fen iki yar\u0131\u015fmac\u0131 konumunda farz edilmi\u015ftir. Oysa, asla b\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6z konusu bile de\u011fildir ki buna cevap verilsin. En az\u0131ndan cevap aransa bile meselenin tamamen nazar\u00ee oldu\u011fu bilinmelidir. H\u00e2\u015f\u00e2 Allah, kuluyla yar\u0131\u015fa girmez. Kula irade ve se\u00e7me yetkisini Kendisi vermi\u015ftir, onu imtihan sahas\u0131nda \u00f6zg\u00fcr b\u0131rakmas\u0131, adaletin gere\u011fi ve imtihan hikmetidir. O halde kul, \u015fu veya bu se\u00e7imi yaparken Allah’\u0131n genel iradesi ve m\u00fcsaadesi s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde bu se\u00e7imi yapabilmektedir. Allah’\u0131n iradesiyle kulun iradesinin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmesi diye bir durum s\u00f6z konusu de\u011fildir. Bu konuda ileri s\u00fcr\u00fclen bir di\u011fer faraz\u00ee soru da \u015fudur: Kul, daha \u00f6nce belirlenmi\u015f olan kaderinde yaz\u0131l\u0131 olan\u0131n aksine bir \u015feyi yapmak isterse, bunu yapma yetkisi verilmi\u015f midir?<\/strong><\/span><\/p>\n

Cevap: E\u011fer Allah Te\u00e2l\u00e2, zamanla kay\u0131tl\u0131 olmayan, yani ge\u00e7mi\u015f ve gelece\u011fi b\u00fct\u00fcn teferruat\u0131yla bilip duran k\u00fclli (s\u0131n\u0131rs\u0131z, b\u00fct\u00fcn her \u015feyi ku\u015fat\u0131c\u0131) ve yine sonsuz (Ebedi ve Ezeli) bir ilme sahip bulunmasayd\u0131, belki b\u00f6yle bir soru s\u00f6z konusu olabilirdi. Halbuki Allah Te\u00e2l\u00e2, kulun bunu mu, yoksa \u015funu mu se\u00e7ece\u011fini; niyetinin nerede ve ne zaman de\u011fi\u015fece\u011fini bilir; kaderini de bu bilgisiyle tayin etmektedir. Daha a\u00e7\u0131k bir ifadeyle; kul, yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u015feyi kaderinde yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in yap\u0131yor de\u011fil; o \u015feyi yapaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nceden bildi\u011fi i\u00e7in Allah kaderine onu yaz\u0131p tespit etmi\u015ftir. Bu sebepledir ki, yapt\u0131klar\u0131 k\u00f6t\u00fc ameller konusunda kaderlerini gerek\u00e7e olarak ileri s\u00fcren m\u00fc\u015friklerin bu iddialar\u0131 Kur’an’da \u015f\u00f6yle reddedilmektedir: \u201c(Zahiren M\u00fcsl\u00fcman rol\u00fc oynayan, ama asl\u0131nda) \u015eirk ko\u015fmakta olanlar: \u2018E\u011fer Allah dileseydi, O’nun d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015feye kulluk yapmazd\u0131k (asla Hakk\u2019tan ve hay\u0131rdan sapmazd\u0131k); biz de, atalar\u0131m\u0131z da O’nsuz (O\u2019nun izni ve iradesi olmadan) hi\u00e7bir \u015feyi haram k\u0131lmazd\u0131k (kaderimizde varm\u0131\u015f\u2019 diyerek Allah’\u0131 su\u00e7lamaya kalk\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131). Onlardan \u00f6ncekiler de b\u00f6yle yapm\u0131\u015ft\u0131. \u015eu halde el\u00e7ilere d\u00fc\u015fen apa\u00e7\u0131k bir tebli\u011fden ba\u015fkas\u0131 m\u0131d\u0131r?\u201d <\/em>(Nahl: 35)<\/strong><\/span><\/p>\n

“\u00c2detullah” ve “S\u00fcnnetullah” Kavramlar\u0131!<\/strong><\/span><\/p>\n

“\u00c2detullah”: Allah\u2019\u0131n canl\u0131 cans\u0131z b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar\u0131n nas\u0131l hareket edeceklerini tedbir ve tanzim eden takdirat\u0131na ve buyruklar\u0131na, koydu\u011fu de\u011fi\u015fmez terbiye ve idare kanunlar\u0131na \u00c2detullah ya da S\u00fcnnetullah denir. “S\u00fcnnetullah”; kelime olarak kanun, \u00e2det ve yol manas\u0131na gelmektedir.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201cSen Allah\u2019\u0131n s\u00fcnnetinde asla bir de\u011fi\u015fiklik bulamazs\u0131n\u201d<\/em><\/strong> ayetinde ifade edildi\u011fi gibi, bu \u0130lahi kanunlarda devaml\u0131l\u0131k ve de\u011fi\u015fmezlik vard\u0131r. (Ahz\u00e2b: 62; F\u00e2t\u0131r: 43; Fetih: 23) S\u00fcnnetullah ile \u00c2detullah aras\u0131nda mana bak\u0131m\u0131ndan bir fark bulunmamaktad\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00c2detullah veya S\u00fcnnetullah, Allah\u2019\u0131n irade ve kudret s\u0131fat\u0131ndan gelen tekvin\u00ee \u015feriat kanunlar\u0131d\u0131r. Yani, k\u00e2inat ve tabiat\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f esaslar\u0131 ve hikmetli yasalar\u0131d\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00c7ekirde\u011fin \u00e7atlay\u0131p b\u00fcy\u00fcmesi, G\u00fcne\u015f\u2019in \u00e7ekme ve itme kuvveti, y\u0131ld\u0131zlar\u0131n hassas bir \u015fekilde kendi y\u00f6r\u00fcngeleri i\u00e7inde hareket etmeleri, b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131n hayat \u015fartlar\u0131n\u0131n ve r\u0131z\u0131klar\u0131n\u0131n m\u00fckemmelen tanzim ve tedbir edilmesi, suyun kald\u0131rma yetisi, yer \u00e7ekim kuvveti, so\u011fu\u011fun \u00fc\u015f\u00fctmesi, ate\u015fin yak\u0131p k\u00fcl etmesi, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n kazand\u0131r\u0131p servet sahibi etmesi, tembelli\u011fin  ve israf illetinin sefalet ve fakirli\u011fe s\u00fcr\u00fcklemesi, irade s\u0131fat\u0131ndan gelen S\u00fcnnetullah kanunlar\u0131d\u0131r ve bunlar\u0131n imtihanla ilgili s\u00fcre\u00e7lerinde c\u00fcz\u2019i irade ile insanlar sorumlu tutulmu\u015flard\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n robotlardan fark\u0131, c\u00fcz\u2019i irade sahibi olmalar\u0131d\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan, geceleri istirahat etmek insan\u0131n bir ihtiyac\u0131 ve \u00e2detidir. Kur\u2019an, be\u015ferin bu ihtiyac\u0131n\u0131n \u0130lahi bir kanun olan \u201cgece\u201d ile kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00fcy\u00fck bir nimet olarak haber verir. G\u00f6zlere uykunun h\u00e2kim olmas\u0131 gibi, yery\u00fcz\u00fcn\u00fc de karanl\u0131\u011f\u0131n kaplamas\u0131 b\u00fcy\u00fck birer h\u00e2disedirler ve bu iki h\u00e2dise de Allah\u2019\u0131n birer kanunudur; \u00c2detullahtand\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

Baz\u0131lar\u0131, k\u00e2inattaki \u00c2detullah kanunlar\u0131na yanl\u0131\u015f olarak \u201ctabiat kanunlar\u0131\u201d demektedir. H\u00e2lbuki bu kanunlar, Allah\u2019\u0131n tabiata koydu\u011fu de\u011fi\u015fmez nizamdan ibarettir. S\u00fcnnetullah kanunlar\u0131na uymayanlar, cezas\u0131n\u0131 pe\u015finen d\u00fcnyada g\u00f6r\u00fcr, uyanlar ise m\u00fck\u00e2fat\u0131n\u0131 pe\u015finen al\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fan insanlar\u0131n ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131, isyan edenlerin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 Cenab-\u0131 Hakk\u0131n insanl\u0131k \u00e2leminde devam eden adalet yasalar\u0131d\u0131r. Mesela, bir insan kendini y\u00fcksek bir binadan atsa parampar\u00e7a olacakt\u0131r. Allah\u2019\u0131n S\u00fcnnetullah kanunlar\u0131nda ceza da m\u00fck\u00e2fat da pe\u015findir.<\/strong><\/span><\/p>\n

G\u00fczel bir neticeye ula\u015fmak i\u00e7in niyetin halis olmas\u0131 yeterli de\u011fildir. S\u00fcnnetullah kanunlar\u0131na uymak, \u00fczerine d\u00fc\u015feni yapmak da laz\u0131md\u0131r. Ve i\u015fte, c\u00fcz\u2019i irade bu nedenle insanlara ba\u011f\u0131\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

Hz. Peygamber (SAV), Cenab-\u0131 Hakk\u0131n en se\u00e7kin kulu olarak \u00c2detullaha en fazla riayet eden fert olmu\u015ftur. \u201cBen Peygamberim, \u00f6yleyse harika bir \u015fekilde b\u00fct\u00fcn sorunlar\u0131 a\u015far\u0131m ve hedefime var\u0131r\u0131m\u201d <\/em>dememi\u015f, sebeplere yap\u0131\u015farak neticeyi Cenab-\u0131 Hak\u2019tan istemi\u015ftir. \u201c\u00c7al\u0131\u015fmak \u00e2detim, tevekk\u00fcl halimdir\u201d <\/em>buyurmakla, sebeplere te\u015febb\u00fcs etmeyi, iradesiyle Hakka ve hayra y\u00f6nelmeyi \u00e2det edinmi\u015f, ama neticeler i\u00e7in, Allah\u2019a tevekk\u00fcl etmi\u015ftir. Yani insana irade-i c\u00fcz\u2019iye verilmesi ve bu nedenle imtihandan ge\u00e7irilmesi de bir S\u00fcnnetullah gere\u011fidir.<\/strong><\/span><\/p>\n

Ne yani, bu \u015fa\u015fk\u0131n ve sapk\u0131n kafalara g\u00f6re; \u015fu kuduz \u0130srail\u2019in Filistin\u2019deki b\u00fct\u00fcn zul\u00fcmlerini, Yahudi Lobilerinin insanl\u0131\u011fa kan kusturan s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve hile d\u00fczenlerini ve bunlar\u0131n i\u015fbirlik\u00e7isi hainlerin nank\u00f6rl\u00fck ve k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerinin hepsinin su\u00e7unu ve sorumlulu\u011funu; <\/strong>\u201cKader b\u00f6yleymi\u015f!\u201d <\/em><\/strong>deyip, -h\u00e2\u015f\u00e2- Allah\u2019\u0131n \u00fczerine mi y\u0131kal\u0131m? B\u00f6ylece b\u00fct\u00fcn \u015feytanileri ve \u015ferli g\u00fc\u00e7leri aklamak isteyenler nas\u0131l bir m\u00fcnaf\u0131kl\u0131k maraz\u0131na m\u00fcptelad\u0131r?<\/strong><\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
  1. El-Aziz – 18 Ekim 2024 – Zeki Ge\u00e7kil<\/span><\/li>
  2. Bak: Sorularla Risale.<\/span><\/li>
  3. K\u00e2d\u00ee Abd\u00fclcebb\u00e2r, \u015eerhu Us\u00fcli’l-Hamse, Kahire 1965, 431<\/span><\/li><\/ol>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u201cEl-Aziz\u201dcilerin; C\u00dcZ\u2019\u0130 \u0130RADE \u0130NK\u00c2RI VE AKP YALAKALI\u011eI Genel olarak; k\u00e2inat ve tabiattaki her e\u015fyay\u0131, olay\u0131, varl\u0131klar\u0131 ve insanlar\u0131 bizzat yaratmak\u2026 Temel kanun ve kurallar (S\u00fcnnetullah) koyup tanzim, taksim ve takdir buyurmak, ancak ve yaln\u0131z tek ve ger\u00e7ek \u0130lah olan Cenab-\u0131 Hakka ait bir h\u00fck\u00fcmranl\u0131kt\u0131r. Y\u00fcz milyarlarca galaksinin ve her birindeki on milyarlarca y\u0131ld\u0131z k\u00fcmesinin bulundu\u011fu […]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7101],"tags":[7071,7072,7073,7074,7075,7076,7077,7078,7079],"class_list":["post-27049","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nisan-2025","tag-cuzi-irade","tag-el-aziz","tag-kader","tag-cebriyye","tag-kaderiyye","tag-mutezile","tag-ehl-i-sunnet","tag-adetullah","tag-sunnetullah"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27049","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27049"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27049\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27049"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27049"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27049"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}