{"id":4933,"date":"2018-09-25T22:00:00","date_gmt":"2018-09-25T22:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2018\/09\/25\/erbakanin-dikkat-cektigi-istanbulda-2-vatikana-dogru-vakiflar-yasasi-ve-ekumenik-safsatasi-2\/"},"modified":"2018-09-25T22:00:00","modified_gmt":"2018-09-25T22:00:00","slug":"erbakanin-dikkat-cektigi-istanbulda-2-vatikana-dogru-vakiflar-yasasi-ve-ekumenik-safsatasi-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2018\/ekim-2018\/erbakanin-dikkat-cektigi-istanbulda-2-vatikana-dogru-vakiflar-yasasi-ve-ekumenik-safsatasi\/","title":{"rendered":"Erbakan\u2019\u0131n Dikkat \u00c7ekti\u011fi: \u0130STANBUL\u2019DA 2. VAT\u0130KAN\u2019A DO\u011eRU VAKIFLAR YASASI VE EK\u00dcMEN\u0130K SAFSATASI"},"content":{"rendered":"\n

Cami Tamirat\u0131na Kar\u015f\u0131 Ekümenik’li\u011fe R\u0131za m\u0131yd\u0131?<\/span><\/strong><\/p>\n

Ba\u015fbakan Erdo\u011fan, 2010 y\u0131l\u0131nda ekonomik krizde ç\u0131rp\u0131nan Yunanistan’a yapt\u0131\u011f\u0131 ziyarette büyük ilgi gördü. “Savunma sanayiine yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlar\u0131 e\u011fitime, sa\u011fl\u0131\u011fa yapal\u0131m”<\/em> ça\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015flard\u0131. Atina Venizelos Havaliman\u0131’na gelen Ba\u015fbakan Erdo\u011fan’\u0131, Abdullah Öcalan’\u0131n Yunanistan’a sakland\u0131\u011f\u0131 dönemde D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 olan ve ili\u015fkilerin gerginle\u015fmesi üzerine istifa etmek zorunda kalan Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Theodoros Pangalos kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131. Erdo\u011fan ilk olarak Cumhurba\u015fkan\u0131 Papulyas taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015f; Erdo\u011fan-Papulyas görü\u015fmesi s\u0131ras\u0131nda d\u0131\u015far\u0131da sis bombalar\u0131 patlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Erdo\u011fan görü\u015fmeden ayr\u0131l\u0131rken, Türk korumalar yumurtal\u0131 bir sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131 \u015femsiyeler ile önlem alm\u0131\u015ft\u0131. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Saray\u0131’ndan Ba\u015fbakanl\u0131\u011fa yürüyerek giden Erdo\u011fan’\u0131 Ba\u015fbakan Papandreu kap\u0131da samimi \u015fekilde kar\u015f\u0131lay\u0131p u\u011furlam\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n

Erdo\u011fan bakanlar\u0131n 22 anla\u015fma ile ilgili görü\u015fmeleri tamamlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 söylemesi üzerine Papandreu <\/span><\/strong>“Bu bile bu ziyareti tarihi k\u0131lmaya yeter. Eminim daha büyük ad\u0131mlar atar\u0131z”<\/span><\/em><\/strong> buyurmu\u015flard\u0131. Erdo\u011fan ise bu sözleri <\/span><\/strong>“Tabi ki ataca\u011f\u0131z” <\/span><\/strong>diye yan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131. \u0130ki ba\u015fbakan\u0131n görü\u015fmesinden sonra Türkiye-Yunanistan Yüksek Düzeyli \u0130\u015fbirli\u011fi Konseyi Toplant\u0131s\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Toplant\u0131 sonras\u0131 düzenlenen ortak bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda Erdo\u011fan \u015funlar\u0131 aç\u0131klam\u0131\u015ft\u0131:<\/span><\/strong><\/p>\n

Denizi ve ekme\u011fi payla\u015fmaktay\u0131z:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>Bugün yakla\u015f\u0131k 320 ki\u015fi ile buraday\u0131z. Bu gerçekten tarihi bir an. Bugün yap\u0131lan anla\u015fmalarla -ki Yüksek Düzeyli \u0130\u015f Konseyi olu\u015fturuldu ve 22 anla\u015fmay\u0131 imzalad\u0131k- birlikte gelece\u011fe çok daha farkl\u0131 bir ad\u0131m\u0131 atm\u0131\u015f oluyoruz. Kadim dostlu\u011fumuz var. Ekme\u011fi, denizi payla\u015fan iki toplumuz. K\u0131y\u0131dan ba\u011f\u0131rsan\u0131z Yunan adalar\u0131ndan duyulur. \u0130yi tan\u0131yoruz birbirimizi. Geçmi\u015fte baz\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015fad\u0131k ama yeni bir sayfa aç\u0131yoruz.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Ye\u015fil pasaporta vize kalkm\u0131\u015ft\u0131r:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>Bak\u0131n\u0131z \u015fu anda bir ad\u0131m at\u0131ld\u0131, hususi pasaportlarla (ye\u015fil) ilgili vize kalkt\u0131. En k\u0131sa zamanda mavi pasaportlar için de vizenin kalkmas\u0131n\u0131 temenni ediyorum. \u0130n\u015faallah bu da olacak, buna inan\u0131yorum. Yani \u015fu anda Schengen olay\u0131 içerisinde S\u0131rbistan’a uygulanan\u0131n Türkiye’ye uygulanmas\u0131n\u0131 ben burada AB üyesi ülkelere duyuruyorum.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Uçaklar bombas\u0131z uçmal\u0131d\u0131r:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>Ege’de uçaklar\u0131n adeta bir bombard\u0131man uça\u011f\u0131 olarak bombalar\u0131 muhafaza \u015feklinde uçmas\u0131n\u0131 biz art\u0131k istemiyoruz. E\u011fer tatbikat yap\u0131lacaksa bunlars\u0131z uçsunlar diyoruz. Bunlar bar\u0131\u015f\u0131n simgesi olsun. Zaman içerisinde uçmas\u0131n. Bu hale geliyoruz.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Hava ihlalleri son bulmal\u0131d\u0131r:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>\u015eu anda Türk uçaklar\u0131 bomba ba\u011flayarak uçmuyor. Ama Yunan uçaklar\u0131 bomba ba\u011flayarak uçuyor. Zaman zaman kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 hava ihlalleri ne yaz\u0131k ki yap\u0131l\u0131yor. Biz bunlar\u0131 tasvip etmiyoruz.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Savunma yat\u0131r\u0131mlar\u0131 e\u011fitime harcanmal\u0131d\u0131r:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>Savunma sanayine yönelik kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak at\u0131lan bu ad\u0131mlar\u0131n hepsi bizi farkl\u0131 alanlarda yapaca\u011f\u0131m\u0131z yat\u0131r\u0131mlardan al\u0131koyuyor. Yani birimiz yapal\u0131m, birimiz yapmayal\u0131m diye bir \u015fey olmuyor. Oralara yap\u0131lan bu yat\u0131r\u0131mlar e\u011fitime, sa\u011fl\u0131\u011fa yap\u0131labilir. Bu yat\u0131r\u0131mlar ülkede ki\u015fi ba\u015f\u0131na milli gelir olarak yoksul insanlara aktar\u0131labilir.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Seçilmi\u015f müftüler olmal\u0131d\u0131r:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>Bat\u0131 Trakya’da da seçilmi\u015f müftü yok. Atanm\u0131\u015f müftü var. Seçilmi\u015f müftü olmas\u0131 laz\u0131m. Seçilmi\u015f müftüyü Yunanistan hükümeti onas\u0131n. Biz nas\u0131l ki patri\u011fi seçme hakk\u0131n\u0131 kendimizde bulmuyorsak, Müslümanlar\u0131n dini liderlerini Yunan hükümeti seçmemeli. Bu ciddi bir yanl\u0131\u015ft\u0131r ve bunun da giderilmesi gerekir diye inan\u0131yoruz.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Heybeliada Ruhban Okulu aç\u0131lacakt\u0131r:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>Çözüme yönelik çal\u0131\u015fmalarda bir netice alaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 umut ediyorum. Olumlu bir yakla\u015f\u0131m içindeyiz. Üzerinde çal\u0131\u015f\u0131yoruz. Temenni ederim ki k\u0131sa zamanda neticeye ba\u011flar\u0131z. Ama ben de Say\u0131n Papandreu’dan Atina’da Fethiye Camii’nin restorasyonu için müsaade istedim.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

K\u0131br\u0131s’ta müzakereler aksat\u0131lmayacakt\u0131r:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>K\u0131br\u0131s’ta BM müzakere süreci kald\u0131\u011f\u0131 yerden devam edecektir. Yani ’Yeni bir Cumhurba\u015fkan\u0131 seçildi, acaba ne olacak?’ Bu ifadelerin hepsi bir kenara, süreç ayn\u0131 kararl\u0131l\u0131kta devam edecektir.”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

AB verdi\u011fi sözü tutmam\u0131\u015ft\u0131r:<\/span><\/strong> <\/span>(Yunanl\u0131 gazetecinin sorusu üzerine.) “Silahl\u0131 Kuvvetler’in K\u0131br\u0131s’a i\u015fgali” konusuna gelince, bak\u0131n biz bir Annan Plan\u0131 olay\u0131 geçirdik. Referandumda Kuzey K\u0131br\u0131s %65 ’evet’ dedi. Güney K\u0131br\u0131s %75 Annan Plan\u0131’na ’hay\u0131r’ dedi. Hâlbuki Türk askerinin say\u0131s\u0131 650’ye kadar inecekti.<\/em> Netice Güney K\u0131br\u0131s AB’ye al\u0131nd\u0131. Sözler tutulmad\u0131.”<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n

“Ekümenik’ten rahats\u0131zl\u0131k duyulmamal\u0131d\u0131r!”<\/span><\/strong> <\/span>(“Patrik Bartholomeos’nun ekümenik olarak nitelenmesi sizi rahats\u0131z ediyor mu ve neden yan\u0131n\u0131zda getirmediniz?” sorusu üzerine) “Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkan\u0131m\u0131n me\u015fguliyeti olmasayd\u0131 Bartholomeos’la ikisini beraber getirmeyi dü\u015fünüyordum. Zamanlama örtü\u015fmedi\u011fi için gerçekle\u015ftiremedik. ’Ekümenik’ sorusuna gelince”,<\/em><\/span><\/strong> “Beni rahats\u0131z etmez. Ecdad\u0131m\u0131 rahats\u0131z etmedi\u011fine göre beni de rahats\u0131z etmez. Ama benim ülkemde baz\u0131lar\u0131n\u0131 rahats\u0131z edebilir.” <\/span><\/em><\/strong>buyurmu\u015flard\u0131. <\/span><\/strong><\/p>\n

“Al\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015f de\u011fil tarihi bir ziyaret” yapan Erdo\u011fan’\u0131 “inisiyatif sahibi cesur bir lider”<\/em> olarak tan\u0131mlayan Papandreu da \u015funlar\u0131 aktarm\u0131\u015ft\u0131:<\/span><\/strong><\/p>\n

Silah konusunda görü\u015f birli\u011fine var\u0131ld\u0131:<\/span><\/strong> “<\/em><\/strong><\/span>Görü\u015fmemizde silahlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak azalt\u0131lmas\u0131 noktas\u0131na gelinmesinde ve bu alanda yap\u0131lan harcamalar\u0131n di\u011fer konulardaki alt yap\u0131lara harcanmas\u0131 konusunda görü\u015f birli\u011fine var\u0131ld\u0131.” <\/span><\/em><\/strong>(Toplumsalhaber.com)<\/span><\/strong><\/p>\n

Fener Rum Patrikhanesi Ekümeniklik \u0130ddias\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n

Fener Rum Patrikhanesi’nin kurulu\u015fu Bizans dönemine kadar uzanmaktad\u0131r. Siyasi faaliyetleri ise 1453’ten sonra Fatih’in, Rum-Ortodoks cemaatini te\u015fkilatland\u0131r\u0131p ba\u015flar\u0131na patrik seçtirerek, “millet ba\u015fkan\u0131” statüsüyle hem ruhani hem de sosyal alanda yetkiler vermesiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Patrikhane, Do\u011fu Roma \u0130mparatorlu\u011fu zaman\u0131nda bile böylesine geni\u015f imtiyazlara sahip olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n; özellikle Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun duraklama ve gerileme devirlerinde kendisine sa\u011flanan bu imtiyazlar\u0131 devlete kar\u015f\u0131 bir silah olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Kilise cemaatinin milli duygular\u0131n\u0131 sürekli körükleyerek, Yunan-Rum milliyetçili\u011finin temsil oda\u011f\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. “Megalo \u0130dea” fikri temel dünya görü\u015fü olarak a\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Fener Rum Patrikhanesi, tek ba\u015f\u0131na bir kurum olarak Lozan Antla\u015fmas\u0131’nda yer almam\u0131\u015ft\u0131r. Yani Lozan Antla\u015fmas\u0131’nda, patrikhaneyi ilgilendiren özel bir madde bulunmamaktad\u0131r. K\u0131saca, patrikhanenin tek hukuki ve sosyal dayana\u011f\u0131, Türkiye Cumhuriyeti’nin ve Türk milletinin müsamahas\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

Lozan Antla\u015fmas\u0131’n\u0131n 39. maddesi: “Bütün Türk halk\u0131n\u0131n din ayr\u0131m\u0131 yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n kanun nazar\u0131nda e\u015fit olaca\u011f\u0131”<\/strong>n\u0131 vurgulamaktad\u0131r. Bu madde genel hukuk kurallar\u0131 içinde hak-yükümlülük i\u015flemini geçerli k\u0131lmaktad\u0131r. Daha aç\u0131k ifade ile, Türk Devleti’ni olu\u015fturan tüm kurum ve ki\u015filer uluslararas\u0131 anla\u015fmalarla kendisini kabul ettirmi\u015f olan TC devletinin yasalar\u0131na uymak durumundad\u0131r. Patrikhane de -TC’nin bir kurumu olarak- bu devletin kurallar\u0131na uymak zorundad\u0131r. Kendisini ulusal yasalar\u0131m\u0131z\u0131n üstünde görmek gibi bir lüksü bulunmamaktad\u0131r. Nitekim bu de\u011ferlendirmelerle yap\u0131lan idari tasarruflarla, Patri\u011fin TC vatanda\u015f\u0131 olmas\u0131, Türkiye’de ikamet etmesi gibi ba\u011flay\u0131c\u0131 \u015fartlar, rahmetli Atatürk zaman\u0131nda belirlenmi\u015f ve kesinlik kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu uygulamay\u0131 zorlamak isteyen güçler taraf\u0131ndan 1925 y\u0131l\u0131nda seçilen yabanc\u0131 uyruklu patrik Konstantin Arabo\u011flu 29 Ocak 1925’te s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilerek yeni patrik seçimi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Öte yandan dikkati çeken bir di\u011fer husus ise 1930’a kadar ba\u015fpapaz olarak an\u0131lan patrikhane ba\u015fkan\u0131n\u0131n bu tarihten itibaren patrik olarak an\u0131lmaya ba\u015flamas\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u0130kinci Dünya Sava\u015f\u0131’n\u0131n çalkant\u0131l\u0131 zaman ve zemininde hareketlilik gösteren Patrikhanenin bu tutumundan, ABD rahats\u0131z olmu\u015ftur. 21 \u015eubat 1946’da patrik seçilen Maksimos<\/strong>‘un Sovyet yanl\u0131s\u0131 oldu\u011fu iddialar\u0131 üzerine, ABD’nin de etkisi ile yeni aday aranmaya ba\u015flanm\u0131\u015f ve sonunda Kuzey ve Güney Amerika Ba\u015fpiskoposu Athenagoras<\/strong> üzerinde anla\u015fmaya var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Patrik Maksimos, 1948’de istifa ettirilerek yerine Athenagoras atanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu olay patrikhane tarihinde bir ilk uygulamad\u0131r. TC vatanda\u015f\u0131 olmayan birinin                    -usulüne uydurularak Türk vatanda\u015f\u0131 yap\u0131lmas\u0131 yoluyla- atanmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Athenagoras ile beraber patrikhane, “uluslararas\u0131”<\/strong> bir görünüm alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Athenagoras, 1972’deki ölümüne kadar süren patrikli\u011fi döneminde Hristiyan dünyas\u0131 ile ili\u015fkileri s\u0131kla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Yerine seçilen Gökçeada ve Bozcaada Metropolidi Dimitrios<\/strong>‘un patrikli\u011fi döneminde, patrikhanenin Hristiyan dünyas\u0131 ile ili\u015fkileri daha da artm\u0131\u015ft\u0131r. Bu dönemde Papa II. Jean Paul \u0130stanbul’a gelmi\u015f, bu arada patrik; Moskova’y\u0131 ve ABD’yi ziyarete ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Dimitros’un ABD ziyareti, patrikhane aç\u0131s\u0131ndan bir dönüm noktas\u0131d\u0131r. Bu ziyarette patri\u011fe, -hiçbir hukuki dayana\u011f\u0131 olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n- “Cihan patri\u011fi” unvan\u0131 tak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu unvanla Fener Rum Patrikhanesi Kurumu, evrensel bir boyuta ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f; uzun y\u0131llard\u0131r ikili ili\u015fkilerde TC’ye kar\u015f\u0131 dayat\u0131lan -ancak kabul ettirilemeyen- ekümenizm tezinin uluslararas\u0131 platformda tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na yol açm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Ekümenizm ise Fener Rum Patrikhanesi’nin tüm dünya Ortodoks Hristiyanlar\u0131n\u0131n merkezi olmas\u0131, TC kanunlar\u0131n\u0131n üstüne ç\u0131karak uluslararas\u0131 hüviyetle sonuçta özerk bir hüviyete kavu\u015fmas\u0131d\u0131r. Dimitrios’un, 1991’de ölümü ile patrik seçilen TC uyruklu Kad\u0131köy Metropolidi Bartholomeos (Vartholomeos) sayesinde patrikhanenin h\u0131zla d\u0131\u015fa aç\u0131ld\u0131\u011f\u0131 çok hareketli bir dönem ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Öncekilerine göre, oldukça genç ya\u015fta patrik seçilen Bartholomeos, uluslararas\u0131 konjonktürün de yaratt\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarla popülaritesini gittikçe art\u0131rmaktad\u0131r.<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Diyalogcular\u0131n destekledi\u011fi “Patrikhane Ekümenli\u011fi” \u015farlatanl\u0131\u011f\u0131 <\/span><\/strong><\/p>\n

Yunancada “Oecumenicus”<\/em><\/strong> kelimesinden Türkçemize geçmi\u015f Ekümenik kavram\u0131, “evrensel, dünya genelinde” anlam\u0131na gelmektedir. Günümüzde ise Protestan ve Do\u011fu Ortodoks Kiliselerinin kurduklar\u0131 ve mez­hepler aras\u0131 farkl\u0131l\u0131klar\u0131 göz ard\u0131 ederek Hristiyan dininin yay\u0131lma­s\u0131n\u0131 amaçlayan ve merkezi \u0130s­viçre’nin Cenevre kentinde bulunan “Kiliseler aras\u0131 Birlik” adl\u0131 Ekümenik hareketini ifade eder. Fener Rum Patrikhanesi bu hareketin öncülerindendir. Ekümenik <\/strong>ise Hristiyan dini­nin yay\u0131lmas\u0131 için izlenen stra­teji anlam\u0131na gelmektedir. Bu hareketin içinde fiilen yer alan ve bu stratejiyi hayata geçir­mek için çal\u0131\u015fan ki\u015filere Ekümenist <\/strong>denir. \u0130zlenen ideoloji ise Ekümenikalizm<\/strong> olarak tan\u0131mlan\u0131r. Fener Pat­rikhanesi bu ideolojik dogman\u0131n Ortodoks temsilcisi olarak kar­\u015f\u0131m\u0131za ç\u0131kmaktad\u0131r. Hiç \u015füphe­siz patrikhane bu ideolojide etken bir taraf olmakla dini bir merkez olmaktan ç\u0131km\u0131\u015f ve siyasi strateji üreten bir merkez haline gelmi\u015ftir. Bu konumu ile \u0130stanbul Fener Rum Patrikha­nesi’nin ruhani lideri I. Bartholomeous’un, kendisini Ekümenik Patrik s\u0131fat\u0131 ile tan\u0131t­ma çabalar\u0131 ve bu s\u0131fat\u0131n Avru­pa Birli\u011fi Parlamentosu taraf\u0131n­dan da kabul görmesi ile bölü­cü terör örgütü PKK üyelerinin, her gün Avrupa’n\u0131n bir ba\u015fken­tinde AB üyeleri ile görü\u015fmeler yapmalar\u0131 aras\u0131nda öz olarak fark yoktur. Her ikisi de siyasi faaliyettir. Di\u011fer yandan, Avru­pa Birli\u011fi ile ili\u015fkileri oldukça uzun bir geçmi\u015fe dayanan Tür­kiye’nin izledi\u011fi yol haritas\u0131, di\u011ferleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu sürecin, AB’nin yaz\u0131l\u0131 olan kurallar\u0131n\u0131n ötesinde, onlar\u0131 tamamlayan ancak aç\u0131kça söy­lenmeyen, yaz\u0131l\u0131 olmayan ku­rallar\u0131n\u0131n öne ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir süreç oldu\u011fu görülür. Türkiye kendi­sine dikte edilen, yaz\u0131l\u0131 olan ve olmayan kurallar\u0131n hepsini ye­rine getirdi\u011finde, hiç ku\u015fkusuz Avrupa Birli\u011fi’ne üye olacakt\u0131r. Avrupa Birli\u011fi’nin geni\u015fleme esaslar\u0131n\u0131 bilen herkes için, bu bilinen bir olgudur.<\/span><\/p>\n

Hiçbir siyasal iktidar\u0131n, ül­kesinin gelece\u011fini riske atmak gibi bir dü\u015füncesi olamaz. Bu nedenle Türkiye’nin de amac\u0131na giden yolda ataca\u011f\u0131 ad\u0131mlar\u0131, çok dikkatli atmas\u0131 gerekir. Bu ad\u0131mlardan birisi de Heybeliada Ruhban Okulu’nun aç\u0131lmas\u0131 ve patrikhanenin ekümenlik iddias\u0131d\u0131r. AB, kapanan Ruhban Okulu’nun tekrar aç\u0131lmas\u0131n\u0131 Patrik Bartolomeous’un ise ayn\u0131 Bizans’ta oldu\u011fu gibi -ancak bu kez bir farkla \u0130stan­bul’da- Ortodokslar\u0131n dini lideri olarak tan\u0131nmas\u0131n\u0131 istemekte­dir. Ayr\u0131ca kilise açma yetkisi, yabanc\u0131lara toprak sat\u0131\u015f\u0131, sözde Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 iddialar\u0131n\u0131n kabul edilmesi gibi bir dizi istek de AB sürecinde gündeme ge­tirilmektedir. Bu çal\u0131\u015fmada; Fener Rum Patrikhanesi’nin tarihin birçok döneminde arka­s\u0131na uluslararas\u0131 sistemin önde gelen aktörlerini alarak, as\u0131rlar öncesinde saptanan hedefler do\u011frultusunda nas\u0131l ilerledi\u011fi anlat\u0131lmaya çal\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Tarihsel Çerçeve<\/span><\/strong><\/p>\n

Bilindi\u011fi gibi \u0130stanbul; Ro­ma, Kudüs, Antakya ve \u0130sken­deriye ile birlikte, Hristiyanl\u0131k taraf\u0131ndan kutsal olarak kabul edilen bir merkezdir. IV. Yüzy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na do\u011fru Hz. \u0130sa’n\u0131n özellikleri konusunda farkl\u0131 görü\u015flerin ortaya ç\u0131kmas\u0131, Hristiyan dünyas\u0131n\u0131n bölünmesi­ne neden olmu\u015ftur. \u0130skenderi­yeli bir din adam\u0131 olan Arius’un, “\u0130sa’n\u0131n Allah’\u0131n o\u011flu oldu\u011funu, fakat Allah’\u0131n tüm niteliklerini ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131” ileri sürerek ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fma, bir anda tüm Hristiyan dünyas\u0131 içinde yay\u0131l­maya ba\u015flam\u0131\u015f ve \u0130skenderiye Ba\u015fpiskoposu \u0130skender’in, Arius’u sapk\u0131n fikirler ta\u015f\u0131mak ve bunlar\u0131 yaymak istemekle suçlamas\u0131 ve aforoz etmesiyle t\u0131rman\u0131\u015fa geçmi\u015ftir. Geli\u015fmele­rin giderek kiliseyi bölecek boyutlara ula\u015fmas\u0131 üzerine Roma Kral\u0131 Konstantin, sorunu ara\u015ft\u0131rmak üzere bir ba\u015fpisko­posu görevlendirmi\u015ftir. Ba\u015fpis­kopos taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan raporu inceleyen \u0130mparator, MS 325’te \u0130znik’te bir Konsülün toplanmas\u0131na ve bu tart\u0131\u015fman\u0131n sonuçland\u0131r\u0131lmas\u0131na karar verir. Konsül, Arius taraf\u0131ndan ileri sürülen fikirleri kabul edilemez bularak, \u0130sa’n\u0131n Allah’\u0131n o\u011flu ve babas\u0131 ile ayn\u0131 cevherden oldu­\u011funa karar verir. Böylece Hristiyan dünyas\u0131nda etkileri ve neden oldu\u011fu sonuçlar\u0131 günü­müze kadar devam eden bir mücadele ba\u015flar.<\/span><\/p>\n

MS 381’de \u0130mparator Teodos önderli\u011finde \u0130stan­bul’da yeni bir konsül daha toplan\u0131r ve burada çok önemli iki karar al\u0131n\u0131r. Bu kararlardan ilkine göre, Mukaddes ruh, baba ve o\u011flun birbirine e\u015fit ve ayn\u0131 cevherden olduklar\u0131n\u0131 ka­bul eden dini hükümler sa\u011flam temeller üzerine oturtulurken, ikincisiyle de \u0130stanbul Patrikli\u011fi Roma’dan sonra gelen Patriklik mertebesine yükseltilmi\u015ftir. “\u0130stanbul Piskoposu, Roma Piskoposu’ndan sonra bi­rinci olsun; çünkü \u0130stanbul Yeni Roma’d\u0131r.” <\/strong>Bütünüyle siyasi olan bu karardan sonra \u0130stanbul Patrikli\u011fi h\u0131zla Ro­ma’dan uzakla\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f­t\u0131r. Roma \u0130mparatorlu\u011fu’nun Bat\u0131 ve Do\u011fu Roma olarak ikiye ayr\u0131lmas\u0131ndan sonra, iki Roma’y\u0131 bir arada tutan en önemli ba\u011f olan kilise de art\u0131k ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak \u0130sa’n\u0131n özel­likleriyle ilgili tart\u0131\u015fmalar hala devam etmektedir. Kilise son bir gayretle kendi içindeki par­çalanmaya engel olmak ama­c\u0131yla, MS 431’de Efes’te yeni bir konsül toplanmas\u0131na karar verir. Burada; \u0130sa’n\u0131n biri ruha­ni, biri be\u015feri olmak üzere iki özelli\u011fi bulundu\u011fu, bu nedenle de \u0130sa’n\u0131n hem tanr\u0131 hem de insan oldu\u011fu karar\u0131na var\u0131l\u0131r. Ancak al\u0131nan karar çeli\u015fkileri sona erdirmek yerine, çeli\u015fkile­rin daha da keskinle\u015fmesine neden olur. Efes Konsülünde de sorunlar\u0131 çözmekte ba\u015far\u0131s\u0131z kalan Kilise, MS 451’de Kalhedon’da (Kad\u0131köy) tüm taraflar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131na aç\u0131k bir konsül daha toplar. Burada Papa’y\u0131 kardinaller temsil et­mektedir. Ancak sonuç de\u011fi\u015f­memi\u015f, Papa’n\u0131n, \u0130sa’n\u0131n hem tanr\u0131 hem de insan oldu\u011fu \u015feklindeki görü\u015fü bir kez daha kabul görmü\u015ftür. Bu sonuç, \u0130sa’n\u0131n tanr\u0131 oldu\u011funa inanan ve bu konu hakk\u0131nda tart\u0131\u015fma­ya bile girmeyen Ortodoks Hristiyanlar (tutucu) taraf\u0131ndan kabul edilmez ve \u0130stanbul Pat­rikli\u011fi, Roma’dan bütünüyle kopar. Konsül’ün 28. maddesi ile de, \u0130stanbul Roma seviyesi­ne yükseltilir.[1] Böylece Bizans, kendisini Roma’ya ba\u011flayan bütün ba\u011flardan kurtulmu\u015f ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir aktör olarak sistem içinde yerini al\u0131r. Ancak anla\u015f\u0131­lan o ki, gerçekte kimse Hristiyan dininin uhrevi yönü ile ilgilenmemekte, sadece kendi siyasi hedefleri do\u011frultusunda, Hz. \u0130sa’y\u0131 ve ö\u011fretisini kullan­mak istemektedir. X. yüzy\u0131l\u0131n sonunda Do\u011fu ve Bat\u0131 Hristiyanl\u0131k merkezleri, aç\u0131kça olma­sa bile fiilen birbirinden ayr\u0131l­m\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stanbul, Ortodoks dün­yas\u0131n\u0131n, Roma ise Katolik dün­yas\u0131n\u0131n merkezidir. Pax-Romana’n\u0131n giderek gücünü yitirerek, yerini Pax-Bizantiona’ya b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bir dönemde toprak arzusu ile yan\u0131p tutu\u015fan Ruslar\u0131n, güçlünün yan\u0131nda yer almas\u0131 çok da \u015fa­\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Bütünüyle Bi­zans’a ait motiflerle dolu Orto­doks Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n kabulü ile Rusya statik Bizans medeniyeti çevresine girer. \u0130\u015fte bu nokta Rusya’n\u0131n, Roma Katolik ya da bir ba\u015fka ifadeyle Bat\u0131 Avru­pa’dan ilk ve kesin ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Bu geli\u015fme Rus tarihinin bütün evrelerine damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015f ve Rusya’n\u0131n tarih boyunca kendisini sürekli Avrupa ile onun olu\u015fturdu\u011fu medeniyet ve kültür çevresinden farkl\u0131 hissetmesine neden olmu\u015ftur. Bu farkl\u0131l\u0131k Rusya’n\u0131n da Avrupa taraf\u0131ndan daima “öteki” olarak tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131 beraberinde getirmi\u015ftir. Vladimir’in 988’de Ortodoks Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmesiyle birlikte Rus kilisesi, Ruhani s\u0131n\u0131f\u0131 \u0130stanbul’dan gelen Rumlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu ve \u0130stan­bul patrikli\u011fine ba\u011fl\u0131 bir metropolitlik olur. Patrikhane ile Kiyef Rusya’s\u0131 aras\u0131nda ilk yak\u0131nla\u015fma böyle kurulur.<\/span><\/p>\n

Ortodoks Hristiyanlar\u0131 ta­raf\u0131ndan 1100 sene boyunca gerçek Hristiyan iman\u0131n\u0131n tek temsilcisi olarak kabul edilen \u0130stanbul’un Türkler taraf\u0131ndan ele geçirilmesi, özellikle Ruslar\u0131 çok rahats\u0131z eder. Onlara göre; Floranca Konsülünü kabul ederek, Roma ile birle\u015fmeye raz\u0131 olan ve Latinlerin önünde diz çöken Bizans Kilisesi, Allah taraf\u0131ndan cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumda Moskova, gerçek iman\u0131n tek muhaf\u0131z\u0131 olarak kal\u0131yordu. Bu gerçe\u011fi rahip Philotheus \u015föyle dile getirmi\u015f­tir:[2]<\/span><\/p>\n

Yeni bir Roma, III. Ro­ma kuzeyden yükseliyor ve kâinat\u0131 ayd\u0131nlat\u0131yor. Bu III. Roma sonsuza dek sürecek ve IV. Roma asla olmaya­cak. Bu nedenle Moskova kutsal bir yer haline gele­rek, Roma’n\u0131n mirasç\u0131s\u0131 olma hakk\u0131n\u0131 devralm\u0131\u015ft\u0131r. Onun amac\u0131 dünya impa­ratorlu\u011fu haline gelmektir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Konuyu biraz daha açal\u0131m; Osmanl\u0131lar\u0131n Anadolu’da önemli bir kuvvet merkezi konumuna geldi\u011fi dönemler, Bizans \u0130mparatorlu\u011fu’nun çökü\u015f dönem­lerine rastlar. Patrikhane’nin, Roma Katolik Kilisesi’nden farkl\u0131 olarak, Bizans \u0130mparatorlu\u011fu ile özde\u015fle\u015fmi\u015f olmas\u0131, devlete kar\u015f\u0131 olan her tepkinin ayn\u0131 zamanda Patrikhane’ye dönme­sine neden olmaktad\u0131r. Uhrevi manada Patrikhane’nin en ciddi d\u0131\u015f dü\u015fman\u0131 ise hiç \u015füphesiz Roma Kilisesiydi. Bizans’\u0131n tanr\u0131 ad\u0131na yeryüzünü yönetmek için kuruldu\u011funa inanan Rum Papazlara göre Bizans, dünyadaki tek gerçek Hristiyan devleti idi. Bizans \u0130mparatorlar\u0131 da bu görü\u015fe siyasi amaçlarla s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya sar\u0131lm\u0131\u015flard\u0131, zira kendi­lerine yönelik her ba\u015fkald\u0131r\u0131, tanr\u0131ya ba\u015fkald\u0131r\u0131 anlam\u0131na geliyordu, bu durumda Bi­zans’\u0131n zavall\u0131 halk\u0131na, siyasi otoriteye ve onun emrinde olan kilise otoritesine ko\u015fulsuz itaat etmekten ba\u015fka seçenek kal­m\u0131yordu. Bizans, kendisi d\u0131\u015f\u0131n­da hiçbir siyasal gücü me\u015fru saym\u0131yordu. Rum halk\u0131 için de, Frenk dedikleri Katolik Avrupal\u0131lar din sapk\u0131nlar\u0131yd\u0131. Bu dö­nemde Bizans için di\u011fer bir tehlike de Anadolu’da ba\u015flayan sonra Balkanlara s\u0131çrayan Heresi dü\u015fünce sistemiydi. Heresilik, Hermescilik ad\u0131 ile an\u0131lan MS 2. ve 3. yüzy\u0131llarda M\u0131s\u0131r’da ortaya ç\u0131kan gizemci mistik bir inan\u0131\u015f\u0131n devam\u0131yd\u0131. Kökü çok daha eskilere dayan­makla birlikte Stoac\u0131l\u0131k ve Platoculu\u011fun damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bu ak\u0131m, üyelerini inisiyasyon yo­luyla seçiyor ve bireysel ermi\u015f­li\u011fe ula\u015fmay\u0131 amaçl\u0131yordu. Bütün Anadolu’yu etkisi alt\u0131na alan Hermetik hareket, Bizans s\u0131n\u0131rlar\u0131 içinde merkez-çevre çat\u0131\u015fmas\u0131 halini alm\u0131\u015ft\u0131, öyle ki Anadolu Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 için Bi­zans Kilisesi bir anlam ifade etmiyordu. Osmanl\u0131’n\u0131n bir güç olarak Anadolu’da ortaya ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 dönemlerde, Ortodoks Hristi­yanl\u0131\u011f\u0131 \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda pek güçlü de\u011fildi. Balkanlar’da da du­rum hemen hemen ayn\u0131yd\u0131. Bu topraklarda ya\u015fayanlar, Roma Kilisesi ile Bizans Kilisesi ara­s\u0131nda kalm\u0131\u015flar ve her iki tarafa da güven ve ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131 zay\u0131f­lam\u0131\u015ft\u0131. Öyle ki, Müslümanlarla bir arada ya\u015famay\u0131 ve Müslüman olmay\u0131 tercih eder hale gelmi\u015f­lerdi.[3]<\/span><\/p>\n

\u0130stanbul’un Türkler taraf\u0131n­dan ele geçirilmesi i\u015fte böyle bir ortamda gerçekle\u015fti ve san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine Bizans Kilisesi’nin sonunu getirmedi. Tam tersi, Osmanl\u0131lar\u0131n temsil etti\u011fi ve devletçe çok dinlili\u011fi kabul eden Türk gelene\u011fi Ortodoks dinini ve kilisesini tarihe kar\u0131\u015f­maktan kurtard\u0131. Üstelik Fatih Sultan Mehmet, \u0130stanbul Kilisesi’ni bütün Ortodoks Kiliseleri­nin üstüne ç\u0131kararak, ona dev­letten ayr\u0131 bir otonomi verdi. O zamana kadar \u0130stanbul Kilisesi’nin böyle bir üstünlü\u011fü yok­tu. Bizans yönetim biçiminde hayat\u0131n her alan\u0131nda devlet kudretinin temsilcisi imparator­du. Oysa Vatikan ya da Roma Kilisesi, Katolik dünyas\u0131n\u0131n tar­t\u0131\u015f\u0131lmaz en üstün ruhani mer­keziydi. \u0130stanbul Patrikli\u011fi, Or­todoks dünyas\u0131 içinde yer alan çok say\u0131da patrikliklerden biri olarak kalm\u0131\u015ft\u0131. Oysa \u015fimdi \u0130stanbul Patri\u011fi, bizzat Fatih Sultan taraf\u0131ndan Ekümenik, yani evrensel patriklik mertebesine yükseltilmi\u015fti. Ancak Osmanl\u0131 yönetiminin en büyük tarihi yan\u0131lg\u0131s\u0131, Osmanl\u0131 hükmü alt\u0131ndaki Ortodoks Hristiyanlar\u0131, ulusal kimliklerine bak\u0131lmak­s\u0131z\u0131n, Rum Milleti <\/strong>ad\u0131 alt\u0131nda tek bir kategori say\u0131p hepsini ekümenik patrikli\u011fin ruhani idaresi alt\u0131na sokmalar\u0131 ve Or­todoks cemaatlerinin pisko­poslar\u0131na Milletba\u015f\u0131 (Etnarkl\u0131k) vasf\u0131n\u0131 vermesiydi. Zira za­manla bunlar birer teokrasi idaresi haline gelmeye ba\u015flad\u0131 ve Yunan milliyetçili\u011fi bu te­okrasilerden do\u011fdu ve beslen­di.[4] 1924 y\u0131l\u0131nda Adamantios Polyzodies ad\u0131ndaki bir Rum yazar\u0131n Amerika’da ç\u0131km\u0131\u015f olan bir kitab\u0131n içindeki Türkiye hak­k\u0131ndaki yorumlar\u0131 oldukça önemlidir:<\/span><\/p>\n

“\u0130stanbul’un zap­t\u0131ndan sonra, Rumlar hayli din özgürlü\u011füne kavu\u015ftu­lar. Bu özgürlü\u011fü, hem e\u011fitsel, hem milliyetçi amaçlar için kullanma aç\u0131kgözlülü\u011fünü gösterdiler. Her Rum Kilisesi gizli bir okul, her papaz gizli bir ö\u011fretmen oldu… Herkesin bildi\u011fi olay \u015fudur ki, Rum kilisesi olmasayd\u0131 bir Yunan \u0130htilali ve Yunan \u0130stiklali olmazd\u0131. Bu olay bize Rum milletinin neden kiliselerine bu kadar ba\u011fl\u0131 oldu\u011funun nedenini gösterir. Bu kilise salt bir dini kurum olmak­tan fazla bir \u015feydir; çünkü o, her zaman Yunan \u0131rk\u0131n\u0131n gelenekleriyle, hayalleriyle ve özleyi\u015fleriyle görül­mü\u015ftür.”<\/span><\/strong><\/p>\n

Buraya kadar anlat\u0131lanlar­dan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, bugün Fener Rum Patrikhanesi’nin ruhani lideri I. Bartholomeos makam\u0131n\u0131 Osmanl\u0131 rejimine borçludur. E\u011fer Osmanl\u0131’n\u0131n koruyucu kalkan\u0131 olmasayd\u0131, Ortodoksluk; Katoliklik, daha sonraki Protestanl\u0131k ve çe\u015fitli Heretik hareketler kar\u015f\u0131s\u0131nda direnemeyecek ve belki de s\u0131ra­dan bir Heretik hareket olarak kalacakt\u0131.<\/span><\/p>\n

Megola \u0130dea’n\u0131n Do\u011fu\u015fu’nda Kilisenin Rolü<\/span><\/strong><\/p>\n

Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun zaman içinde eski güç ve ko­numunu kaybetmesine kar\u015f\u0131l\u0131k, Rum kilisesi ve halk\u0131 kendi ru­hani ve maddi ç\u0131karlar\u0131 do\u011frul­tusunda hareket ederek güç­lendiler. Bunun sonucunda, On sekizinci yüzy\u0131lda Yunan deniz­cili\u011fi canland\u0131 ve zengin bir merkantil s\u0131n\u0131f ortaya ç\u0131kt\u0131. \u015eehirli Rum i\u015f adamlar\u0131 Odesa’dan Marsilya’ya, \u0130z­mir’den Londra’ya kadar uza­nan görünmez bir deniz ticareti imparatorlu\u011fu kurdular. Patrik­hane ile bu yeni zengin s\u0131n\u0131f\u0131n el ele vermesi ile Yunan milliyetçi­li\u011fi do\u011fdu. On sekizinci yüzy\u0131lda Uluslararas\u0131 sistemde Rusya bir güç olarak etkisini hissettirmeye ba\u015flad\u0131. Bilindi\u011fi gibi Ruslar da Ortodoks Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 be­nimsemi\u015flerdi ve bu nedenle kendilerini Yunanl\u0131lara yak\u0131n hissediyorlard\u0131.[5] 1656 senesinin Paskalya gününde Çar Aleksi Mikayloviç, görü\u015ftü\u011fü Yunanl\u0131 tüccarlara; “bir gün kendile­rinin tutsakl\u0131klar\u0131na son vereceklerini” <\/strong>söylemi\u015fti.[6] Di\u011fer yandan Avrupal\u0131 baz\u0131 devletlerin de Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’na kar\u015f\u0131 cephe almalar\u0131yla, \u0130mparatorluk s\u0131n\u0131rlar\u0131 içinde ya\u015fayan Rumlara, Hristiyan dünyas\u0131ndan politik ve ekonomik destek gelmeye ba\u015flad\u0131. Patrikhane diplomasi­sinin Büyük Amaç (Megola \u0130dea)’ya do\u011fru yeni bir safhas\u0131, on sekizinci yüzy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131­s\u0131nda ba\u015flad\u0131. Bu noktada bir parantez açarak, Türk-Rus, Türk-Yunan, Rus-Yunan ili\u015fki­lerinde çok önemli bir temel ta\u015f\u0131 olan Küçük Kaynarca Anla\u015fmas\u0131’n\u0131 konu edelim. 1771’de K\u0131r\u0131m’\u0131n Ruslar taraf\u0131n­dan i\u015fgal edilmesi üzerine ç\u0131kan sava\u015f, Osmanl\u0131’n\u0131n tüm cephelerde yenilmesiyle sonuçland\u0131. Bu nedenle 10\/21 Temmuz 1774’te Tuna Nehri’nin güney k\u0131y\u0131s\u0131nda bulunan Küçük Kay­narca Köyünde, ad\u0131n\u0131 imzalan­d\u0131\u011f\u0131 köyden alan anla\u015fma im­zaland\u0131. Anla\u015fman\u0131n en önemli maddeleri 7. ve 14. maddele­riydi. Konunun önemi aç\u0131s\u0131ndan ilgili maddelere göz at\u0131lmas\u0131nda yarar vard\u0131r.[7]<\/span><\/p>\n

Madde 7: Devlet-i aliyyemiz taahüd eder ki, Hristiyan diyaneti­nin hakk\u0131na ve kini\u015flerine (kilise) kavviyen siyanet ede. Ve Rusya devletinin elçile­rine ruhsat vere ki her ihtiyaçta gerek 14. maddede zikrolunup, Mahruse-î Konstantiniye’de beyan olunan kilise-i mezkure ve ge­rek hademesinin siyanetine ibraz-\u0131 tefhimat-\u0131 mütenevvie eyleye ve elçi-i mumaileyhin bir güna uruzu Devleti allîyemin dost-u safi ve hem civar\u0131 olan devlete müteallik adam-\u0131 mu­temedi taraf\u0131ndan arz ve tebli\u011f olunmakla Devlet-i aliyemin tara­f\u0131ndan kabul eylemlerini devlet-i alliyemiz taahhüd eder.<\/span><\/strong><\/p>\n

Madde 14: Düvel-i saireye k\u0131yasen kilise-i mahsusenden maada Galat taraf\u0131nda Beyo\u011flu nam mahallenin yolun­da tarik-i amde Rusya Devleti bir kilise bina ettirmek caiz ola. \u0130\u015f bu kilise kilise-i avam olup dosdo\u011fru kilisesi tabir ve teslimiye ve ilelebet Rusya devletinin elçisi­nin s\u0131yaneti olup her türlü taarruz ve müda­haleden emin ve beri hiraset ola.<\/span><\/strong><\/p>\n

Bu maddelerin Rusya’ya, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu s\u0131n\u0131rla­r\u0131nda ya\u015fayan Ortodoks-Hristiyan tebaa üzerinde hi­maye hakk\u0131 <\/strong>tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve dolay\u0131­s\u0131yla Türkiye’nin iç i\u015flerine ka­r\u0131\u015fma hakk\u0131 verdi\u011fi \u015feklinde yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa ilgili maddelerden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, Ruslara böyle bir hak ve­rilmi\u015f de\u011fildir. Verilen sadece Galata’da Ruslar\u0131n himayesinde yeni bir kilisenin in\u015fas\u0131 iznidir. Ancak, Devlet-i Aliye ile Hristiyan devletler aras\u0131nda yap\u0131lan anla\u015fmalarda o güne kadar, Küçük Kaynarca Anla\u015fmas\u0131n\u0131n 7 ve 14. maddelerine benzer hükümler olmad\u0131\u011f\u0131ndan, söz konusu maddeler uluslara­ras\u0131 alanda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nda ya\u015fayan Ortodoks Hristiyan tebaan\u0131n himayesinin Rusya’ya verildi\u011fi \u015feklinde al­g\u0131lanm\u0131\u015f ve bu tarihten sonra Rusya da söz konusu anla\u015fma­n\u0131n mu\u011flâk ifadesini sürekli olarak kendi ç\u0131karlar\u0131 do\u011frultu­sunda kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Çariçe II. Katherina’n\u0131n, Türkiye ile bar\u0131­\u015f\u0131n akdi nedeniyle 19\/31 Mart 1775’te yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bildiride bu maddelerin üzerinde özellikle durulmu\u015f ve Rusya’n\u0131n bundan böyle Türkiye’deki Ortodoksla­r\u0131n hamisi olaca\u011f\u0131n\u0131 \u015fu sözlerle belirtmi\u015fti. “Bundan böyle Ortodoksluk, do\u011fdu\u011fu yer­lerde bizim emperyal korumam\u0131z<\/strong> alt\u0131ndad\u0131r.[8] <\/strong>1789’da Çariçe II. Katherina ile Avusturya-Macaristan \u0130mpa­ratoru II. Joseph, K\u0131r\u0131m’da bir araya gelerek “Grek Projesi” ad\u0131 ile tan\u0131nan ünlü anla\u015fmay\u0131 imzalam\u0131\u015flard\u0131r. Projeye göre, Osmanl\u0131 Türkleri, Avrupa’dan ç\u0131kar\u0131lacak, \u0130stanbul yeniden Ortodokslu\u011fun dini merkezi olarak, Yunanl\u0131lara geri verilecek, ancak \u0130mparator, Katherina’n\u0131n torunu Konstantin olacakt\u0131. \u0130kinci Katherina’dan sonra tahta geçen o\u011flu I. Pavel zaman\u0131nda da Rumlar ve Ruslar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler devam etti. Özellikle Ege adalar\u0131n\u0131n Rus egemenli\u011fine geçmesi için Ruslar çok çabalad\u0131ysalar da bu gerçekle\u015fmedi, ancak stratejik önemi çok fazla olan Malta Adas\u0131, Malta \u015eövalyeleri’nin de istemeleriyle Ruslar\u0131n himayesi alt\u0131na girdi.<\/span><\/p>\n

II. Katherina’n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda Napolyon Bonapart da Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun parçalan­mas\u0131ndan ç\u0131kar sa\u011flamak ama­c\u0131yla kendi projesini hayata sokmak amac\u0131ndayd\u0131. \u0130ki proje birbiriyle uyu\u015famaz z\u0131t ç\u0131karlara ve amaçlara dayan\u0131yordu. Biri­nin amac\u0131 Rusya’n\u0131n peyki ola­cak bir Bizans \u0130mparatorlu\u011fu kurmak, di\u011ferinin amac\u0131 Fran­sa’n\u0131n peyki olacak bir Helen \u0130mparatorlu\u011fu kurmakt\u0131.<\/span><\/p>\n

Napolyon’un projesine göre, bu imparatorluk kurulunca Müslü­manlar da halifelerini Ba\u011fdat’a ta\u015f\u0131yacaklard\u0131. Ancak \u0130ngilte­re’ye göre her iki proje de fazla bir anlam ta\u015f\u0131m\u0131yordu. \u0130ngilte­re, ba\u015f\u0131nda Avrupal\u0131 bir kral olan ba\u011f\u0131ms\u0131z Yunan Devleti’nin kendi etki alan\u0131na çok daha kolay girece\u011fini dü\u015fünüyordu. Nitekim öyle de oldu.<\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131 Sultan\u0131 II. Mah­mut, Rusya ile Patrikhane ara­s\u0131ndaki ili\u015fkilerden \u015füpheleni­yor, ancak Atalar\u0131n\u0131n Patrikhane’ye ve Patriklik makam\u0131na verdi\u011fi sözlerden dolay\u0131 kesin delil olmaks\u0131z\u0131n harekete geçmek istemiyordu. Bu arada Çar’\u0131n Yaveri General Alexandr \u0130psilandis beraberindeki bir avuç Rum ile Rus s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 geçerek Bükre\u015f ve Ya\u015f’a bask\u0131nlar düzenledi. General \u0130psiladis’in bu giri\u015fimi II. Mahmut’u çok k\u0131zd\u0131rd\u0131 ve olaylar\u0131n arkas\u0131nda Patrikhane’nin oldu\u011fu dü\u015fünce­sini daha da peki\u015ftirdi. Patrik­hane’nin ihanetini belgeleyen belgeler bir süre sonra K\u0131r\u0131ml\u0131 Yunus Bey taraf\u0131ndan Osmanl\u0131 Sadrazam\u0131’na verildi. Buna göre Mora isyan\u0131n\u0131n arkas\u0131nda Rusya ve Patrik Grigoryus vard\u0131. Ha­rekete geçen II. Mahmut Patrikhane’ye bask\u0131n düzenleye­rek, Rusya ile Patrikhane ara­s\u0131ndaki i\u015fbirli\u011finin tüm yaz\u0131l\u0131 belgelerini ele geçirdi. Ele ge­çenler aras\u0131nda \u015funlar bulunu­yordu.[9]<\/span><\/p>\n

1) Moral\u0131 asilere yaz\u0131l\u0131 mektuplar,<\/span><\/p>\n

2) \u0130stanbul’daki isyan ha­z\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hangi durum­da oldu\u011funu gösteren raporlar,<\/span><\/p>\n

3) D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’nda çal\u0131\u015fan Fenerli Rumla­r\u0131n devletin gizli bilgilerine ait verdikleri raporlar,<\/span><\/p>\n

4) \u0130ngiliz ve Frans\u0131z elçiliklerinin patrikhaneye verdikleri gizli bilgiler,<\/span><\/p>\n

5) Rusya’n\u0131n isyana destek verdi\u011fini belirten bilgiler,<\/span><\/p>\n

6) Odesa’daki Etnik-i Eterya Cemiyetinden gönderilen silahlara ait dökümler,<\/span><\/p>\n

7) Dünya Ortodokslar\u0131na yaz\u0131lm\u0131\u015f mektuplar,<\/span><\/p>\n

8) Yard\u0131m ve makbuz paralar\u0131.<\/span><\/p>\n

Bulunan deliller kar\u015f\u0131s\u0131nda patrik suçunu kabul etti ve suçu sabit görülerek, Vatana \u0130hanet suçuyla Patrikhane’nin orta kap\u0131s\u0131nda idam edilerek, cesedi Haliç’in çamurlu sular\u0131na at\u0131ld\u0131.[10] Ancak tesadüf eseri ceset, Rusya’ya giden bir gemi taraf\u0131ndan bulundu. Patrik’i üzerindeki giysilerden tan\u0131yan bir mültecinin ikaz\u0131 ile ceset gemiye al\u0131nd\u0131. Rusya’ya var\u0131ld\u0131­\u011f\u0131nda da Patrik Gregorius’a din u\u011fruna can\u0131n\u0131 verenlere yap\u0131lan cenaze töreni düzenlendi.[11] Rumlar\u0131n bunu tanr\u0131n\u0131n bir i\u015fareti olarak kabul etmeleri üzerine Ruslar, Patrik Gregorius’un kemiklerini ana­vatan\u0131 olarak kabul ettikleri Yunanistan’a gönderdi.<\/span><\/p>\n

1864’te \u0130stanbul’a Rus Bü­yükelçisi olarak gönderilen Kont Ignatyef zaman\u0131nda, Rus elçili­\u011fi Ortodoksluk ve Panislavizmin propaganda ve ca­susluk merkezi haline geldi. Ignatyef Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun da\u011f\u0131lma sürecine girdi­\u011fini ve k\u0131sa bir süre içinde bu sürecin sonuçlanaca\u011f\u0131n\u0131, bu nedenle Rusya’n\u0131n onun mira­s\u0131na sahip ç\u0131kmak için haz\u0131r olmas\u0131 gerekti\u011fini dü\u015fünüyor­du. Ignatyef’in Patrik Yermanos ile patrikhanede yapt\u0131\u011f\u0131 ve an\u0131lar\u0131n\u0131 en ince de­tay\u0131na kadar nakletti\u011fi görü\u015f­me, günümüz Türkiye’sinin gündemini sürekli me\u015fgul eden baz\u0131 sorunlar\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan nedenlerin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Bu nedenle Ignatyef’in an\u0131lar\u0131nda yer alan bu görü\u015fmeyi aynen nakletmenin do\u011fru olaca\u011f\u0131 dü\u015fünülmektedir.[12]<\/span><\/p>\n

“Mahmut Nedim Pa\u015fa sad­razaml\u0131ktan istifa etti\u011fi gün patrikhaneye gitmi\u015ftim. Patrik Yermanos, sohbetimiz s\u0131ras\u0131nda patrikhanedeki in\u015faat esnas\u0131n­da ç\u0131kan bir sand\u0131k içinden Sultan Mahmut zaman\u0131nda Yunan istikbaline yard\u0131m su­çuyla as\u0131lan selefi Grigoryus’un o zamanki Çar’\u0131m\u0131z Aleksandr’a gönderdi\u011fi bir mektubun müs­veddesini bana okudu. Ele geç­ti\u011fi zaman, Yermanos’un fela­ketine neden olabilecek bu mektup, ölen patri\u011fin Türkleri dünya siyasi ve askeri hayat\u0131n­dan korkulacak bir varl\u0131k ol­maktan ç\u0131karacak, hatta ba­\u011f\u0131ms\u0131z bir millet olmaktan mahrum edecek çok dikkate de\u011fer tavsiyelerde bulunuyor­du. Görevim süresince edindi­\u011fim tecrübeler ve tan\u0131k oldu­\u011fum olaylar\u0131n do\u011frulu\u011funu tasdik etti\u011fimi, maalesef i\u015f i\u015ften geçtikten sonra anlad\u0131\u011f\u0131m tavsiyeler \u015funlard\u0131:<\/span><\/p>\n

Türkleri maddeten ezmek ve y\u0131k­mak mümkün de\u011fildir. Çünkü Türkler çok sab\u0131rl\u0131 ve mukavemetli insanlar­d\u0131r. Gayet ma\u011frurdurlar ve izzet-i nefis sahibidir. Bu hasletleri de dinlerine ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131ndan, kadere r\u0131za göstermelerinden ananele­rinin kuvvetinden, padi­\u015fahlar\u0131na, kumandanlar\u0131na, büyüklerine olan itaatlerin­den gelmektedir. Türkler zekidirler ve kendilerini müspet yolda sevk ve idare edecek reislere sahip ol­duklar\u0131 müddetçe de çal\u0131\u015f­kand\u0131rlar. Gayet kanaatkârd\u0131rlar. Onlar\u0131n bütün meziyetleri, hatta kahra­manl\u0131k ve \u015fecaat duygular\u0131 da ananelerine olan ba\u011fl\u0131­l\u0131klar\u0131ndan, ahlaklar\u0131n\u0131n salâbetinden gelmektedir. Bu nedenle;<\/span><\/strong><\/p>\n

Türklerde evvela itaat duygusunu k\u0131rmak ve ma­nevi ba\u011flar\u0131n\u0131 yok etmek, dini metanetlerini zaafa u\u011fratmak icap eder. Bunun da en k\u0131sa yolu, milli ve manevi ananelerine uyma­yan harici fikirler ve davra­n\u0131\u015flara onlar\u0131 al\u0131\u015ft\u0131rmakt\u0131r. Maneviyatlar\u0131 sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gün, Türkleri zafere götü­ren as\u0131l kudretleri sars\u0131la­cak ve maddi vas\u0131talar\u0131n üstünlü\u011fü ile y\u0131kmak müm­kün olabilecektir. Bu se­beple Osmanl\u0131 Devleti’ni tasfiye için mücerret olarak harp meydan\u0131ndaki zaferler kâfi de\u011fildir ve hatta sade­ce bu yolda yürümek, Türklerin haysiyet ve vaka­r\u0131n\u0131 tahrik edece\u011finden hakikatlere nüfuz edebil­melerine sebep olabilir. Yap\u0131lacak olan Türklere hissettirilmeden bünyele­rindeki bu tahribi tamam­lamakt\u0131r.”<\/span><\/strong><\/p>\n

Avrupa’da “Philhellenism” olarak tan\u0131mlanan “eski” Yu­nanl\u0131lara beslenen a\u015f\u0131r\u0131 sevginin tesiriyle Bat\u0131’n\u0131n önde gelen devletleri, Yunan \u0130syan\u0131’na sempati ile bak\u0131yorlard\u0131. \u0130ngil­tere’nin Osmanl\u0131 askerlerine kar\u015f\u0131 da\u011flarda çete sava\u015f\u0131 ya­pan Yunanl\u0131 asilere, kahra­man “ÖZGÜRLÜK SAVA\u015eÇI­LARI” <\/strong>ad\u0131n\u0131 vermesi, bu ta­n\u0131mlaman\u0131n Fransa ve Rusya taraf\u0131ndan da hemen kabul edilmesiyle bu üç devlet ile Bab\u0131âli’nin aras\u0131 aç\u0131lm\u0131\u015f, her üç devletin elçileri \u0130stanbul’dan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu geli\u015fmeler üzerine \u0130ngiltere, Fransa ve Rusya’ya ait sava\u015f gemileri Yunanl\u0131 çete­cilere moral deste\u011fi vermek üzere Mora aç\u0131klar\u0131na gönderil­di. Ortada ilan edilmi\u015f bir sava\u015f olmamas\u0131na ra\u011fmen, üçlü ar­mada Navarin’de demirlemi\u015f Osmanl\u0131 donanmas\u0131na bask\u0131n yaparak, tüm donanmay\u0131 yok etti. Bu geli\u015fme Yunanl\u0131lar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazanmalar\u0131 aç\u0131s\u0131ndan önemli bir dönüm noktas\u0131 oldu. Nitekim daha sonra Rusya Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’na sava\u015f ilan etti. Türk donanmas\u0131n\u0131n Navarin’de ya­k\u0131lmas\u0131yla Karadeniz’de büyük bir hareket serbestli\u011fine kavu­\u015fan Rusya, k\u0131sa süre içinde \u0130stanbul’u ele geçirece\u011fini dü­\u015fünüyordu. Özellikle Kafkas cephesinde üst üste elde edilen ba\u015far\u0131lar Ruslar\u0131n moralini yük­seltirken, Osmanl\u0131 devlet adamlar\u0131n\u0131 çöküntüye götürü­yordu. Oysa sonradan da anla­\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi Ruslar\u0131n Trakya’da bulunan birliklerinin durumu iyi de\u011fildi, ancak Ruslar\u0131n gücünü Kafkas cephesindeki sonuçlara göre de\u011ferlendiren Osmanl\u0131 devlet adamlar\u0131 bar\u0131\u015f istediler. 1829’da Edirne’de yap\u0131lan bar\u0131\u015f ile Yunanl\u0131lar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazand\u0131lar. Bu ya\u015fananlar\u0131n en ilginç taraf\u0131, Çar Nikola’n\u0131n Os­manl\u0131 Sultan\u0131 II. Mahmut’a \u0130slam dinini b\u0131rak\u0131p, Ortodoks Hristiyan dinini kabul etmesini önermesiydi. E\u011fer teklif Rus Çar\u0131 Nikola’dan gelmemi\u015f ol­sayd\u0131, gülünüp geçilebilirdi, zira 200 milyon Müslüman’\u0131n halife­si ve \u0130slami esaslar üzerine kurulmasa bile, \u0130slam’\u0131n bay­raktarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f bir devletin padi\u015fah\u0131na böyle bir teklifin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n makul bir nedeni olamazd\u0131. Ancak Çar Nikola teklifinde samimiydi. Bir süre sonra Bo\u011fazlara gönderilen Rus askerlerinin komutan\u0131 General Muravyev’e, Nikola taraf\u0131ndan verilen emirler aras\u0131nda “Os­manl\u0131 padi\u015fah\u0131n\u0131n Ortodokslu\u011fa kazand\u0131r\u0131lmas\u0131” maddesi de bulunmaktayd\u0131.[13]<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\n

[1]<\/a> Konsül’ün 28. maddesi \u015föyleydi: Yeni Roma’n\u0131n (\u0130stanbul) çok mukaddes taht\u0131na imparatorluk hükümetinin ve senatonun huzuru ile \u015ferefyap olan ve eski Roma’n\u0131n haiz oldu\u011fu ayn\u0131 imti­yazlardan istifade eden bir \u015fehrin, kili­se hususlar\u0131nda dahi yükseltilmesi ve hemen Roma’dan sonra gelen bir mevki i\u015fgal etmesi laz\u0131m geldi\u011fi müla­hazas\u0131 ile müsavi hukuk bah\u015fetti. Bkz: A.A. Vasiliev, Bizans imparatorlu\u011fu Tarihi, Cilt 1,s.1O1.<\/span><\/span> <\/p>\n

[2]<\/a> Warren Barlett Walsh, Russia and the Soviet Union, The Un\u0131versity of Michigan Pres, 1958, s.58–59<\/span><\/span> <\/p>\n

[3]<\/a> Rum Ortodokslu\u011fu yaln\u0131z bir kere Protestanl\u0131k içinde erime tehlikesi ge­çirdi. On yedinci yüzy\u0131lda Patrikli\u011fe gelen Lukaris, Ortodoks Kilisesi’ne Kalvinist doktrini sokmaya kalkt\u0131. Buna kar\u015f\u0131 Rum cemaatinin isyan\u0131, hem bunlar\u0131n, hem Katoliklerin tahrikleri, hem de Rusya’n\u0131n deste\u011fi ile Osmanl\u0131 Devleti bu te\u015febbüsü önledi, bu giri\u015fim patri\u011fin hayat\u0131na mâl oldu. Bu olay, Patrikhane diplomasinin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 te\u015fkil etmesi aç\u0131s\u0131ndan önemlidir. On­dan sonra bu diplomasinin \u015fa\u015fmaz si­yaseti Katolik ve Protestan rekabetine ve Rumlar aras\u0131na s\u0131zma gayretine kar\u015f\u0131 tedbirler almak ve bu üçüne kar­\u015f\u0131t olarak kilisenin Bizans gelene\u011fini yürütmek olmu\u015ftur.<\/span><\/span> <\/p>\n

[4]<\/a> K\u0131br\u0131s’taki Makarios teokrasisi bu usulün bir miras\u0131d\u0131r.<\/span><\/span> <\/p>\n

[5]<\/a> Çok say\u0131da Rum Çarl\u0131k saraylar\u0131nda görevlendirilmi\u015f, St. Petersburg’ta Rum gençleri için askeri okul aç\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Burada özel olarak yeti\u015ftirilen subay­lar, kurulmas\u0131 hedeflenen Grek devle­tinin subaylar\u0131 olacaklard\u0131. Türklere kar\u015f\u0131 verilecek sava\u015f, “kutsal sava\u015f” halini alm\u0131\u015ft\u0131. Bu okuldan mezun olan subaylar daha sonraki süreçte Bal­kanlarda ve Yunan ayaklanmalar\u0131nda çok önemli görevler üstlenmi\u015flerdi. \u015eöyle ki, Rus ordusunda Yüzba\u015f\u0131 rüt­besinde olan Yorgi Papazo\u011flu 1769’da Yanya, Misologni ve Mora’da çal\u0131\u015fmalarda bulunmu\u015f ve Birinci Mo­ra ayaklanmas\u0131n\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Gene ayn\u0131 okuldan mezun olan Lambros Kaçonis, 1787 Rus-Türk Sava\u015f\u0131’nda Mora’da ikinci Mora ayaklanmas\u0131n\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu okuldan me­zun olan en önemli ki\u015fi, Çar l. Alexander’\u0131n D\u0131\u015f i\u015fleri Bakan\u0131 olan Capo d’ \u0130stirya’d\u0131r. \u0130stirya 1827’de Yunanistan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131nda Yunanistan Guvernitisi (Genel valisi) ad\u0131 ile ülkesinin ilk devlet ba\u015fkan\u0131 olmu\u015ftur.<\/span><\/span> <\/p>\n

[6]<\/a> Nurettin Tursan, Yunan Sorunu. Ankara: 1987, III. Bask\u0131, s.27.<\/span><\/span> <\/p>\n

[7]<\/a> Akdes Nimet Kurat, Türkiye ve Rusya, Ankara: Kültür Bakanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nla­r\u0131\/1194, Kültür Eserleri Dizisi\/150,1990. s.28–30.<\/span><\/span> <\/p>\n

[8]<\/a> Alan Palmer, Osmanl\u0131 imparatorlu\u011fu, Bir Çökü\u015fün Tarihi (Son Üç yüz Y\u0131l) \u0130stanbul: Çev. Belk\u0131s Çorakç\u0131 Di\u015fbu­dak, Sabah Kitaplar\u0131, Yeni Yüz Y\u0131l Ta­rih Dizisi, 1993, s.77.<\/span><\/span> <\/p>\n

[9]<\/a> Sami Emirhan \/ Fener Rum Patrikhanesi’nin Dünü-Bugünü-Yar\u0131n\u0131 \/ \u0130stanbul: Harp Akademileri Komutanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlan, \u015eubat 1995, s.14–15<\/span><\/span> <\/p>\n

[10]<\/a> Bu olaydan sonra o kap\u0131 asla aç\u0131lma­m\u0131\u015ft\u0131r. Günümüzde de kullan\u0131lmamaktad\u0131r. Ettikleri intikam yeminine göre patrik ile ayn\u0131 seviyede bir din adam\u0131 yahut devlet adam\u0131n\u0131 ayn\u0131 yerde asacaklar\u0131 güne kadar da o kap\u0131 asla aç\u0131lmayacakt\u0131r.   Bugün Fener Rum Patrikhanesine giri\u015f ç\u0131k\u0131\u015flar hizmet­kârlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 kap\u0131dan yap\u0131lmak­tad\u0131r. Ana kap\u0131 kullan\u0131lmamaktad\u0131r. O kap\u0131 K\u0130N KAPISI’d\u0131r.<\/span><\/span> <\/p>\n

[11]<\/a> Alan Parmer, A.g.e. s.14O.<\/span><\/span> <\/p>\n

[12]<\/a> Sami Emirhan, A.g.e. s.15-16.<\/span><\/span> \t<\/span> <\/p>\n

[13]<\/a> Akdes Nimet Kurat, A.g.e., s.59.<\/span><\/span> <\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cami Tamirat\u0131na Kar\u015f\u0131 Ekümenik’li\u011fe R\u0131za m\u0131yd\u0131? Ba\u015fbakan Erdo\u011fan, 2010 y\u0131l\u0131nda ekonomik krizde ç\u0131rp\u0131nan Yunanistan’a yapt\u0131\u011f\u0131 ziyarette büyük ilgi gördü. “Savunma sanayiine yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlar\u0131 e\u011fitime, sa\u011fl\u0131\u011fa yapal\u0131m” ça\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015flard\u0131. Atina Venizelos Havaliman\u0131’na gelen Ba\u015fbakan Erdo\u011fan’\u0131, Abdullah Öcalan’\u0131n Yunanistan’a sakland\u0131\u011f\u0131 dönemde D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 olan ve ili\u015fkilerin gerginle\u015fmesi üzerine istifa etmek zorunda kalan Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Theodoros Pangalos kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131. […]<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[217],"tags":[],"class_list":["post-4933","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ekim-2018"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4933","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4933"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4933\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4933"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4933"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4933"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}