{"id":4655,"date":"2018-03-17T04:46:24","date_gmt":"2018-03-17T04:46:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2018\/03\/17\/ataturkun-ucak-sanayi-atilimlarini-inonu-ve-menderesin-bosa-cikarmasi\/"},"modified":"2018-03-17T04:46:24","modified_gmt":"2018-03-17T04:46:24","slug":"ataturkun-ucak-sanayi-atilimlarini-inonu-ve-menderesin-bosa-cikarmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/ozel-yazilar\/ataturkun-ucak-sanayi-atilimlarini-inonu-ve-menderesin-bosa-cikarmasi\/","title":{"rendered":"ATAT\u00dcRK\u2019\u00dcN U\u00c7AK SANAY\u0130 ATILIMLARINI \u0130N\u00d6N\u00dc VE MENDERES\u2019\u0130N BO\u015eA \u00c7IKARMASI"},"content":{"rendered":"\n

Uçak fabrikas\u0131 Atatürk’le kuruluyor, \u0130nönü köstekliyor, 1950’de ise hepten kapat\u0131l\u0131yordu.<\/span><\/strong><\/p>\n

Sultan Abdülaziz ve Cennetmekân Abdülhamit Han dönemlerinde ba\u015flat\u0131lan ve ba\u015far\u0131l\u0131 sonuçlar\u0131 al\u0131nan, Milli ve yerli kalk\u0131nma hamleleri, ülkemizde sanayile\u015fme konusunda \u015fuurlu ve sorumlu \u015fahsiyetler de yeti\u015ftirmi\u015fti. Osmanl\u0131’n\u0131n son devrinde fikri ve fiili temelleri at\u0131lan bu giri\u015fimler Cumhuriyet döneminde de, daha bir ciddiyet ve ehemmiyetle devam edecek ve Mustafa Kemal bu istikamette cesaretli giri\u015fimlere öncülük edecekti. Ama maalesef Atatürk’ün halâ \u015füpheli ölümü üzerine bu Milli ve yerli sanayile\u015fme hamleleri de yerini sömürge tipi montaj sanayine devredecekti. Ard\u0131ndan y\u0131llar sonra Rahmetli <\/span><\/strong>Erbakan Hoca<\/span><\/strong>, yeniden <\/span><\/strong>“Lider ülke, Türkiye”<\/span><\/em><\/strong> hedefiyle yerli ve Milli kalk\u0131nma hamlelerine giri\u015fecek, çok önemli geli\u015fmelere öncülük edecek, ama maalesef Siyonist küresel sermaye baronlar\u0131n\u0131n ve i\u015fbirlikçi figüranlar\u0131n\u0131n h\u0131yanet tertipleriyle engellenecekti.<\/span><\/strong><\/p>\n

Bilindi\u011fi gibi Mustafa Kemal havac\u0131l\u0131\u011fa büyük önem verirdi. Cumhuriyet’ten hemen sonra havac\u0131l\u0131k geli\u015fmelerini incelemek ve ara\u015ft\u0131rmak için Avrupa ülkelerine heyetler gönderdi. Alt\u0131 uzmandan olu\u015fan bu heyetin üyelerinden biri ilk pilotlar\u0131m\u0131zdan Vecihi Hürku\u015f idi. Vecihi Hürku\u015f geziden döndükten hemen sonra projelerini gözden geçirmi\u015f ve ilk Türk uça\u011f\u0131n\u0131 in\u015fa etmi\u015fti. \u0130lk uça\u011f\u0131n ad\u0131 VEC\u0130H\u0130 K-6 idi. Bu uçaklar\u0131n devam\u0131 da gelmi\u015fti.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong>Nuri Demira\u011f <\/span><\/strong>ilk uçak mühendisimiz <\/span><\/strong>Selahattin Alan’\u0131 <\/span><\/strong>ortak ederek yerli ve milli uçak üretimine ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. 17 Eylül 1936 Be\u015fikta\u015f’ta bir ARGE atölyesi açm\u0131\u015flard\u0131. Nuri Demira\u011f NU. D 36 (1940), NU. D 38 (1944) y\u0131llar\u0131nda Türk mal\u0131 uçaklar yapm\u0131\u015ft\u0131. Bu uçaklar Amerikan yap\u0131m\u0131 uçaklarla boy ölçü\u015febilecek nitelikler ta\u015f\u0131maktayd\u0131. THK, Be\u015fikta\u015f’taki fabrikaya ilk olarak 65 adet planör, sonras\u0131nda 10 adet ba\u015flang\u0131ç e\u011fitim uça\u011f\u0131 sipari\u015f \u0131smarlad\u0131. Planörler, 1937-1938 y\u0131llar\u0131nda tamamlanarak teslimi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Nuri Demira\u011f’\u0131n Be\u015fikta\u015f’taki fabrikada yap\u0131lan ve hiçbir bozukluk göstermeden ba\u015far\u0131l\u0131 uçu\u015flar\u0131na ba\u015flayan uçaklar\u0131, Türkiye’de oldu\u011fu kadar yurtd\u0131\u015f\u0131nda da büyük yank\u0131lar uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Özellikle çift motorlu, bar\u0131\u015fta yolcu uça\u011f\u0131, sava\u015fta istenildi\u011fi zaman eksiksiz bir bombard\u0131man uça\u011f\u0131 görevini yerine getirebilen bir tasar\u0131md\u0131. Türklerin kendi uçaklar\u0131n\u0131 kendilerinin yapmas\u0131 belli ba\u015fl\u0131 uçak fabrikalar\u0131n\u0131 endi\u015felendirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u0130ngiliz ve Almanlara göre Amerika’n\u0131n endi\u015feleri daha fazlayd\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n

Ancak Atatürk öldükten sonra bu alana ilgi azalm\u0131\u015f, maalesef devlet bu tür Milli giri\u015fimlere deste\u011fini ask\u0131ya alm\u0131\u015ft\u0131. Amerika’ya -Türkiye’ye uçak satmas\u0131 için- ön ayak olan ki\u015fi Ahmet Emin Yalman kendisi Acentelik açacakt\u0131. 1939’da THK, \u0130nönü’nün bask\u0131s\u0131yla, Nuri Demira\u011f’a sipari\u015f etti\u011fi 65 adet uça\u011f\u0131n zaman\u0131nda teslimat yap\u0131lmamas\u0131<\/em> gerekçeleriyle sözle\u015fmeyi feshetti\u011fini duyurmu\u015flard\u0131. <\/span><\/strong><\/p>\n

Sam Amca ve uzant\u0131lar\u0131<\/span><\/strong> ile i\u015fbirlikçi iktidarlar Milli Uçak Sanayimize engel olmu\u015flard\u0131.<\/strong><\/span><\/p>\n

Ne gariptir ki THK’n\u0131n almad\u0131\u011f\u0131 bu uçaklar tam 16.000 uçu\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131. Senelerce uçtuklar\u0131 halde, bir tek kaza dahi ya\u015fanmam\u0131\u015ft\u0131. 1941-44 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ABD’den Türkiye’ye 95 milyon dolarl\u0131k sava\u015f malzemesi yollanm\u0131\u015f, evet ABD’den gelen malzemelere bir bedel ödenmemi\u015fti ama, bu malzemelerin bak\u0131m\u0131 için her y\u0131l bütçeden 400 milyon TL aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca ABD, Dönme Ahmet Emin Yalman’a uçaklar\u0131n\u0131 pazarlamas\u0131 konusunda temsilcilik açm\u0131\u015ft\u0131. Ne hikmetse Frans\u0131zlar da bu Ahmet Emin Yalman’a acentelik sunmu\u015flard\u0131. Bu acenteli\u011fin uçaklar\u0131n\u0131 al\u0131p da Nuri Demira\u011f’\u0131n uçaklar\u0131n\u0131 almayan 1949’un Hava Kuvvetleri Komutan\u0131 \u015fu vahim aç\u0131klamay\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131: “Amerikan yard\u0131m\u0131ndan bedava uçak almak dururken, Demira\u011f’\u0131n uçak fabrikas\u0131na sipari\u015f vermem ak\u0131l kâr\u0131 de\u011fildir.”<\/em> Maalesef askeri ve mülki bürokrasimiz i\u015fte böylesi kafalarla doldurulmaktayd\u0131. 1920’li ve 1930’lu y\u0131llarda büyük fedakârl\u0131klarla elde edilen savunma sanayi imkân ve kabiliyetleri böylece Atatürk’ten sonra kaybedilmeye ba\u015flanm\u0131\u015f ve yurtiçi sipari\u015fleri azalm\u0131\u015f ve tüm bunlardan dolay\u0131 askeri fabrikalar ve sivil te\u015febbüsler <\/span>15 Mart 1950’de, \u0130nönü’nün Cumhurba\u015fkan\u0131, Günaltay’\u0131n ba\u015fbakan oldu\u011fu dönemde fabrikalar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 kanunu ç\u0131kart\u0131lm\u0131\u015f ve  14 May\u0131s 1950 seçimleri ile iktidara gelen Menderes ve Celal Bayar taraf\u0131ndan da uygulamaya konularak bu fabrikalar kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/span> <\/strong>Nuri Demira\u011flar\u0131n ve Erbakanlar\u0131n a\u011f\u0131r sanayi giri\u015fimleri destek görse veya önü kesilmeseydi, Türkiye ekonomisi ve dünyadaki etkinli\u011fi \u015faha kalkm\u0131\u015f olacakt\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n

Yerli Uçak Sanayii-\u0130mali söz konusu oldu\u011funda, CHP’liler:<\/span><\/strong> <\/span>“Efendim! Menderes (Hükümeti) Kapatt\u0131.”<\/span><\/strong> demekteydiler. (Asl\u0131nda “Celal Bayar”<\/strong> demeleri gerekir de i\u015flerine gelmez.) Neden gelmedi\u011fi a\u015fa\u011f\u0131da aç\u0131klanmaktad\u0131r. “Menderes yanl\u0131lar\u0131”<\/strong> da: “Aaa… Olur mu Demira\u011f’\u0131n (Özel Sektör Uçak Tesisleri’ni) \u0130nönü kapatt\u0131!”<\/strong> demektedir. Peki, “do\u011frusu” nedir? Buna geçmeden, önce \u015fu soruya cevap verelim. Türkiye Atatürk’ten sonra “Yerli Uçak imali ile ilgili yeni-yerli bir teknoloji geli\u015ftirdi mi?”<\/strong> Tek kelime ile; Hay\u0131r. Türkiye, sadece sat\u0131n almakta ve montaj yapmaktad\u0131r. <\/strong>E\u011fer, ileri teknoloji üretebilseydik, (oyunlar\u0131n kurban\u0131 olmasayd\u0131k) bugün çok farkl\u0131 bir konumda bulunacakt\u0131k.<\/span><\/p>\n

\u0130smet \u0130nönü ve siyasetini anlamak için Nuri Demira\u011f’\u0131 tan\u0131mam\u0131z<\/span><\/strong> <\/span>gerekiyordu. <\/span><\/strong>Mühürdarzade Nuri Demira\u011f, 1886 y\u0131l\u0131nda Sivas Divri\u011fi’de do\u011fmu\u015ftu. Nuri Bey, \u0130stanbul’da i\u015fgal y\u0131llar\u0131nda memurluk görevi s\u0131ras\u0131nda bir hakarete u\u011framas\u0131 nedeniyle memuriyetten ayr\u0131larak sigara kâ\u011f\u0131d\u0131 sat\u0131\u015f\u0131 ile ticari hayata at\u0131lm\u0131\u015f ve k\u0131sa sürede ba\u015far\u0131l\u0131 bir i\u015fadam\u0131 olmu\u015ftu. \u0130lerleyen sürede Cumhuriyet Döneminde devletin milli kaynaklarla demiryolu yap\u0131m\u0131 projesinde müteahhit olarak yer al\u0131yor ve 2012 km uzunlukta demir yolu a\u011f\u0131 dö\u015füyordu. Nuri Bey, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin zay\u0131f dü\u015fmemesi için Milletin zenginlerine daha çok görev dü\u015ftü\u011füne inan\u0131yordu. Havac\u0131l\u0131k sanayii bugün oldu\u011fu gibi, o günlerde de önemli yat\u0131r\u0131m gerektiriyordu ve Nuri Bey de oldukça yüksek mebla\u011fda bir birikime sahip bulunuyordu. 1936 y\u0131l\u0131nda Türkiye bütçesi 212 milyon lirayken onun servetinin 11 milyon lira oldu\u011fu dikkate al\u0131n\u0131rsa 20 y\u0131ll\u0131k Türkiye bütçesinin yakla\u015f\u0131k %5’i kadar bir servete sahip oldu\u011fu ortaya ç\u0131k\u0131yordu. <\/span><\/strong><\/p>\n

Nuri Bey, dünyadaki geli\u015fmeleri ve olas\u0131 çat\u0131\u015fmalar\u0131 önceden görmü\u015f ve Türkiye’nin acilen ihtiyaç duydu\u011fu bir alan olan havac\u0131l\u0131\u011fa katk\u0131da bulunmak için harekete geçmi\u015ftir. Havac\u0131l\u0131k tarihinde önemli bir yeri olan Nuri Demira\u011f Bey, Türkiye’de özel sektörde ilk uçak fabrikas\u0131n\u0131 kurmu\u015f, uçak ve planör üretmi\u015ftir. Nuri Demira\u011f, Hava Harp Sanayiinde; uçaklar\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan sat\u0131n almak ve d\u0131\u015far\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 olmak yerine Türk tasar\u0131m\u0131 uçaklar\u0131n Türk semalar\u0131na hâkim olmas\u0131n\u0131 isteyen bir giri\u015fimcidir. Yabanc\u0131 lisanslarla uçak üretmenin taklitçilikten öte bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmektedir. Çünkü uçak üretim lisans\u0131n\u0131 satan ülke, demode olmu\u015f, kendisi için tehdit olmayacak ve ekonomik ömrü olmayan sistemlerin sat\u0131\u015f\u0131na müsaade etmesi, öncelikle kendi güvenli\u011fi ve ülke ç\u0131karlar\u0131 gere\u011fidir… Nuri Bey, Uçak üretmenin zor ve pahal\u0131 bir i\u015f oldu\u011funun bilincindedir. Yan\u0131na kendisi gibi dü\u015fünen ve Türk tasar\u0131m\u0131 uçak üretimine destek veren Uçak Mühendisi Selahaddin Alan’\u0131 ortak alarak seçmi\u015ftir. Avrupa seyahatinde, Alman Sivil Hava Federasyonu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile be\u015f Alman tayyare mühendisini, atölyesinde istihdam etmi\u015ftir. Uçak sanayii alan\u0131nda uluslararas\u0131 alanda önemli bir isim olan Prof. Gasner ile de bir anla\u015fmaya gitmi\u015ftir. Nuri Demira\u011f, 17 Eylül 1936 tarihinde havac\u0131l\u0131k sanayiinin ilk temellerini atmaya giri\u015fmi\u015ftir. 10 y\u0131ll\u0131k devreyi kapsayan bir plan program haz\u0131rlat\u0131p bu program gere\u011fi, bugün Deniz Müzesi olan Be\u015fikta\u015f Barbaros Hayrettin \u0130skelesi’nin yan\u0131nda Tayyare Etüt Atölyesi kurmu\u015f ve burada kurdu\u011fu tayyare atölyesini k\u0131sa sürede büyük bir uçak fabrikas\u0131 haline getirmi\u015ftir… Kurulu\u015fu a\u015famas\u0131nda Türk Hava Kurumu taraf\u0131ndan 10 adet uçak ve 65 adet planör sipari\u015fi verilmi\u015ftir. \u0130lk yerli yolcu uça\u011f\u0131, Be\u015fikta\u015f Demira\u011f Uçak Fabrikas\u0131nda (Almanya’dan ithal edilen motorla) imal edilmi\u015ftir. \u0130stanbul Be\u015fikta\u015f Uçak Fabrikas\u0131’nda yap\u0131lan ilk yerli Türk uça\u011f\u0131, 1941 y\u0131l\u0131 A\u011fustos ay\u0131nda Nuri Bey’in do\u011fdu\u011fu yer olan Divri\u011fi’ye uçarak gidip gelmi\u015ftir… Halk\u0131 heyecanland\u0131ran bu tür gösterilerin yararl\u0131 oldu\u011funu dü\u015fünen Nuri Bey, Eylül ay\u0131nda 12 uçakl\u0131k bir filoyu, Bursa, Kütahya, Eski\u015fehir, Ankara, Konya, Adana, Elaz\u0131\u011f ve Malatya rotas\u0131nda uçurarak Türk halk\u0131na, Türk yap\u0131m\u0131 uçaklarla Türk semalar\u0131n\u0131n korunabilece\u011fini göstermek ve halka güven vermek istemi\u015ftir…<\/span><\/strong><\/p>\n

Nuri Demira\u011f, uzun incelemeler sonunda büyük yat\u0131r\u0131mlar yaparak kurdu\u011fu uçak fabrikas\u0131n\u0131n üretimi için uça\u011fa ihtiyac\u0131 olan kurum ve kurulu\u015flar\u0131n do\u011fal olarak uçak sipari\u015fi vermesini beklemi\u015ftir. Hava Sanayii gibi önemli ve pahal\u0131 bir sahada elbette devlet deste\u011fi gerekmektedir. Çünkü, uçak sanayii çok pahal\u0131 ve teknolojinin en son yeniliklerini içermesi yan\u0131nda devlet, genelde tek ve ilk mü\u015fteridir. Nitekim ilk sipari\u015fler Türk Hava Kurumu taraf\u0131ndan verilmi\u015ftir. Demira\u011f’\u0131n, dönemin önemli uçak mühendislerinden olan Selahattin Alan ile ortakl\u0131k kurmu\u015f olup, yönetimde orta\u011f\u0131na her türlü esnekli\u011fi sa\u011flamas\u0131 önemlidir. Selahattin Alan, Fransa’da e\u011fitim alm\u0131\u015f, bilgili, ülkesi için bir \u015feyler yapmak isteyen birisidir. Eski\u015fehir’de Askeri Uçak Fabrikas\u0131’nda çal\u0131\u015fm\u0131\u015f ve mesle\u011finde temayüz etmi\u015ftir. Burada çal\u0131\u015f\u0131rken bir prototip uçak imalat\u0131 üzerinde çal\u0131\u015fm\u0131\u015f, ancak istedi\u011fi sonuca ula\u015fmas\u0131 engellenmi\u015ftir. Selahattin Alan’\u0131n çal\u0131\u015fmalar\u0131 sonucu Nu.D.36 uça\u011f\u0131 tamamlan\u0131vermi\u015ftir. Di\u011fer bir proje de Nu.D.38 tipi uçaklar üzerindedir. Alan’\u0131n ans\u0131z\u0131n vefat\u0131 ile bu proje yar\u0131m kalm\u0131\u015f, ancak daha sonra tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130mal edilen ND-36 (Al-2) tipi uça\u011f\u0131, Eski\u015fehir’de yap\u0131lacak olan tan\u0131t\u0131m\u0131nda ini\u015f esnas\u0131nda pistin giri\u015findeki su tahliye çukuruna girmi\u015f ve uçak kaza-k\u0131r\u0131m geçirmi\u015ftir. Uça\u011f\u0131n pilotu Selahattin Alan maalesef \u015fehit dü\u015fmü\u015flerdir. <\/span><\/strong><\/p>\n

Bu geli\u015fme bahane edilerek Türk Hava Kurumu ile Nuri Demira\u011f mahkemelik olmu\u015flard\u0131r. Daha sonra imalat\u0131 tamamlanan Nu.D.38 uça\u011f\u0131na Havayollar\u0131 taraf\u0131ndan ilgisiz kal\u0131nmas\u0131, \u015firkete ikinci önemli darbeyi vuracakt\u0131r. Bu olumsuz geli\u015fmeler sonras\u0131nda, Nuri Demira\u011f’\u0131n hukuk mücadelesi ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Demira\u011f’\u0131n çal\u0131\u015fmalar\u0131, mü\u015fteri olmas\u0131 ümit edilen kurumlardan sipari\u015f gelmemesi nedeniyle yar\u0131m kalm\u0131\u015f ve seri üretime ba\u015flanamam\u0131\u015ft\u0131r. Ye\u015filköy’deki Nuri Demira\u011f’a ait tesislerin havaalan\u0131 yap\u0131lmak üzere zorla kamula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 üzerine ise, tam meyvesi toplanacak bir zamanda uçak üretim serüveni iflasla sonlanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/strong>TOMTA\u015e (Kayseri Uçak Fabrikas\u0131) ve Vecihi HÜRKU\u015e’un çal\u0131\u015fmalar\u0131nda ya\u015fanan sahne bir kez de Nuri Demira\u011f’da ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Peki bütün çal\u0131\u015fmalar\u0131n ayn\u0131 \u015fekilde sonuçlanmas\u0131 bir tesadüf mü say\u0131lmal\u0131d\u0131r?<\/span><\/strong><\/p>\n

Uçaklar\u0131na muayenede kas\u0131tl\u0131 “olumsuz” raporu ç\u0131kar\u0131lmas\u0131 üzerine Nuri Demira\u011f Cumhurba\u015fkan\u0131’na mektup yazmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Türk Hava Kurumu taraf\u0131ndan Nuri Demira\u011f Uçak Fabrikas\u0131na verilen 65 adet planörün önce kabulü yap\u0131lm\u0131\u015f, ancak üretimi tamamlanan ve test denemeleri yap\u0131lan uçaklar\u0131n teknik \u015fartnamede belirtilen motor özelliklerinin bire bir tutmamas\u0131 bahanesiyle teslim al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunda Selahattin Alan’\u0131n, uça\u011f\u0131 test ve muayene için geldi\u011fi zaman bir kaza sonucu hayat\u0131n\u0131 kaybetmesi ve uçaklara olan güvenin sars\u0131lmas\u0131 önemli rol oynam\u0131\u015fsa da as\u0131l engelleyici, Siyonist sermayeli d\u0131\u015f uçak firmalar\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda sorun uça\u011f\u0131n motorundaki baz\u0131 numaralardan kaynaklanmaktad\u0131r; ithal edilen motor \u015fartnamede belirtilen k\u0131staslarla birebir uyu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r, bu da d\u0131\u015f firmalarca kas\u0131tl\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sorunlar mahkemeye ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f ve yarg\u0131 siyasi bask\u0131larla karar\u0131n\u0131 Demira\u011f aleyhine alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum yine de Demira\u011f’\u0131 idealinden al\u0131koymam\u0131\u015f, uçak imalat\u0131na yönelik giri\u015fimleri aksamam\u0131\u015f ve 1944 y\u0131l\u0131nda Nu. D-38’in imalat\u0131 tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Bu uça\u011f\u0131n teknik özellikleri: <\/span><\/strong>6 ki\u015filik, çift kumandal\u0131, 2200 devirli 2 adet 160 beygir gücünde motorla donat\u0131lm\u0131\u015f ve saatte 325 km sürat yapmaktad\u0131r. Bo\u015f a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 1200 kg dolu a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ise 1900 kg’d\u0131r. Tam depo yak\u0131t ile 1000 km menzile sahip durumdad\u0131r. 3,5 saat havada kalabilecek tasar\u0131mdad\u0131r, tavan irtifas\u0131 5500 metreden fazlad\u0131r. Tayyarenin modeli Türk mühendisler taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f, motorlar hariç tüm aksam Türk teknisyen ve i\u015fçilerince yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Daha önce vurguland\u0131\u011f\u0131 gibi bu uça\u011f\u0131n devlet hava yollar\u0131 taraf\u0131ndan kabul edilmesi üzerinde anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, ama sonradan buna engel olmu\u015flard\u0131. Uça\u011f\u0131n test uçu\u015flar\u0131 ba\u015far\u0131 ile tamamlanm\u0131\u015ft\u0131. Nitekim Nu. D-38 tipi uçak 26 May\u0131s 1944 tarihinde \u0130stanbul-Ankara seferine ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ancak yat\u0131r\u0131mlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, kurum ve kurulu\u015flar\u0131n al\u0131m ihalelerini ask\u0131ya almas\u0131, fabrikay\u0131 iflasa zorlam\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n

Rahmetli Nuri Demira\u011f, yakla\u015f\u0131k 1,5 milyon Türk Liras\u0131 harcayarak ortaya koydu\u011fu eserin heder olmamas\u0131 için 29 Kas\u0131m 1939 ve 26 A\u011fustos 1940 tarihinde de iki defa dönemin Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130smet \u0130nönü’ye mektup yazm\u0131\u015ft\u0131r…<\/span><\/strong> \u0130ran ve Irak bu uçaklara talip olmu\u015f, ama hükümet taraf\u0131ndan “yakar\u0131z ama yine de satt\u0131rmay\u0131z”<\/strong> gibi çok anlams\u0131z ve kas\u0131tl\u0131 bir tepki ile bu sat\u0131\u015fa bile izin ç\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131r. Maalesef bu uçaklar uzun y\u0131llar Ye\u015filköy hangar\u0131nda çürümeye b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/p>\n

Demira\u011f’\u0131n tesisleri ile ilgili olarak, \u0130TÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi (eski) Dekan\u0131, Prof. Dr. Ahmet Nuri Yüksel \u015funlar\u0131 aktarm\u0131\u015ft\u0131r:<\/span><\/strong> “… Dünyay\u0131 cehenneme çeviren bu harbin (2. Dünya Harbi) sonlar\u0131na do\u011fru, destek ve itibars\u0131zl\u0131k sebebi ile yüzüstü b\u0131rak\u0131lan Nuri Demira\u011f özel te\u015febbüsü kapan\u0131nca, onun bütün mal varl\u0131\u011f\u0131 yar\u0131-resmî bir kurulu\u015f özellikli Türk Hava Kurumu’na (THK) devredilerek; bu isim alt\u0131nda, ama bu kere Ankara’da, hem lisansa ba\u011fl\u0131 ve hem de yerli dizayn uçak ve motor imal etmeye çal\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu te\u015febbüs ve ürünleri de o zaman\u0131n ecnebi uçaklar\u0131ndan pek geride say\u0131lmazd\u0131. Ama o da, asl\u0131nda ba\u015f\u0131m\u0131za bir belâ olan, bir daha do\u011frulamayacak \u015fekilde belimizi büküp-k\u0131ran <\/em><\/strong><\/span>Marshall yard\u0131m\u0131(!) <\/span><\/em><\/strong>sebebiyle 1952’de temelli kapat\u0131ld\u0131; 14.000 m2<\/sup> kapal\u0131 alan\u0131 dâhil, yap\u0131lan uçaklar, bunlar\u0131n imal edildi\u011fi makinalar ve tezgâhlar, hatta ar\u015fivi dahi ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131. Ben bütün aramalar\u0131ma ra\u011fmen, bu konuda kayda de\u011fer bir ipucuna ula\u015famad\u0131m; ancak bir-iki sene evvel bu ar\u015fivin Almanya’da oldu\u011funa dair bir gazete haberi okudum; hepsi o kadar… T\u0131pk\u0131 Nuri Demira\u011f özel te\u015febbüsü gibi, ondan devral\u0131nan uzman ekip ve fabrika-ar\u015fiv potansiyeli ile, 1944-1952, yar\u0131 resmî THK te\u015febbüsü taraf\u0131ndan lisans alt\u0131nda ve yerli dizayn birçok uçak (ve uçak motoru) imal edilmeye ba\u015fland\u0131 (Zafer Orbay). Bunlardan yerli dizayna örnek olarak \u015funlar\u0131 gösterebiliriz:<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

-THK e\u011fitim-akrobasi uça\u011f\u0131. Türk ve Polonyal\u0131 mühendislerce 6 adet imal edildi; Marshall yard\u0131m\u0131 gelince orada b\u0131rak\u0131ld\u0131.<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

-THK2 iki motorlu hafif ambulans uça\u011f\u0131. 6 adet imal edildi; biri 1951’de Danimarka’ya sat\u0131ld\u0131; y\u0131llarca hizmet verdi. THK11 3 ki\u015filik turistik uçak: 1 prototip yap\u0131ld\u0131; öylece kald\u0131. THK15 ileri e\u011fitim uça\u011f\u0131: Dizayn edildi; prototipi dahi yap\u0131lmad\u0131.<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Uçak sanayi te\u015febbüsümüzün üçüncüsü olan THK’n\u0131n bütün tesisleri, Marshall yard\u0131m\u0131 tuza\u011f\u0131n\u0131n olmazsa olmaz bir \u015fart\u0131 olarak kapat\u0131l\u0131nca; ondan kalanlar, oldu\u011fu gibi, bu defa ayn\u0131 hizmeti yürütmekle görevlendirilen Makine Kimya Endüstrisi Kurumu’na (MKEK) aktar\u0131ld\u0131 (1954). MKEK, Magister lisans\u0131 alt\u0131nda MKEK4 rumuzu ile isimlendirilen uçaklardan 60 adet imal ettirmeyi ba\u015fard\u0131 (Zafer Orbay). Ama hepsi bu kadard\u0131. Devletten bir ses-sadâ ve tahsisat ç\u0131kmay\u0131nca bu te\u015febbüs de resmen akamete u\u011frat\u0131ld\u0131 (1964).<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Tomta\u015f Kayseri Uçak Fabrikas\u0131na ne yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve bu milletin uçak fabrikas\u0131n\u0131 kim kapatm\u0131\u015ft\u0131?<\/span><\/strong><\/p>\n

Mustafa Kemal Atatürk’ün ülkemizin daha yeni sava\u015ftan ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131larla u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 1931 y\u0131l\u0131nda Kayseri’de kurdu\u011fu uçak fabrikas\u0131n\u0131n, 1940’tan sonra acaba neden kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Nuri Demira\u011f’\u0131n Eski\u015fehir’de ve \u0130stanbul Be\u015fikta\u015f’ta kurdu\u011fu uçak fabrikalar\u0131n\u0131n neden kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 tarihçi ve siyaset bilimci yazar ve yorumcular\u0131m\u0131z neden gündeme getirmezlerdi? Evet, belki daha yeni yeni kurulan bu fabrikalar öyle modern teknolojiye sahip de\u011fildi. Zaman\u0131n \u015fartlar\u0131na göre; yeterli bir teknolojik donan\u0131m ve ekipmanlara sahip de\u011fillerdi. Ülkenin sava\u015ftan daha yeni ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 o s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 dönemde o günün \u015fartlar\u0131nda ancak zirai uçak ve nakliye uçaklar\u0131 yap\u0131m\u0131na giri\u015filmi\u015fti. Elbetteki sava\u015ftan daha yeni ç\u0131km\u0131\u015f olan Türkiye’de o s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 günlerde bundan daha fazlas\u0131 beklenemezdi. O fabrikalar ancak zamanla takviye edilerek modernize edilerek, ileride daha güçlü teknolojiye sahip, dünya çap\u0131nda güçlü sava\u015f uçaklar\u0131 ve nakliye uçaklar\u0131 üreten bir uçak fabrikas\u0131 haline getirilebilirdi.<\/span><\/strong><\/p>\n

Bizden y\u0131llar sonra \u0130kinci Dünya Sava\u015f\u0131na girip bütün ekonomileri ve sanayi tesisleri yerle bir olan Almanya, Japonya, Kore \u015fu anda dünyan\u0131n süper güçleri durumunda iken bizim Türkiye olarak geri kalmam\u0131z\u0131n nedenlerini hiç merak ettiniz mi? Evet, dünya ülkeleri teknolojide, sanayide, tar\u0131mda ve her alanda h\u0131zla geli\u015firken, Mustafa Kemal Atatürk’ün “Türkiye mutlaka muas\u0131r medeni milletler seviyesine ç\u0131kmal\u0131 ve a\u015fmal\u0131d\u0131r”<\/em> hedefleri niye gerçekle\u015fmemi\u015fti? Yoksa birileri Atatürk’ün mutlaka Türkiye’nin muas\u0131r medeni milletler seviyesine ç\u0131kar\u0131lmas\u0131 gerekir<\/em> aç\u0131klamas\u0131n\u0131 han\u0131mlar\u0131n\u0131 al\u0131p Avrupa’ya gidip, onlara bir makyaj malzemesi, bir \u015fi\u015fe \u015fampanya, bir ti\u015fört, bir aç\u0131k giysi bluz, bir mini etek veya bir kürk olarak m\u0131 alg\u0131lay\u0131vermi\u015fti?! Evet, Atatürk muas\u0131r medeni milletler seviyesine ula\u015fmam\u0131z\u0131 ö\u011fütlerken asl\u0131nda Sanayile\u015fmemizi teknolojide, e\u011fitimde, tar\u0131mda, ekonomide ve k\u0131saca her alanda ilerlememizi i\u015faret etmi\u015fti. Ayn\u0131 kutlu hedefleri daha sonra Rahmetli Erbakan dile getirmi\u015f, haz\u0131rl\u0131klara giri\u015fmi\u015f, ama ba\u015f\u0131na neler gelmi\u015fti!? Fakat ne yaz\u0131k ki birileri i\u015fine gelmedi\u011fi için kas\u0131tl\u0131 olarak laiklik ve ça\u011fda\u015fl\u0131k maskesine bürünüp, Atatürk’ün bu mesaj\u0131n\u0131 çarp\u0131t\u0131p, Avrupa’n\u0131n birçok ahlaki çirkeflik ve rezaletlerini medeniyet diye y\u0131llarca bu millete yutturmay\u0131 tercih etmi\u015flerdi. <\/span><\/strong>Özellikle her konu\u015ftuklar\u0131nda Atatürkçülük maskesine bürünenler ve yal\u0131n\u0131zca kendilerini bu ülkenin sahibi zannedenler, Mustafa Kemal Atatürk’ün ve Nuri Demira\u011f’\u0131n kurduklar\u0131 uçak fabrikalar\u0131n\u0131 kimlerin kapatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kimlerin bu h\u0131yanete ta\u015feronluk yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 niye söylemezlerdi? <\/span><\/strong><\/p>\n

Marshall yard\u0131m\u0131n\u0131 alan ve buna kar\u015f\u0131l\u0131k uçak fabrikas\u0131n\u0131 kapatan; daha sonra as\u0131larak bu dünyadan göçmü\u015f bulunan Ba\u015fbakan Adnan Menderes olacakt\u0131r. Daha önce Nuri Demira\u011f’\u0131 iflasa sürükleyen ve geli\u015fmesini engelleyen ise \u0130smet Pa\u015fa’d\u0131r!<\/span><\/strong><\/p>\n

Yeni Türkiye Cumhuriyeti kendi imkânlar\u0131yla bir uçak fabrikas\u0131 kurabilecek durumda olmad\u0131\u011f\u0131ndan, bu projede kendisine Almanya’n\u0131n yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini dü\u015fünmekteydi. Bu çerçevede, 1925 y\u0131l\u0131 yaz mevsiminde <\/span><\/strong>Alman Junkers \u015eirketi <\/span><\/strong>ile Türkiye, bir uçak ve uçak motoru fabrikas\u0131 kurulmas\u0131n\u0131 öngören bir anla\u015fma tasla\u011f\u0131 üzerinde ittifak etmi\u015fti. Kurulacak \u015firketin sermayesi 7 milyon Alman Mark\u0131 olacak (3,5 milyon TL \/ çünkü 1 TL 2 Mark’t\u0131) ve taraflar aras\u0131nda e\u015fit \u015fekilde bölü\u015fülecekti. Alman Devleti de, stratejik aç\u0131dan bir hayli önemli olan bu projeye büyük de\u011fer vermekteydi. Sonuçta Türkiye ile Junkers aras\u0131nda 15 A\u011fustos 1925 tarihinde bir anla\u015fma imzalanarak, Tayyare ve Motor Türk Anonim \u015eirketi – TOMTA\u015e kurulmu\u015ftu. Yer olarak, Anadolu’nun ortalar\u0131ndaki bir nokta, Kayseri uygun bulunmu\u015ftu. O dönemde fabrikan\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 bölgede elektrik bulunmuyordu. Demiryolu dahi ancak 1928 y\u0131l\u0131 May\u0131s ay\u0131 içerisinde buraya ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yordu. \u0130n\u015faat iki a\u015famada tamamlan\u0131yor, ilk safhada fabrika, 1926 y\u0131l\u0131 sonbahar\u0131nda uçak tamiri yapabilir hale geliyordu. \u0130kinci safhada ise, 1927 y\u0131l\u0131 içerisinde uçak üretimine ba\u015flanmas\u0131 planlan\u0131yordu.<\/span><\/strong><\/p>\n

Hangarlar, su kuyular\u0131, depolar, antrepolar, memur ve i\u015fçi lojmanlar\u0131 da proje dahilindeydi. Bunlara ilaveten bir de Eski\u015fehir’de bir <\/span><\/strong>fabrika okulu <\/span><\/strong>kurulmas\u0131na karar verilmi\u015fti. \u0130n\u015faat i\u015fi Alman devi <\/span><\/strong>Philipp Holzmann <\/span><\/strong>firmas\u0131na ihale edildi. Önceki y\u0131llarda Ba\u011fdat Demiryolu projesinde aktif rol alan bu firma, çok ilginç bir biçimde, sonraki y\u0131llarda da Türkiye ile temas\u0131n\u0131 sürdürerek 1970′li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Türk Hava Yollar\u0131’n\u0131n ilk teknik bak\u0131m binas\u0131n\u0131n (bugün eski hangar olarak adland\u0131r\u0131lan bina) in\u015faat\u0131n\u0131 gerçekle\u015ftirmi\u015fti. Tüm haz\u0131rl\u0131k ve planlara kar\u015f\u0131n, Junkers firmas\u0131n\u0131n içerisinde bulundu\u011fu mali güçlükler, TOMTA\u015e projesini de derinden etkilemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Alman devletinin deste\u011fine ra\u011fmen iflas\u0131n e\u015fi\u011fine gelen Junkers, dolayl\u0131 olarak Türk – Alman siyasî ve iktisadî ili\u015fkilerini sarsm\u0131\u015ft\u0131. Hatta Junkers’in Türkiye’deki giri\u015fimleri, Alman devleti içerisinde de ayr\u0131l\u0131\u011fa yol açm\u0131\u015f; Alman d\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131 Junkers’i desteklerken, ula\u015ft\u0131rma ve savunma bakanl\u0131klar\u0131 \u015firketin kar\u015f\u0131s\u0131nda konumlanm\u0131\u015ft\u0131. Junkers’in zor durumuna kar\u015f\u0131n projenin ilk a\u015famas\u0131 planland\u0131\u011f\u0131 sürede tamamlanm\u0131\u015f ve <\/span><\/strong>Kayseri Uçak Fabrikas\u0131 6 Ekim 1926 tarihinde aç\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/strong>Tesisin kapasitesi y\u0131lda 250 uçak üretimi olarak ayarlanm\u0131\u015ft\u0131. Almanya’dan gelen be\u015f mühendis ile 120 Alman ve 240 Türk i\u015fçisi tesiste görev alm\u0131\u015ft\u0131. Fakat 1927 y\u0131l\u0131na kadar, in\u015fa edilmesi planlanan dört hangardan ancak iki tanesi tamamlanabilmi\u015fti. Neticede bu proje asil hedeflerine eri\u015fememi\u015fti. Junkers’in iddialar\u0131na göre Türk Hükümeti’nin gerekli sermaye ödemelerini geciktirmesi, Türk taraf\u0131na göre ise Junkers’in patent ve lisans konusunda anla\u015fmazl\u0131k ç\u0131kar\u0131p Türkiye havac\u0131l\u0131k sanayiinde tekel olmay\u0131 amaçlamas\u0131 sebebiyle 1928 Mart ay\u0131nda sözle\u015fme feshedilmi\u015fti. Maalesef 27 Ekim 1928 tarihinde de TOMTA\u015e resmen iflas etmi\u015fti. 30 Ocak 1930 tarihinde \u015firket feshedilmi\u015f ve mahkeme, Junkers’e tutar\u0131 aç\u0131klanmayan miktarda tazminat ödenmesine hükmetmi\u015fti.<\/span><\/strong><\/p>\n

Yeri gelmi\u015fken, Junkers’in o tarihlerde, Türkiye’deki baz\u0131 sivil havayolu hatlar\u0131n\u0131n i\u015fletim haklar\u0131 için <\/span><\/strong>Lufthansa <\/span><\/strong>ile rekabet etmekte oldu\u011funu da hat\u0131rlatmak gerekiyordu. Junkers Almanlar\u0131n, Lufthansa ise Yahudi Sermayedarlar\u0131n\u0131n güdümünde bulunuyordu. \u0130ran’da bu yönde ba\u015far\u0131l\u0131 faaliyetleri olan \u015firket, Tahran-\u0130stanbul ve Ba\u011fdat-\u0130stanbul hatlar\u0131n\u0131n aç\u0131lmas\u0131 için çaba sarf ediyordu. Lufthansa ise Berlin-\u0130stanbul hatt\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, \u0130stanbul-Ankara-Ba\u011fdat hatt\u0131n\u0131n i\u015fletmesini üstlenebilmenin yollar\u0131n\u0131 ar\u0131yordu. Lufthansa ile Junkers aras\u0131nda, Türkiye’deki sivil havayolu hatlar\u0131 konusunda ba\u015flayan mücadele, Almanya’da adeta bir devlet krizine yol aç\u0131yordu. Çok uzun süren çeki\u015fmeler sonucunda Lufthansa’n\u0131n önü aç\u0131l\u0131yor ve Türkiye Cumhuriyeti ile Lufthansa aras\u0131nda 9 Ocak 1930 tarihinde bir posta ta\u015f\u0131ma anla\u015fmas\u0131 imzalan\u0131yordu. 20 y\u0131ll\u0131k geçerlili\u011fi olan anla\u015fmaya göre Lufthansa, Pazar hariç haftan\u0131n her günü Berlin ile \u0130stanbul aras\u0131nda posta ta\u015f\u0131mas\u0131 yapacakt\u0131. Lufthansa’n\u0131n Türkiye müdürü ve çal\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n Türk vatanda\u015f\u0131 olmas\u0131 \u015fart\u0131 da anla\u015fmaya ekleniyordu. Seferlerin anla\u015fman\u0131n imzalanmas\u0131ndan en geç üç ay sonra ba\u015flamas\u0131 gerekiyordu.<\/span><\/strong><\/p>\n

“Marshall Yard\u0131m\u0131” Türkiye’yi esir alm\u0131\u015ft\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n

Tomta\u015f – Kayseri Uçak Fabrikas\u0131’n\u0131n kaderini de\u011fi\u015ftirecek sorunlar ya\u015fan\u0131rken, çift motorlu Junkers A-20 bombard\u0131man uçaklar\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131 için haz\u0131rl\u0131klar bitmi\u015f, montajla ilgili çal\u0131\u015fmalar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. 3 May\u0131s 1928’de Junkers, tüm hisselerini Türk Hava Kuvvetleri’ne b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Ard\u0131ndan Hava Müfetti\u015fli\u011fi’nin idaresine devredilen fabrika, 1929’da geni\u015f bir tadilata u\u011fram\u0131\u015ft\u0131. 1932 y\u0131l\u0131na kadar tamam\u0131 metalden, Türk Hava Kuvvetleri’nin ‘telsizsiz’ ilk uçaklar\u0131 olan <\/span><\/strong>Junkers A-20<\/span><\/strong>’lerden 15 adet üretilmesi ba\u015far\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 1932’den sonra bu kez bir ABD firmas\u0131 olan <\/span><\/strong>‘Curtis-Wright’<\/span><\/strong> ile anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve \u0130kinci Dünya Sava\u015f\u0131’n\u0131n sonuna kadar yabanc\u0131 lisans ile çe\u015fitli tip ve marka uçak imal edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Sava\u015f sonras\u0131nda ba\u015flayan iki kutuplu dünya düzeninde ise ABD’nin yan\u0131nda yer alan \u0130nönü Türkiye’si, Marshall yard\u0131m\u0131n\u0131n getirdi\u011fi rahatl\u0131k içerisinde uçak üretimiyle ilgilenmekten vazgeçiyor ve fabrika 1950 y\u0131l\u0131nda <\/span><\/strong>‘Kayseri Hava \u0130kmal ve Bak\u0131m Merkezi’ <\/span><\/em><\/strong>haline dönü\u015ftürülüyordu.<\/span><\/strong><\/p>\n

Nuri Demira\u011f’a \u0130nönü manias\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n

1935 y\u0131l\u0131nda Türk Tayyare Cemiyetinin (T. Ta. C.)  6. Büyük Kongresi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Kongrenin ikinci günü 25 May\u0131s’ta cemiyetin ad\u0131 <\/span><\/strong>Türk Hava Kurumu <\/span><\/strong>olarak de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fram\u0131\u015ft\u0131. Dönemin Ba\u015fbakan\u0131 \u0130smet \u0130nönü THK’nun gelirlerinin azalmas\u0131n\u0131 önlemek ve daha da art\u0131rmak için “Hava Tehlikesini Bilenler” ad\u0131 alt\u0131nda bir kampanya ba\u015flat\u0131lmas\u0131 karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131. Ba\u015flat\u0131lan kampanya çok çabuk etkisini göstermeye ba\u015flam\u0131\u015f; halk\u0131n yo\u011fun kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ülke i\u015f adamlar\u0131 da yard\u0131m yapabilmek için adeta yar\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131. Bu s\u0131rada A. Naci Demira\u011f THK’na 120.000 TL. (Yüz yirmi bin) ba\u011f\u0131\u015flayarak üç uçak al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. 25 Eylül 1935 tarihinde \u0130stanbul Ye\u015filköy’de yap\u0131lan ad konma merasimi ile al\u0131nan uçaklar Türk Hava Kuvvetlerine aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Demira\u011f karde\u015flerden büyü\u011fü olan Nuri Demira\u011f’a karde\u015finin yapt\u0131\u011f\u0131 yard\u0131mdan söz edilip, siz ne dü\u015fünüyorsunuz?<\/em> diye sorulunca, <\/span><\/strong>Nuri Bey: <\/span><\/strong>“Ülkemin uça\u011fa ihtiyac\u0131 varsa 3-5 uçak alarak bunu geçi\u015ftiremeyiz. Bize dü\u015fen, gerekli olan uçak fabrikas\u0131n\u0131 kurmakt\u0131r.” <\/span><\/em><\/strong>diye yan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n

Nuri Demira\u011f sözünde durarak 17 Eylül 1936 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul Be\u015fikta\u015f’ta iskelenin hemen arkas\u0131nda, daha sonra fabrikaya dönü\u015ftürece\u011fi uçak atölyesini kurmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. THK bu giri\u015fimden çok etkilenerek Nuri Bey’in desteklenmesini kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Yönetim kurulunun ald\u0131\u011f\u0131 kararla Nuri Demira\u011f’la çok detayl\u0131 bir sözle\u015fme haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131. THK, Nuri Bey ile 10 adet e\u011fitim uça\u011f\u0131 ve 60 adet planör yap\u0131m\u0131 için 22 Ocak 1937’de protokol imzalam\u0131\u015ft\u0131. N. Demira\u011f bu protokolden güç alarak yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 h\u0131zla tamamlam\u0131\u015f ve 10 \u015eubat 1937’de Be\u015fikta\u015f’taki atölyeyi uçak fabrikas\u0131 olarak resmen açm\u0131\u015ft\u0131. Böylece ciddi bir sorumlulu\u011fun alt\u0131na imza atan Nuri Demira\u011f, Fabrikas\u0131nda ba\u015fmühendis olarak Selahattin Re\u015fit ALAN ile çal\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bilindi\u011fi üzere Selahattin Alan 1928 y\u0131l\u0131nda T.Ta.C. taraf\u0131ndan Fransa’da uçak mühendisi olarak e\u011fitim alm\u0131\u015f, daha sonra Eski\u015fehir Askeri Tayyare Fabrikas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan yerde ilk yerli tip askeri uça\u011f\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131. \u0130mal edilen ilk tip MMV-1 olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Nuri Demira\u011f’\u0131n S. Alan’\u0131 desteklemesinin ve onunla çal\u0131\u015fmay\u0131 istemesinin en büyük nedeni yerli imal ve yerli tip uça\u011f\u0131n havac\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131za kazand\u0131r\u0131lmas\u0131yd\u0131. Nitekim öyle de olmu\u015f, S. Alan MMV-1 uça\u011f\u0131n\u0131n baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklerle yeni tip uça\u011fa dönü\u015ftürülmesini ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131. Sonunda ortaya Nuri Demira\u011f’\u0131n ba\u015f harflerinden ve yap\u0131m y\u0131l\u0131ndan esinlenilerek Nu-D 36 uça\u011f\u0131 ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131, bu zaman zaman ALAN-2 uça\u011f\u0131 olarak da an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n

\u0130nönü ilçesindeki Talihsiz Kaza fesatç\u0131lara f\u0131rsat do\u011furacakt\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n

13 Temmuz 1938 y\u0131l\u0131nda Selahattin Re\u015fit Alan kendi yapt\u0131\u011f\u0131 uçakla Eski\u015fehir’e uçarak gitmeye kalk\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bilindi\u011fi üzere S. Alan Uçak Mühendisli\u011fi e\u011fitimi ald\u0131\u011f\u0131 Fransa’da Moran Tayyare Okulunda Pilotluk e\u011fitimi de alm\u0131\u015ft\u0131. Eski\u015fehir’e uçarak gitmek istemesi, yap\u0131m\u0131 bitirilen uçaklardan birisini THK yetkililerine göstermek amaçl\u0131yd\u0131. Ancak beklenmedik bir \u015fey ya\u015fanm\u0131\u015f, pilotaj hatas\u0131 da denilen bir sebepten Nu-D 36 uça\u011f\u0131 Eski\u015fehir \u0130nönü meydan\u0131na inerken k\u0131r\u0131m geçirip yere çak\u0131lm\u0131\u015f, maalesef S. Alan bu kazadan kurtulamam\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u015fte bunu f\u0131rsat bilen ve yerli-milli uçak sanayimizi kösteklemek isteyen d\u0131\u015f güçler ve i\u015fbirlikçileri devreye girip testlerin yap\u0131labilmesi için Hava Müste\u015farl\u0131\u011f\u0131n\u0131 göreve ça\u011f\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. Hava Müste\u015farl\u0131\u011f\u0131n\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 kas\u0131tl\u0131 ve sapt\u0131r\u0131c\u0131 raporu nedeniyle THK, 1 Mart 1939 tarihinde N. Demira\u011f’a, uçaklar\u0131n kabulünün mümkün olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 aç\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. \u0130smet \u0130nönü bu süreçte Cumhurba\u015fkan\u0131yd\u0131 ve bu arada 13 Ocak 1939’da THK’nun yeni Genel Ba\u015fkan\u0131 <\/span><\/strong>mason \u015eükrü Koçak <\/span><\/strong>yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Koçak ve Yönetim Kurulu üyeleri Hava Müste\u015farl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (Hava Kuvvetleri) verdi\u011fi raporu esas alarak Nuri Demira\u011f’a verilen ihalenin iptalini kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n

\u0130lk \u015foku atlatan Nuri Demira\u011f, 6 Mart 1939 tarihinde THK taraf\u0131ndan kabul edilmeyece\u011fi<\/em> bildirilen uçaklar\u0131n, anla\u015fma hükümlerinde belirtildi\u011fi üzere gerekli tadilatlar\u0131n bitirildi\u011fini ve yine anla\u015fma maddelerinden biri olan testlerin \u0130stanbul’da yap\u0131lmas\u0131 gereklili\u011fini THK’ya yaz\u0131 ile ula\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Yap\u0131lan bu resmi ba\u015fvuruyu de\u011ferlendiren THK ayn\u0131 gerekçeyi göstererek 24 Mart 1939 tarihli belgeyi haz\u0131rlam\u0131\u015f, bu belgede 14.000 TL teminat\u0131n da THK’ya gelir olarak kaydedildi\u011fi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131. Nuri Demira\u011f bu kez de, Hava Müste\u015farl\u0131\u011f\u0131na kendisi müracaat ederek, gerekli düzenlemelerden geçen uçaklar\u0131n testlerinin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 hat\u0131rlatm\u0131\u015ft\u0131. 25 Eylül 1939 tarihinde tüm testlerden geçen uçaklar Müste\u015farl\u0131kça onaylanm\u0131\u015ft\u0131. Bu onay ruhsatname ve uçu\u015f izni anlam\u0131n\u0131 da ta\u015f\u0131maktayd\u0131. Ancak ne yaz\u0131k ki bu geli\u015fmeler Nu-D 36 uçaklar\u0131n\u0131n sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n gerçekle\u015fmesine yeterli olmam\u0131\u015ft\u0131. Nuri Demira\u011f bütün bu olanlar\u0131 Ba\u015fbakan \u0130smet \u0130nönü’ye ilki 29 Kas\u0131m 1938, ikincisi 26 A\u011fustos 1940 tarihinde yazd\u0131\u011f\u0131 detayl\u0131 mektuplar\u0131nda anlatm\u0131\u015f, yard\u0131m ça\u011fr\u0131s\u0131 yapm\u0131\u015f, ancak gerekli ilgiyi bulamam\u0131\u015ft\u0131. Bu sefer en az\u0131ndan THK taraf\u0131ndan el konulan 14.000 TL. (On dört bin) teminat bedelini 16 May\u0131s 1941 tarihinde geri istemi\u015f, ama bundan da sonuç alamam\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n

Bugünkü Atatürk Havaliman\u0131’n\u0131n Arazisi Nuri Demira\u011f’\u0131nd\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n

Hakl\u0131 oldu\u011funa inanan N. Demira\u011f son çare olarak hukuksal i\u015flemlere ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. 17 Temmuz 1941 tarihinde Safraköy (Ye\u015filköy) ile biti\u015fik olan Elmaspa\u015fa çiftli\u011fini sat\u0131n alarak bak\u0131m, onar\u0131m hangarlar\u0131 ve uçu\u015f pistinin aç\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131. Amac\u0131 kendi üretimi uçaklar ile bir Gök Okulu kurmakt\u0131. Bu okulda ilk olarak o\u011flu Galip Demira\u011f ve beraberinde Osman Do\u011fan, \u0130brahim Uras, Mustafa Turman, Sabri Ma\u011fara, \u0130hsan An\u0131l, Mustafa Öngün, Hüseyin Danac\u0131, Hacim Kamoy (Erbakan taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan Aselsan’\u0131n Kurucu ba\u015fkan\u0131), Mehmet Kum (sonras\u0131nda damad\u0131 olacakt\u0131r) pilot olarak yeti\u015fmi\u015f olacakt\u0131. Demira\u011f ayr\u0131ca Bursa’da özel olarak imal ettirdi\u011fi ipeklerden para\u015fütler yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. O y\u0131llarda birkaç kez kullan\u0131labilen para\u015fütler çabucak y\u0131pranmaktayd\u0131. Oysa Nuri Bey’in imal etti\u011fi para\u015fütler 22-23 kez kullan\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131n hala sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyabiliyordu.<\/span><\/strong><\/p>\n

Demira\u011f, \u0130lk Türk Yolcu Uça\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n

Nuri Demira\u011f y\u0131lmadan çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sürdüren bir insand\u0131. 11 \u015eubat 1944’te bu kez Nu-D 38 ad\u0131 verilen 2 mürettebat ve 6 yolcu ta\u015f\u0131yabilen bir yolcu uça\u011f\u0131n\u0131 tamamlam\u0131\u015ft\u0131. Test uçu\u015flar\u0131n\u0131 Azeri Pilot Basri Alev ve yard\u0131mc\u0131s\u0131 Mehmet Altunbay yapm\u0131\u015flard\u0131. 22 Mart 1944 uçu\u015f sertifikas\u0131 al\u0131nan uçakla \u0130stanbul – Ankara aras\u0131nda yolcu ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 bile yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Dönemin gözde gazetecileri, Tasvir-i efkâr gazetesi sahibi Ziya Ebuziya, Vatan gazetesi muhabiri Faruk Fenik, Nuri Bey taraf\u0131ndan Ankara’ya uçakla ta\u015f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131. Nuri Demira\u011f Gök Okulu’nda \u0130smet \u0130nönü’nün o\u011fullar\u0131ndan Ömer \u0130nönü de pilotaj e\u011fitimi alm\u0131\u015ft\u0131. 9 Ekim 1944 tarihinde al\u0131nan pilotaj e\u011fitimi yar\u0131m b\u0131rakt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve daha sonra bu e\u011fitim THK tesislerinde tamamlanm\u0131\u015ft\u0131. Akabinde Nuri Demira\u011f’\u0131n Gök Okulu pisti maalesef zorla istimlâk edilmi\u015f, d\u0131\u015far\u0131ya sat\u0131lmas\u0131 istenen uçaklara da gerekli izin ç\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131. Anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 üzere bundan sonras\u0131nda Siyonist d\u0131\u015f güçlerin bask\u0131s\u0131yla siyasi tercihlerin ön plana ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 aç\u0131kt\u0131.”[1]<\/span><\/strong><\/p>\n

Özetle; Atatürk’ün özel te\u015fviki ve deste\u011fi ile ba\u015flat\u0131lan ve ba\u015far\u0131lan yerli ve milli uçak sanayii çabalar\u0131 ve kurulan fabrikalar\u0131, maalesef d\u0131\u015f güçlerin tertipleriyle ve \u0130smet \u0130nönü marifetiyle kösteklenip daha sonra Menderes eliyle resmen kapat\u0131lmak zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun gibi, Rahmetli Erbakan Hoca’n\u0131n bin türlü engellemeye ra\u011fmen temellerini att\u0131\u011f\u0131 ve seri üretime ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tam 73 fabrika da, yine maalesef Turgut Özal ve özellikle Recep T. Erdo\u011fan Hükümetlerince, sözde özelle\u015ftirme k\u0131l\u0131f\u0131yla, arsa fiyatlar\u0131n\u0131n bile çok alt\u0131nda sat\u0131lm\u0131\u015f ve Türkiye Barbar Bat\u0131l\u0131lar\u0131n aç\u0131k pazar\u0131 konumuna ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Yani Atatürk için \u0130smet \u0130nönü hangi konumda ise, Erbakan için Recep T. Erdo\u011fan da ayn\u0131 konumdad\u0131r. Üstelik \u0130nönü, görünü\u015fte koyu ve kat\u0131 bir Kemalist tav\u0131r tak\u0131nmas\u0131na ra\u011fmen, Atatürk’ün ilke ve ink\u0131laplar\u0131n\u0131 hedefinden sapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi; Recep T. Erdo\u011fan da “Erbakan’\u0131n devam\u0131 ve sad\u0131k bir dava adam\u0131” <\/em>rolüyle ve d\u0131\u015f güçlerin ve masonik merkezlerin sinsi projeleriyle iktidara ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f, ama Milli Görü\u015f’ün amaçlar\u0131n\u0131 ve programlar\u0131n\u0131 bütünüyle ask\u0131ya alm\u0131\u015f ve yozla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\n

[1]<\/a> http:\/\/www.kokpit.aero\/mustafa-kili<\/a>ç-nuri-demirag-gercegi<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Uçak fabrikas\u0131 Atatürk’le kuruluyor, \u0130nönü köstekliyor, 1950’de ise hepten kapat\u0131l\u0131yordu. Sultan Abdülaziz ve Cennetmekân Abdülhamit Han dönemlerinde ba\u015flat\u0131lan ve ba\u015far\u0131l\u0131 sonuçlar\u0131 al\u0131nan, Milli ve yerli kalk\u0131nma hamleleri, ülkemizde sanayile\u015fme konusunda \u015fuurlu ve sorumlu \u015fahsiyetler de yeti\u015ftirmi\u015fti. Osmanl\u0131’n\u0131n son devrinde fikri ve fiili temelleri at\u0131lan bu giri\u015fimler Cumhuriyet döneminde de, daha bir ciddiyet ve ehemmiyetle devam […]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98],"tags":[],"class_list":["post-4655","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ozel-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4655","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4655"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4655\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4655"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4655"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4655"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}