{"id":4803,"date":"2018-06-18T23:10:00","date_gmt":"2018-06-18T23:10:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2018\/06\/18\/erbakanin-dikkat-cektigi-istanbulda-2-vatikana-dogru-vakiflar-yasasi-ve-ekumenik-safsatasi\/"},"modified":"2018-06-18T23:10:00","modified_gmt":"2018-06-18T23:10:00","slug":"erbakanin-dikkat-cektigi-istanbulda-2-vatikana-dogru-vakiflar-yasasi-ve-ekumenik-safsatasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/ozel-yazilar\/erbakanin-dikkat-cektigi-istanbulda-2-vatikana-dogru-vakiflar-yasasi-ve-ekumenik-safsatasi\/","title":{"rendered":"Erbakan\u2019\u0131n Dikkat \u00c7ekti\u011fi: \u0130STANBUL\u2019DA 2. VAT\u0130KAN\u2019A DO\u011eRU VAKIFLAR YASASI VE EK\u00dcMEN\u0130K SAFSATASI"},"content":{"rendered":"\n

Cami Tamirat\u0131na Kar\u015f\u0131 Ekümenik’li\u011fe R\u0131za m\u0131yd\u0131?<\/span><\/strong><\/p>\n

Ba\u015fbakan Erdo\u011fan, 2010 y\u0131l\u0131nda ekonomik krizde ç\u0131rp\u0131nan Yunanistan’a yapt\u0131\u011f\u0131 ziyarette büyük ilgi gördü. “Savunma sanayiine yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlar\u0131 e\u011fitime, sa\u011fl\u0131\u011fa yapal\u0131m”<\/em> ça\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015flard\u0131. Atina Venizelos Havaliman\u0131’na gelen Ba\u015fbakan Erdo\u011fan’\u0131, Abdullah Öcalan’\u0131n Yunanistan’a sakland\u0131\u011f\u0131 dönemde D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 olan ve ili\u015fkilerin gerginle\u015fmesi üzerine istifa etmek zorunda kalan Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Theodoros Pangalos kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131. Erdo\u011fan ilk olarak Cumhurba\u015fkan\u0131 Papulyas taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015f; Erdo\u011fan-Papulyas görü\u015fmesi s\u0131ras\u0131nda d\u0131\u015far\u0131da sis bombalar\u0131 patlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Erdo\u011fan görü\u015fmeden ayr\u0131l\u0131rken, Türk korumalar yumurtal\u0131 bir sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131 \u015femsiyeler ile önlem alm\u0131\u015ft\u0131. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Saray\u0131’ndan Ba\u015fbakanl\u0131\u011fa yürüyerek giden Erdo\u011fan’\u0131 Ba\u015fbakan Papandreu kap\u0131da samimi \u015fekilde kar\u015f\u0131lay\u0131p u\u011furlam\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n

Erdo\u011fan bakanlar\u0131n 22 anla\u015fma ile ilgili görü\u015fmeleri tamamlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 söylemesi üzerine Papandreu <\/span><\/strong>“Bu bile bu ziyareti tarihi k\u0131lmaya yeter. Eminim daha büyük ad\u0131mlar atar\u0131z”<\/span><\/em><\/strong> buyurmu\u015flard\u0131. Erdo\u011fan ise bu sözleri <\/span><\/strong>“Tabi ki ataca\u011f\u0131z” <\/span><\/strong>diye yan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131. \u0130ki ba\u015fbakan\u0131n görü\u015fmesinden sonra Türkiye-Yunanistan Yüksek Düzeyli \u0130\u015fbirli\u011fi Konseyi Toplant\u0131s\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Toplant\u0131 sonras\u0131 düzenlenen ortak bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda Erdo\u011fan \u015funlar\u0131 aç\u0131klam\u0131\u015ft\u0131:<\/span><\/strong><\/p>\n

Denizi ve ekme\u011fi payla\u015fmaktay\u0131z:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>Bugün yakla\u015f\u0131k 320 ki\u015fi ile buraday\u0131z. Bu gerçekten tarihi bir an. Bugün yap\u0131lan anla\u015fmalarla -ki Yüksek Düzeyli \u0130\u015f Konseyi olu\u015fturuldu ve 22 anla\u015fmay\u0131 imzalad\u0131k- birlikte gelece\u011fe çok daha farkl\u0131 bir ad\u0131m\u0131 atm\u0131\u015f oluyoruz. Kadim dostlu\u011fumuz var. Ekme\u011fi, denizi payla\u015fan iki toplumuz. K\u0131y\u0131dan ba\u011f\u0131rsan\u0131z Yunan adalar\u0131ndan duyulur. \u0130yi tan\u0131yoruz birbirimizi. Geçmi\u015fte baz\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015fad\u0131k ama yeni bir sayfa aç\u0131yoruz.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Ye\u015fil pasaporta vize kalkm\u0131\u015ft\u0131r:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>Bak\u0131n\u0131z \u015fu anda bir ad\u0131m at\u0131ld\u0131, hususi pasaportlarla (ye\u015fil) ilgili vize kalkt\u0131. En k\u0131sa zamanda mavi pasaportlar için de vizenin kalkmas\u0131n\u0131 temenni ediyorum. \u0130n\u015faallah bu da olacak, buna inan\u0131yorum. Yani \u015fu anda Schengen olay\u0131 içerisinde S\u0131rbistan’a uygulanan\u0131n Türkiye’ye uygulanmas\u0131n\u0131 ben burada AB üyesi ülkelere duyuruyorum.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Uçaklar bombas\u0131z uçmal\u0131d\u0131r:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>Ege’de uçaklar\u0131n adeta bir bombard\u0131man uça\u011f\u0131 olarak bombalar\u0131 muhafaza \u015feklinde uçmas\u0131n\u0131 biz art\u0131k istemiyoruz. E\u011fer tatbikat yap\u0131lacaksa bunlars\u0131z uçsunlar diyoruz. Bunlar bar\u0131\u015f\u0131n simgesi olsun. Zaman içerisinde uçmas\u0131n. Bu hale geliyoruz.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Hava ihlalleri son bulmal\u0131d\u0131r:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>\u015eu anda Türk uçaklar\u0131 bomba ba\u011flayarak uçmuyor. Ama Yunan uçaklar\u0131 bomba ba\u011flayarak uçuyor. Zaman zaman kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 hava ihlalleri ne yaz\u0131k ki yap\u0131l\u0131yor. Biz bunlar\u0131 tasvip etmiyoruz.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Savunma yat\u0131r\u0131mlar\u0131 e\u011fitime harcanmal\u0131d\u0131r:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>Savunma sanayine yönelik kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak at\u0131lan bu ad\u0131mlar\u0131n hepsi bizi farkl\u0131 alanlarda yapaca\u011f\u0131m\u0131z yat\u0131r\u0131mlardan al\u0131koyuyor. Yani birimiz yapal\u0131m, birimiz yapmayal\u0131m diye bir \u015fey olmuyor. Oralara yap\u0131lan bu yat\u0131r\u0131mlar e\u011fitime, sa\u011fl\u0131\u011fa yap\u0131labilir. Bu yat\u0131r\u0131mlar ülkede ki\u015fi ba\u015f\u0131na milli gelir olarak yoksul insanlara aktar\u0131labilir.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Seçilmi\u015f müftüler olmal\u0131d\u0131r:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>Bat\u0131 Trakya’da da seçilmi\u015f müftü yok. Atanm\u0131\u015f müftü var. Seçilmi\u015f müftü olmas\u0131 laz\u0131m. Seçilmi\u015f müftüyü Yunanistan hükümeti onas\u0131n. Biz nas\u0131l ki patri\u011fi seçme hakk\u0131n\u0131 kendimizde bulmuyorsak, Müslümanlar\u0131n dini liderlerini Yunan hükümeti seçmemeli. Bu ciddi bir yanl\u0131\u015ft\u0131r ve bunun da giderilmesi gerekir diye inan\u0131yoruz.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Heybeliada Ruhban Okulu aç\u0131lacakt\u0131r:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>Çözüme yönelik çal\u0131\u015fmalarda bir netice alaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 umut ediyorum. Olumlu bir yakla\u015f\u0131m içindeyiz. Üzerinde çal\u0131\u015f\u0131yoruz. Temenni ederim ki k\u0131sa zamanda neticeye ba\u011flar\u0131z. Ama ben de Say\u0131n Papandreu’dan Atina’da Fethiye Camii’nin restorasyonu için müsaade istedim.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

K\u0131br\u0131s’ta müzakereler aksat\u0131lmayacakt\u0131r:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>K\u0131br\u0131s’ta BM müzakere süreci kald\u0131\u011f\u0131 yerden devam edecektir. Yani ’Yeni bir Cumhurba\u015fkan\u0131 seçildi, acaba ne olacak?’ Bu ifadelerin hepsi bir kenara, süreç ayn\u0131 kararl\u0131l\u0131kta devam edecektir.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

AB verdi\u011fi sözü tutmam\u0131\u015ft\u0131r:<\/span><\/strong> <\/span>(Yunanl\u0131 gazetecinin sorusu üzerine.) “Silahl\u0131 Kuvvetler’in K\u0131br\u0131s’a i\u015fgali” konusuna gelince, bak\u0131n biz bir Annan Plan\u0131 olay\u0131 geçirdik. Referandumda Kuzey K\u0131br\u0131s %65 ’evet’ dedi. Güney K\u0131br\u0131s %75 Annan Plan\u0131’na ’hay\u0131r’ dedi. Hâlbuki Türk askerinin say\u0131s\u0131 650’ye kadar inecekti.<\/em> Netice Güney K\u0131br\u0131s AB’ye al\u0131nd\u0131. Sözler tutulmad\u0131.”<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n

“Ekümenik’ten rahats\u0131zl\u0131k duyulmamal\u0131d\u0131r!”<\/span><\/strong> <\/span>(“Patrik Bartholomeos’nun ekümenik olarak nitelenmesi sizi rahats\u0131z ediyor mu ve neden yan\u0131n\u0131zda getirmediniz?” sorusu üzerine) “Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkan\u0131m\u0131n me\u015fguliyeti olmasayd\u0131 Bartholomeos’la ikisini beraber getirmeyi dü\u015fünüyordum. Zamanlama örtü\u015fmedi\u011fi için gerçekle\u015ftiremedik. ’Ekümenik’ sorusuna gelince”,<\/em><\/span><\/strong> “Beni rahats\u0131z etmez. Ecdad\u0131m\u0131 rahats\u0131z etmedi\u011fine göre beni de rahats\u0131z etmez. Ama benim ülkemde baz\u0131lar\u0131n\u0131 rahats\u0131z edebilir.” <\/span><\/em><\/strong>buyurmu\u015flard\u0131. <\/span><\/strong><\/p>\n

“Al\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015f de\u011fil tarihi bir ziyaret” yapan Erdo\u011fan’\u0131 “inisiyatif sahibi cesur bir lider”<\/em> olarak tan\u0131mlayan Papandreu da \u015funlar\u0131 aktarm\u0131\u015ft\u0131:<\/span><\/strong><\/p>\n

Silah konusunda görü\u015f birli\u011fine var\u0131ld\u0131:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>Görü\u015fmemizde silahlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak azalt\u0131lmas\u0131 noktas\u0131na gelinmesinde ve bu alanda yap\u0131lan harcamalar\u0131n di\u011fer konulardaki alt yap\u0131lara harcanmas\u0131 konusunda görü\u015f birli\u011fine var\u0131ld\u0131.” <\/span><\/em><\/strong>(Toplumsalhaber.com)<\/span><\/strong><\/p>\n

Fener Rum Patrikhanesi Ekümeniklik \u0130ddias\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n

Fener Rum Patrikhanesi’nin kurulu\u015fu Bizans dönemine kadar uzanmaktad\u0131r. Siyasi faaliyetleri ise 1453’ten sonra Fatih’in, Rum-Ortodoks cemaatini te\u015fkilatland\u0131r\u0131p ba\u015flar\u0131na patrik seçtirerek, “millet ba\u015fkan\u0131” statüsüyle hem ruhani hem de sosyal alanda yetkiler vermesiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Patrikhane, Do\u011fu Roma \u0130mparatorlu\u011fu zaman\u0131nda bile böylesine geni\u015f imtiyazlara sahip olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n; özellikle Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun duraklama ve gerileme devirlerinde kendisine sa\u011flanan bu imtiyazlar\u0131 devlete kar\u015f\u0131 bir silah olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Kilise cemaatinin milli duygular\u0131n\u0131 sürekli körükleyerek, Yunan-Rum milliyetçili\u011finin temsil oda\u011f\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. “Megalo \u0130dea” fikri temel dünya görü\u015fü olarak a\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Fener Rum Patrikhanesi, tek ba\u015f\u0131na bir kurum olarak Lozan Antla\u015fmas\u0131’nda yer almam\u0131\u015ft\u0131r. Yani Lozan Antla\u015fmas\u0131’nda, patrikhaneyi ilgilendiren özel bir madde bulunmamaktad\u0131r. K\u0131saca, patrikhanenin tek hukuki ve sosyal dayana\u011f\u0131, Türkiye Cumhuriyeti’nin ve Türk milletinin müsamahas\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

Lozan Antla\u015fmas\u0131’n\u0131n 39. maddesi: “Bütün Türk halk\u0131n\u0131n din ayr\u0131m\u0131 yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n kanun nazar\u0131nda e\u015fit olaca\u011f\u0131”<\/strong>n\u0131 vurgulamaktad\u0131r. Bu madde genel hukuk kurallar\u0131 içinde hak-yükümlülük i\u015flemini geçerli k\u0131lmaktad\u0131r. Daha aç\u0131k ifade ile, Türk Devleti’ni olu\u015fturan tüm kurum ve ki\u015filer uluslararas\u0131 anla\u015fmalarla kendisini kabul ettirmi\u015f olan TC devletinin yasalar\u0131na uymak durumundad\u0131r. Patrikhane de -TC’nin bir kurumu olarak- bu devletin kurallar\u0131na uymak zorundad\u0131r. Kendisini ulusal yasalar\u0131m\u0131z\u0131n üstünde görmek gibi bir lüksü bulunmamaktad\u0131r. Nitekim bu de\u011ferlendirmelerle yap\u0131lan idari tasarruflarla, Patri\u011fin TC vatanda\u015f\u0131 olmas\u0131, Türkiye’de ikamet etmesi gibi ba\u011flay\u0131c\u0131 \u015fartlar, rahmetli Atatürk zaman\u0131nda belirlenmi\u015f ve kesinlik kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu uygulamay\u0131 zorlamak isteyen güçler taraf\u0131ndan 1925 y\u0131l\u0131nda seçilen yabanc\u0131 uyruklu patrik Konstantin Arabo\u011flu 29 Ocak 1925’te s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilerek yeni patrik seçimi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Öte yandan dikkati çeken bir di\u011fer husus ise 1930’a kadar ba\u015fpapaz olarak an\u0131lan patrikhane ba\u015fkan\u0131n\u0131n bu tarihten itibaren patrik olarak an\u0131lmaya ba\u015flamas\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u0130kinci Dünya Sava\u015f\u0131’n\u0131n çalkant\u0131l\u0131 zaman ve zemininde hareketlilik gösteren Patrikhanenin bu tutumundan, ABD rahats\u0131z olmu\u015ftur. 21 \u015eubat 1946’da patrik seçilen Maksimos<\/strong>‘un Sovyet yanl\u0131s\u0131 oldu\u011fu iddialar\u0131 üzerine, ABD’nin de etkisi ile yeni aday aranmaya ba\u015flanm\u0131\u015f ve sonunda Kuzey ve Güney Amerika Ba\u015fpiskoposu Athenagoras<\/strong> üzerinde anla\u015fmaya var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Patrik Maksimos, 1948’de istifa ettirilerek yerine Athenagoras atanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu olay patrikhane tarihinde bir ilk uygulamad\u0131r. TC vatanda\u015f\u0131 olmayan birinin                    -usulüne uydurularak Türk vatanda\u015f\u0131 yap\u0131lmas\u0131 yoluyla- atanmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Athenagoras ile beraber patrikhane, “uluslararas\u0131”<\/strong> bir görünüm alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Athenagoras, 1972’deki ölümüne kadar süren patrikli\u011fi döneminde Hristiyan dünyas\u0131 ile ili\u015fkileri s\u0131kla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Yerine seçilen Gökçeada ve Bozcaada Metropolidi Dimitrios<\/strong>‘un patrikli\u011fi döneminde, patrikhanenin Hristiyan dünyas\u0131 ile ili\u015fkileri daha da artm\u0131\u015ft\u0131r. Bu dönemde Papa II. Jean Paul \u0130stanbul’a gelmi\u015f, bu arada patrik; Moskova’y\u0131 ve ABD’yi ziyarete ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Dimitros’un ABD ziyareti, patrikhane aç\u0131s\u0131ndan bir dönüm noktas\u0131d\u0131r. Bu ziyarette patri\u011fe, -hiçbir hukuki dayana\u011f\u0131 olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n- “Cihan patri\u011fi” unvan\u0131 tak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu unvanla Fener Rum Patrikhanesi Kurumu, evrensel bir boyuta ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f; uzun y\u0131llard\u0131r ikili ili\u015fkilerde TC’ye kar\u015f\u0131 dayat\u0131lan -ancak kabul ettirilemeyen- ekümenizm tezinin uluslararas\u0131 platformda tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na yol açm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Ekümenizm ise Fener Rum Patrikhanesi’nin tüm dünya Ortodoks Hristiyanlar\u0131n\u0131n merkezi olmas\u0131, TC kanunlar\u0131n\u0131n üstüne ç\u0131karak uluslararas\u0131 hüviyetle sonuçta özerk bir hüviyete kavu\u015fmas\u0131d\u0131r. Dimitrios’un, 1991’de ölümü ile patrik seçilen TC uyruklu Kad\u0131köy Metropolidi Bartholomeos (Vartholomeos) sayesinde patrikhanenin h\u0131zla d\u0131\u015fa aç\u0131ld\u0131\u011f\u0131 çok hareketli bir dönem ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Öncekilerine göre, oldukça genç ya\u015fta patrik seçilen Bartholomeos, uluslararas\u0131 konjonktürün de yaratt\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarla popülaritesini gittikçe art\u0131rmaktad\u0131r.<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Diyalogcular\u0131n destekledi\u011fi “Patrikhane Ekümenli\u011fi” \u015farlatanl\u0131\u011f\u0131 <\/span><\/strong><\/p>\n

Yunancada “Oecumenicus”<\/em><\/strong> kelimesinden Türkçemize geçmi\u015f Ekümenik kavram\u0131, “evrensel, dünya genelinde” anlam\u0131na gelmektedir. Günümüzde ise Protestan ve Do\u011fu Ortodoks Kiliselerinin kurduklar\u0131 ve mez­hepler aras\u0131 farkl\u0131l\u0131klar\u0131 göz ard\u0131 ederek Hristiyan dininin yay\u0131lma­s\u0131n\u0131 amaçlayan ve merkezi \u0130s­viçre’nin Cenevre kentinde bulunan “Kiliseler aras\u0131 Birlik” adl\u0131 Ekümenik hareketini ifade eder. Fener Rum Patrikhanesi bu hareketin öncülerindendir. Ekümenik <\/strong>ise Hristiyan dini­nin yay\u0131lmas\u0131 için izlenen stra­teji anlam\u0131na gelmektedir. Bu hareketin içinde fiilen yer alan ve bu stratejiyi hayata geçir­mek için çal\u0131\u015fan ki\u015filere Ekümenist <\/strong>denir. \u0130zlenen ideoloji ise Ekümenikalizm<\/strong> olarak tan\u0131mlan\u0131r. Fener Pat­rikhanesi bu ideolojik dogman\u0131n Ortodoks temsilcisi olarak kar­\u015f\u0131m\u0131za ç\u0131kmaktad\u0131r. Hiç \u015füphe­siz patrikhane bu ideolojide etken bir taraf olmakla dini bir merkez olmaktan ç\u0131km\u0131\u015f ve siyasi strateji üreten bir merkez haline gelmi\u015ftir. Bu konumu ile \u0130stanbul Fener Rum Patrikha­nesi’nin ruhani lideri I. Bartholomeous’un, kendisini Ekümenik Patrik s\u0131fat\u0131 ile tan\u0131t­ma çabalar\u0131 ve bu s\u0131fat\u0131n Avru­pa Birli\u011fi Parlamentosu taraf\u0131n­dan da kabul görmesi ile bölü­cü terör örgütü PKK üyelerinin, her gün Avrupa’n\u0131n bir ba\u015fken­tinde AB üyeleri ile görü\u015fmeler yapmalar\u0131 aras\u0131nda öz olarak fark yoktur. Her ikisi de siyasi faaliyettir. Di\u011fer yandan, Avru­pa Birli\u011fi ile ili\u015fkileri oldukça uzun bir geçmi\u015fe dayanan Tür­kiye’nin izledi\u011fi yol haritas\u0131, di\u011ferleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu sürecin, AB’nin yaz\u0131l\u0131 olan kurallar\u0131n\u0131n ötesinde, onlar\u0131 tamamlayan ancak aç\u0131kça söy­lenmeyen, yaz\u0131l\u0131 olmayan ku­rallar\u0131n\u0131n öne ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir süreç oldu\u011fu görülür. Türkiye kendi­sine dikte edilen, yaz\u0131l\u0131 olan ve olmayan kurallar\u0131n hepsini ye­rine getirdi\u011finde, hiç ku\u015fkusuz Avrupa Birli\u011fi’ne üye olacakt\u0131r. Avrupa Birli\u011fi’nin geni\u015fleme esaslar\u0131n\u0131 bilen herkes için, bu bilinen bir olgudur.<\/span><\/p>\n

Hiçbir siyasal iktidar\u0131n, ül­kesinin gelece\u011fini riske atmak gibi bir dü\u015füncesi olamaz. Bu nedenle Türkiye’nin de amac\u0131na giden yolda ataca\u011f\u0131 ad\u0131mlar\u0131, çok dikkatli atmas\u0131 gerekir. Bu ad\u0131mlardan birisi de Heybeliada Ruhban Okulu’nun aç\u0131lmas\u0131 ve patrikhanenin ekümenlik iddias\u0131d\u0131r. AB, kapanan Ruhban Okulu’nun tekrar aç\u0131lmas\u0131n\u0131 Patrik Bartolomeous’un ise ayn\u0131 Bizans’ta oldu\u011fu gibi -ancak bu kez bir farkla \u0130stan­bul’da- Ortodokslar\u0131n dini lideri olarak tan\u0131nmas\u0131n\u0131 istemekte­dir. Ayr\u0131ca kilise açma yetkisi, yabanc\u0131lara toprak sat\u0131\u015f\u0131, sözde Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 iddialar\u0131n\u0131n kabul edilmesi gibi bir dizi istek de AB sürecinde gündeme ge­tirilmektedir. Bu çal\u0131\u015fmada; Fener Rum Patrikhanesi’nin tarihin birçok döneminde arka­s\u0131na uluslararas\u0131 sistemin önde gelen aktörlerini alarak, as\u0131rlar öncesinde saptanan hedefler do\u011frultusunda nas\u0131l ilerledi\u011fi anlat\u0131lmaya çal\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Tarihsel Çerçeve<\/span><\/strong><\/p>\n

Bilindi\u011fi gibi \u0130stanbul; Ro­ma, Kudüs, Antakya ve \u0130sken­deriye ile birlikte, Hristiyanl\u0131k taraf\u0131ndan kutsal olarak kabul edilen bir merkezdir. IV. Yüzy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na do\u011fru Hz. \u0130sa’n\u0131n özellikleri konusunda farkl\u0131 görü\u015flerin ortaya ç\u0131kmas\u0131, Hristiyan dünyas\u0131n\u0131n bölünmesi­ne neden olmu\u015ftur. \u0130skenderi­yeli bir din adam\u0131 olan Arius’un, “\u0130sa’n\u0131n Allah’\u0131n o\u011flu oldu\u011funu, fakat Allah’\u0131n tüm niteliklerini ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131” ileri sürerek ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fma, bir anda tüm Hristiyan dünyas\u0131 içinde yay\u0131l­maya ba\u015flam\u0131\u015f ve \u0130skenderiye Ba\u015fpiskoposu \u0130skender’in, Arius’u sapk\u0131n fikirler ta\u015f\u0131mak ve bunlar\u0131 yaymak istemekle suçlamas\u0131 ve aforoz etmesiyle t\u0131rman\u0131\u015fa geçmi\u015ftir. Geli\u015fmele­rin giderek kiliseyi bölecek boyutlara ula\u015fmas\u0131 üzerine Roma Kral\u0131 Konstantin, sorunu ara\u015ft\u0131rmak üzere bir ba\u015fpisko­posu görevlendirmi\u015ftir. Ba\u015fpis­kopos taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan raporu inceleyen \u0130mparator, MS 325’te \u0130znik’te bir Konsülün toplanmas\u0131na ve bu tart\u0131\u015fman\u0131n sonuçland\u0131r\u0131lmas\u0131na karar verir. Konsül, Arius taraf\u0131ndan ileri sürülen fikirleri kabul edilemez bularak, \u0130sa’n\u0131n Allah’\u0131n o\u011flu ve babas\u0131 ile ayn\u0131 cevherden oldu­\u011funa karar verir. Böylece Hristiyan dünyas\u0131nda etkileri ve neden oldu\u011fu sonuçlar\u0131 günü­müze kadar devam eden bir mücadele ba\u015flar.<\/span><\/p>\n

MS 381’de \u0130mparator Teodos önderli\u011finde \u0130stan­bul’da yeni bir konsül daha toplan\u0131r ve burada çok önemli iki karar al\u0131n\u0131r. Bu kararlardan ilkine göre, Mukaddes ruh, baba ve o\u011flun birbirine e\u015fit ve ayn\u0131 cevherden olduklar\u0131n\u0131 ka­bul eden dini hükümler sa\u011flam temeller üzerine oturtulurken, ikincisiyle de \u0130stanbul Patrikli\u011fi Roma’dan sonra gelen Patriklik mertebesine yükseltilmi\u015ftir. “\u0130stanbul Piskoposu, Roma Piskoposu’ndan sonra bi­rinci olsun; çünkü \u0130stanbul Yeni Roma’d\u0131r.” <\/strong>Bütünüyle siyasi olan bu karardan sonra \u0130stanbul Patrikli\u011fi h\u0131zla Ro­ma’dan uzakla\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f­t\u0131r. Roma \u0130mparatorlu\u011fu’nun Bat\u0131 ve Do\u011fu Roma olarak ikiye ayr\u0131lmas\u0131ndan sonra, iki Roma’y\u0131 bir arada tutan en önemli ba\u011f olan kilise de art\u0131k ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak \u0130sa’n\u0131n özel­likleriyle ilgili tart\u0131\u015fmalar hala devam etmektedir. Kilise son bir gayretle kendi içindeki par­çalanmaya engel olmak ama­c\u0131yla, MS 431’de Efes’te yeni bir konsül toplanmas\u0131na karar verir. Burada; \u0130sa’n\u0131n biri ruha­ni, biri be\u015feri olmak üzere iki özelli\u011fi bulundu\u011fu, bu nedenle de \u0130sa’n\u0131n hem tanr\u0131 hem de insan oldu\u011fu karar\u0131na var\u0131l\u0131r. Ancak al\u0131nan karar çeli\u015fkileri sona erdirmek yerine, çeli\u015fkile­rin daha da keskinle\u015fmesine neden olur. Efes Konsülünde de sorunlar\u0131 çözmekte ba\u015far\u0131s\u0131z kalan Kilise, MS 451’de Kalhedon’da (Kad\u0131köy) tüm taraflar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131na aç\u0131k bir konsül daha toplar. Burada Papa’y\u0131 kardinaller temsil et­mektedir. Ancak sonuç de\u011fi\u015f­memi\u015f, Papa’n\u0131n, \u0130sa’n\u0131n hem tanr\u0131 hem de insan oldu\u011fu \u015feklindeki görü\u015fü bir kez daha kabul görmü\u015ftür. Bu sonuç, \u0130sa’n\u0131n tanr\u0131 oldu\u011funa inanan ve bu konu hakk\u0131nda tart\u0131\u015fma­ya bile girmeyen Ortodoks Hristiyanlar (tutucu) taraf\u0131ndan kabul edilmez ve \u0130stanbul Pat­rikli\u011fi, Roma’dan bütünüyle kopar. Konsül’ün 28. maddesi ile de, \u0130stanbul Roma seviyesi­ne yükseltilir.[1] Böylece Bizans, kendisini Roma’ya ba\u011flayan bütün ba\u011flardan kurtulmu\u015f ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir aktör olarak sistem içinde yerini al\u0131r. Ancak anla\u015f\u0131­lan o ki, gerçekte kimse Hristiyan dininin uhrevi yönü ile ilgilenmemekte, sadece kendi siyasi hedefleri do\u011frultusunda, Hz. \u0130sa’y\u0131 ve ö\u011fretisini kullan­mak istemektedir. X. yüzy\u0131l\u0131n sonunda Do\u011fu ve Bat\u0131 Hristiyanl\u0131k merkezleri, aç\u0131kça olma­sa bile fiilen birbirinden ayr\u0131l­m\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stanbul, Ortodoks dün­yas\u0131n\u0131n, Roma ise Katolik dün­yas\u0131n\u0131n merkezidir. Pax-Romana’n\u0131n giderek gücünü yitirerek, yerini Pax-Bizantiona’ya b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bir dönemde toprak arzusu ile yan\u0131p tutu\u015fan Ruslar\u0131n, güçlünün yan\u0131nda yer almas\u0131 çok da \u015fa­\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Bütünüyle Bi­zans’a ait motiflerle dolu Orto­doks Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n kabulü ile Rusya statik Bizans medeniyeti çevresine girer. \u0130\u015fte bu nokta Rusya’n\u0131n, Roma Katolik ya da bir ba\u015fka ifadeyle Bat\u0131 Avru­pa’dan ilk ve kesin ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Bu geli\u015fme Rus tarihinin bütün evrelerine damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015f ve Rusya’n\u0131n tarih boyunca kendisini sürekli Avrupa ile onun olu\u015fturdu\u011fu medeniyet ve kültür çevresinden farkl\u0131 hissetmesine neden olmu\u015ftur. Bu farkl\u0131l\u0131k Rusya’n\u0131n da Avrupa taraf\u0131ndan daima “öteki” olarak tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131 beraberinde getirmi\u015ftir. Vladimir’in 988’de Ortodoks Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmesiyle birlikte Rus kilisesi, Ruhani s\u0131n\u0131f\u0131 \u0130stanbul’dan gelen Rumlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu ve \u0130stan­bul patrikli\u011fine ba\u011fl\u0131 bir metropolitlik olur. Patrikhane ile Kiyef Rusya’s\u0131 aras\u0131nda ilk yak\u0131nla\u015fma böyle kurulur.<\/span><\/p>\n

Ortodoks Hristiyanlar\u0131 ta­raf\u0131ndan 1100 sene boyunca gerçek Hristiyan iman\u0131n\u0131n tek temsilcisi olarak kabul edilen \u0130stanbul’un Türkler taraf\u0131ndan ele geçirilmesi, özellikle Ruslar\u0131 çok rahats\u0131z eder. Onlara göre; Floranca Konsülünü kabul ederek, Roma ile birle\u015fmeye raz\u0131 olan ve Latinlerin önünde diz çöken Bizans Kilisesi, Allah taraf\u0131ndan cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumda Moskova, gerçek iman\u0131n tek muhaf\u0131z\u0131 olarak kal\u0131yordu. Bu gerçe\u011fi rahip Philotheus \u015föyle dile getirmi\u015f­tir:[2]<\/span><\/p>\n

Yeni bir Roma, III. Ro­ma kuzeyden yükseliyor ve kâinat\u0131 ayd\u0131nlat\u0131yor. Bu III. Roma sonsuza dek sürecek ve IV. Roma asla olmaya­cak. Bu nedenle Moskova kutsal bir yer haline gele­rek, Roma’n\u0131n mirasç\u0131s\u0131 olma hakk\u0131n\u0131 devralm\u0131\u015ft\u0131r. Onun amac\u0131 dünya impa­ratorlu\u011fu haline gelmektir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Konuyu biraz daha açal\u0131m; Osmanl\u0131lar\u0131n Anadolu’da önemli bir kuvvet merkezi konumuna geldi\u011fi dönemler, Bizans \u0130mparatorlu\u011fu’nun çökü\u015f dönem­lerine rastlar. Patrikhane’nin, Roma Katolik Kilisesi’nden farkl\u0131 olarak, Bizans \u0130mparatorlu\u011fu ile özde\u015fle\u015fmi\u015f olmas\u0131, devlete kar\u015f\u0131 olan her tepkinin ayn\u0131 zamanda Patrikhane’ye dönme­sine neden olmaktad\u0131r. Uhrevi manada Patrikhane’nin en ciddi d\u0131\u015f dü\u015fman\u0131 ise hiç \u015füphesiz Roma Kilisesiydi. Bizans’\u0131n tanr\u0131 ad\u0131na yeryüzünü yönetmek için kuruldu\u011funa inanan Rum Papazlara göre Bizans, dünyadaki tek gerçek Hristiyan devleti idi. Bizans \u0130mparatorlar\u0131 da bu görü\u015fe siyasi amaçlarla s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya sar\u0131lm\u0131\u015flard\u0131, zira kendi­lerine yönelik her ba\u015fkald\u0131r\u0131, tanr\u0131ya ba\u015fkald\u0131r\u0131 anlam\u0131na geliyordu, bu durumda Bi­zans’\u0131n zavall\u0131 halk\u0131na, siyasi otoriteye ve onun emrinde olan kilise otoritesine ko\u015fulsuz itaat etmekten ba\u015fka seçenek kal­m\u0131yordu. Bizans, kendisi d\u0131\u015f\u0131n­da hiçbir siyasal gücü me\u015fru saym\u0131yordu. Rum halk\u0131 için de, Frenk dedikleri Katolik Avrupal\u0131lar din sapk\u0131nlar\u0131yd\u0131. Bu dö­nemde Bizans için di\u011fer bir tehlike de Anadolu’da ba\u015flayan sonra Balkanlara s\u0131çrayan Heresi dü\u015fünce sistemiydi. Heresilik, Hermescilik ad\u0131 ile an\u0131lan MS 2. ve 3. yüzy\u0131llarda M\u0131s\u0131r’da ortaya ç\u0131kan gizemci mistik bir inan\u0131\u015f\u0131n devam\u0131yd\u0131. Kökü çok daha eskilere dayan­makla birlikte Stoac\u0131l\u0131k ve Platoculu\u011fun damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bu ak\u0131m, üyelerini inisiyasyon yo­luyla seçiyor ve bireysel ermi\u015f­li\u011fe ula\u015fmay\u0131 amaçl\u0131yordu. Bütün Anadolu’yu etkisi alt\u0131na alan Hermetik hareket, Bizans s\u0131n\u0131rlar\u0131 içinde merkez-çevre çat\u0131\u015fmas\u0131 halini alm\u0131\u015ft\u0131, öyle ki Anadolu Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 için Bi­zans Kilisesi bir anlam ifade etmiyordu. Osmanl\u0131’n\u0131n bir güç olarak Anadolu’da ortaya ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 dönemlerde, Ortodoks Hristi­yanl\u0131\u011f\u0131 \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda pek güçlü de\u011fildi. Balkanlar’da da du­rum hemen hemen ayn\u0131yd\u0131. Bu topraklarda ya\u015fayanlar, Roma Kilisesi ile Bizans Kilisesi ara­s\u0131nda kalm\u0131\u015flar ve her iki tarafa da güven ve ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131 zay\u0131f­lam\u0131\u015ft\u0131. Öyle ki, Müslümanlarla bir arada ya\u015famay\u0131 ve Müslüman olmay\u0131 tercih eder hale gelmi\u015f­lerdi.[3]<\/span><\/p>\n

\u0130stanbul’un Türkler taraf\u0131n­dan ele geçirilmesi i\u015fte böyle bir ortamda gerçekle\u015fti ve san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine Bizans Kilisesi’nin sonunu getirmedi. Tam tersi, Osmanl\u0131lar\u0131n temsil etti\u011fi ve devletçe çok dinlili\u011fi kabul eden Türk gelene\u011fi Ortodoks dinini ve kilisesini tarihe kar\u0131\u015f­maktan kurtard\u0131. Üstelik Fatih Sultan Mehmet, \u0130stanbul Kilisesi’ni bütün Ortodoks Kiliseleri­nin üstüne ç\u0131kararak, ona dev­letten ayr\u0131 bir otonomi verdi. O zamana kadar \u0130stanbul Kilisesi’nin böyle bir üstünlü\u011fü yok­tu. Bizans yönetim biçiminde hayat\u0131n her alan\u0131nda devlet kudretinin temsilcisi imparator­du. Oysa Vatikan ya da Roma Kilisesi, Katolik dünyas\u0131n\u0131n tar­t\u0131\u015f\u0131lmaz en üstün ruhani mer­keziydi. \u0130stanbul Patrikli\u011fi, Or­todoks dünyas\u0131 içinde yer alan çok say\u0131da patrikliklerden biri olarak kalm\u0131\u015ft\u0131. Oysa \u015fimdi \u0130stanbul Patri\u011fi, bizzat Fatih Sultan taraf\u0131ndan Ekümenik, yani evrensel patriklik mertebesine yükseltilmi\u015fti. Ancak Osmanl\u0131 yönetiminin en büyük tarihi yan\u0131lg\u0131s\u0131, Osmanl\u0131 hükmü alt\u0131ndaki Ortodoks Hristiyanlar\u0131, ulusal kimliklerine bak\u0131lmak­s\u0131z\u0131n, Rum Milleti <\/strong>ad\u0131 alt\u0131nda tek bir kategori say\u0131p hepsini ekümenik patrikli\u011fin ruhani idaresi alt\u0131na sokmalar\u0131 ve Or­todoks cemaatlerinin pisko­poslar\u0131na Milletba\u015f\u0131 (Etnarkl\u0131k) vasf\u0131n\u0131 vermesiydi. Zira za­manla bunlar birer teokrasi idaresi haline gelmeye ba\u015flad\u0131 ve Yunan milliyetçili\u011fi bu te­okrasilerden do\u011fdu ve beslen­di.[4] 1924 y\u0131l\u0131nda Adamantios Polyzodies ad\u0131ndaki bir Rum yazar\u0131n Amerika’da ç\u0131km\u0131\u015f olan bir kitab\u0131n içindeki Türkiye hak­k\u0131ndaki yorumlar\u0131 oldukça önemlidir:<\/span><\/p>\n

“\u0130stanbul’un zap­t\u0131ndan sonra, Rumlar hayli din özgürlü\u011füne kavu\u015ftu­lar. Bu özgürlü\u011fü, hem e\u011fitsel, hem milliyetçi amaçlar için kullanma aç\u0131kgözlülü\u011fünü gösterdiler. Her Rum Kilisesi gizli bir okul, her papaz gizli bir ö\u011fretmen oldu… Herkesin bildi\u011fi olay \u015fudur ki, Rum kilisesi olmasayd\u0131 bir Yunan \u0130htilali ve Yunan \u0130stiklali olmazd\u0131. Bu olay bize Rum milletinin neden kiliselerine bu kadar ba\u011fl\u0131 oldu\u011funun nedenini gösterir. Bu kilise salt bir dini kurum olmak­tan fazla bir \u015feydir; çünkü o, her zaman Yunan \u0131rk\u0131n\u0131n gelenekleriyle, hayalleriyle ve özleyi\u015fleriyle görül­mü\u015ftür.”<\/span><\/strong><\/p>\n

Buraya kadar anlat\u0131lanlar­dan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, bugün Fener Rum Patrikhanesi’nin ruhani lideri I. Bartholomeos makam\u0131n\u0131 Osmanl\u0131 rejimine borçludur. E\u011fer Osmanl\u0131’n\u0131n koruyucu kalkan\u0131 olmasayd\u0131, Ortodoksluk; Katoliklik, daha sonraki Protestanl\u0131k ve çe\u015fitli Heretik hareketler kar\u015f\u0131s\u0131nda direnemeyecek ve belki de s\u0131ra­dan bir Heretik hareket olarak kalacakt\u0131.<\/span><\/p>\n

Megola \u0130dea’n\u0131n Do\u011fu\u015fu’nda Kilisenin Rolü<\/span><\/strong><\/p>\n

Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun zaman içinde eski güç ve ko­numunu kaybetmesine kar\u015f\u0131l\u0131k, Rum kilisesi ve halk\u0131 kendi ru­hani ve maddi ç\u0131karlar\u0131 do\u011frul­tusunda hareket ederek güç­lendiler. Bunun sonucunda, On sekizinci yüzy\u0131lda Yunan deniz­cili\u011fi canland\u0131 ve zengin bir merkantil s\u0131n\u0131f ortaya ç\u0131kt\u0131. \u015eehirli Rum i\u015f adamlar\u0131 Odesa’dan Marsilya’ya, \u0130z­mir’den Londra’ya kadar uza­nan görünmez bir deniz ticareti imparatorlu\u011fu kurdular. Patrik­hane ile bu yeni zengin s\u0131n\u0131f\u0131n el ele vermesi ile Yunan milliyetçi­li\u011fi do\u011fdu. On sekizinci yüzy\u0131lda Uluslararas\u0131 sistemde Rusya bir güç olarak etkisini hissettirmeye ba\u015flad\u0131. Bilindi\u011fi gibi Ruslar da Ortodoks Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 be­nimsemi\u015flerdi ve bu nedenle kendilerini Yunanl\u0131lara yak\u0131n hissediyorlard\u0131.[5] 1656 senesinin Paskalya gününde Çar Aleksi Mikayloviç, görü\u015ftü\u011fü Yunanl\u0131 tüccarlara; “bir gün kendile­rinin tutsakl\u0131klar\u0131na son vereceklerini” <\/strong>söylemi\u015fti.[6] Di\u011fer yandan Avrupal\u0131 baz\u0131 devletlerin de Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’na kar\u015f\u0131 cephe almalar\u0131yla, \u0130mparatorluk s\u0131n\u0131rlar\u0131 içinde ya\u015fayan Rumlara, Hristiyan dünyas\u0131ndan politik ve ekonomik destek gelmeye ba\u015flad\u0131. Patrikhane diplomasi­sinin Büyük Amaç (Megola \u0130dea)’ya do\u011fru yeni bir safhas\u0131, on sekizinci yüzy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131­s\u0131nda ba\u015flad\u0131. Bu noktada bir parantez açarak, Türk-Rus, Türk-Yunan, Rus-Yunan ili\u015fki­lerinde çok önemli bir temel ta\u015f\u0131 olan Küçük Kaynarca Anla\u015fmas\u0131’n\u0131 konu edelim. 1771’de K\u0131r\u0131m’\u0131n Ruslar taraf\u0131n­dan i\u015fgal edilmesi üzerine ç\u0131kan sava\u015f, Osmanl\u0131’n\u0131n tüm cephelerde yenilmesiyle sonuçland\u0131. Bu nedenle 10\/21 Temmuz 1774’te Tuna Nehri’nin güney k\u0131y\u0131s\u0131nda bulunan Küçük Kay­narca Köyünde, ad\u0131n\u0131 imzalan­d\u0131\u011f\u0131 köyden alan anla\u015fma im­zaland\u0131. Anla\u015fman\u0131n en önemli maddeleri 7. ve 14. maddele­riydi. Konunun önemi aç\u0131s\u0131ndan ilgili maddelere göz at\u0131lmas\u0131nda yarar vard\u0131r.[7]<\/span><\/p>\n

Madde 7: Devlet-i aliyyemiz taahüd eder ki, Hristiyan diyaneti­nin hakk\u0131na ve kini\u015flerine (kilise) kavviyen siyanet ede. Ve Rusya devletinin elçile­rine ruhsat vere ki her ihtiyaçta gerek 14. maddede zikrolunup, Mahruse-î Konstantiniye’de beyan olunan kilise-i mezkure ve ge­rek hademesinin siyanetine ibraz-\u0131 tefhimat-\u0131 mütenevvie eyleye ve elçi-i mumaileyhin bir güna uruzu Devleti allîyemin dost-u safi ve hem civar\u0131 olan devlete müteallik adam-\u0131 mu­temedi taraf\u0131ndan arz ve tebli\u011f olunmakla Devlet-i aliyemin tara­f\u0131ndan kabul eylemlerini devlet-i alliyemiz taahhüd eder.<\/span><\/strong><\/p>\n

Madde 14: Düvel-i saireye k\u0131yasen kilise-i mahsusenden maada Galat taraf\u0131nda Beyo\u011flu nam mahallenin yolun­da tarik-i amde Rusya Devleti bir kilise bina ettirmek caiz ola. \u0130\u015f bu kilise kilise-i avam olup dosdo\u011fru kilisesi tabir ve teslimiye ve ilelebet Rusya devletinin elçisi­nin s\u0131yaneti olup her türlü taarruz ve müda­haleden emin ve beri hiraset ola.<\/span><\/strong><\/p>\n

Bu maddelerin Rusya’ya, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu s\u0131n\u0131rla­r\u0131nda ya\u015fayan Ortodoks-Hristiyan tebaa üzerinde hi­maye hakk\u0131 <\/strong>tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve dolay\u0131­s\u0131yla Türkiye’nin iç i\u015flerine ka­r\u0131\u015fma hakk\u0131 verdi\u011fi \u015feklinde yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa ilgili maddelerden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, Ruslara böyle bir hak ve­rilmi\u015f de\u011fildir. Verilen sadece Galata’da Ruslar\u0131n himayesinde yeni bir kilisenin in\u015fas\u0131 iznidir. Ancak, Devlet-i Aliye ile Hristiyan devletler aras\u0131nda yap\u0131lan anla\u015fmalarda o güne kadar, Küçük Kaynarca Anla\u015fmas\u0131n\u0131n 7 ve 14. maddelerine benzer hükümler olmad\u0131\u011f\u0131ndan, söz konusu maddeler uluslara­ras\u0131 alanda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nda ya\u015fayan Ortodoks Hristiyan tebaan\u0131n himayesinin Rusya’ya verildi\u011fi \u015feklinde al­g\u0131lanm\u0131\u015f ve bu tarihten sonra Rusya da söz konusu anla\u015fma­n\u0131n mu\u011flâk ifadesini sürekli olarak kendi ç\u0131karlar\u0131 do\u011frultu­sunda kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Çariçe II. Katherina’n\u0131n, Türkiye ile bar\u0131­\u015f\u0131n akdi nedeniyle 19\/31 Mart 1775’te yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bildiride bu maddelerin üzerinde özellikle durulmu\u015f ve Rusya’n\u0131n bundan böyle Türkiye’deki Ortodoksla­r\u0131n hamisi olaca\u011f\u0131n\u0131 \u015fu sözlerle belirtmi\u015fti. “Bundan böyle Ortodoksluk, do\u011fdu\u011fu yer­lerde bizim emperyal korumam\u0131z<\/strong> alt\u0131ndad\u0131r.[8] <\/strong>1789’da Çariçe II. Katherina ile Avusturya-Macaristan \u0130mpa­ratoru II. Joseph, K\u0131r\u0131m’da bir araya gelerek “Grek Projesi” ad\u0131 ile tan\u0131nan ünlü anla\u015fmay\u0131 imzalam\u0131\u015flard\u0131r. Projeye göre, Osmanl\u0131 Türkleri, Avrupa’dan ç\u0131kar\u0131lacak, \u0130stanbul yeniden Ortodokslu\u011fun dini merkezi olarak, Yunanl\u0131lara geri verilecek, ancak \u0130mparator, Katherina’n\u0131n torunu Konstantin olacakt\u0131. \u0130kinci Katherina’dan sonra tahta geçen o\u011flu I. Pavel zaman\u0131nda da Rumlar ve Ruslar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler devam etti. Özellikle Ege adalar\u0131n\u0131n Rus egemenli\u011fine geçmesi için Ruslar çok çabalad\u0131ysalar da bu gerçekle\u015fmedi, ancak stratejik önemi çok fazla olan Malta Adas\u0131, Malta \u015eövalyeleri’nin de istemeleriyle Ruslar\u0131n himayesi alt\u0131na girdi.<\/span><\/p>\n

II. Katherina’n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda Napolyon Bonapart da Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun parçalan­mas\u0131ndan ç\u0131kar sa\u011flamak ama­c\u0131yla kendi projesini hayata sokmak amac\u0131ndayd\u0131. \u0130ki proje birbiriyle uyu\u015famaz z\u0131t ç\u0131karlara ve amaçlara dayan\u0131yordu. Biri­nin amac\u0131 Rusya’n\u0131n peyki ola­cak bir Bizans \u0130mparatorlu\u011fu kurmak, di\u011ferinin amac\u0131 Fran­sa’n\u0131n peyki olacak bir Helen \u0130mparatorlu\u011fu kurmakt\u0131.<\/span><\/p>\n

Napolyon’un projesine göre, bu imparatorluk kurulunca Müslü­manlar da halifelerini Ba\u011fdat’a ta\u015f\u0131yacaklard\u0131. Ancak \u0130ngilte­re’ye göre her iki proje de fazla bir anlam ta\u015f\u0131m\u0131yordu. \u0130ngilte­re, ba\u015f\u0131nda Avrupal\u0131 bir kral olan ba\u011f\u0131ms\u0131z Yunan Devleti’nin kendi etki alan\u0131na çok daha kolay girece\u011fini dü\u015fünüyordu. Nitekim öyle de oldu.<\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131 Sultan\u0131 II. Mah­mut, Rusya ile Patrikhane ara­s\u0131ndaki ili\u015fkilerden \u015füpheleni­yor, ancak Atalar\u0131n\u0131n Patrikhane’ye ve Patriklik makam\u0131na verdi\u011fi sözlerden dolay\u0131 kesin delil olmaks\u0131z\u0131n harekete geçmek istemiyordu. Bu arada Çar’\u0131n Yaveri General Alexandr \u0130psilandis beraberindeki bir avuç Rum ile Rus s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 geçerek Bükre\u015f ve Ya\u015f’a bask\u0131nlar düzenledi. General \u0130psiladis’in bu giri\u015fimi II. Mahmut’u çok k\u0131zd\u0131rd\u0131 ve olaylar\u0131n arkas\u0131nda Patrikhane’nin oldu\u011fu dü\u015fünce­sini daha da peki\u015ftirdi. Patrik­hane’nin ihanetini belgeleyen belgeler bir süre sonra K\u0131r\u0131ml\u0131 Yunus Bey taraf\u0131ndan Osmanl\u0131 Sadrazam\u0131’na verildi. Buna göre Mora isyan\u0131n\u0131n arkas\u0131nda Rusya ve Patrik Grigoryus vard\u0131. Ha­rekete geçen II. Mahmut Patrikhane’ye bask\u0131n düzenleye­rek, Rusya ile Patrikhane ara­s\u0131ndaki i\u015fbirli\u011finin tüm yaz\u0131l\u0131 belgelerini ele geçirdi. Ele ge­çenler aras\u0131nda \u015funlar bulunu­yordu.[9]<\/span><\/p>\n

1) Moral\u0131 asilere yaz\u0131l\u0131 mektuplar,<\/span><\/p>\n

2) \u0130stanbul’daki isyan ha­z\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hangi durum­da oldu\u011funu gösteren raporlar,<\/span><\/p>\n

3) D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’nda çal\u0131\u015fan Fenerli Rumla­r\u0131n devletin gizli bilgilerine ait verdikleri raporlar,<\/span><\/p>\n

4) \u0130ngiliz ve Frans\u0131z elçiliklerinin patrikhaneye verdikleri gizli bilgiler,<\/span><\/p>\n

5) Rusya’n\u0131n isyana destek verdi\u011fini belirten bilgiler,<\/span><\/p>\n

6) Odesa’daki Etnik-i Eterya Cemiyetinden gönderilen silahlara ait dökümler,<\/span><\/p>\n

7) Dünya Ortodokslar\u0131na yaz\u0131lm\u0131\u015f mektuplar,<\/span><\/p>\n

8) Yard\u0131m ve makbuz paralar\u0131.<\/span><\/p>\n

Bulunan deliller kar\u015f\u0131s\u0131nda patrik suçunu kabul etti ve suçu sabit görülerek, Vatana \u0130hanet suçuyla Patrikhane’nin orta kap\u0131s\u0131nda idam edilerek, cesedi Haliç’in çamurlu sular\u0131na at\u0131ld\u0131.[10] Ancak tesadüf eseri ceset, Rusya’ya giden bir gemi taraf\u0131ndan bulundu. Patrik’i üzerindeki giysilerden tan\u0131yan bir mültecinin ikaz\u0131 ile ceset gemiye al\u0131nd\u0131. Rusya’ya var\u0131ld\u0131­\u011f\u0131nda da Patrik Gregorius’a din u\u011fruna can\u0131n\u0131 verenlere yap\u0131lan cenaze töreni düzenlendi.[11] Rumlar\u0131n bunu tanr\u0131n\u0131n bir i\u015fareti olarak kabul etmeleri üzerine Ruslar, Patrik Gregorius’un kemiklerini ana­vatan\u0131 olarak kabul ettikleri Yunanistan’a gönderdi.<\/span><\/p>\n

1864’te \u0130stanbul’a Rus Bü­yükelçisi olarak gönderilen Kont Ignatyef zaman\u0131nda, Rus elçili­\u011fi Ortodoksluk ve Panislavizmin propaganda ve ca­susluk merkezi haline geldi. Ignatyef Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun da\u011f\u0131lma sürecine girdi­\u011fini ve k\u0131sa bir süre içinde bu sürecin sonuçlanaca\u011f\u0131n\u0131, bu nedenle Rusya’n\u0131n onun mira­s\u0131na sahip ç\u0131kmak için haz\u0131r olmas\u0131 gerekti\u011fini dü\u015fünüyor­du. Ignatyef’in Patrik Yermanos ile patrikhanede yapt\u0131\u011f\u0131 ve an\u0131lar\u0131n\u0131 en ince de­tay\u0131na kadar nakletti\u011fi görü\u015f­me, günümüz Türkiye’sinin gündemini sürekli me\u015fgul eden baz\u0131 sorunlar\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan nedenlerin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Bu nedenle Ignatyef’in an\u0131lar\u0131nda yer alan bu görü\u015fmeyi aynen nakletmenin do\u011fru olaca\u011f\u0131 dü\u015fünülmektedir.[12]<\/span><\/p>\n

“Mahmut Nedim Pa\u015fa sad­razaml\u0131ktan istifa etti\u011fi gün patrikhaneye gitmi\u015ftim. Patrik Yermanos, sohbetimiz s\u0131ras\u0131nda patrikhanedeki in\u015faat esnas\u0131n­da ç\u0131kan bir sand\u0131k içinden Sultan Mahmut zaman\u0131nda Yunan istikbaline yard\u0131m su­çuyla as\u0131lan selefi Grigoryus’un o zamanki Çar’\u0131m\u0131z Aleksandr’a gönderdi\u011fi bir mektubun müs­veddesini bana okudu. Ele geç­ti\u011fi zaman, Yermanos’un fela­ketine neden olabilecek bu mektup, ölen patri\u011fin Türkleri dünya siyasi ve askeri hayat\u0131n­dan korkulacak bir varl\u0131k ol­maktan ç\u0131karacak, hatta ba­\u011f\u0131ms\u0131z bir millet olmaktan mahrum edecek çok dikkate de\u011fer tavsiyelerde bulunuyor­du. Görevim süresince edindi­\u011fim tecrübeler ve tan\u0131k oldu­\u011fum olaylar\u0131n do\u011frulu\u011funu tasdik etti\u011fimi, maalesef i\u015f i\u015ften geçtikten sonra anlad\u0131\u011f\u0131m tavsiyeler \u015funlard\u0131:<\/span><\/p>\n

Türkleri maddeten ezmek ve y\u0131k­mak mümkün de\u011fildir. Çünkü Türkler çok sab\u0131rl\u0131 ve mukavemetli insanlar­d\u0131r. Gayet ma\u011frurdurlar ve izzet-i nefis sahibidir. Bu hasletleri de dinlerine ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131ndan, kadere r\u0131za göstermelerinden ananele­rinin kuvvetinden, padi­\u015fahlar\u0131na, kumandanlar\u0131na, büyüklerine olan itaatlerin­den gelmektedir. Türkler zekidirler ve kendilerini müspet yolda sevk ve idare edecek reislere sahip ol­duklar\u0131 müddetçe de çal\u0131\u015f­kand\u0131rlar. Gayet kanaatkârd\u0131rlar. Onlar\u0131n bütün meziyetleri, hatta kahra­manl\u0131k ve \u015fecaat duygular\u0131 da ananelerine olan ba\u011fl\u0131­l\u0131klar\u0131ndan, ahlaklar\u0131n\u0131n salâbetinden gelmektedir. Bu nedenle;<\/span><\/strong><\/p>\n

Türklerde evvela itaat duygusunu k\u0131rmak ve ma­nevi ba\u011flar\u0131n\u0131 yok etmek, dini metanetlerini zaafa u\u011fratmak icap eder. Bunun da en k\u0131sa yolu, milli ve manevi ananelerine uyma­yan harici fikirler ve davra­n\u0131\u015flara onlar\u0131 al\u0131\u015ft\u0131rmakt\u0131r. Maneviyatlar\u0131 sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gün, Türkleri zafere götü­ren as\u0131l kudretleri sars\u0131la­cak ve maddi vas\u0131talar\u0131n üstünlü\u011fü ile y\u0131kmak müm­kün olabilecektir. Bu se­beple Osmanl\u0131 Devleti’ni tasfiye için mücerret olarak harp meydan\u0131ndaki zaferler kâfi de\u011fildir ve hatta sade­ce bu yolda yürümek, Türklerin haysiyet ve vaka­r\u0131n\u0131 tahrik edece\u011finden hakikatlere nüfuz edebil­melerine sebep olabilir. Yap\u0131lacak olan Türklere hissettirilmeden bünyele­rindeki bu tahribi tamam­lamakt\u0131r.”<\/span><\/strong><\/p>\n

Avrupa’da “Philhellenism” olarak tan\u0131mlanan “eski” Yu­nanl\u0131lara beslenen a\u015f\u0131r\u0131 sevginin tesiriyle Bat\u0131’n\u0131n önde gelen devletleri, Yunan \u0130syan\u0131’na sempati ile bak\u0131yorlard\u0131. \u0130ngil­tere’nin Osmanl\u0131 askerlerine kar\u015f\u0131 da\u011flarda çete sava\u015f\u0131 ya­pan Yunanl\u0131 asilere, kahra­man “ÖZGÜRLÜK SAVA\u015eÇI­LARI” <\/strong>ad\u0131n\u0131 vermesi, bu ta­n\u0131mlaman\u0131n Fransa ve Rusya taraf\u0131ndan da hemen kabul edilmesiyle bu üç devlet ile Bab\u0131âli’nin aras\u0131 aç\u0131lm\u0131\u015f, her üç devletin elçileri \u0130stanbul’dan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu geli\u015fmeler üzerine \u0130ngiltere, Fransa ve Rusya’ya ait sava\u015f gemileri Yunanl\u0131 çete­cilere moral deste\u011fi vermek üzere Mora aç\u0131klar\u0131na gönderil­di. Ortada ilan edilmi\u015f bir sava\u015f olmamas\u0131na ra\u011fmen, üçlü ar­mada Navarin’de demirlemi\u015f Osmanl\u0131 donanmas\u0131na bask\u0131n yaparak, tüm donanmay\u0131 yok etti. Bu geli\u015fme Yunanl\u0131lar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazanmalar\u0131 aç\u0131s\u0131ndan önemli bir dönüm noktas\u0131 oldu. Nitekim daha sonra Rusya Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’na sava\u015f ilan etti. Türk donanmas\u0131n\u0131n Navarin’de ya­k\u0131lmas\u0131yla Karadeniz’de büyük bir hareket serbestli\u011fine kavu­\u015fan Rusya, k\u0131sa süre içinde \u0130stanbul’u ele geçirece\u011fini dü­\u015fünüyordu. Özellikle Kafkas cephesinde üst üste elde edilen ba\u015far\u0131lar Ruslar\u0131n moralini yük­seltirken, Osmanl\u0131 devlet adamlar\u0131n\u0131 çöküntüye götürü­yordu. Oysa sonradan da anla­\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi Ruslar\u0131n Trakya’da bulunan birliklerinin durumu iyi de\u011fildi, ancak Ruslar\u0131n gücünü Kafkas cephesindeki sonuçlara göre de\u011ferlendiren Osmanl\u0131 devlet adamlar\u0131 bar\u0131\u015f istediler. 1829’da Edirne’de yap\u0131lan bar\u0131\u015f ile Yunanl\u0131lar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazand\u0131lar. Bu ya\u015fananlar\u0131n en ilginç taraf\u0131, Çar Nikola’n\u0131n Os­manl\u0131 Sultan\u0131 II. Mahmut’a \u0130slam dinini b\u0131rak\u0131p, Ortodoks Hristiyan dinini kabul etmesini önermesiydi. E\u011fer teklif Rus Çar\u0131 Nikola’dan gelmemi\u015f ol­sayd\u0131, gülünüp geçilebilirdi, zira 200 milyon Müslüman’\u0131n halife­si ve \u0130slami esaslar üzerine kurulmasa bile, \u0130slam’\u0131n bay­raktarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f bir devletin padi\u015fah\u0131na böyle bir teklifin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n makul bir nedeni olamazd\u0131. Ancak Çar Nikola teklifinde samimiydi. Bir süre sonra Bo\u011fazlara gönderilen Rus askerlerinin komutan\u0131 General Muravyev’e, Nikola taraf\u0131ndan verilen emirler aras\u0131nda “Os­manl\u0131 padi\u015fah\u0131n\u0131n Ortodokslu\u011fa kazand\u0131r\u0131lmas\u0131” maddesi de bulunmaktayd\u0131.[13]<\/span><\/p>\n

 Birinci Dünya Sava\u015f\u0131’ndan sonra Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun içine dü\u015ftü\u011fü kötü durumun neden oldu\u011fu uygun ortamdan yararlanan patrikha­ne, kurdu\u011fu te\u015fkilatlarla Os­manl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’na kar\u015f\u0131 bir tav\u0131r içine girmi\u015ftir.[14] Bu arada ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanan ve de s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 sürekli Türk top­raklar\u0131ndan kopard\u0131\u011f\u0131 toprak­larla geni\u015fleten Yunanistan ulusal hedefi olan Megalo idea’y\u0131 gerçekle\u015ftirmek ama­c\u0131yla Patrikhane’yi Türklere kar\u015f\u0131 tahrik ve baltalama arac\u0131 olarak kullanmaya karar ver­mi\u015ftir. 1908’de II. Me\u015frutiyetin ilan\u0131 üzerine faaliyetlerini artt\u0131­ran patrikhane, Venizelos’un siyasi program\u0131n\u0131n ilk maddesi olmu\u015ftur. Ona göre; “Patrikha­ne Yunanistan’\u0131n emrine girme­lidir; bu suretle birle\u015fmi\u015f bir patrikhanenin ileride milli da­valarda rolü pek büyük olacak­t\u0131r” Girit’teki ba\u015far\u0131lar\u0131ndan cesaret alan Venizelos, Yunan Ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131na geçmek üzere Girit’ten ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihte papaz k\u0131yafetiyle gizlice \u0130stanbul’a gelmi\u015ftir. Bir hafta süreyle \u0130stanbul’da kalan Venizelos, Ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131 döneminde uygu­layaca\u011f\u0131 programa uygun baz\u0131 emirler vermi\u015ftir. Bu tarihten sonra Patrikhane, Venizelos’un ve Yunanistan’\u0131n Türkiye’deki uygulama arac\u0131 haline gelmi\u015f­tir. Toprak isteklerinin di\u011fer Hristiyan ülkelerce desteklen­mesi için dini her zaman politik bir silah olarak kullanan Yuna­nistan, Fener Rum Patrikhanesi’nin deste\u011fini de kazanm\u0131\u015ft\u0131.[15] Ocak 1919’da \u0130stanbul ve çev­resindeki kiliselere bir emir gönderen Patrikhane, Osmanl\u0131 devletinin kanunlar\u0131na göre yap\u0131lan “\u0130htiyar Heyeti” seçimi yöntemini kald\u0131rarak, Rumlar\u0131n kendi cemaatlerine özel olarak “muhtar” ve “ihtiyar” meclisi seçimleri yöntemini getirmi\u015ftir.[16] Patrikhane bu uygulama­s\u0131nda Osmanl\u0131 Hükümeti’ne kar\u015f\u0131 hiçbir ba\u011fl\u0131l\u0131k kayd\u0131 gös­termeyerek ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket ediyor; baz\u0131 konularda Venizelos’un fikir ve emirlerini almakla yetiniyordu.[17] Yunan ordusunun Edirne’yi al\u0131p, Çatalca’ya do\u011fru ilerlemesi üzeri­ne Rum Patrikhanesi, o bölge­de bulunan Rum Metropolit ve papazlar\u0131na Yunan askerleri geldikçe karargâhlar\u0131na gidip kendilerini takdis etmelerini emretmi\u015fti. Edirne Metropoliti Polikaryos, Trakya’da bulunan pek çok papaz\u0131 da yan\u0131na ala­rak Atina’ya kadar gitmi\u015f ve orada Edirne’yi kurtard\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 Venizelos’a te\u015fekkür etmi\u015f ve ona uzun ömürler dilemi\u015ftir.[18] Nitekim Temmuz 1919’da kap\u0131s\u0131n\u0131n üzerine çifte kartall\u0131 “Bizans Bayra\u011f\u0131”n\u0131 asan Patrikhane, böylece ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131­\u011f\u0131n\u0131 da ilan etmi\u015f ve kendisini birinci derecede \u0130stanbul Yunan Siyasi Temsilcili\u011fi, ikinci dere­cede ise müttefik temsilcileri ile görmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.[19] Patrik vekili Doroteos’un Paris’ten dönerken Atina’da kendisini kar\u015f\u0131layanlara yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fma, hem kendi zihniyetini, hem de Patrikhane’nin gerçek durumu­nu ayd\u0131nlatmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan önemlidir. Patrik Vekili, bu ko­nu\u015fmas\u0131nda \u015funlar\u0131 söylemi\u015f­tir:[20]<\/span><\/p>\n

“Patrikhane yaln\u0131z emellerini korumakla yetin­medi, fakat milletle birle\u015fe­rek bu hedefe var\u0131lmas\u0131 için el alt\u0131ndan tahrik etti ve her zaman Türk’ten ilk dar­beyi o yedi. Kuduran Türk­ler ilk darbelerini hep Patrikhane’ye indirdiler. Rum Milletinin ba\u011f\u0131rsaklar\u0131n\u0131 söktüler. Cellâtlar\u0131n darbeleri alt\u0131nda can ver­mi\u015f din adamlar\u0131m\u0131z\u0131 \u015fehit olarak gösteriyorum. Fakat \u015fimdi muzaffer \u0130tilaf ordu­lar\u0131 ile Yunanl\u0131lar bu eski dünyay\u0131 y\u0131k\u0131yorlar.”<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Patrikhane Anadolu’dan “baba miras\u0131” diye bahsetmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Patrikhane’nin haf­tal\u0131k resmi dergisi Eklisiyastiki Alitya’da 2 Kas\u0131m 1918’de ya­y\u0131nlanan bir yaz\u0131da \u015föyle de­nilmektedir:[21]<\/span><\/p>\n

“Rum milletinin, e\u015fitlik vaatleri ile avutuldu\u011fu günler geçti. Art\u0131k, Patrik­hane imtiyazlar\u0131n\u0131n deva­m\u0131na ait vaatlerle ilgilene­cek kimse kalmad\u0131. Bu na­zariyeler devresi kapan­m\u0131\u015ft\u0131r. Büyük hastal\u0131klara tesirli ilaçlar laz\u0131md\u0131r. Bu devlet (Osmanl\u0131 \u0130mpara­torlu\u011fu) y\u0131k\u0131l\u0131yor, adi ve köhne vaatler tutmayacak­t\u0131r. Milletimiz birçok yerler­de az\u0131nl\u0131k halinde bulunsa bile baba miras\u0131 üzerindeki sosyal ve tarihi haklar\u0131n\u0131 kaybedemez. Biz dedeleri­mizin topraklar\u0131nda ev sa­hibi olarak kal\u0131yoruz ve kalaca\u011f\u0131z.”<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Patrikhane’nin izledi\u011fi stratejiyi çok iyi analiz eden Mustafa Kemal Atatürk 25 Ara­l\u0131k 1922’de Le Journal gazetesi muhabiri Paul Heriot’ya Çanka­ya’da verdi\u011fi beyanatta \u015funlar\u0131 söylüyordu:[22]<\/span><\/p>\n

“Bir fesat ve h\u0131yanet oca\u011f\u0131 olan ve memleketimize nifak tohumlar\u0131 eken, uyu\u015fmazl\u0131klar yaratan, Hristiyan hem\u015ferilerimizin huzur ve refah\u0131 için de u\u011fursuzlu\u011fa ve felâkete se­bep olan Rum Patrikhanesini art\u0131k topraklar\u0131m\u0131z üzerinde b\u0131rakamay\u0131z. Bu tehlikeli te\u015fkilât\u0131 memle­ketimizde muhafazaya bizi mecbur etmek için ne gibi vesile ve sebepler gösteri­lebilir? Türkiye’nin Rum Patrikhanesi için arazi üze­rinde bir s\u0131\u011f\u0131n\u0131lacak yer göstermeye ne mecburiyeti var? Bu fesat oca\u011f\u0131n\u0131n ha­kiki yeri Yunanistan de\u011fil midir? Büyük Millet Meclisi taraf\u0131ndan idare edilmekte olan yeni Türkiye, Bâb-\u0131 Âli’nin taht-\u0131 idaresindeki eski Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu­\u011fu de\u011fildir. Yeni Türkiye, \u015feref ve haysiyet, kudret ve kuvvetini müdrik ve huku­kunu muhafaza için mev­cudiyetini tehlikeye atmaya haz\u0131r ve amadedir”.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Lozan görü\u015fmeleri devam ederken Patrikhane konusu, “Az\u0131nl\u0131klar Alt Komisyonu”nda bir kez daha gündeme geldi. Türkiye, Patrikhane’nin kesin­likle Türk topraklar\u0131ndan ç\u0131ka­r\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyor, ancak ba\u015fta \u0130ngiltere olmak üzere di\u011fer kat\u0131l\u0131mc\u0131 ülkelerin sert tepkisiyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yordu. Görünen o ki, \u0130ngiltere olsun, di\u011ferleri olsun Patrikhane’nin Türkiye’de kal­mas\u0131n\u0131n kendileri için sonraki süreçte daha ba\u015fka faydalar\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünmü\u015flerdi. Uzun süren tart\u0131\u015fmalar neticesinde her iki taraf\u0131 da görünü\u015fte ra­hatlatacak bir çözüme ula\u015f\u0131ld\u0131. Patrikhane’nin Osmanl\u0131 döne­minde bütün ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 kald\u0131­r\u0131lacak, yaln\u0131zca dini yetkileri ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalacakt\u0131. Ba\u015f delege \u0130smet Pa\u015fa da, bu konuda taraf devletlerin vermi\u015f olduklar\u0131 sözleri “sözlü senet” olarak kabul etti\u011fini bildirdi. Ancak gerek bu konuda gerekse di\u011fer ba\u015fka konularda Türkiye en çok bu “sözlü senetlerden” zarar görmü\u015ftür. Genç Cumhu­riyetin Patrikhane ile ilgili en önemli düzenlemesi Osmanl\u0131 dönemindeki ba\u015f\u0131na buyruk özerkli\u011fine ve evrensel bir dini merkez olma durumuna son vermek olmu\u015ftu. Hatta Mustafa Kemal Atatürk Patrikhanenin Vatikanla\u015fmas\u0131n\u0131 engellemek amac\u0131yla 1936 y\u0131l\u0131nda bir beyanname yay\u0131nlam\u0131\u015f; Patrikha­ne ba\u015fta olmak üzere bütün Cemaat vak\u0131flar\u0131n\u0131n, beyannamelerinde yer alan mallar d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka mal sahibi olmalar\u0131n\u0131 yasakla­m\u0131\u015ft\u0131. Yine Atatürk zaman\u0131nda, önceleri 40 olan metropolit say\u0131s\u0131 7’ye indirilmi\u015fti. Atatürk döneminde yap\u0131lan bu düzen­lemeler hiç \u015füphesiz laikli\u011fin gere\u011fi oldu\u011fu kadar, Osmanl\u0131 döneminde ya\u015fanan ac\u0131 de­neylerin de bir sonucuydu.<\/span><\/p>\n

Patrikhane’nin Huku­ki Konumu<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Lozan Antla\u015fmas\u0131 ile birlikte Patrikhane’nin idarî, siyasî ve yarg\u0131sal yetkilerine son verilmi\u015f ve sadece dini bir kurum olarak kalmas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Böylece Patrikhane, bir Türk kurulu\u015fu, Patrik ve Patrikhane memurlar\u0131 Türkiye Cumhuriyeti vatanda\u015f\u0131 konumundad\u0131rlar ve Türk Hü­kümetinin muvafakatiyle tayin edilirler ve Türk Hükümetinin denetimine tabidirler. Söz ko­nusu makam ve ki\u015filer; bir Türk resmi kurulu\u015funun memuru olarak Türk kanunlar\u0131na tabi­dirler. Bu nedenle, görevlerini herhangi bir \u015fekilde kötüye kullanmalar\u0131 durumunda veya Türk devletinin \u015fahsiyetine kar\u015f\u0131 i\u015fleyebilecekleri herhangi bir cürüm halinde Türk Ceza Kanunu’nun öngördü\u011fü müey­yidelere tabidirler. Patrik ve Patrikhaneye ba\u011fl\u0131 görevliler; Rum az\u0131nl\u0131\u011fa mensup birer fert olarak Lozan Antla\u015fmas\u0131’n\u0131n az\u0131nl\u0131klar\u0131n himayesine dair hükümlerinden faydalan\u0131rlar, farkl\u0131 hükümlere tâbi tutulmaz­lar. Görüldü\u011fü gibi gerek Patrik ve gerekse Patrikhane’nin 1453’ten 1923’e kadar sahip oldu\u011fu siyasî ve idarî, hak ve imtiyazlar kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, Patrikhane’nin sadece dinî ve ruhanî i\u015flerle u\u011fra\u015fmas\u0131na izin verilmi\u015ftir. Bu durumda Patrikhane \u0130stanbul’daki Rum cemaatinin resmi temsilcisi olma s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Patrikhane, Türkiye Cumhuriyeti yasalar\u0131 çerçevesinde idarî aç\u0131dan, Eyüp Kaymakaml\u0131\u011f\u0131’na, Fatih Savc\u0131l\u0131\u011f\u0131’na ve \u0130stanbul Valili\u011fi’ne ba\u011fl\u0131d\u0131r. Anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi her ne kadar dünyan\u0131n birçok bölge­sinde bir devlet ba\u015fkan\u0131 olarak kabul edilmesi ve kar\u015f\u0131lanmas\u0131­na ra\u011fmen, Patri\u011fin, Türkiye Cumhuriyeti Devleti içindeki en yüksek dereceli muhatab\u0131 \u0130s­tanbul Valisi’dir.<\/span><\/p>\n

Lozan’da faaliyet alan\u0131 ke­sin çizgilerle belirlenmi\u015f olma­s\u0131na kar\u015f\u0131n Patrikhane Cumhuriyet Türkiye’sinde de kendisine geçmi\u015ften miras kalan faaliyetlerine ara verme­mi\u015f ve bu konuda kendisine hareket serbestli\u011fi sa\u011flayacak her türlü olu\u015fum içinde yer alm\u0131\u015f ve destek de görmü\u015ftür. Bunlardan birisi de Ekümenik s\u0131fat\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131na devam edilmesidir. Patrikhane’nin iddias\u0131na göre bu s\u0131fat dünyevi de\u011fil ruhanî bir s\u0131fatt\u0131r. Evren­sellik denildi\u011finde anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken ise Patrikhane’nin evrenselli\u011fidir.<\/span><\/p>\n

\u0130kinci Dünya Sava\u015f\u0131 sonun­da ba\u015flayan So\u011fuk Sava\u015f, ABD’nin Sovyetleri Ku\u015fatma Stratejisinin bir uzant\u0131s\u0131 olarak, Patrikhane’yi ABD için de önemli bir merkez haline getir­mi\u015ftir. Nitekim Kuzey ve Güney Amerika Ba\u015fpiskoposu Athenagoras’un 1948’de Patrik maka­m\u0131na getirilmesi bütünüyle ABD’nin istekleri do\u011frultusunda gerçekle\u015fmi\u015ftir.[23] Athenagoras, Patri\u011fin Türk vatanda\u015f\u0131 olma zorunlulu\u011fu nedeniyle hemen Türk vatanda\u015f\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f ve 1 Kas\u0131m 1948’de patrik seçilmi\u015f­tir. 26 Ocak 1949’da ABD Ba\u015f­kan\u0131 Truman’\u0131n özel uça\u011f\u0131 ile Türkiye’ye gelen Athenagoras, Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130smet \u0130nönü taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015f ve kendisine Truman’\u0131n özel mek­tubunu iletmi\u015ftir.[24] Athenagoras’un Türk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na geçirilerek Patrik olmas\u0131 Lozan’\u0131 delen ilk harekettir.[25] Patrik Athenagoras’un ruhani liderli\u011fi­nin yan\u0131 s\u0131ra bir ba\u015fka görevi daha vard\u0131r: “Amerika’ya gizli bilgiler ula\u015ft\u0131rmak.” Çünkü o dönemde So\u011fuk Sava\u015f bütün \u015fiddetiyle ya\u015fan\u0131yordu ve SSCB’deki Moskova Ortodoks Kilisesi ile Fener Rum Patrikha­nesi aras\u0131nda özel bir hat ku­rulmu\u015ftu ve iki kilise aras\u0131nda yap\u0131lan bütün görü\u015fmeler Athenagoras taraf\u0131ndan an\u0131nda Amerika’ya iletiliyordu. Görül­dü\u011fü gibi, Patrik Athenegoras’\u0131n Patrik s\u0131fat\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra istihbaratç\u0131 olma özel­li\u011fi de vard\u0131.[26] ABD’nin deste\u011fi­ni her zaman arkas\u0131nda gören Athenagoras döneminde pat­rikhane büyük bir geli\u015fme gösterdi. Papa VI. Paul ile Ku­düs’te gerçekle\u015ftirilen görü\u015fme, ard\u0131ndan Papa’n\u0131n \u0130stanbul’u ziyareti, Vatikan ile Fener’in kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak Aforozlar\u0131 kal­d\u0131rmalar\u0131, Heybeliada Ruhban Okulu’nun yap\u0131s\u0131nda ve statü­sünde yeni düzenlemelere ve de\u011fi\u015fikliklere gidilmesi akla ilk gelen örnekler aras\u0131ndad\u0131r. Ancak geçmi\u015fteki konumunu ve gücünü özleyen ve arayan Pat­rikhane bu konuda en ciddi ad\u0131mlar\u0131, 1991’de patrik seçilen Bartholomeos, (Dimitrios Archondonis) ile birlikte att\u0131. Bartholomeos; Patrik seçildi\u011fi günden günümüze kadar, Tür­kiye Cumhuriyeti yasalar\u0131n\u0131 hiçe sayarak, Patrikhane’ye eski statüsünü kazand\u0131rmak için çal\u0131\u015fmaktad\u0131r.[27] ABD’de ya\u015fa­yan Rumlar\u0131n, Eylül-Ekim 1997 tarihlerinde ABD Senatosu’nda Heybeliada Ruhban Okulu’nun aç\u0131lmas\u0131n\u0131 gündeme getirmeleri ve durumu Ba\u015fkan Clinton’a aktarmalar\u0131,[28] 27 Ekim 1997 tarihinde Birle\u015fmi\u015f Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan taraf\u0131ndan Bartholomeos \u015fere­fine yemek verilmesi ve burada patri\u011fin Yeni Roma Patri\u011fi <\/strong>olarak takdim edilmesi, bu konuda akla gelen ilk örnekler aras\u0131ndad\u0131r. Burada sözü edilen Yeni Roma’n\u0131n \u0130stanbul oldu­\u011funu unutmamak gerekir. Ni­tekim Patri\u011fin kendi kilisesin­den ‘Ana Kilise’, di\u011fer kiliseler­den ‘Onun Çocuklar\u0131’ \u015feklinde bahsetmesi de ekümenik patrik olma s\u0131fat\u0131n\u0131 benimsedi\u011fini, Birle\u015fmi\u015f Milletlerin Kongre Alt\u0131n Madalyas\u0131’n\u0131 Patri\u011fe tak­dim etmesi de, bu s\u0131fat\u0131n uluslararas\u0131 arenada kabul gördü­\u011fü \u015feklinde alg\u0131lanabilir. Üstelik bu madalyan\u0131n, Patrik Bartholomeos’dan önce sadece dört ki\u015fiye, George Washing­ton, Thomas Edison, Winston Churchill ve Rahibe Teresa’ya verildi\u011fi dikkate al\u0131n\u0131rsa alg\u0131la­maktan öte bir sonuca ula\u015f\u0131l\u0131r. Bu sonucun Türkiye Cumhuri­yeti taraf\u0131ndan kabul edilmesi durumunda geli\u015fmelerin nas\u0131l bir seyir izleyece\u011fini 1994 y\u0131l\u0131n­da düzenlenen bir bilgi \u015fölenin­de Türk Ortodoks Patri\u011fi Selçuk Erenerol \u015fu \u015fekilde özetlemi\u015f­tir:[29]<\/span><\/p>\n

“Bartholomeos, Ekümenik Patrik unvan\u0131na sa­hip olur olmaz ilk icraat olarak Ruhban Okulu’nu açacakt\u0131r. Ruhbanlar için Türkiye Cumhuriyeti vatan­da\u015f\u0131 olma zorunlulu\u011fu kal­kacak, dolay\u0131s\u0131yla d\u0131\u015far\u0131dan ö\u011frenci ithal edecekler. En korkulan nokta ise bunun Vatikan usulü olmas\u0131d\u0131r. Bu noktaya gelindi\u011fi an “\u0130s­tanbul bizimdir” deyip mal varl\u0131klar\u0131n\u0131 talep edecekler. Atina’da Rum mal varl\u0131\u011f\u0131 ile ilgili çal\u0131\u015fmalar vard\u0131r. Uy­gun bir zamanda La Haye Adalet Divan\u0131’na gidecek­lerdir”<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Türkiye Cumhuriyeti Hü­kümetleri bu sonucu kabul eder mi etmez mi? bu bilinmez ama bizce, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin kabul etmeyece\u011fi kesindir. Bu ba\u011flamda Bartholomeos amac\u0131na ula\u015fabi­lir ya da ula\u015famaz, bunu süreç içinde ya\u015fananlar gösterecektir, ancak gözle görülen bir gerçek vard\u0131r. O da Bartholomeos’un önderli\u011finde Fener Rum Patrik­hanesi, art\u0131k hukuki statüsünün çok ötesinde bir konumdad\u0131r. Bir ülkenin kendi yasalar\u0131n\u0131 uygulayamamas\u0131, ya da uygu­lamas\u0131na izin verilmemesi bir ba\u015fka tart\u0131\u015fmay\u0131 da beraberinde getirir, O da Egemenliktir. Bu durumda ak\u0131llara \u015fu soru gelmektedir. Türkiye Cumhuri­yeti gerçekten s\u0131n\u0131rlar\u0131 içinde mutlak egemenli\u011fe sahip midir, de\u011fil midir?<\/span><\/p>\n

Bartholomeos, Ortodoks Hristiyanlar\u0131n\u0131 birle\u015ftirme ve onlar\u0131 Fener Patrikhanesi’ne ba\u011flama amac\u0131yla; Patmos Adas\u0131’nda “Vahiy ve Çevre” (1995), Karadeniz’de “Din, Bilim ve Çevre Sempozyumu” (1997) adlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan organi­zasyonlar düzenlemi\u015ftir. Ayr\u0131ca Bartholomeos resmi ya da res­mi olmayan birçok konu\u015fmas\u0131nda en büyük amac\u0131n\u0131n par­çalanm\u0131\u015f olan Hristiyan kilise­lerini birle\u015ftirmek oldu\u011funu ve Türkiye’nin AB’ye girmesinin Heybeliada Ruhban Okulu’nu açmas\u0131 ile yak\u0131ndan ilgili oldu­\u011funu ve Türkiye’nin bu okulu açmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulam\u0131\u015f­t\u0131r, vurgulamaya da devam etmektedir.[30] Söz konusu oku­lun amac\u0131, Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan, 8 Aral\u0131k 1950 tarih ve 9127\/7 ile 26 01 say\u0131l\u0131 ve 25 Eylül 1951 tarih ve 151 say\u0131l\u0131 karar\u0131 ile Talim ve Terbiye Da­iresi, taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan “Rum Rahipler Okulu Yönetmeli\u011fi”ne göre, rahiplik mesle\u011fine girecek ki\u015fileri yeti\u015ftirmektir. Öyleyse böyle bir okul neden sürekli olarak AB süreci içinde Türkiye’nin kar\u015f\u0131s\u0131na ç\u0131kart\u0131ls\u0131n hatta olmazsa olmaz bir kural haline getirilsin. Türkiye Cum­huriyeti Hükümeti’nin bir baka­n\u0131n\u0131n dedi\u011fi gibi, yüz tane daha papaz bu okuldan yeti\u015firse ne olabilir ki? Bu ve benzeri dü­\u015fünceler çok say\u0131da insan\u0131n zihnini me\u015fgul edebilir. Ger­çekten böyle bir okulun aç\u0131lma­s\u0131na izin verilmesinin, Türkiye Cumhuriyeti’ne ne gibi zarar\u0131 olabilir ki? Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuzey Irak’tan ba\u015flayarak, K\u0131br\u0131s’a uzanan, sonra da Ege’ye yay\u0131lan çok say\u0131da çö­züm bekleyen sorunu varken, amac\u0131 din adam\u0131 yeti\u015ftirmek olan bir okul için gerçek Türk ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n bu kadar duyarl\u0131 olmalar\u0131na anlam vermek baz\u0131lar\u0131na çok zor gelebilir. Ama ya öyle de\u011filse. Konuyu biraz da­ha derinle\u015ftirelim. Heybeliada Ruhban Okulu, Ortodoks dün­yas\u0131n\u0131n en stratejik kurumudur. Zira dünya Ortodokslar\u0131n\u0131n dinî ve siyasî aç\u0131dan kontrol edilip yönlendirilmesi, bu okuldan Patrikhane ideolojisine ba\u011fl\u0131 din adamlar\u0131n\u0131n yeti\u015ftirilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Okulun, Patrikhane ve Ortodoks dünyas\u0131 için ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 stratejik önemi, okul aç\u0131ld\u0131ktan sonra Patrik Germanos’un sarf etti\u011fi \u015fu sözlerden anlamak mümkündür; “Ben nam olsun diye, para kazanay\u0131m diye patrik olmad\u0131m. Okul aç\u0131ld\u0131, isterlerse gelsinler als\u0131nlar patrikli\u011fi, ben de rahat edeyim.” <\/strong>Lozan Antla\u015fmas\u0131n\u0131n “ekalliyetlerin himayesi”ne dair hükümlerin gere\u011fi Türkiye’deki az\u0131nl\u0131k e\u011fitim-ö\u011fretim kurumlar\u0131n\u0131n amac\u0131, sadece az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ihtiyaçlar\u0131na cevap vermektir. Buna ra\u011fmen 1950’lerin sonu­na geldi\u011fimizde Heybeliada Ruhban Okulu’nda 64 yabanc\u0131 ö\u011frenciye kar\u015f\u0131l\u0131k sadece 12 Türkiye Cumhuriyeti vatanda\u015f\u0131 ö\u011frenci bulunmaktayd\u0131. Nas\u0131l olmu\u015ftu da Türkiye Cumhuriyeti’nin izin vermemesine kar­\u015f\u0131n, yabanc\u0131 ö\u011frenciler burada ö\u011frenim görebilmi\u015flerdi. Bu sorunun yan\u0131t\u0131 ne yaz\u0131k ki zaman zaman oy kayg\u0131lar\u0131yla, popülist politikalar uygulayan siyaset adamlar\u0131 taraf\u0131ndan verilebilir. 1950 seçimleri asl\u0131n­da Türkiye için dönüm noktas\u0131 olmu\u015ftur. 1923 ruhu bu se­çimler ve sonras\u0131nda giderek kaybolmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. De­mokrat Parti, seçimler s\u0131ras\u0131nda oy kayg\u0131s\u0131yla Patrikhane’nin isteklerini göz önünde bulun­durmu\u015f ve seçim sonras\u0131nda da, Ba\u015fbakan Adnan Mende­res’in bakanl\u0131\u011fa talimat\u0131 ile okula çok say\u0131da yabanc\u0131 ö\u011f­renci gelmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. La­iklik kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da bu dönem­de yükselmesi tesadüf olmasa gerek. Söz konusu okulda ya­banc\u0131 ö\u011frencilerin ö\u011frenim görmesi \u015füphesiz patrikhanenin ekümeniklik iddialar\u0131 için çok önemli bir zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Söz konusu okula yabanc\u0131 ö\u011f­rencilerin gelmesi 30 May\u0131s 1963 tarihli genelge ile yürür­lükten kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu okuldan mezun olan en çarp\u0131c\u0131 isimler­den birisinin de Makarios oldu­\u011fu de\u011ferlendirilecek olursa, burada verilen e\u011fitimin niteli\u011fi hakk\u0131nda fikir sahibi olmak ko­layla\u015f\u0131r.[31] Nitekim okul 9 Tem­muz 1971’de kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.[32] Ancak bu tarihten ba\u015fla­yarak Patrikhane her zeminde okulun yeniden aç\u0131lmas\u0131 için mücadele içine girmi\u015ftir. Bu süreç içinde her türlü yöntem denenmi\u015f, ancak ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015flard\u0131r. Anayasa Mahke­mesi Karar\u0131’na ba\u011flanm\u0131\u015f kesin bir hüküm vard\u0131r. Bu hüküm; din fark\u0131 gözetmeksizin bütün vatanda\u015flar için geçerlidir: “Türkiye’de din e\u011fitimi alan\u0131nda hangi derecede ve türde olursa olsun, özel e\u011fitim kurumu aç\u0131­lamaz”.[33] Din görevlilerinin özel okullarda de\u011fil devlet okulla­r\u0131nda yeti\u015ftirilmesi; Türkiye Cumhuriyeti Anayasas\u0131, Anaya­sa Mahkemesi Karar\u0131, Yüksek Ö\u011fretim Kurumlar\u0131 Kanunu ve Milli E\u011fitim Temel Kanunu ile düzenlenmi\u015f devlet politikas\u0131­d\u0131r. Türkiye Cumhuriyeti Devle­ti, izledi\u011fi bu politikadan vaz­geçmek zorunda b\u0131rak\u0131lmazsa, bu okulun aç\u0131lmas\u0131 mümkün de\u011fildir. Ancak burada söz konusu politika de\u011fi\u015fikli\u011fi Tür­kiye Cumhuriyeti’nin kuruldu\u011fu esaslar\u0131n reddi anlam\u0131na gelecektir. Zira söz konusu okulun aç\u0131lmas\u0131 durumunda, Türki­ye’de ilahiyat fakültelerinin de özelle\u015ftirilmesi gündeme gele­cektir. Bunun pratik anlam\u0131 her tarikat\u0131n kendi okulunu kurup, \u0130slamiyet dinini kendi siyasi görü\u015fleri çerçevesinde yorum­lamakt\u0131r. Sonucu ise, ça\u011fda\u015f, laik Türkiye’nin, ortaça\u011f\u0131n ka­ranl\u0131klar\u0131na geri dönmesidir. Bu nedenle, Patrikhane’nin iddia etti\u011fi insan haklar\u0131na ve Anaya­saya ayk\u0131r\u0131l\u0131k, gerçek d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Söz konusu Türkiye Cumhuri­yeti’nin var olup olmayaca\u011f\u0131­d\u0131r.[34]<\/span><\/p>\n

Fener Rum Patrikhanesi’nin, Heybeliada Ruhban Okulu’nun aç\u0131lmas\u0131 konusunda bu kadar \u0131srarc\u0131 hatta bask\u0131c\u0131 ol­mas\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan en önemli neden hiç \u015füphesiz Ekümenizmdir. Türkiye Cum­huriyeti yasalar\u0131ndan bütünüyle ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tüm Ortodoks dün­yas\u0131n\u0131n önderi olma s\u0131fat\u0131yla z\u0131rhlara bürünmü\u015f bir patrikha­ne hiç \u015füphesiz bugün oldu\u011fu konumdan çok daha güçlü ve etkili olacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

Sonuç olarak;<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Ortodoks inanç sistemin­den kaynaklanan anlay\u0131\u015f\u0131n bir sonucu olarak Patrikhane ken­disini dünyada Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n tek ve kutsal temsilcisi gören anlay\u0131\u015f\u0131 benimsemi\u015f ve yüzler­ce y\u0131ldan beri de bu anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 terk etmemi\u015ftir. Bizans devleti s\u0131n\u0131rlar\u0131 içindeyken, yönetici s\u0131n\u0131fa da büyük bir güç sa\u011fla­yan Patrikhane, \u0130stanbul’un Türkler taraf\u0131ndan ele geçiril­mesiyle, Müslüman bir devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131 içinde de ya\u015fama \u015fans\u0131 bulmu\u015f, ancak kendisine bu \u015fans\u0131 tan\u0131yanlara asla biat et­memi\u015ftir. Osmanl\u0131 devleti ege­menli\u011fi içinde geçirdi\u011fi yüzy\u0131llar boyunca da tek bir stratejiyi hayata geçirmek için u\u011fra\u015fm\u0131\u015f­t\u0131r. O da yeniden eski gücüne kavu\u015fmak ve dünya Ortodokslu\u011fu’nun tek merkezi olmakt\u0131r. Bu amaca ula\u015fmak için de her yolu denemi\u015f ve Yunanistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 elde etmesinde önemli bir rol üstlenmi\u015ftir. Ne var ki Patrikhane’nin zaman zaman ileri sürdü\u011fü gibi, Os­manl\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 içinde kendilerine yönelik k\u0131s\u0131tlamalar getirilmi\u015f olsayd\u0131, inanç hürriyetleri ve bu do\u011frultudaki faaliyetleri üzerin­de bask\u0131 uygulansayd\u0131 ve k\u0131sa­ca e\u011fer “öteki” olarak görül­seydi, Patrikhane’nin bu ey­lemleri için hakl\u0131 nedenler ileri sürülebilirdi, belki hakl\u0131 olarak da görülebilirdi. Ancak Patrik­hane bir Osmanl\u0131 Kurumu ola­rak kabul görmü\u015f ve çok uluslu imparatorlu\u011fun ayr\u0131lmaz bir parças\u0131 olarak de\u011ferlendirilmi\u015f­ti. Bu durumda Patrikhane’nin eylemlerini aç\u0131klayacak tek bir sonuç kalmaktad\u0131r. O da iha­nettir. \u0130hanetin sebebi ise uhrevi olmaktan çok dünyevidir. Patrikhane’nin ve de Patriklerin hedefi güç sahibi olmak ve bu gücü mutlak k\u0131lmaktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Bu nedenle de tarih içinde birçok kez hem kendilerini kulland\u0131rm\u0131\u015flar hem de ba\u015fkalar\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Bugün varl\u0131k nedenlerini bu topraklar üzerinde ya\u015fayan insanlara borçlu olduklar\u0131n\u0131 unutmu\u015f gözükmektedirler. Günümüzde 200 milyon insan\u0131n olu\u015fturdu\u011fu Rus Ortodoks Kili­sesi veya patrikleri yarg\u0131layabi­lecek tek merci olan Kudüs Rum Patrikhanesi ve patrikleri dururken say\u0131ca çok az bir ke­sime hitap eden Fener Rum Patrikhanesi ve patri\u011finin ken­disini ekümenik oldu\u011funu iddia etmesi gerçekte Ortodoks dün­yas\u0131 için de pek anlaml\u0131 de\u011fildir. Avrupa Birli\u011fi d\u0131\u015f\u0131ndaki hiçbir Ortodoks ülke ve Ortodoks kiliseleri Fener Rum Patrikhanesi’ni ekümenik olarak tan\u0131mamaktad\u0131r. Bu durumda AB’nin \u0130stanbul patri\u011fine bu unvan\u0131 vermesinin ruhani bir anlam\u0131 yoktur, daha çok siyasi nedenler öne ç\u0131kmaktad\u0131r. Ta­rihin birçok evresinde görüldü­\u011fü gibi din, bir kez daha siyasi amaçlar için kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bilindi\u011fi gibi, Bat\u0131l\u0131 dü\u015fünür ve yazarlar Yunan uygarl\u0131\u011f\u0131na özel bir önem verirler. Avrupa’n\u0131n birçok ülkesinde günümüzde de etkisi devam eden güçlü bir Helen romantizmi vard\u0131r. Bat\u0131l\u0131 ayd\u0131nlar için Bizans \u0130mparatorlu\u011fu’na ya da Ortodoks Kilisesi çok özel bir anlam ifade etmese bile, eski Grek uygarl\u0131\u011f\u0131 onlar için vazgeçilmez bir kaynakt\u0131r. Onlar\u0131n bu zaaflar\u0131, Ortodoks Kilisesi taraf\u0131ndan birçok kez kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bugün de durum çok büyük bir farkl\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131ma­maktad\u0131r. Bu gerçe\u011fin fark\u0131na varan Bat\u0131l\u0131 devlet adamlar\u0131n\u0131n ve ayd\u0131nlar\u0131n say\u0131s\u0131 ne yaz\u0131k ki çok fazla de\u011fildir.<\/span><\/p>\n

Ortodoks Kilisesi, Yunan milliyetçili\u011fin as\u0131l temsilcisidir. Yunan Milliyetçili\u011fi san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi Eflatun, Aristo ve Bat\u0131 Avru­pa’n\u0131n liberal ve sosyalist fikir­lerinden etkilenmemi\u015ftir. Eflatun’un, Aristo’nun ve di\u011ferleri­nin yaratt\u0131\u011f\u0131 Helen uygarl\u0131\u011f\u0131 art\u0131k yoktur. Yunan milliyetçili\u011fi papaz teokrasisinin ürünüdür. Asl\u0131nda görmesini ve ders al­mas\u0131n\u0131 bilene bu sonuçtan gö­rülecek ve al\u0131nacak çok ders vard\u0131r. Türkiye’de Milliyetçilik, dinci kesim taraf\u0131ndan hep dü\u015fman olarak alg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa bir insan\u0131n vatan\u0131n\u0131 ve milletini sevmesinden daha do\u011fal ne olabilir ki. Bizler önce kendi halk\u0131m\u0131z\u0131 sonra da halk\u0131­m\u0131z\u0131n da içinde yer ald\u0131\u011f\u0131 insan­l\u0131k ailesini dü\u015fünmek zorunda de\u011fil miyiz? <\/span>Ülkemizde bölücü odaklar\u0131n ve radikal dinci unsurlar\u0131n, (k\u0131s\u0131r yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ve) ümmetçilik istismar\u0131yla Atatürk’ün ana hatla­r\u0131n\u0131 belirledi\u011fi ve de “Ne Mutlu Türküm Diyene” sözü ile kendi­sini ifade etti\u011fi (d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 de\u011fil, kapsay\u0131c\u0131 ve kucaklay\u0131c\u0131) milliyetçi duy­gulara hep yabanc\u0131 ve yaftalay\u0131c\u0131 bakmalar\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r<\/span><\/strong>. Oysa Yunanl\u0131larda milliyetçili\u011fin ön­derli\u011fini yüzy\u0131llar boyunca kilise yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ortodoks Kilisesi’nin kar\u015f\u0131s\u0131nda liberalizm, demokra­si, sosyalizm ve laiklik, gibi kavramlar bir anlam ta\u015f\u0131maz.<\/span><\/span><\/p>\n

\u0130\u015fte bütün bu nedenlerden dolay\u0131d\u0131r ki, Patrikhane’nin siyasi içerikli faaliyetlerine izin verilmesine kar\u015f\u0131 ç\u0131k\u0131yoruz. Yoksa, Patrikhane ana çerçeve­si Lozan’da çizilen faaliyetlerini dünya döndükçe, Türkiye Cumhuriyeti s\u0131n\u0131rlar\u0131 içinde ve onun bir kurumu olarak sür­dürebilir, sürdürmelidir de…[35]<\/span><\/p>\n

EK–1<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Atatürk’ün Erzurum’da Yapt\u0131\u011f\u0131 Konu\u015fma­n\u0131n Metni:<\/span><\/p>\n

“Patrikhane cephane depo­su halini alm\u0131\u015ft\u0131r. Pek sa\u011flam kaynaklardan elde edilen bilgi­lere göre \u0130stanbul Rum Patrik­hanesinde Mavri Mira ad\u0131nda bir kurul olu\u015fmu\u015ftur. Bunun ba\u015fkan\u0131 Patrik vekili Droteos, üyeleri, Atinegora, \u0130noz Metropolidi, Yunan Kaymakam\u0131 Giritli Kathakis, Katelopolos, Dipasimas, Ayinpa, Polimitis, Siyasi ad\u0131ndaki ki\u015filerdir. Kurul do\u011frudan do\u011fruya Venizelos’tan talimat al\u0131yor. Rumlar\u0131n ve Yunan Hükümeti­nin parasal yard\u0131m\u0131yla pek bü­yük bir sermayesi vard\u0131r.<\/span><\/p>\n

Görevi, Osmanl\u0131 illeri içinde çeteler olu\u015fturmak ve yönet­mek, aç\u0131k hava toplant\u0131lar\u0131 ve propaganda yapmakt\u0131r. Yunan K\u0131z\u0131lhaç\u0131 da bu Mavri Mira ku­ruluna ba\u011fl\u0131d\u0131r. Görevi görü­nü\u015fte göçmenlere bakmak gibi insani bir perde alt\u0131nda çete örgütlemek, ihtilal düzenini haz\u0131rlamakt\u0131r. Bu yolla t\u0131bbi ilaçlar ve sa\u011fl\u0131k gereçleri ad\u0131 alt\u0131nda silah, cephane ve teçhi­zat\u0131 Osmanl\u0131 ülkesine sokmak­tad\u0131r. Hatta resmi göçmenler komisyonu da Mavri Mira ku­ruluna ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130stanbul Patrik­hanesi ve Yunan Konsoloslu\u011fu silah ve cephane deposu durumunu alm\u0131\u015ft\u0131r ve hatta kiliseler tap\u0131nma yerinden çok askeri ambarlar gibi kullan\u0131l­maktad\u0131r. Ermeni Patri\u011fi Zaven Edendi de Mavri Mira Kurulu taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Rum okullar\u0131n\u0131n önceden bizim yap\u0131p da \u015fimdi s\u0131ras\u0131 iken ne yaz\u0131k ki terk etti\u011fimiz izci örgütleri bü­tünüyle Mavri Mira Kurulu tara­f\u0131ndan yönetilmektedir, \u0130stanbul, Bursa, Band\u0131rma, K\u0131rklareli, Tekirda\u011f ve bunlara ba\u011fl\u0131 yer­lerde izci örgütlenmesi ta­mamlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130zciler yaln\u0131z çocuklar de\u011fildir. Yirmi ya\u015f\u0131n\u0131 a\u015fk\u0131n gençler de içindedirler. Anadolu’da Samsun ve Trabzon cephane da\u011f\u0131tma yeridir. Uy­gun bir durumda bir yelkenli Yunan gemisi durmu\u015f olarak cephane ve silahlarla yüklü bu yerlerde bulundurulacakt\u0131r. Ermeni haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 da Rum haz\u0131rl\u0131­\u011f\u0131 gibidir.”[36]<\/span><\/p>\n

EK–2<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Atatürk’ün Hâkimiyet-i Milliye’ye Verdi­\u011fi Röportaj:<\/span><\/p>\n

“Patrikhane bir fesat ve h\u0131­yanet oca\u011f\u0131d\u0131r! Bir fesat ve h\u0131yanet oca\u011f\u0131 olan ve memle­ketimize nifak tohumlar\u0131 eken, uyu\u015fmazl\u0131klar yaratan, Hristiyan hem\u015ferilerimizin huzur ve refah\u0131 için de u\u011fursuzlu\u011fa ve felakete sebep olan \u0130stanbul Rum Patrikhanesi’ni art\u0131k topraklar\u0131m\u0131z üzerinde b\u0131raka­may\u0131z. Bu tehlikeli te\u015fkilat\u0131 memleketimizde muhafazaya bizi mecbur etmek için ne gibi vesile ve sebepler gösterilebilir? Türkiye’nin Rum Patrikhanesi için arazi üzerinde bir s\u0131\u011f\u0131n\u0131la­cak yer göstermeye ne mecbu­riyeti var? Bu fesat oca\u011f\u0131n\u0131n hakiki yeri, Yunanistan de\u011fil midir? Büyük Millet Meclisi ta­raf\u0131ndan idare edilmekte olan yeni Türkiye, Bab\u0131âli’nin taht-\u0131 idaresindeki eski Osmanl\u0131 \u0130m­paratorlu\u011fu de\u011fildir. Yeni Tür­kiye \u015feref ve haysiyet, kudret ve kuvvetini müdrik ve huku­kunu muhafaza için mevcudi­yetini tehlikeye atmaya haz\u0131r ve amadedir.”[37]<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\n

[1]<\/a> Konsül’ün 28.maddesi \u015föyleydi: Yeni Roma’n\u0131n (\u0130stanbul) çok mukaddes taht\u0131na imparatorluk hükümetinin ve senatonun huzuru ile \u015ferefyap olan ve eski Roma’n\u0131n haiz oldu\u011fu ayn\u0131 imti­yazlardan istifade eden bir \u015fehrin, kili­se hususlar\u0131nda dahi yükseltilmesi ve hemen Roma’dan sonra gelen bir mevki i\u015fgal etmesi laz\u0131m geldi\u011fi müla­hazas\u0131 ile müsavi hukuk bah\u015fetti. Bkz: A.A. Vasiliev, Bizans imparatorlu\u011fu Tarihi, Cilt 1,s.1O1.<\/span><\/p>\n

[2]<\/a> Warren Barlett Walsh, Russia and the Soviet Union, The Un\u0131versity of Michigan Pres, 1958, s.58–59<\/span><\/p>\n

[3]<\/a> Rum Ortodokslu\u011fu yaln\u0131z bir kere Protestanl\u0131k içinde erime tehlikesi ge­çirdi. On yedinci yüzy\u0131lda Patrikli\u011fe gelen Lukaris, Ortodoks Kilisesi’ne Kalvinist doktrini sokmaya kalkt\u0131. Buna kar\u015f\u0131 Rum cemaatinin isyan\u0131, hem bunlar\u0131n, hem Katoliklerin tahrikleri, hem de Rusya’n\u0131n deste\u011fi ile Osmanl\u0131 Devleti bu te\u015febbüsü önledi, bu giri\u015fim patri\u011fin hayat\u0131na mâl oldu. Bu olay, Patrikhane diplomasinin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 te\u015fkil etmesi aç\u0131s\u0131ndan önemlidir. On­dan sonra bu diplomasinin \u015fa\u015fmaz si­yaseti Katolik ve Protestan rekabetine ve Rumlar aras\u0131na s\u0131zma gayretine kar\u015f\u0131 tedbirler almak ve bu üçüne kar­\u015f\u0131t olarak kilisenin Bizans gelene\u011fini yürütmek olmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n

[4]<\/a> K\u0131br\u0131s’taki Makarios teokrasisi bu usulün bir miras\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

[5]<\/a> Çok say\u0131da Rum Çarl\u0131k saraylar\u0131nda görevlendirilmi\u015f, St. Petersburg’ta Rum gençleri için askeri okul aç\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Burada özel olarak yeti\u015ftirilen subay­lar, kurulmas\u0131 hedeflenen Grek devle­tinin subaylar\u0131 olacaklard\u0131. Türklere kar\u015f\u0131 verilecek sava\u015f, “kutsal sava\u015f” halini alm\u0131\u015ft\u0131. Bu okuldan mezun olan subaylar daha sonraki süreçte Bal­kanlarda ve Yunan ayaklanmalar\u0131nda çok önemli görevler üstlenmi\u015flerdi. \u015eöyle ki, Rus ordusunda Yüzba\u015f\u0131 rüt­besinde olan Yorgi Papazo\u011flu 1769’da Yanya, Misologni ve Mora’da çal\u0131\u015fmalarda bulunmu\u015f ve Birinci Mo­ra ayaklanmas\u0131n\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Gene ayn\u0131 okuldan mezun olan Lambros Kaçonis, 1787 Rus-Türk Sava\u015f\u0131’nda Mora’da ikinci Mora ayaklanmas\u0131n\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu okuldan me­zun olan en önemli ki\u015fi, Çar l,Alexandr’\u0131n D\u0131\u015f i\u015fleri Bakan\u0131 olan Capo d’ \u0130stirya’d\u0131r. \u0130stirya 1827’de Yu­nanistan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131nda Yunanistan Guvernitisi (Genel valisi) ad\u0131 ile ülkesinin ilk devlet ba\u015fkan\u0131 olmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n

[6]<\/a> Nurettin Tursan, Yunan Sorunu. Ankara: 1987, III. Bask\u0131, s.27.<\/span><\/p>\n

[7]<\/a> Akdes Nimet Kurat, Türkiye ve Rusya, Ankara: Kültür Bakanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nla­r\u0131\/1194, Kültür Eserleri Dizisi\/150,1990. s.28–30.<\/span><\/p>\n

[8]<\/a> Alan Palmer, Osmanl\u0131 imparatorlu\u011fu, Bir Çökü\u015fün Tarihi (Son Üç yüz Y\u0131l) \u0130stanbul: Çev. Belk\u0131s Çorakç\u0131 Di\u015fbu­dak, Sabah Kitaplar\u0131, Yeni Yüz Y\u0131l Ta­rih Dizisi, 1993, s.77.<\/span><\/p>\n

[9]<\/a> Sami Emirhan, Fener Rum Patrikhanesi’nin Dünü- Bugünü- Yar\u0131n\u0131, \u0130stanbul: Harp Akademileri Komutanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlan, \u015eubat 1995, s.14–15<\/span><\/p>\n

[10]<\/a> Bu olaydan sonra o kap\u0131 asla aç\u0131lma­m\u0131\u015ft\u0131r. Günümüzde de kullan\u0131lmamaktad\u0131r. Ettikleri intikam yeminine göre patrik ile ayn\u0131 seviyede bir din adam\u0131 yahut devlet adam\u0131n\u0131 ayn\u0131 yerde asacaklar\u0131 güne kadar da o kap\u0131 asla aç\u0131lmayacakt\u0131r. Bugün Fener Rum Patrikhanesine giri\u015f ç\u0131k\u0131\u015flar hizmet­kârlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 kap\u0131dan yap\u0131lmak­tad\u0131r. Ana kap\u0131 kullan\u0131lmamaktad\u0131r. O kap\u0131 K\u0130N KAPISI’d\u0131r.<\/span><\/p>\n

[11]<\/a> Alan Parmer, A.g.e., s.14O.<\/span><\/p>\n

[12]<\/a> Sami Emirhan, A.g.e., s.15-16.<\/span><\/p>\n

[13]<\/a> Akdes Nimet Kurat, A.g.e., s.59.<\/span><\/p>\n

[14]<\/a> Rauf Orbay’\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, Yak\u0131n Tari­himiz, C.1.. s.113.<\/span><\/p>\n

[15]<\/a> <\/span>http:\/\/www.turk-<\/span>yunan.gen.tr\/turkce\/sorular_yanitlar\/ <\/span>patrikhanenin_yeri.html<\/span><\/p>\n

[16]<\/a> A.k.<\/span><\/p>\n

[17]<\/a> A.k.<\/span><\/p>\n

[18]<\/a> A.k.<\/span><\/p>\n

[19]<\/a> A.k.<\/span><\/p>\n

[20]<\/a> A.k.<\/span><\/p>\n

[21]<\/a> A.k.<\/span><\/p>\n

[22]<\/a> Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri 1997:79<\/span><\/p>\n

[23]<\/a> ABD’nin Rusya’da olu\u015fan yeni siyasal yap\u0131lanma ortam\u0131nda Patrikhane’yi Rusya’ya kar\u015f\u0131 bir silah olarak kullan­d\u0131\u011f\u0131 Athenagoras’\u0131n \u015fu sözleri ile gerçeklik kazanmaktad\u0131r: “Ben, Truman Doktrini’nin dini bölümünü te\u015fkil et­mekteyim”.<\/span><\/p>\n

http:\/\/www.turkatak.gen.tr\/guncel\/rum. <\/span>htm.<\/span><\/p>\n

[24]<\/a> h!tp:\/\/www.i<\/span>naf.gen.tr\/turkish\/ newslet\/tn1031.htm<\/span><\/p>\n

[25]<\/a> O günden sonra Patrikhane “\u0130stersek Lozan’\u0131 deleriz’ anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 benimsemi\u015f ve günümüze kadar gelen süreç içinde hem Lozan’a hem de Anayasa’ya ay­k\u0131r\u0131 davran\u0131\u015flar sergilemi\u015ftir, Öyle ki Fener Rum Patri\u011fi devlet ba\u015fkanlar\u0131­na, uluslararas\u0131 toplant\u0131lara gönderdi­\u011fi bildirilerde kendisini “Konsantinapolis Taht\u0131’n\u0131n Varisi” unvan\u0131 ve imza­s\u0131yla tan\u0131tmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

[26]<\/a> Acaba Patrik ayn\u0131 görevi Ankara ve Atina aras\u0131nda da yapm\u0131\u015f olabilir mi?<\/span><\/p>\n

[27]<\/a> Türkiye Cumhuriyeti Anayasas\u0131, Lozan Antla\u015fmas\u0131, 3335 say\u0131 ve 26 Mart 1987 tarihli yasa (Resmi Gazete – 07 Nisan 1987), 2908 say\u0131l\u0131 Dernekler Kanunu (DÜSTUR 22:636; Resmi Ga­zete – 7 Ekim 1983) ve Türk Medeni Kanunu’na göre kurulan Vak\u0131flar\u0131n eylemlerini düzenleyen 25 Temmuz 1970 tarih ve 7–1066 Say\u0131l\u0131 Tüzük’e (DÜSTUR 9:2592; Resmi Gazete – 21 A\u011fustos 1970) göre Bakanlar Kurulu’nun izni olmadan uluslararas\u0131 faaliyetlerde bulunamaz,<\/span><\/p>\n

[28]<\/a> Türkiye, 24 Ekim 1997<\/span><\/p>\n

[29]<\/a> <\/span>http:\/\/www.enfal.de\/tarih10.htm.<\/span><\/p>\n

[30]<\/a> Bartholomeos kendisini bu amaca o kadar adam\u0131\u015ft\u0131r ki, bu konuda kimseye taviz verme tarafl\u0131s\u0131 de\u011fildir. Bunun en son örne\u011fi \u0130stanbul’da Meryem Ana Kilisesi Papaz\u0131 Vasilios’un ba\u015f\u0131na ge­lenlerdir. Vasilios’un, Türk ve Müslü­man Necla Abay’\u0131 evlat edindi\u011fi ve aya\u011f\u0131 k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dönemde bir ay kadar bir Türk hastanesinde tedavi görüldü\u011fü için önce kiliseye giri\u015fi yasaklanm\u0131\u015f, sonra telefonu, elektri\u011fi, suyu kesilmi\u015f en son olarak da kilisenin kendisine tahsis etti\u011fi evinden ç\u0131kar\u0131lmak isten­mi\u015ftir. Patrikhane tarihinde ilk kez bir papaz mensubu oldu\u011fu patrikhanenin yetkilileri hakk\u0131nda suç duyurusunda bulunmu\u015ftur. Hürriyet – 19 May\u0131s 2002<\/span><\/p>\n

[31]<\/a> Bu okuldan mezun olan ve Milli Müca­dele y\u0131llar\u0131 boyunca birer militan gibi Milli Mücadeleye kar\u015f\u0131 sava\u015fan; Patrik Vekili Doroteos Mamelis, Trabzon Metropoliti Chrisantos, Samsun Metropoliti Germanos, \u0130zmir Metropoliti Chrisostomos,     Edirne Metropoliti Palikaryos, <\/sub>bu konuda akla gelen di­\u011fer isimlerdir.<\/span><\/p>\n

[32]<\/a> 625 Say\u0131l\u0131 Özel Ö\u011fretim Kurumlan Yasas\u0131’n\u0131n 1. ve 13. maddeleri ile 8. maddelerinin özel yüksekokullara ili\u015f­kin 2, 3 ve 4. f\u0131kralar\u0131n\u0131n ve 48. mad­denin (DÜSTUR IV:2847-2855) özel yüksekokullara ili\u015fkin hükümlerinin iptal edilmesiyle, Türkiye’de 1844 y\u0131­l\u0131ndan beri faaliyette bulunan, teoloji e\u011fitimi veren ve bir yüksekokul statü­sünde olan Heybeliada Ruhban Okulu kapat\u0131ld\u0131. Kapat\u0131lma karar\u0131, \u0130stanbul Milli E\u011fitim Müdürlü\u011fü’nün 12 A\u011fustos 1971 tarih ve Özel Ö\u011fretim Kurumlar\u0131 101787 say\u0131l\u0131 gizli i\u015faretli yaz\u0131lar\u0131 ile “Anayasa Mahkemesi’nin 12 Ocak 1971 tarihli karar\u0131 (Resmi Gazete 26 Mart 1971); (Anayasa Mahkemesi Ka­rarlar Dergisi 1972:131-193) ve 26 Mart 1971 tarihli gerekçesi muvacehe­sinde okulunuzun, bu karar\u0131n kapsa­m\u0131na girer durumda oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131­\u011f\u0131ndan di\u011fer yüksekokullar gibi özel bir yüksekokul mahiyetinde bulunan teoloji bölümünün 9 Temmuz 1971 ta­rihinden itibaren hiçbir hukukî varl\u0131\u011f\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r” denilerek, Heybeliada Ruhban Okulu Müdürlü\u011fü’ne bildirildi. Heybeliada Ruhban Okulu, kurulu\u015fun­dan itibaren 127 y\u0131l içerisinde toplam 930 mezun verdi. Bunlardan 343’ü piskopos oldu. Piskoposlardan 12’si patriklik makam\u0131na kadar yükseldi (Benlisoy-Macar 1996:67). Mezun olan 930 ö\u011frencinin 255’i, 1950-1969 aras\u0131nda e\u011fitimlerini tamamlad\u0131. Bun­lar\u0131n da sadece 38’i Rum as\u0131ll\u0131 Türk vatanda\u015f\u0131d\u0131r. Yine bu dönemde 162’si Yunan uyruklu olmak üzere toplam 187 yabanc\u0131 ö\u011frenci mezun oldu (Güler 1999:64).<\/span><\/p>\n

[33]<\/a> 625 Say\u0131l\u0131 Kanun için bkz. (DÜSTUR IV:2847-2855).<\/span><\/p>\n

[34]<\/a> Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nde yüksekokullar\u0131n kurulu\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131 belirleyen Anayasa’n\u0131n 130. ve 132, maddeleri de, Ruhban Okulu’nun yük­sekokul statüsünde e\u011fitim yapmas\u0131n\u0131 engellemektedir (Calan 4-10 Eylül 1994:27); (Alt\u0131ndal 4-10 Eylül 1994:30). Anayasa’n\u0131n 130, maddesi, bilimsel özerkli\u011fe sahip üniversitelerin devlet taraf\u0131ndan kanunlarla kurulmas\u0131n\u0131 emretmektedir. Dini özerkli\u011fe sa­hip bir okulun kurulmas\u0131, ancak bu maddenin de\u011fi\u015ftirilmesi ile mümkün­dür. 132. madde ise, sadece Türk Si­lahl\u0131 Kuvvetleri ve Emniyet Te\u015fkilât\u0131na ba\u011fl\u0131 özel yüksek ö\u011fretim kurumlar\u0131 aç\u0131labilir demektedir. Bir Hukuk Devleti oldu\u011fu hususunda kimsenin \u015füphesi­nin olmad\u0131\u011f\u0131 Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nde, Anayasa’n\u0131n bu maddeleri çerçevesinde, Heybeliada Ruhban Okulu’nun yeniden aç\u0131lmas\u0131 mümkün de\u011fildir.<\/span><\/p>\n

[35]<\/a> Doç. Dr. Ya\u015far ONAY Do\u011fu\u015f Ünv. Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Bölüm B\u015fk. Jeopolitik \/ Say\u0131:22 \/ Özel Dosya<\/span><\/p>\n

[36]<\/a> Mustafa Kemal \/ Erzurum \/ 22 A\u011fustos 1919 <\/span><\/p>\n

[37]<\/a> Mustafa Kemal \/ Hâkimiyet-i Milliye Gazetesi \/ 20 Ocak 1923<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cami Tamirat\u0131na Kar\u015f\u0131 Ekümenik’li\u011fe R\u0131za m\u0131yd\u0131? Ba\u015fbakan Erdo\u011fan, 2010 y\u0131l\u0131nda ekonomik krizde ç\u0131rp\u0131nan Yunanistan’a yapt\u0131\u011f\u0131 ziyarette büyük ilgi gördü. “Savunma sanayiine yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlar\u0131 e\u011fitime, sa\u011fl\u0131\u011fa yapal\u0131m” ça\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015flard\u0131. Atina Venizelos Havaliman\u0131’na gelen Ba\u015fbakan Erdo\u011fan’\u0131, Abdullah Öcalan’\u0131n Yunanistan’a sakland\u0131\u011f\u0131 dönemde D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 olan ve ili\u015fkilerin gerginle\u015fmesi üzerine istifa etmek zorunda kalan Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Theodoros Pangalos kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131. […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98],"tags":[],"class_list":["post-4803","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ozel-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4803","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4803"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4803\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4803"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4803"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4803"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}