Doktor ve Askeri Doktor kavramlar\u0131na girmeden evvel baz\u0131 kavramlar\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131nda fayda vard\u0131r.<\/strong><\/p>Hastanelerin acil b\u00f6l\u00fcmlerinde temelde 4 ayak vard\u0131r. 1- Triyaj (Kar\u015f\u0131lama ve \u00d6nceliklendirme-K\u0131rm\u0131z\u0131, Sar\u0131 ve Ye\u015fil Kodlar\u0131 veren sa\u011fl\u0131k g\u00f6revlileri) 2- Muayene ve \u0130lk M\u00fcdahale (Dahili ve Genel Acil T\u0131p Uzmanlar\u0131) 3- Acil Cerrahi (Hastal\u0131k Kaynakl\u0131 Akut M\u00fcdahaleler -V\u00fccudun i\u00e7inde geli\u015fen ve ameliyat gerektiren durumlar- Apandisit, mide delinmesi vs.) 4- Travma Cerrahisi (D\u0131\u015f Etken Kaynakl\u0131 A\u011f\u0131r Yaralanmalar \u2013 D\u0131\u015fsal yaralanmalar, kaza, i\u015f kazalar\u0131, ate\u015fli ve kesici silah yaralanmalar\u0131)<\/p>
Acil m\u00fcdahalede genel prensip; durumu en a\u011f\u0131r olana \u00f6ncelik vermek ve sorunu stabil hale getirene veya eks olana (\u00f6lene) kadar gerekli t\u00fcm m\u00fcdahaleleri zaman mefhumu g\u00f6zetmeksizin yapmakt\u0131r.<\/p>
Hazarda, yani bar\u0131\u015f zaman\u0131, ya da sivil hastanelerde durum ve prosed\u00fcr bu \u015fekildedir\u2026 Ama seferde, sava\u015f \u015fartlar\u0131nda ise durum bamba\u015fkad\u0131r. Bar\u0131\u015f zaman\u0131nda 4 ayr\u0131 birimin yapt\u0131\u011f\u0131 bu i\u015fler muharebe sahas\u0131nda 1 ki\u015finin s\u0131rt\u0131ndad\u0131r. Yani askeri sa\u011fl\u0131k g\u00f6revlisi \u00e7o\u011fu zaman, triyaj, ilk muayene ve acil ve travma cerrah\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fleri bir \u015fekilde tek ba\u015f\u0131na yapmak zorunda kalacakt\u0131r.<\/p>
En kritik a\u015fama \u201ctaktik triyaj\u201d<\/strong> an\u0131d\u0131r. Taktik triyaj, k\u0131s\u0131tl\u0131 zamanda \u00e7ok say\u0131da yaral\u0131n\u0131n geldi\u011fi durumlarda, “en a\u011f\u0131r olana” <\/strong>de\u011fil, “mevcut imk\u00e2nlarla kurtulma \u015fans\u0131 en y\u00fcksek olan ve bir an \u00f6nce birli\u011fe d\u00f6nebilecek” <\/strong>personele \u00f6ncelik verilmesini i\u00e7eren asker\u00ee t\u0131p stratejisidir. Mevzu vatan savunmas\u0131 oldu\u011funda cephede silah tutacak olan askere \u00f6ncelik verilmesi, asker\u00ee disiplinle yeti\u015fmemi\u015f bir sivil doktordan beklenemez. Bu zorlu psikolojik karar\u0131 ancak asker\u00ee disiplinle doktorluk kimli\u011fi birle\u015fmi\u015f insanlar verebilir. Durumu anlayabilmek i\u00e7in \u00c7anakkale Destan\u0131’nda<\/strong> ya\u015fanm\u0131\u015f \u015fu hayat dersi yeterlidir:<\/p>Hat\u0131rlataca\u011f\u0131m\u0131z; T\u0131bbiyeli Doktor Tar\u0131k Nusret<\/strong>\u2019in hik\u00e2yesidir. Bu olay, sava\u015f cerrahisinin en kat\u0131 kural\u0131 olan taktik triyaj\u0131n (\u00f6nceliklendirme)<\/strong> tarihteki en ac\u0131 verici, en trajik ve en asil \u00f6rneklerinden biri olarak kabul edilir.<\/p>Doktor Tar\u0131k Nusret, saniyelerle yar\u0131\u015farak, uykusuz ve bitkin bir halde sahra \u00e7ad\u0131r\u0131nda yaral\u0131lar\u0131 muayene etmekte, kurtulma \u015fans\u0131 olanlar\u0131 ameliyata sevk ederken, t\u0131bben yapacak bir \u015fey kalmayanlar\u0131 ise ac\u0131lar\u0131n\u0131 dindirmek \u00fczere ay\u0131rmaktad\u0131r. Ama o s\u0131rada \u00e7ad\u0131ra getirilen a\u011f\u0131r yaral\u0131lar aras\u0131nda kendi \u00f6z o\u011flu da vard\u0131r. G\u00f6\u011fs\u00fcnden ve bat\u0131n\u0131ndan a\u011f\u0131r \u015farapnel darbeleri alm\u0131\u015f olan o\u011flu, can \u00e7eki\u015fmektedir.<\/p>
Taktik Triyaj\u0131n En Ac\u0131 Karar\u0131<\/strong><\/p>Doktor Tar\u0131k Nusret, o\u011flunu g\u00f6r\u00fcr g\u00f6rmez tan\u0131r. Ancak bir sava\u015f cerrah\u0131 so\u011fukkanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve askeri hekimlik yemini ile hareket etmek zorundad\u0131r. O\u011flunun yaralar\u0131n\u0131 h\u0131zla muayene etti\u011finde, hasar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu ve o anki sahra \u015fartlar\u0131nda cerrahi olarak kurtar\u0131lma \u015fans\u0131n\u0131n kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 (t\u0131bbi tabirle geri d\u00f6n\u00fclmez<\/em> a\u015famada oldu\u011funu) g\u00f6r\u00fcr. Hemen yan\u0131 ba\u015f\u0131nda ise m\u00fcdahale edilirse ya\u015fama \u015fans\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek olan, uzuvlar\u0131 par\u00e7alanm\u0131\u015f di\u011fer vatan evlatlar\u0131 s\u0131ra beklemektedir. Doktor Tar\u0131k Nusret, g\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131 i\u00e7ine ak\u0131tarak o\u011fluna bakar ve yan\u0131ndaki s\u0131hhiyelere \u015fu tarihi emri verir: “Bu \u00e7ocu\u011fu bir kenara g\u00f6lgeye kald\u0131r\u0131n. Onun i\u00e7in art\u0131k yapabilece\u011fimiz bir \u015fey yok. Durumu daha hafif olan, kurtarabilece\u011fimiz di\u011fer yaral\u0131y\u0131 getirin.”<\/em><\/strong><\/p>Sonras\u0131 ve Veda<\/strong><\/p>Doktor Tar\u0131k Nusret, kendi evlad\u0131n\u0131 bir kenara b\u0131rak\u0131p, kurtulma \u015fans\u0131 olan di\u011fer askerlerin hayat\u0131n\u0131 kurtarmak i\u00e7in saatlerce ameliyat yapmaya devam eder. Siperden gelen yaral\u0131 ak\u0131\u015f\u0131 biraz hafifledi\u011finde ve \u00fczerindeki acil cerrahi bask\u0131 azald\u0131\u011f\u0131nda, saatler sonra o\u011flunun kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6lgenin ba\u015f\u0131na gider. Ancak oraya vard\u0131\u011f\u0131nda o\u011flu \u00e7oktan \u015fehit olmu\u015ftur. Doktor Tar\u0131k Nusret, ancak o an bir baba olarak dizlerinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u00f6ker, o\u011flunun cans\u0131z bedenine sar\u0131l\u0131r ve a\u011flar.<\/p>
Bu ya\u015fanm\u0131\u015f ibretlik olay, \u00c7anakkale Ruhu’nun ve askeri t\u0131p eti\u011finin en y\u00fcksek mertebesini g\u00f6steren, “vatan co\u011frafyas\u0131ndaki t\u00fcm evlatlar\u0131 kendi evlad\u0131ndan aziz bilme” <\/em><\/strong>anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n an\u0131tla\u015fm\u0131\u015f bir vesikas\u0131d\u0131r. Bu olay bile Askeri doktorlar\u0131n\/cerrahlar\u0131n nas\u0131l bir \u00e7elikten askeri irade ile hem asker hem de doktor olabildiklerinin vesikas\u0131d\u0131r. Bu y\u00fcksek ahl\u00e2ki ve stratejik duru\u015f, harp cerrahisinin sivil hekimlikten ayr\u0131lan felsefi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 net \u00e7izgilerle belirler.<\/p>Sava\u015f Cerrahisinin Temel \u00d6zellikleri ve Asker\u00ee Cerrahl\u0131k<\/strong><\/p>\u2022 Balistik ve Patlama Yaralanmalar\u0131:<\/strong> Sivil hayatta nadiren g\u00f6r\u00fclen, ancak harp ortam\u0131nda ana odak olan kinetik enerjisi y\u00fcksek mermilerin dokuda yaratt\u0131\u011f\u0131 kavitasyon (\u015fok dalgas\u0131yla doku par\u00e7alanmas\u0131) ve \u015farapnel par\u00e7alar\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu \u00e7oklu, kirli ve enfeksiyona a\u00e7\u0131k yaralarla ilgilenir.<\/p>\u2022 K\u0131s\u0131tl\u0131 \u0130mk\u00e2nlar ve Sahra \u015eartlar\u0131:<\/strong> Ameliyatlar tam te\u015fekk\u00fcll\u00fc steril hastaneler yerine; sahra hastanelerinde, yer alt\u0131 s\u0131\u011f\u0131naklar\u0131nda veya mobil cerrahi \u00fcnitelerinde, k\u0131s\u0131tl\u0131 elektrik, su, t\u0131bbi malzeme ve kan stokuyla ger\u00e7ekle\u015ftirilir.<\/p>\u2022 Hasar Kontrol ve Kademeli Tahliye:<\/strong> Sahra \u015fartlar\u0131nda saatler s\u00fcren estetik veya kesin tedavi ameliyatlar\u0131 yap\u0131lmaz. Ama\u00e7 sadece kanamay\u0131 durdurmak, hava yolunu a\u00e7mak ve kontaminasyonu (bula\u015fmay\u0131) \u00f6nleyip yaral\u0131y\u0131 g\u00fcvenli bir geri b\u00f6lge hastanesine sevk edilebilir (transportable) hale getirmektir.<\/p>Askeri Cerrah (Sava\u015f Cerrah\u0131) Kimdir?<\/strong><\/p>Askeri cerrah, bu zorlu \u015fartlar alt\u0131nda g\u00f6rev yapmak \u00fczere \u00f6zel bir askeri ve t\u0131bbi e\u011fitimden ge\u00e7mi\u015f, r\u00fctbeli askeri doktordur.<\/strong><\/p>\u2022 Hem Asker Hem Doktor: <\/strong>Bu hekimler askeri hiyerar\u015finin i\u00e7inde yer al\u0131r; taktik saha kurallar\u0131n\u0131, intikal \u015fartlar\u0131n\u0131 ve \u00e7at\u0131\u015fma psikolojisini bilirler. Kendi g\u00fcvenliklerini sa\u011flarken ayn\u0131 zamanda ate\u015f hatt\u0131na yak\u0131n b\u00f6lgelerde hayat kurtar\u0131rlar.<\/p>\u2022 \u00c7ok Y\u00f6nl\u00fc M\u00fcdahale Yetene\u011fi: <\/strong>Sivil hayatta bir genel cerrah sadece kar\u0131n i\u00e7i organlara, bir ortopedist kemiklere bakar. Ancak sava\u015f alan\u0131nda tek bir askeri cerrah\u0131n; baca\u011f\u0131 kopan askere turnike ve fiksasyon yapmas\u0131, g\u00f6\u011fs\u00fcne \u015farapnel gelen askere g\u00f6\u011f\u00fcs t\u00fcp\u00fc takmas\u0131 ve bat\u0131n i\u00e7i kanamay\u0131 durdurmas\u0131 gerekebilir. Bu nedenle “ileri d\u00fczey \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcl\u00fck”<\/strong> zorunludur.<\/p>T\u00fcrkiye’deki Mevcut Durum (2026)<\/strong><\/p>Ge\u00e7mi\u015f \u00f6zetimizde de belirtti\u011fimiz gibi, 2016 y\u0131l\u0131nda GATA ve askeri hastanelerin kapat\u0131lmas\u0131yla sivil sistemde do\u011frudan pratikte ve sahada “askeri cerrahl\u0131k”<\/strong> kadrosu kalmam\u0131\u015f, s\u0131n\u0131r \u00f6tesi operasyonlardaki sahra hastanelerine sivil hekimler ge\u00e7ici olarak g\u00f6revlendirilmi\u015ftir. Ancak 2026 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla, askeri t\u0131p kurumsal haf\u0131zas\u0131n\u0131n ve usta-\u00e7\u0131rak ili\u015fkisinin zarar g\u00f6rmesi nedeniyle GATA’n\u0131n Milli Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’na (MSB) geri devredilmesi ve askeri t\u0131p sisteminin, dolay\u0131s\u0131yla r\u00fctbeli ve \u00f6zel e\u011fitimli askeri cerrah kadrolar\u0131n\u0131n yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 resmi olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir.<\/p>1- Kalite ve Tecr\u00fcbe A\u00e7\u0131s\u0131ndan Farklar<\/strong><\/p>15-20 y\u0131l \u00f6ncesinin askeri cerrahi yap\u0131s\u0131 ile yak\u0131n ge\u00e7mi\u015f ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u015fartlar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kurumsal haf\u0131za ve lojistik imk\u00e2nlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirgin farklar \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r:<\/p>
\u2022 Usta-\u00c7\u0131rak \u0130li\u015fkisi ve Kurumsal Haf\u0131za:<\/strong> 15-20 y\u0131l \u00f6nce GATA (G\u00fclhane Askeri T\u0131p Akademisi) b\u00fcnyesinde, G\u00fcneydo\u011fu Anadolu ter\u00f6rle m\u00fccadele d\u00f6neminin ve s\u0131n\u0131r \u00f6tesi operasyonlar\u0131n balistik\/patlama yaralanmalar\u0131 tecr\u00fcbesi do\u011frudan k\u0131demli profes\u00f6rlerden asistanlara aktar\u0131l\u0131yordu. 2016’da askeri hastanelerin kapat\u0131lmas\u0131 ve sivil sisteme devredilmesiyle bu kurumsal zincir koptu. Yeti\u015fmi\u015f askeri cerrahlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 emekli oldu, bir k\u0131sm\u0131 sivil \u00fcniversitelere ge\u00e7ti; bu da kurumsal haf\u0131zan\u0131n zay\u0131flamas\u0131na neden oldu.<\/p>\u2022 Vaka \u00c7e\u015fitlili\u011fi ve Spesifik Tecr\u00fcbe:<\/strong> Eski sistemde, \u00e7at\u0131\u015fma b\u00f6lgesindeki yaral\u0131lar do\u011frudan helikopterlerle GATA veya b\u00f6lge askeri hastanelerine (Diyarbak\u0131r, Van Askeri Hastaneleri gibi) sevk edilirdi. Buradaki cerrahlar sadece y\u00fcksek h\u0131zl\u0131 mermi ve \u015farapnel yaralanmalar\u0131 \u00fczerine muazzam bir tecr\u00fcbeye sahipti. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde sivil sistemde g\u00f6rev yapan cerrahlar, trafik kazas\u0131 veya adli olaylar (kesici alet, d\u00fc\u015f\u00fck h\u0131zl\u0131 tabanca) gibi sivil travmalarda \u00e7ok tecr\u00fcbeli olsalar da harp sahas\u0131n\u0131n getirdi\u011fi y\u00fcksek enerjili doku y\u0131k\u0131mlar\u0131 ve \u00e7oklu organ patlamalar\u0131 konusunda eski askeri cerrahlar\u0131n spesifik tecr\u00fcbesine sahip de\u011fillerdir.<\/p>\u2022 Harp \u015eartlar\u0131na Uyum ve Taktik Triyaj:<\/strong> Eski askeri cerrahlar sadece birer doktor de\u011fil, ayn\u0131 zamanda askeri e\u011fitim alm\u0131\u015f r\u00fctbeli personellerdi. Sahra \u015fartlar\u0131nda, k\u0131s\u0131tl\u0131 lojistik imk\u00e2nlarla ve \u00e7at\u0131\u015fma psikolojisi alt\u0131nda “taktik triyaj”<\/strong> (k\u0131s\u0131tl\u0131 zamanda kurtulma \u015fans\u0131 en y\u00fcksek olana \u00f6ncelik verme) yapma becerileri sivil hekimlere g\u00f6re \u00e7ok daha y\u00fcksekti. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde s\u0131n\u0131r \u00f6tesine ge\u00e7ici g\u00f6revle g\u00f6nderilen sivil hekimler, her ne kadar travma konusunda \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 olsalar da askeri hiyerar\u015fi, sahra lojisti\u011fi ve \u00e7at\u0131\u015fma alan\u0131 dinamiklerine uyum sa\u011flamakta zorlanabilmektedir.<\/p>\u2022 Teknolojik Avantaj (G\u00fcn\u00fcm\u00fcz):<\/strong> G\u00fcn\u00fcm\u00fcz cerrahisinin 15-20 y\u0131l \u00f6ncesine g\u00f6re tek avantaj\u0131 t\u0131bbi teknoloji, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme cihazlar\u0131 ve hasar kontrol \u00fcr\u00fcnlerindeki<\/strong> (geli\u015fmi\u015f turnikeler, p\u0131ht\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ajanlar, ta\u015f\u0131nabilir ultrasonlar) k\u00fcresel ve teknolojik ilerlemedir. Ancak bu teknolojik \u00fcst\u00fcnl\u00fck, usta-\u00e7\u0131rak ili\u015fkisindeki insan g\u00fcc\u00fc ve kurumsal tecr\u00fcbe kayb\u0131n\u0131 tamamen kapatamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>2- Eskiden GATA’n\u0131n Yapt\u0131\u011f\u0131 Bu Askeri Cerrahi Alan\u0131 \u015eimdi Sivilde Var m\u0131?<\/strong><\/p>Eskiden GATA’n\u0131n y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc akademik ve pratik anlamdaki “Askeri\/Harp Cerrahisi” alan\u0131 sivil sistemde m\u00fcstakil bir bran\u015f, b\u00f6l\u00fcm veya k\u00fcrs\u00fc olarak mevcut de\u011fildir. Lakin GATA mensubu doktorlar\u0131m\u0131z bunu usta-\u00e7\u0131rak usul\u00fc ve muazzam bir canl\u0131-ya\u015fanm\u0131\u015f deneyim ile sahada bizzat ya\u015fayarak \u00f6\u011frenmi\u015f ve \u00f6\u011fretmi\u015flerdir.<\/strong><\/p>\u2022 Sivil Sistemdeki Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131:<\/strong> Bu alana sivil t\u0131p d\u00fcnyas\u0131nda en yak\u0131n disiplin, b\u00fcy\u00fck \u015fehir hastaneleri ve \u00fcniversitelerin b\u00fcnyesindeki Genel Cerrahi – Travma ve Acil Cerrahi Birimleri<\/strong> ile Ortopedi ve Travmatoloji<\/strong> klinikleridir.<\/p>\u2022 S\u0131n\u0131r \u00d6tesi G\u00f6revlerin Y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi:<\/strong> 2016’dan sonra s\u0131n\u0131r \u00f6tesi harek\u00e2t b\u00f6lgelerinde (Suriye, Irak vb.) kurulan sahra hastanelerinin cerrahi y\u00fck\u00fc, Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan “ge\u00e7ici g\u00f6revlendirme” <\/strong>(mecburi veya g\u00f6n\u00fcll\u00fc) ile g\u00f6nderilen sivil genel cerrahlar ve ortopedistler<\/strong> taraf\u0131ndan s\u0131rtlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu hekimler sivil travma bilgisini sahada uygulayarak b\u00fcy\u00fck fedak\u00e2rl\u0131klar g\u00f6stermi\u015flerdir; ancak bu durum kurumsal bir “askeri t\u0131p uzmanl\u0131\u011f\u0131”<\/strong> alt\u0131nda de\u011fil, ge\u00e7ici saha tecr\u00fcbesi \u015feklinde y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>2026 Y\u0131l\u0131 \u0130tibar\u0131yla G\u00fcncel Durum:<\/strong> Sivil sistemdeki bu yap\u0131sal bo\u015fluk, kurumsal haf\u0131za kayb\u0131 ve koordinasyon sorunlar\u0131 neticesinde, 2026 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla GATA’n\u0131n yeniden Milli Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’na (MSB) devredilmesi<\/strong> ve askeri sa\u011fl\u0131k sisteminin t\u0131p fak\u00fcltesi e\u011fitiminden itibaren yeniden in\u015fa edilmesinin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011fu baz\u0131 siyasilerin anca ak\u0131llar\u0131na gelmi\u015f ama bununla ilgili de resmi ve ciddi bir gayret hen\u00fcz g\u00f6z\u00fckmemektedir.<\/p>GATA’da fiziki olarak “Harp Cerrahisi B\u00f6l\u00fcm\u00fc”<\/em><\/strong> yazan bir tabela veya k\u00fcrs\u00fc bulunmuyordu; ancak ba\u015fta Genel Cerrahi,<\/strong> Ortopedi ve Travmatoloji<\/strong> olmak \u00fczere mevcut cerrahi b\u00f6l\u00fcmler, kurumsal k\u00fclt\u00fcrleri ve e\u011fitim m\u00fcfredatlar\u0131yla tamamen birer harp cerrahisi merkezi gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r vaziyetteydi. GATA\u2019n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde di\u011fer T\u0131p e\u011fitim okullar\u0131nda olan\u0131n aksine ana doktrin ve felsefe olarak Usta-\u00c7\u0131rak usul\u00fc benimsenmi\u015f ve muazzam ve devasa bir Kurumsal Haf\u0131za birikmi\u015fti.<\/p>Mevcut Durumun (Sivil Sisteme Devrin) Yaratt\u0131\u011f\u0131 Tehlikeler<\/strong><\/p>Sistemin sivil kadrolarla y\u00fcr\u00fct\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n; sahada, harek\u00e2t b\u00f6lgelerinde ve kurumsal d\u00fczeyde yaratt\u0131\u011f\u0131 somut tehlikeler ve zafiyetler \u015funlard\u0131r:<\/strong><\/p>\u2022 Komuta Zinciri ve Hiyerar\u015fi Bo\u015flu\u011fu:<\/strong> S\u0131n\u0131r \u00f6tesi operasyonlarda (Suriye, Irak vb.) g\u00f6revlendirilen sivil hekimlerin askeri bir r\u00fctbesi veya askeri hiyerar\u015fide bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur. Bir \u00e7at\u0131\u015fma an\u0131nda askeri birli\u011fin komutan\u0131 ile sivil doktor aras\u0131nda emir-komuta ve tahliye koordinasyonunda yap\u0131sal bo\u015fluklar ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\u2022 Sahra \u015eartlar\u0131na ve Askeri K\u00fclt\u00fcre Uyumsuzluk:<\/strong> Sivil bir cerrah, her ne kadar mesle\u011finde \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 olsa da \u00e7elik yelek giymek, intikal etmek, havan veya roket tehdidi alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak, sivil hayatta kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131\u011f\u0131 “taktik triyaj”<\/strong> (k\u0131s\u0131tl\u0131 kaynakla kurtulma \u015fans\u0131 en y\u00fcksek olana \u00f6ncelik verme) kararlar\u0131n\u0131 vermek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum ciddi psikolojik ve operasyonel zorluklar do\u011furmu\u015ftur.<\/p>\u2022 Kurumsal Haf\u0131zan\u0131n ve Usta-\u00c7\u0131rak \u0130li\u015fkisinin Kopmas\u0131:<\/strong> Askeri cerrahl\u0131k, kitaptan \u00f6\u011frenilen bir daldan ziyade, k\u0131demli albay\/general cerrahlar\u0131n operasyon b\u00f6lgelerinden gelen spesifik balistik yaralanma tecr\u00fcbelerini asistanlar\u0131na ameliyathanede birebir aktarmas\u0131yla (usta-\u00e7\u0131rak metoduyla) y\u00fcr\u00fcyen bir gelenekti. 2016-2026 aras\u0131ndaki 10 y\u0131ll\u0131k kesinti, bu zinciri koparm\u0131\u015f ve yeni nesil cerrahlar\u0131n balistik travma tecr\u00fcbesinden mahrum yeti\u015fmesine neden olmu\u015ftur.<\/p>\u2022 S\u00fcreklilik ve Motivasyon Eksikli\u011fi:<\/strong> Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 personeli, sahaya genellikle 2 ya da 3 ayl\u0131k ge\u00e7ici g\u00f6revlerle (rotasyonla) g\u00f6nderilmektedir. Bir cerrah tam b\u00f6lgeyi, birli\u011fi, co\u011frafyay\u0131 ve yaralanma dinamiklerini tan\u0131m\u0131\u015fken g\u00f6revi bitmekte ve yerine s\u0131f\u0131r tecr\u00fcbeyle ba\u015fka bir sivil hekim gelmektedir. Bu durum, savunma s\u00fcreklili\u011fini zedeleyen bir zafiyettir.<\/p>Bir \u00dclke Harp Cerrahlar\u0131n\u0131 Nas\u0131l Etkisiz B\u0131rak\u0131rd\u0131?<\/strong><\/p>\u2022 <\/strong>Stratejik d\u00fczeyde bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ordusu s\u00fcrekli aktif \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7inde olan bir \u00fclkenin kendi askeri t\u0131p sistemini tasfiye etmesi, k\u00fcresel askeri t\u0131p literat\u00fcr\u00fcnde “stratejik bir \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fck hatas\u0131”<\/strong> ve “kurumsal y\u0131k\u0131m”<\/strong> olarak de\u011ferlendirilir. D\u00fcnyada ABD (Uniformed Services University), Rusya (Kirov Askeri T\u0131p Akademisi) veya \u0130srail gibi s\u00fcrekli \u00e7at\u0131\u015fma riski bar\u0131nd\u0131ran hi\u00e7bir \u00fclke kendi askeri t\u0131p akademilerini kapatmam\u0131\u015f, aksine b\u00fct\u00e7elerini art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\u2022 <\/strong>T\u00fcrkiye gibi jeopolitik olarak ate\u015f \u00e7emberinde yer alan bir \u00fclkede bu sistemin baltalanmas\u0131; kriz anlar\u0131ndaki reflekslerin, t\u0131bbi ihtiya\u00e7lar\u0131n \u00f6n\u00fcne siyasi ve b\u00fcrokratik \u00f6nceliklerin ge\u00e7mesiyle<\/strong> ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Kurumlar\u0131n i\u00e7indeki olumsuz yap\u0131lanmalar\u0131 temizlemek yerine kurumun kendisini tamamen ortadan kald\u0131rmak, “pire i\u00e7in yorgan yakmak”<\/strong> deyimiyle uyu\u015fan bir kurumsal hasara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>Sefer Durumunda Harp Cerrah\u0131 Eksikli\u011finin Yaratt\u0131\u011f\u0131 Di\u011fer Tehlikeler<\/strong><\/p>Taktik Triyaj Bo\u015flu\u011fu ve “\u00d6nlenebilir \u00d6l\u00fcm” Oranlar\u0131nda Patlama<\/strong><\/p>Sava\u015f alan\u0131nda en kritik kavram “\u00f6nlenebilir \u00f6l\u00fcm” <\/strong>y\u00f6netimidir. A\u011f\u0131r balistik yaralanmalarda (\u00f6rne\u011fin ana damar par\u00e7alanmalar\u0131) askerin hayat\u0131n\u0131 kurtarmak i\u00e7in dakikalarla yar\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Sivil cerrahlar her hastay\u0131 kurtarmak \u00fczere tek bir vakaya saatlerce odaklanacak \u015fekilde e\u011fitilirken; askeri cerrah sahada taktik triyaj yapar. Hangi askerin sahra \u015fartlar\u0131nda kurtulma \u015fans\u0131n\u0131n oldu\u011funu, hangisine \u00f6ncelik verilmesi gerekti\u011fini askeri mant\u0131kla y\u00f6netir. Bu filtrenin olmamas\u0131, kurtar\u0131labilecek y\u00fczlerce askerin “\u015fehit”<\/strong> verilmesiyle sonu\u00e7lan\u0131r.<\/p>Sava\u015fma Azmi ve Moral \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc (Psikolojik Zafiyet)<\/strong><\/p>Bir askerin cephede ate\u015f hatt\u0131na g\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0131rpmadan girmesini sa\u011flayan en b\u00fcy\u00fck motivasyon kayna\u011f\u0131, “Vurulursam arkamda beni kurtaracak r\u00fctbeli, deneyimli bir askeri hekim te\u015fkilat\u0131 var, yani bir silah arkada\u015f\u0131m var” <\/strong>diyebilme g\u00fcvenidir. Sahra hastanelerinde yetkin cerrahlar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, arkada\u015flar\u0131n\u0131n basit kanamalardan veya yanl\u0131\u015f m\u00fcdahalelerden dolay\u0131 hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fini g\u00f6ren askeri personelde “g\u00fcvensizlik”<\/strong> ba\u015flar. Moral ve motivasyonun \u00e7\u00f6kmesi, bir ordunun cephede fiziksel olarak yenilmesinden \u00e7ok daha tehlikelidir.<\/p>Sivil Sa\u011fl\u0131k Sisteminin \u00c7\u00f6kmesi<\/strong><\/p>Sefer g\u00f6revinde askeri t\u0131p entegrasyonu yoksa, cepheden gelen balistik multitravma vakalar\u0131 do\u011frudan b\u00f6lgedeki sivil \u015fehir veya devlet hastanelerine akar. Sivil hastanelerin ameliyathaneleri, yo\u011fun bak\u0131mlar\u0131 ve kan stoklar\u0131, harp yaral\u0131lar\u0131n\u0131n yo\u011funlu\u011fu kar\u015f\u0131s\u0131nda an\u0131nda kilitlenir. Bu durum, hem yaral\u0131 askerlerin enfeksiyon kapmas\u0131na ve do\u011fru tedavi alamamas\u0131na yol a\u00e7ar hem de b\u00f6lgedeki sivil halk\u0131n sa\u011fl\u0131k hizmeti almas\u0131n\u0131 tamamen engelleyerek i\u00e7 cephede kaos yarat\u0131r.<\/p>
D\u00fc\u015fman sizi \u00f6ld\u00fcrmek yerine yaralayarak lojisti\u011finizi, b\u00fct\u00e7enizi ve insan kayna\u011f\u0131n\u0131z\u0131 t\u00fcketmek ister. Harp cerrah\u0131, bu stratejik tuza\u011f\u0131 bozan en kritik akt\u00f6rd\u00fcr. Yaral\u0131y\u0131 h\u0131zla stabilize edip, lojistik hatt\u0131n\u0131 rahatlatan ve askeri yeniden cepheye d\u00f6nd\u00fcren bir cerrahi sistemin yoklu\u011fu; d\u00fc\u015fman\u0131n en ucuz m\u00fchimmatla en b\u00fcy\u00fck stratejik zaferi kazanmas\u0131na alt\u0131n tepside f\u0131rsat sunmakt\u0131r. 2026’da bu hatadan d\u00f6n\u00fclmesinin arkas\u0131ndaki ana matematik de tam olarak budur.<\/p>
Nihai Sonu\u00e7 (2026):<\/strong> Karar\u0131n \u00fczerinden ge\u00e7en 10 y\u0131lda, \u00f6zellikle s\u0131n\u0131r \u00f6tesi harek\u00e2tlarda ve ter\u00f6rle m\u00fccadelede ya\u015fanan t\u0131bbi lojistik aksamalar, \u015fehit ve gazi tahliyelerindeki koordinasyon problemleri ve yeti\u015fmi\u015f insan g\u00fcc\u00fc kayb\u0131, bu hatay\u0131 devletin en \u00fcst kademelerine somut raporlarla g\u00f6stermi\u015ftir. 2026 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla GATA’n\u0131n MSB’ye geri devredilerek askeri t\u0131p sisteminin s\u0131f\u0131rdan kurulmaya ba\u015flanmas\u0131, ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lan bu radikal siville\u015ftirme hamlesinin askeri a\u00e7\u0131dan bir “zafiyet” oldu\u011funun devlet taraf\u0131ndan resmen kabul edildi\u011finin ve d\u00f6n\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn en net kan\u0131t\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>Peki Ne Yap\u0131lmal\u0131?<\/strong><\/p>2016-2026 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fanan 10 y\u0131ll\u0131k kesinti, askeri t\u0131p zincirinde ciddi bir bo\u015fluk yaratm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu an (2026) en b\u00fcy\u00fck risk, 90\u2019l\u0131 ve 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ter\u00f6rle m\u00fccadele, i\u00e7 g\u00fcvenlik ve s\u0131n\u0131r \u00f6tesi balistik cerrahi tecr\u00fcbesine sahip usta hekimlerin ya\u015flanmas\u0131, emekli olmas\u0131 veya sivil sistemde kaybolmas\u0131d\u0131r.<\/p>
10 Y\u0131ll\u0131k Gecikmenin Cerrahlar \u00dczerindeki Pratik Etkisi<\/strong><\/p>Hakl\u0131 olarak ifade edilen “Ustalar\u0131n k\u00f6relmesi ve yok olmas\u0131” riski \u015fu an en b\u00fcy\u00fck krizdir. 2016’da 45-50 ya\u015f\u0131nda olan, ter\u00f6rle m\u00fccadelenin en s\u0131cak d\u00f6neminde binlerce balistik ameliyat yapm\u0131\u015f k\u0131demli bir askeri cerrah, bug\u00fcn 2026 y\u0131l\u0131nda 55-60 ya\u015f\u0131na gelmi\u015ftir.<\/p>
\u2022 <\/strong>Bu ustalar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 emekli olmu\u015f, bir k\u0131sm\u0131 sivil-\u00f6zel hastanelerde tamamen estetik veya sivil rutin ameliyatlara (safra kesesi, f\u0131t\u0131k vb.) y\u00f6nelmi\u015ftir.<\/p>\u2022 <\/strong>Dolay\u0131s\u0131yla sadece biyolojik ya\u015flanma de\u011fil, “kas haf\u0131zas\u0131n\u0131n ve reflekslerin”<\/strong> de sivil hayatta k\u00f6relmesi s\u00f6z konusudur. Bir cerrah 10 y\u0131l boyunca y\u00fcksek h\u0131zl\u0131 mermi yaralanmas\u0131 ameliyat etmezse, o alandaki ani kriz y\u00f6netimi prati\u011fini kaybeder.<\/p>\u00d6zetle:<\/strong> 10 y\u0131l boyunca siyasi kayg\u0131lar, b\u00fcrokratik inat ve lojistik karma\u015fa nedeniyle bu karar\u0131n geciktirilmesi, askeri t\u0131p zincirinde tam bir nesil (jenerasyon) kayb\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn 2026’da GATA yeniden a\u00e7\u0131lsa bile, s\u0131f\u0131rdan ba\u015flayacak asistanlar\u0131n \u00f6n\u00fcnde bizzat ameliyathanede ders alacaklar\u0131 o “canl\u0131 ve aktif”<\/strong> usta kadrosu son derece daralm\u0131\u015ft\u0131r. Bu gecikme, kurumsal haf\u0131zan\u0131n yeniden in\u015fas\u0131n\u0131 \u00e7ok daha maliyetli, uzun ve sanc\u0131l\u0131 k\u0131lacakt\u0131r.<\/p>Yaz\u0131k olmamas\u0131 ve bu paha bi\u00e7ilmez kurumsal haf\u0131zan\u0131n 2026 itibar\u0131yla ba\u015flayan geri d\u00f6n\u00fc\u015f s\u00fcrecinde yeni nesle aktar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in acilen at\u0131lmas\u0131 gereken somut ve rasyonel ad\u0131mlar \u015funlard\u0131r:<\/strong><\/p>1- “G\u00fclhane Askeri T\u0131p Haf\u0131za Merkezi ve Akademisi” Kurulmal\u0131. GATA yeniden TSK\u2019ya ba\u011fl\u0131 olacak \u015fekilde a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>S\u00f6zl\u00fc Tarih ve Vaka Ar\u015fivi:<\/strong> Hayatta olan, emekli veya sivil \u00fcniversitelerdeki eski askeri cerrahlar\u0131n (Genel Cerrahi, Ortopedi, G\u00f6\u011f\u00fcs, Beyin Cerrahisi) kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 geni\u015f kapsaml\u0131 bir dijital ar\u015fiv projesi ba\u015flat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu hekimlerin sahada kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 spesifik balistik vakalar, uygulad\u0131klar\u0131 s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 hasar kontrol cerrahisi y\u00f6ntemleri ve sahra \u015fartlar\u0131ndaki kriz y\u00f6netimi tecr\u00fcbeleri dijitalle\u015ftirilmelidir.<\/p>Sava\u015f Cerrahisi Atlas\u0131 ve Doktrin Kitab\u0131:<\/strong> Sivil travma kitaplar\u0131, y\u00fcksek h\u0131zl\u0131 mermi ve \u015farapnel yaralanmalar\u0131n\u0131 tam olarak kar\u015f\u0131layamaz. Eski ustalar\u0131n hakemli\u011finde, TSK’n\u0131n son 40 y\u0131ll\u0131k saha tecr\u00fcbesini i\u00e7eren yerli ve milli bir “Harp Cerrahisi Doktrin Kitab\u0131 ve Vaka Atlas\u0131<\/strong>” bas\u0131lmal\u0131, yeni a\u00e7\u0131lan GATA t\u0131p \u00f6\u011frencilerine ve cerrahi asistanlar\u0131na zorunlu m\u00fcfredat yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>2- “G\u00f6n\u00fcll\u00fc \/ Yar\u0131 Zamanl\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyeli\u011fi” ve Dan\u0131\u015fmanl\u0131k Kadrolar\u0131<\/strong><\/p>Hukuki D\u00fczenleme Getirilmesi:<\/strong> Ya\u015f haddinden emekli olmu\u015f veya sivil sisteme ge\u00e7ip kadro alm\u0131\u015f tecr\u00fcbeli askeri cerrahlar\u0131n b\u00fcrokratik engellere tak\u0131lmadan GATA b\u00fcnyesinde ders, seminer ve ameliyat e\u011fitimi verebilmesi i\u00e7in \u00f6zel bir kanuni stat\u00fc (\u00d6rne\u011fin: K\u0131demli Askeri T\u0131p Dan\u0131\u015fman\u0131) tan\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>Klinik Ment\u00f6rl\u00fck Sistemi:<\/strong> GATA’da g\u00f6reve yeni ba\u015flayan cerrahi asistanlar\u0131na ve gen\u00e7 uzmanlara, eski usta askeri cerrahlar “ment\u00f6r” (ak\u0131l hocas\u0131) <\/strong>olarak atanmal\u0131d\u0131r. Gen\u00e7 cerrahlar, zorlu bir balistik vaka sim\u00fclasyonunda veya e\u011fitiminde bu ustalar\u0131n do\u011frudan g\u00f6zetiminden ge\u00e7melidir.<\/p>3- “\u0130leri D\u00fczey Harp Cerrahisi Sim\u00fclasyon ve Kadavra Merkezleri”<\/strong><\/p>Canl\u0131 Doku ve Kadavra Kurslar\u0131: Balistik yaralanma cerrahisi kitaptan okunarak \u00f6\u011frenilemez; dokunun mermiyle par\u00e7aland\u0131\u011f\u0131 andaki o kaotik yap\u0131y\u0131 g\u00f6rmek gerekir. Eski ustalar\u0131n e\u011fitmenli\u011finde, yeni nesil cerrahlar i\u00e7in taze donmu\u015f kadavralar ve ileri d\u00fczey cerrahi sim\u00fclat\u00f6rler \u00fczerinde “Ate\u015fli Silah ve \u015earapnel Yaralanmalar\u0131na M\u00fcdahale Kurslar\u0131”<\/strong> d\u00fczenlenmelidir. Bu kurslar\u0131n ba\u015f koordinat\u00f6rleri tamamen o eski tecr\u00fcbeli kadrolar olmal\u0131d\u0131r.<\/p>4- B\u00f6lge ve \u00dcs Hastanelerinde “E\u015fli \u00c7al\u0131\u015fma (Rotasyon)” Modeli<\/strong><\/p>Sahada Usta-\u00c7\u0131rak Entegrasyonu: Diyarbak\u0131r, \u015e\u0131rnak, Van gibi kritik b\u00f6lge hastanelerinde veya s\u0131n\u0131r \u00f6tesindeki b\u00fcy\u00fck sahra hastanelerinde, eski askeri sa\u011fl\u0131k sisteminden yeti\u015fmi\u015f k\u0131demli cerrahlar ile sisteme yeni giren gen\u00e7 sivil\/askeri cerrahlar ayn\u0131 n\u00f6bet listesine yaz\u0131lmal\u0131d\u0131r. Gen\u00e7 hekim, mermi yaralanmas\u0131 alm\u0131\u015f bir hasta sedyeyle i\u00e7eri girdi\u011finde, o so\u011fukkanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve m\u00fcdahale refleksini ustan\u0131n yan\u0131nda bizzat ameliyatta g\u00f6rerek (yani tam anlam\u0131yla usta-\u00e7\u0131rak usul\u00fcyle) \u00f6\u011frenmelidir.<\/p>
5- TSK Sa\u011fl\u0131k Vakf\u0131 \/ Derne\u011fi ile Sivil Entegrasyon<\/strong><\/p>Harp Cerrahisi Kongreleri: Sadece askeri de\u011fil, sivil cerrahlar\u0131n da kat\u0131labilece\u011fi, TSK’n\u0131n ve eski GATA hocalar\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fi ulusal ve uluslararas\u0131 “Harp ve Afet Cerrahisi Kongreleri”<\/strong> geleneksel hale getirilmelidir. B\u00f6ylece bilgi sadece k\u0131\u015flada kalmaz, deprem ve afet ku\u015fa\u011f\u0131nda olan T\u00fcrkiye’nin sivil sa\u011fl\u0131k sistemine de can suyu olur.<\/p>2026 y\u0131l\u0131ndaki bu kurumsal iade s\u00fcreci, sadece binalar\u0131n ve tabelalar\u0131n geri devredilmesiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131rsa i\u00e7i bo\u015f bir yap\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. Esas devral\u0131nmas\u0131 gereken \u015fey insan sermayesi ve kurumsal ak\u0131ld\u0131r. Bu ustalar\u0131n biyolojik \u00f6m\u00fcrleri ve enerjileri t\u00fckenmeden bu k\u00f6pr\u00fc kurulmal\u0131d\u0131r; aksi takdirde bedeli, gelecekteki harplerde vatan evlatlar\u0131n\u0131n can\u0131yla \u00f6denir.<\/strong><\/p>Buraya kadar i\u015fin ne kadar stratejik ve bir \u00fclkenin, neslin ve milletin ak\u0131beti ile al\u00e2kal\u0131 ne kadar hayat memat meselesi oldu\u011funu anlatt\u0131k ve hep GATA\u2019dan bahsettik de bu GATA tam olarak nedir ve neden bu kadar \u00f6nemlidir? Biraz da bunu anlamak ve anlad\u0131ktan sonra ise GATA\u2019n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131n\u0131n sadece askeri sa\u011fl\u0131k sistemine bir darbe de\u011fil, bir milletin ve hatta insanl\u0131\u011fa yap\u0131lm\u0131\u015f bir darbedir desek abartm\u0131\u015f olmayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131n izah\u0131n\u0131 yapal\u0131m.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Askeri Hastane ve Liselerin Kald\u0131r\u0131lmas\u0131 H\u0131yanetinin Sonu\u00e7lar\u0131 ve GATA TAHR\u0130BATI (1. B\u00f6l\u00fcm) Malumunuz 15 Temmuz 2016 al\u00e7ak FET\u00d6 kalk\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n akabinde 31 Temmuz 2016 tarihinde Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mlanan 669 Say\u0131l\u0131 Kanun H\u00fckm\u00fcnde Kararname ile b\u00fct\u00fcn Askeri Liseler (Kuleli (1845), I\u015f\u0131klar (1845), Maltepe (1928) ve Heybeliada Deniz (1852) Askeri Liseleri), Astsubay Haz\u0131rlama Okullar\u0131, Harp Akademileri kapat\u0131lm\u0131\u015f, b\u00fct\u00fcn; […]<\/p>\n","protected":false},"author":154,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7490],"tags":[],"class_list":["post-37986","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-eylul-2026"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37986","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/154"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37986"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37986\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38029,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37986\/revisions\/38029"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37986"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37986"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37986"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-content\/uploads\/9024874_speaker_simple_high_light_icon.png\")
\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t![\"\"](\"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-content\/uploads\/317714_video_youtube_icon.png\")
\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t![\"\"](\"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-content\/uploads\/dailymotion.png\")
\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"\"](\"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-content\/uploads\/9020538_audio_podcast_music_sound_icon.png\"){kind=icon}
\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t