{"id":5158,"date":"2019-03-05T22:00:00","date_gmt":"2019-03-05T22:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2019\/03\/05\/osmanli-islam-nizami-ve-turklerin-adalet-mizani\/"},"modified":"2019-03-05T22:00:00","modified_gmt":"2019-03-05T22:00:00","slug":"osmanli-islam-nizami-ve-turklerin-adalet-mizani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/ozel-yazilar\/osmanli-islam-nizami-ve-turklerin-adalet-mizani\/","title":{"rendered":"OSMANLI \u0130SLAM N\u0130ZAMI VE T\u00dcRKLER\u0130N ADALET M\u0130ZANI"},"content":{"rendered":"\n

 <\/p>\n

OSMANLI \u0130SLAM N\u0130ZAMI<\/span><\/strong><\/p>\n

VE<\/span><\/strong><\/p>\n

TÜRKLER\u0130N ADALET M\u0130ZANI<\/span><\/strong><\/p>\n

       <\/span><\/strong><\/p>\n

Afganistan as\u0131ll\u0131 bir Müslüman olan Tamim Ensari, <\/span><\/strong>“\u0130slam’\u0131n Bak\u0131\u015f Aç\u0131s\u0131ndan DÜNYA TAR\u0130H\u0130”<\/span><\/em><\/strong> <\/span><\/em>isimli bir kitap haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. Oysa pe\u015finen belirtelim ki, bu kitaba; <\/span><\/strong>“Haçl\u0131 Bat\u0131 gözüyle, bir Müslümana yazd\u0131r\u0131lan \u0130SLAM TAR\u0130H\u0130”<\/span><\/em><\/strong><\/span> denmesi daha uygun olacakt\u0131. Çünkü<\/span> <\/span><\/strong>Arnold Toynbee ve Hendrick Van Loon <\/span><\/em><\/strong>gibi Bat\u0131l\u0131 tarihçilerin etkisiyle haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendisi de a\u011fz\u0131ndan kaç\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. (Sh: 11) “Hz. Peygamberimizin Hira ma\u011faras\u0131ndaki Hz. Cebrail’le muhatap olmas\u0131n\u0131<\/span> <\/span><\/strong>“bir hayal yans\u0131mas\u0131” <\/span><\/em><\/strong>(Sh: 43) olarak yorumlamaktan, “Acaba Muhammed’in sözleri kendisine mi, yoksa Rabbine mi aitti?” <\/em>(Sh: 54) \u015feklindeki kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 çarp\u0131tmalara; Peygamber Efendimizin 10 bin ki\u015filik düzenli ve disiplinli bir orduyla ve yüksek strateji oyunlar\u0131yla, ama kans\u0131z ve sava\u015fs\u0131z teslim ald\u0131\u011f\u0131 Mekke’nin, “Mü\u015friklerce kendili\u011finden ba\u011f\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131”<\/em> (Sh: 56) iddia eden sapt\u0131rmalar\u0131na kadar, bir sürü kas\u0131tl\u0131 yanl\u0131\u015fl\u0131klar bar\u0131nd\u0131ran bu kitab\u0131na, k\u0131sa ve öz bir tenkit yazmam\u0131z laz\u0131md\u0131. Yazar, “\u0130slam; Çin, Hindistan ve Bat\u0131 Medeniyetinin bir ö\u011fesi ve özeti say\u0131l\u0131r” (Sh: 427) diyerek münaf\u0131k niyetini ve kiral\u0131k mahiyetini ortaya koymaktayd\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Tamim Ensari yer yer, Türklere yönelik özel h\u0131nc\u0131n\u0131 da kusmaktayd\u0131. “Filistin’in kontrolünü ele alan Selçuklu Türkleri (ve Selahaddin Eyyubi) ba\u015fka din mensuplar\u0131na hiç de ho\u015fgörülü davranm\u0131yorlard\u0131.”<\/em> (Sh: 174) \u015feklinde iftiralar atmaktayd\u0131. “Haçl\u0131lar\u0131n, Anadolu Selçuklular\u0131na ve Ortado\u011fu Müslümanlar\u0131na yapt\u0131klar\u0131 zulümleri abart\u0131l\u0131…”<\/em> (Sh: 178) bulan yazar\u0131n, “vah\u015fi ve gaddar Mo\u011follarla Türkleri ayn\u0131 soydan sayma” <\/em>çabas\u0131 (Sh: 190) mide buland\u0131r\u0131c\u0131yd\u0131. “\u0130slam tasavvufunu, Budizmin ve Hint felsefesinin devam\u0131 sayma”<\/em> (Sh: 207), \u0130ran \u0130slam Devrimi Lideri Ayetullah Humeyni’yi “zalim”likle suçlama (Sh: 409), \u0130hvan\u0131 Müslimin’in ve Hamas’\u0131n tamam\u0131n\u0131 “Yahudileri katletme amaçl\u0131 bir terör harekât\u0131”<\/em> (Sh: 413-414) gibi sunma çabalar\u0131, yazar\u0131n ayar\u0131n\u0131 ve amac\u0131n\u0131 ortaya koymaktayd\u0131. Amerika ve Avrupa’y\u0131 (tüm Bat\u0131’y\u0131); <\/span><\/strong>“Tanr\u0131y\u0131 (ve kutsal kurallar\u0131) siyaset ve sistemin merkezine koyan Protestan dindarlar\u0131n kontrolünde olan, adil ve insanc\u0131l bir düzen uygulayan”<\/span><\/em><\/strong> (Sh: 421) modern ve medeni dünya(!) olarak tan\u0131mlamaktan utanmayan yazar, Amerika’n\u0131n Afganistan i\u015fgalini <\/span><\/strong>bir huzur ve demokrasi transferi<\/span><\/em><\/strong> olarak yorumlamaktan da sak\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131. (Sh: 422)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yakla\u015f\u0131k 500 sayfal\u0131k bu kitapta yer yer, orijinal yakla\u015f\u0131mlara ve do\u011fru yorumlara da rastlanmakta, ama genellikle Haçl\u0131 ve Siyonist Bat\u0131’n\u0131n \u0130slam’a \u015fa\u015f\u0131 bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 yans\u0131tmaktayd\u0131. Özellikle Osmanl\u0131 Devleti’yle ilgili saptama ve sapt\u0131rmalar\u0131n\u0131n sat\u0131r sat\u0131r yan\u0131tlanmas\u0131, ciltlerce yer kaplayacakt\u0131. Bu nedenle cümleleri kendi içinde düzeltmek ve okurlar\u0131m\u0131za do\u011fru bilgiler halinde arz etmek daha uygun olacakt\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131’n\u0131n ortaya ç\u0131k\u0131\u015f\u0131 ve Medeniyet \u0130nk\u0131lab\u0131<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130lahi kaderin cilvesiyle, zalim Mo\u011fol Cengiz’in torunu Hülagü’nün, Ba\u011fdat’\u0131 y\u0131k\u0131p geçti\u011fi 1258 y\u0131l\u0131nda, Anadolu’daki Türk kabilesinden, Kay\u0131 a\u015firetinden bir gazi ailesinde Osman ad\u0131nda bir çocuk dünyaya geliyordu. Osman’dan sonra gelenler, “Osmanl\u0131” ya da Bat\u0131l\u0131lar\u0131n telaffuzuyla “Osmanl\u0131lar” olarak an\u0131l\u0131yor ve sonunda çok güçlü bir imparatorluk do\u011fuyordu. Bat\u0131l\u0131lar\u0131n ve yanda\u015flar\u0131n\u0131n “imparatorluk” dedi\u011fi, ama gerçekte \u0130slam kaynakl\u0131 bir Bar\u0131\u015f ve Bereket Medeniyeti olan Osmanl\u0131 Devleti’nin temelini Osman Bey at\u0131yor, onun kudretli iradesi ve ferasetli cesareti sayesinde, Anadolu’daki küçük emirlikler bu kutlu devlete kat\u0131l\u0131yordu. Atalar\u0131 Orta Asya’n\u0131n bozk\u0131rlar\u0131nda Mo\u011follardan kaç\u0131p gelen 400 ki\u015filik yi\u011fit ve adil bir göçebe kabilenin soyundand\u0131. Onlar için, “Saraylar\u0131 atlar\u0131yd\u0131, tahtlar\u0131 evleri ve hazineleri heybeleriydi”<\/em> diyenler hakl\u0131yd\u0131. Ba\u015fkentleri, o gece nereye kamp kuruyorsa oras\u0131yd\u0131. Asl\u0131nda Osman Bey’in kendisinden sonrakilere b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 miras, sadece kutlu bir sürecin ba\u015flang\u0131c\u0131yd\u0131. Sava\u015f döneminde, adamlar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131r boylar\u0131na getiriyor ve Hristiyan krallar ve tekfurlarla sava\u015farak, hem yöre halk\u0131na hem kendi toplumuna huzur ve adalet sa\u011fl\u0131yor, hem de ganimet biriktiriyordu. Sava\u015fmad\u0131\u011f\u0131 “Tatil dönemi”nde ise kontrol sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 alanlarda güven ve hürriyet sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 tüm yerle\u015fik köylüden ve Bizans’tan kat kat dü\u015fük ölçüde vergi topluyordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131lar güçlenmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131nda, di\u011fer gazi devletlerini ve Türk beyliklerini de içlerine almaya çal\u0131\u015f\u0131yorlar; baz\u0131lar\u0131n\u0131 fetih yoluyla, baz\u0131lar\u0131n\u0131 ise pazarl\u0131kla Osmanl\u0131’ya ba\u011fl\u0131yorlard\u0131. Böylece ba\u011f\u0131ms\u0131z emirliklerin gazi liderleri, yava\u015f yava\u015f feodal aristokratlara dönü\u015füyorlard\u0131; kendi çaplar\u0131nda hâlâ güçlü ama daha büyük ve merkezi bir kuvvete, Osmanl\u0131 Hanedanl\u0131\u011f\u0131’na tabi oluyorlard\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131lar, bir hanedanl\u0131\u011f\u0131n (Selçuklular\u0131n) çökü\u015fü ile yükseli\u015fi aras\u0131ndaki fark\u0131 f\u0131rsata çevirecek olan, çok küçük ama çok önemli bir \u015fans kazanm\u0131\u015flard\u0131. Osmanl\u0131 Sultanlar\u0131 uzun süre yönetimde kalm\u0131\u015f ve hepsi de yetkin bürokratlara sahip olmu\u015flard\u0131. Onlardan biri olan <\/span><\/strong>I. Murat, <\/span><\/strong>Marmara’y\u0131 a\u015f\u0131p Trakya’da Avrupa’n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da topraklar\u0131na katm\u0131\u015ft\u0131. Bu dönemden sonra, (MS 1350-1389), Osmanl\u0131 Hanedanl\u0131\u011f\u0131 art\u0131k at s\u0131rt\u0131ndan de\u011fil, ba\u015fkentten, saraydan yönetilecek ve hükümet bürokrasisine, vergi sistemine ve bir hazineye sahip olacakt\u0131. Osmanl\u0131 yöneticileri yüksek \u0130slam medeniyetinin cilas\u0131 ve adaletin yans\u0131mas\u0131 olmu\u015flar, \u015fanl\u0131 ve destans\u0131 bir medeniyetin mimarlar\u0131 konumuna ula\u015fm\u0131\u015flard\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Ba\u015fka bir Osmanl\u0131 hükümdar\u0131 <\/span><\/strong>I. Beyaz\u0131t <\/span><\/strong><\/span>(1389-1402), Hristiyan Avrupa’dan getirilen esir erkek çocuklar\u0131n\u0131n saraya al\u0131n\u0131p, Müslüman gibi yeti\u015ftirilmeleri ve kuvvetli askerlere dönü\u015ftürülmelerini hedefleyen ve <\/span><\/strong>dev\u015firme <\/span><\/strong><\/span>olarak bilenen bir program\u0131 uygulamaya koymu\u015flard\u0131. Bunlar \u0130slam tarihinde Memlûklere çok benziyordu ama farkl\u0131 bir adla; Memlûkler Arap ya da Pers hükümdarl\u0131klar\u0131nda yeti\u015fen Türk çocuklar\u0131yd\u0131, bu sefer Türk hükümdarl\u0131\u011f\u0131nda yeti\u015fen Hristiyan çocuklar\u0131 vard\u0131. Dev\u015firme sisteminde yeti\u015fen askerlere, <\/span><\/strong>“yeni bölükler’’<\/span><\/em><\/strong><\/span> anlam\u0131na gelen <\/span><\/strong>Yeniçeriler <\/span><\/strong><\/span>denilmeye ba\u015fland\u0131. I. Beyaz\u0131t’\u0131n Yeniçerileri, orduyu, yeni ba\u011f\u0131ms\u0131z aristokratlar olan ve soylar\u0131n\u0131 Orta Asya’ya dayand\u0131ran gazilerle olan feodal ba\u011flar\u0131ndan koparm\u0131\u015flard\u0131. Gazilerin bölükleri yine de Beyaz\u0131t’a yaya askerler sa\u011fl\u0131yordu ama Yeniçerilerle birlikte, idare edilmesi gereken profesyonel bir asker bürokratlar ordusu ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

I. Beyaz\u0131t’\u0131n ak\u0131nlar\u0131 Avrupa’n\u0131n daha da içlerine do\u011fru ilerlemesi Haçl\u0131lar\u0131 tela\u015fland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Fransa ve Macaristan krallar\u0131 onu kontrol edebilmek için güç birli\u011fi yapm\u0131\u015flar, ama Beyaz\u0131t bu birle\u015fmi\u015f orduyu 1396’da bugünkü Bulgaristan’\u0131n Nicopolis \u015fehrinde da\u011f\u0131tm\u0131\u015ft\u0131. Art\u0131k Osmanl\u0131 emirleri tastamam bir imparatorlu\u011fu yönetiyorlard\u0131. Asl\u0131nda, Beyaz\u0131t <\/span><\/strong>“emir”<\/span><\/em><\/strong><\/span> <\/span>unvan\u0131n\u0131 çoktan atm\u0131\u015f ve kendini <\/span><\/strong>“sultan”<\/span><\/em><\/strong><\/span> <\/span>ilan etmi\u015f durumdayd\u0131. Böylece Osmanl\u0131 Sultanlar\u0131 Darülislam’\u0131n (Halifeli\u011fin), daha laik bir versiyonunun ba\u015f\u0131na geçmi\u015f oluyorlard\u0131. Çevre ülkelere temel insan haklar\u0131n\u0131 sa\u011flama ve insanlar\u0131 zalim yöneticilerden kurtarma amaçl\u0131 C\u0130HAD (Askerî müdahale) o denli geli\u015fmi\u015fti ki, bir y\u0131l bat\u0131ya do\u011fru ak\u0131nlar düzenliyor, bir sonraki y\u0131l daha fazla gazi emirli\u011fini içine alarak iktidar\u0131n\u0131 Müslümanl\u0131\u011f\u0131n kalbine do\u011fru uzat\u0131yordu. Sultan Beyaz\u0131t, ileriye ve kutlu hedeflere do\u011fru öylesine h\u0131zl\u0131 ve sonuç al\u0131c\u0131 \u015fekilde hareket ediyordu ki, insanlar ona bu sebeple <\/span><\/strong>Y\u0131ld\u0131r\u0131m<\/span><\/em><\/strong> <\/span>demeye ba\u015flad\u0131lar. Beyaz\u0131t, art\u0131k en az Sezar kadar ünlü Komutan ve Sultan’d\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Sonra Osmanl\u0131’da k\u0131sa süreli bir çözülme ya\u015fand\u0131. Y\u0131ld\u0131r\u0131m Beyaz\u0131t, Ankara Çubuk ovas\u0131nda heybetli<\/span><\/strong> Timurlenk’le kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Y\u0131ld\u0131r\u0131m Beyaz\u0131t’\u0131n baz\u0131 derebeylikleri Timur’u Anadolu’ya ça\u011f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131, papal\u0131k da bu seferi k\u0131\u015fk\u0131rtm\u0131\u015ft\u0131. Egemenliklerini Osmanl\u0131lara kapt\u0131rd\u0131klar\u0131na içerlemi\u015f ve Timur’a, Y\u0131ld\u0131r\u0131m Beyaz\u0131t’\u0131n Avrupa’da gere\u011finden fazla zaman harcad\u0131\u011f\u0131ndan, art\u0131k neredeyse bir Hristiyan oldu\u011fundan \u015fikâyet eden bir mesaj yollam\u0131\u015flard\u0131. Asl\u0131nda Timur onlardan biri say\u0131lmazd\u0131, orant\u0131s\u0131z bir \u015fiddet sergileyen gaddar bir lider olarak tan\u0131nmakla birlikte, kendini yüksek sanatlar\u0131n ve edebiyatç\u0131lar\u0131n koruyucusu, kendince bir dü\u015fünür ve \u0130slam’a adam\u0131\u015f bir savunucu olarak gören bir Müslüman’d\u0131. 1402’de Ankara’da, iki ün salm\u0131\u015f lider, kibarl\u0131\u011f\u0131 bir yana b\u0131rak\u0131p k\u0131l\u0131çlar\u0131n\u0131 ku\u015fanarak sava\u015fa tutu\u015fmu\u015flard\u0131. Timur, ikisi aras\u0131nda daha f\u0131rsatç\u0131 ve ac\u0131mas\u0131z oldu\u011funu ispatlam\u0131\u015ft\u0131. Osmanl\u0131 ordusu, baz\u0131 beyliklerin Timur’un saf\u0131na kat\u0131lmas\u0131 ve Haçl\u0131-Papal\u0131k ajanlar\u0131n\u0131n k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131yla yenilgiye u\u011fram\u0131\u015ft\u0131. Timur, Y\u0131ld\u0131r\u0131m Beyaz\u0131t’\u0131 esir alm\u0131\u015f ve onu Semerkant’a ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131. Hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131lanma hissi Y\u0131ld\u0131r\u0131m Beyaz\u0131t’a çok a\u011f\u0131r gelmi\u015f ve sonunda can\u0131na k\u0131ym\u0131\u015ft\u0131. Haçl\u0131 Bat\u0131’n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, I. Beyaz\u0131t’\u0131n o\u011fullar\u0131, bir zamanlar imparatorluk olan yerden miraslar\u0131na kalan taht için birbirleriyle sava\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131.<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

Bu durumun Osmanl\u0131’n\u0131n sonu olacak sananlar yan\u0131l\u0131yordu. Göz kama\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 devletlerden biri daha parlay\u0131p, sonras\u0131nda sönmü\u015f gibi görünüyordu. Ama gerçek \u015fu ki, Osmanl\u0131 di\u011ferlerinden farkl\u0131yd\u0131. Osman’dan I. Beyaz\u0131t’a kadar Osmanl\u0131lar sadece fethetmekle kalmam\u0131\u015flar, ayn\u0131 zamanda yeni bir sosyal sistemi de olgunla\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. Timur’un tahribat ve ya\u011fmalamalar\u0131ndan sonra, Osmanl\u0131lar\u0131n ayakta kalmak için çok derin sosyal kaynaklara sahip oldu\u011funu bilmiyorlard\u0131. Timur on y\u0131llar içerisinde ölüp yoklu\u011fa kar\u0131\u015fm\u0131\u015f, imparatorlu\u011fu çabucak parçalara ayr\u0131lm\u0131\u015f ve sadece Bat\u0131 Afganistan’da küçük (ama kültürel olarak muhte\u015fem) bir krall\u0131k kalm\u0131\u015ft\u0131. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ise aksine, sadece yeniden dirilip derlenmekle kalmam\u0131\u015f, tekrar geli\u015fmeye de ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131 1452’de, Sultan Mehmet’in tahta geçmesiyle ba\u015flayan yeni bir döneme, daha üst bir seviyeye geçiyordu. Sultan Mehmet iyi durumda bir imparatorluk miras al\u0131yordu ama tahta geçmesiyle beraber bir problemi de beraberinde getiriyordu. Sadece 21 ya\u015f\u0131ndayd\u0131 ve ondan daha kuvvetli ya\u015fl\u0131 adamlar, i\u015ftahlar\u0131 kabarm\u0131\u015f biçimde etraf\u0131nda dola\u015f\u0131yorlard\u0131. Her biri kendisi gibi daha etkili, daha kuvvetli ve daha yeti\u015fkin birisi tahta geçerse, daha iyi bir sultan olaca\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünüyordu. Sultan Mehmet, rakiplerini yenmek ve gücü kendinde birle\u015ftirmek için özel bir \u015feyler yapmas\u0131 gerekti\u011fini biliyordu. Böylece Konstantinopolis’i fethetmeye yo\u011funla\u015f\u0131yordu<\/span><\/strong>.<\/span><\/span><\/p>\n

Konstantinopolis art\u0131k önemli bir askerî hedef olarak gösterilmiyordu. Osmanl\u0131lar zaten, Trakya’y\u0131 fethedip, Do\u011fu Avrupa’y\u0131 iterek onun eteklerine yerle\u015fmi\u015f bulunuyordu. Konstantinopolis daha çok psikolojik bir hedef say\u0131l\u0131yordu: Hem Do\u011fu hem de Bat\u0131 için önemi olan bir merkez oluyordu. Konstantinopolis Bat\u0131 için, Agustus’un Roma’s\u0131ndan Jül Sezar’a uzanan bir çizgiyi temsil ediyordu. Haçl\u0131lar için buras\u0131 hâlâ Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n enjekte edildi\u011fi Roma \u0130mparatorlu\u011fu’nun ba\u015fkenti biliniyordu. Ona yeni bir isim verenler, sadece daha sonra Roma tarihini inceleyen tarihçiler oluyordu. Bizansl\u0131lar kendilerine Romal\u0131lar diyor ve \u015fehirlerini yeni Roma olarak görüyordu. Müslümanlar taraf\u0131ndan ise, Hz. Muhammed’in kendisi, \u0130slamiyet’in en muhte\u015fem zaferinin, Müslümanlar\u0131n Konstantinopolis’i almas\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131<\/em> buyurmu\u015ftu. \u0130slamiyet’in üçüncü yüzy\u0131l\u0131nda, Arap filozof El-Kindi, Konstantinopolis’i alan Müslümanlar\u0131n, \u0130slamiyet’i yenileyece\u011fini ve dünyaya yön verece\u011fini söylüyordu. Birçok dü\u015fünür Konstantinopolis’in fatihinin Mehdi, yani ço\u011fu Müslüman\u0131n tarihin sonunun yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 anda, ortaya ç\u0131kmas\u0131n\u0131 bekledi\u011fi kurtar\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 söylüyordu. Sonuç olarak, 2. Mehmet, Konstantinopolis’i alman\u0131n, halk aras\u0131nda devrim yarataca\u011f\u0131n\u0131 ve dünyan\u0131n ona farkl\u0131 bir gözle bakmaya ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünmekte hakl\u0131yd\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yazar\u0131n:<\/span><\/strong> “\u015eimdi, yeni bir tip ku\u015fatma silah\u0131 olan toplar\u0131 in\u015fa etmekte uzmanla\u015fm\u0131\u015f olan Macar mühendis Urban da dâhil olmak üzere birçok teknik uzman Osmanl\u0131lar için çal\u0131\u015f\u0131yordu. Sultan Mehmet, Urban’a bu s\u0131n\u0131rlar için özel bir silah yapmas\u0131n\u0131 söylüyordu. Urban, Konstantinopolis’in 240 kilometre uza\u011f\u0131nda bir dökümhane kurdu ve burada a\u011f\u0131r silahlar döktürüyordu. Ba\u015fyap\u0131t\u0131 8 metre uzunlu\u011fundayd\u0131 ve öyle büyüktü ki, bir insan emekleyerek içine girebiliyordu.<\/em> <\/strong><\/span>“\u015eahi”<\/span><\/strong><\/span> <\/span>1,6 kilometreden 544 kilograml\u0131k sert bir kayay\u0131 ate\u015fleyebiliyordu.” tespitleri tarihi gerçekleri yans\u0131tm\u0131yordu, hatta çarp\u0131t\u0131yordu. Çünkü Macar URBAN sadece bir döküm ustas\u0131 oluyordu, \u0130stanbul surlar\u0131n\u0131 y\u0131kacak olan toplar\u0131n as\u0131l mühendisi, bizzat Sultan Fatih oluyordu.<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

Bu devasa silah, sava\u015f alan\u0131na ancak 90 öküz ve yakla\u015f\u0131k 400 adamla ta\u015f\u0131nabiliyordu. <\/span><\/strong>\u015eahi<\/span> <\/span><\/strong>çok a\u011f\u0131r oldu\u011fundan doldurulmas\u0131 yakla\u015f\u0131k üç saat al\u0131yordu ve öyle sert geri tepiyordu ki, dikkatli kullan\u0131lmazsa önündekilerden daha çok arkas\u0131ndaki adamlar\u0131 öldürmeye müsait bulunuyordu. Bunun yan\u0131nda, o kadar ustal\u0131kla haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131 ki yakla\u015f\u0131k 1,5 kilometrelik bir mesafeden Konstantinopolis surlar\u0131n\u0131 vurabiliyordu. Bu büyük silah sembolik bir varl\u0131k olarak bile askerî bir silah olarak etkili oluyordu. Önemli olan, dünyaya<\/span><\/strong> Osmanl\u0131lar\u0131n sava\u015f alan\u0131na bu çe\u015fit bir silah getirdi\u011fini duyurmakt\u0131. \u015eahi’nin yan\u0131nda tabi ki ba\u015fka birçok bombard\u0131man silah\u0131 da vard\u0131. Bunlar zaman\u0131n\u0131n en güçlü ve en geli\u015fmi\u015f teknolojiye sahip silahlar\u0131yd\u0131.<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

Konstantinopolis ku\u015fatmas\u0131 54 gün sürüyordu. Bir bütün olarak \u015fehri ele geçirmek imkâns\u0131z görünüyordu. Engebeli üçgen biçimli bir arazide, bir gergedan boynuzuna benzer \u015fekilde kurulmu\u015ftu ve bir taraftan Bo\u011faz’a, di\u011fer taraftan Marmara Denizi’ne bak\u0131yordu. Kenarlarda bulunan yüksek hisarlar ve dar düzlükleri koruyan yüksek burunlar sayesinde, Bizansl\u0131lar \u015fehre yakla\u015fan tüm gemileri bombalayabiliyordu. Kara k\u0131sm\u0131nda, denizden denize tüm yar\u0131maday\u0131 çevreleyen ve hepsinin kendi hende\u011fi olan yüksek ta\u015f duvarlar bulunuyordu. Her hendek daha geni\u015f ve daha derin, her duvar bir öncekinden daha uzun ve daha kal\u0131n biçimde kurulmu\u015ftu. En içteki duvarlar 27 metre uzunlu\u011funda ve 10 metre kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndayd\u0131, kimsenin bu bariyerleri a\u015fmas\u0131, özellikle de Bizansl\u0131lar\u0131n <\/span><\/strong><\/span>“Rum Ate\u015fi”<\/span><\/strong><\/span> denilen gizli bir silah\u0131 varken mümkün görülmüyordu. <\/span><\/strong>Rum Ate\u015fi <\/span><\/strong>yap\u0131\u015fkan yan\u0131c\u0131 bir maddeden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, bir manc\u0131n\u0131kla f\u0131rlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ete yap\u0131\u015f\u0131p kal\u0131yor ve büyük ac\u0131lar ya\u015fat\u0131yordu. Suyla temizlenmesi mümkün olmuyordu, asl\u0131nda büyük olas\u0131l\u0131kla bugünkü <\/span><\/strong>Napalm<\/span>’\u0131n <\/span><\/strong>daha ilkel bir biçimi oluyordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yine de Osmanl\u0131lar cesaret ve metanetle direniyordu. \u0130hti\u015faml\u0131 ordunun bombard\u0131man silahlar\u0131 i\u015flerini yapmaya u\u011fra\u015f\u0131yordu. Yeniçeriler onlar\u0131 doldurmaya, Türk sava\u015fç\u0131lardan, Araplardan, Perslerden ve hatta Avrupal\u0131 Hristiyan dev\u015firmelerden olu\u015fan muhte\u015fem ordu, siperlere sald\u0131rmaya devam ediyordu. Ancak sonunda, sava\u015f\u0131n kaderi, üçüncü ve a\u015f\u0131lmaz surlarda küçük bir gedik aç\u0131lmas\u0131yla de\u011fi\u015fiyordu. Birkaç Türk o kap\u0131daki gedikten içeriye s\u0131z\u0131yordu. O k\u0131sm\u0131 güvenli\u011fe ald\u0131ktan sonra yanda\u015flar\u0131 için daha büyük bir kap\u0131 aç\u0131l\u0131yor ve Bat\u0131 dünyas\u0131n\u0131n en uzun süreli ba\u015fkenti, bir anda ate\u015fler içinde kalarak bir imparatorlu\u011fun çökü\u015fünü ya\u015f\u0131yordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Sultan Mehmet, askerlerine sadece üç gün için Konstantinopolis’i ya\u011fmalama izni veriyor, ama bir dakika bile daha fazlas\u0131na f\u0131rsat tan\u0131m\u0131yordu. Bölüklerinin \u015fehri y\u0131kmas\u0131n\u0131 de\u011fil, korumas\u0131n\u0131 istiyordu; çünkü buray\u0131 kendi ba\u015fkenti yapmay\u0131 planl\u0131yordu. O zamandan beri, \u015fehir gayri resmî olarak \u0130stanbul diye biliniyordu (Konstantin isminin resmî olarak de\u011fi\u015fmesi çok daha sonra olacakt\u0131) ve muzaffer sultan en sonunda Fatih Sultan Mehmet olarak tan\u0131nmaya ba\u015fl\u0131yordu.<\/span><\/p>\n

“Bir anl\u0131\u011f\u0131na, \u0130slamiyet’in yay\u0131lmas\u0131n\u0131n ilk dönemlerinde, Konstantinopolis Müslümanlar taraf\u0131ndan ele geçirilmi\u015f olsayd\u0131 neler olabilece\u011fini dü\u015fünün. Ba\u011fdat yerine Abbasilerin ba\u015fkenti oras\u0131 olsayd\u0131: Karadeniz ile Akdeniz’i birbirine ba\u011flayan sular\u0131n iki yan\u0131nda birden uzand\u0131\u011f\u0131n\u0131, donanma kuvvetlerini yerle\u015ftirece\u011fi Ege, Akdeniz, Yunanistan’dan \u0130talya’ya, \u0130spanya’ya ve Fransa k\u0131y\u0131lar\u0131na uzanan, Cebelitar\u0131k Bo\u011faz\u0131ndan Atlantik k\u0131y\u0131lar\u0131na, \u0130ngiltere ve \u0130skandinavya’ya kadar yi\u011fitli\u011fin kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131 tüm sava\u015f topraklar\u0131nda, tüm limanlara sahip oldu\u011funu dü\u015fünün; Avrupa pekâlâ \u0130slam \u0130mparatorlu\u011fu’nun içine kat\u0131labilirdi.” <\/span><\/em><\/strong>diyen yazar, kendi akl\u0131nca Sultan Fatih’in önemini ve yüksek özelliklerini gölgelemeye çal\u0131\u015f\u0131yordu.<\/em><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu arada Avrupa da art\u0131k eski Avrupa de\u011fildi. Çünkü \u0130slam’\u0131n do\u011fu\u015funun üzerinden 700 y\u0131l geçmi\u015fti. Avrupa art\u0131k rezil bir sefaletler içinde zay\u0131f bir varl\u0131k gösteren bir k\u0131ta de\u011fildi, aksine yükseli\u015fe geçmi\u015fti. \u0130berya Yar\u0131madas\u0131’nda, (\u0130spanya’da) Katolik hükümdarlar güç durumda kalm\u0131\u015f son Müslümanlar\u0131 Afrika’ya geri göndermekle ve Kolomb gibi denizcileri kiralayarak dünyaya yay\u0131lmakla me\u015fgullerdi. Belçika (Siyonist sömürü sermayesinin) bir bankalar ba\u015fkenti olarak geli\u015fmi\u015fti, Hollandal\u0131lar i\u015f uzmanl\u0131\u011f\u0131 konusunda yeti\u015fmi\u015flerdi, \u0130talya k\u0131tas\u0131 Rönesans’la paz\u0131lar\u0131n\u0131 \u015fi\u015firmi\u015f, \u0130ngiltere ile Fransa ulus devletler olarak bütünle\u015fmi\u015flerdi. Konstantinopolis Osmanl\u0131lara e\u015fsiz bir operasyon zemini haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131 ama Avrupa art\u0131k çantada keklik de\u011fildi. Gerçi o s\u0131rada yine de, kimse; kimin yükseli\u015fte, kimin çökü\u015fte oldu\u011funu bilemezdi ve Osmanl\u0131lar\u0131n zaferiyle, \u0130slam; yeniden hâkimiyet sürecine girmi\u015fti.<\/span><\/p>\n

\u0130stanbul ku\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada, nüfusu sadece 70 bin kadard\u0131, böylece Fatih Sultan Mehmet vergi imtiyazlar\u0131, mal iadeleri gibi politikalar üreterek bu yeni ba\u015fkenti yeniden kalabal\u0131kla\u015ft\u0131rmaya çal\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Ayn\u0131 zamanda fethin temel \u0130slami ilkeleri yeniden kurgulanm\u0131\u015f, gayrimüslimler dinî özgürlükle donat\u0131lm\u0131\u015f, topraklar\u0131 ve mal varl\u0131klar\u0131 onlarda kalm\u0131\u015ft\u0131; ama devlete cizye ödemek zorundayd\u0131lar. Her din ve etnik kökenden insan, bir arada huzur ve özgürlük ortam\u0131nda ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131, Müslüman Türkler \u0130stanbul’u; nabz\u0131 çe\u015fitlilikle atan, küçük bir evren imparatorlu\u011funa dönü\u015ftürüyorlard\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Türkler \u0130stanbul’u fethettiklerinde, Ortodoks Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 bir krize sokmu\u015flard\u0131. Konstantinopolis, (Ortodoks) Hristiyanl\u0131k dünyas\u0131n\u0131n kalbindeki <\/span><\/strong>“Yeni Roma”<\/span><\/strong><\/span>yd\u0131. Kalbi olmadan bir Din ve mensuplar\u0131 nas\u0131l varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyacaklard\u0131? Moskova’n\u0131n Ba\u015f Dükü, bu yap\u0131lanmay\u0131 bozmak için bir ad\u0131m atm\u0131\u015ft\u0131. Bu adam, ba\u015fkentinin “Üçüncü Roma” oldu\u011funu ve Ortodoks Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n yeni kalbi oldu\u011funu iddia eden III. Ivan’d\u0131. Torunu Korkunç Ivan, Sezar’\u0131n unvan\u0131n\u0131 (Rusçada bu unvan “çar” olarak ifade edilir) ald\u0131, böylece bir bak\u0131ma Antik Roma’n\u0131n imparatorluk gelene\u011fini de canland\u0131rmaya çal\u0131\u015ft\u0131. Bu çarlardan biri olan Muhte\u015fem Peter, 1682 ila 1725 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ürkütücü bir ordu haz\u0131rlad\u0131 ve imparatorlu\u011fu Moskova’n\u0131n do\u011fusuna do\u011fru geni\u015fletmeye ba\u015flad\u0131. 1762’de Romanoff Hanedanl\u0131\u011f\u0131ndan Muhte\u015fem Katerina ba\u015fa geçti ve bu imparatorlu\u011fu Hazar Denizi’nin ötesine, Ural Da\u011flar\u0131’na kadar; Sibirya’n\u0131n içlerinden Hindistan’\u0131n, \u0130ran’\u0131n, Mezopotamya’n\u0131n ve Anadolu’nun kuzeyine uzanacak \u015fekilde geni\u015fletmeyi ba\u015fard\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Katerina sonradan, Rusya’n\u0131n sadece do\u011fuya do\u011fru bask\u0131 yapamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131: Ayn\u0131 \u015fekilde güneye de uzanmal\u0131yd\u0131. Katerina’n\u0131n ordular\u0131, Karadeniz’i almak ve Türkleri Avrupa’n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na sürmek için plan yapmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ruslar için Osmanl\u0131larla sava\u015fmakta problem yoktu ama \u0130ngilizler; Ruslar\u0131n \u0130ran’a ya da Afgan kabilelerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 da\u011flara inmelerine olumlu bakmazd\u0131. Bu da Ruslar\u0131, \u0130ngiliz tac\u0131ndaki bir mücevher olmaktan<\/em><\/strong> oldukça uzak bir mesafeye kayd\u0131rmaktayd\u0131. (\u0130ngiltere Krallar\u0131 Rusya’ya bu gözle bakmaktayd\u0131.) Yüzy\u0131llar boyunca Hindiku\u015f Da\u011flar\u0131 ve \u0130ran yaylalar\u0131, Hindistan’\u0131n fethine kar\u015f\u0131 do\u011fal bir siper konumundayd\u0131. \u0130ngiliz liderler, bu s\u0131n\u0131r boyunca her yerde Rusya’n\u0131n elde edece\u011fi f\u0131rsatlar\u0131 engellemeleri gerekti\u011fini biliyorlard\u0131, böylece “Büyük Oyun” ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Gerçi, Alman’\u0131, Frans\u0131z’\u0131, \u0130talya’s\u0131, Rusya’s\u0131 ç\u0131kar çat\u0131\u015fmalar\u0131 için birbiriyle bo\u011fu\u015furlard\u0131, ama Osmanl\u0131’ya ve Türk \u0130slam dünyas\u0131na kar\u015f\u0131 sürekli Haçl\u0131 damar\u0131yla ve dü\u015fmanca davran\u0131lmaktayd\u0131.<\/span><\/p>\n

“Büyük Oyun”,<\/span><\/em><\/strong> kuzeydeki Rus \u0130mparatorlu\u011fu ile güneydeki \u0130ngiliz \u0130mparatorlu\u011fu aras\u0131ndaki mücadeleyi anlatmak üzere \u0130ngiliz yazar Rudyard Kipling taraf\u0131ndan bulunan bir kavramd\u0131. Bir zamanlar Safevî \u0130ran’a ba\u011fl\u0131 olan her yer, bugün Afganistan olan her yer, bugünkü Pakistan’\u0131n büyük bir bölümü ve daha önceki Sovyet Cumhuriyetlerinin kapsad\u0131\u011f\u0131 Türkmenistan, Özbekistan, K\u0131rg\u0131zistan ve Tacikistan; bunlar\u0131n hepsi Büyük Oyun’un “oynand\u0131\u011f\u0131” bölgeler kapsam\u0131ndayd\u0131. <\/span><\/span><\/p>\n

\u015eimdi Osmanl\u0131lar, Avrupa’dan Asya’ya uzanan ve her iki k\u0131tada da hiç de az\u0131msanmayacak bir toprak parças\u0131na sahip olan bir imparatorlu\u011fu yönetiyorlard\u0131. Dünyan\u0131n en muhte\u015fem \u015fehri onlar\u0131nd\u0131. Yetmez, en büyük ba\u015far\u0131lar\u0131 fetihten ibaret de san\u0131lmas\u0131nd\u0131. Yüz elli y\u0131ll\u0131k bir yönetimden sonra bir çe\u015fit mükemmel, yeni bir sosyal düzen ortaya koymu\u015flard\u0131. Göçebeler, köylüler, kabile askerleri, dervi\u015fler, yeniçeriler, zanaatkârlar, tüccarlar ve muhtelif kesimlerden olu\u015fan karma\u015f\u0131k ama bar\u0131\u015f\u0131k bir toplum Anadolu’yu doldurmaktayd\u0131. T\u0131k\u0131r t\u0131k\u0131r i\u015fleyen ve birbirini tamamlay\u0131p dengeleyen, her biri di\u011ferini dürten ve kontrol eden bir toplum düzeni kurmu\u015flard\u0131. Daha önce böyle bir \u015feye hiç rastlanmam\u0131\u015ft\u0131 ve sonras\u0131nda da dünyada bu olgun sistemi kurmak ba\u015far\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131. Sadece günümüz Amerika toplumu, Osmanl\u0131 toplumunun karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n uygun bir analojisini yans\u0131tmaktayd\u0131; o da, ancak sadece karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n. Ama fark ayr\u0131nt\u0131da sakl\u0131yd\u0131 ve bizim dünyam\u0131z\u0131n her bir detay\u0131 Osmanl\u0131lar\u0131nkinden farkl\u0131yd\u0131, o ruha ve \u015fuura Bat\u0131l\u0131lar hâlâ ula\u015famam\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Kabaca ifade etmek gerekirse, Osmanl\u0131 toplumu yatay olarak vergi toplayan, organize olmu\u015f, kurallar ortaya koyan ve sava\u015fan yönetici s\u0131n\u0131f ile üreten ve vergi ödeyen yönetilenler aras\u0131nda çok uygun biçimde pay edilmi\u015fti. Ama ayn\u0131 zamanda, dikey olarak Sufi birlikleri ve Ahi karde\u015flikleriyle düzenlenmi\u015fti. Böylece farkl\u0131 s\u0131n\u0131flardan insanlar, kendilerini ayn\u0131 \u015feyhin önünde birle\u015fmi\u015f bulabilirlerdi.<\/span><\/strong><\/p>\n

Di\u011fer yandan, Osmanl\u0131 toplumu bir bütün olarak önemli, her birinin kendine göre yatay ve dikey bölünmeleri olan ve her biri yar\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ulus ya da millet olan, kendi dinî törenleri, e\u011fitimi, adaleti, ba\u011f\u0131\u015flar\u0131 ve sosyal hizmetleri olan din topluluklar\u0131 aras\u0131nda bölünmü\u015f vaziyetteydi. Örne\u011fin <\/span><\/strong>Yahudiler<\/span><\/strong><\/span>,<\/span> \u0130stanbul’da hahamba\u015f\u0131 liderli\u011finde ya\u015fayan bir milletti ve önemli bir cemiyetti. Onlar, Osmanl\u0131 dünyas\u0131na 14. ve 15. yüzy\u0131llar boyunca, Bat\u0131 Avrupa’daki zulümden kaçarak gelmi\u015flerdi; \u0130ngiltere Haçl\u0131 Seferleri süresince, neredeyse her yerde uygulad\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131mc\u0131l\u0131kla, Do\u011fu Avrupa’da Yahudi soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015f ve onlar\u0131 bu topraklardan sürmü\u015flerdi. Yahudiler \u0130berya’da \u0130spanyol Engizisyonu’yla yüz yüze gelmi\u015f ve fitne fesatlar\u0131 yüzünden hep ezilmi\u015flerdi.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Do\u011fu Ortodoks Toplulu\u011fu<\/span><\/strong>, Konstantinopolis Patri\u011fi (Hristiyanlar hâlâ böyle isimlendiriyorlar) taraf\u0131ndan yönetilen ve imparatorluk içindeki Osmanl\u0131lar Avrupa’daki fetihlerini sürdürürken, say\u0131lar\u0131 sürekli artan Slav Hristiyanlar üzerinde otorite sahibi olan di\u011fer bir milletti.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Ve<\/span> Ermenilere <\/span><\/strong>gelince, onlar da ayr\u0131 bir Hristiyan toplulu\u011fuydu ama Yunanlardan farkl\u0131yd\u0131, çünkü Yunan ve Ermeni kiliseleri birbirlerinin ö\u011fretisinin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu ileri sürmekteydi.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Her milletin lideri, kendi insanlar\u0131n\u0131 divanda (Osmanl\u0131 iktidar makam\u0131nda) temsil ediyordu ve do\u011frudan Sultan’a -Devlete- hesap veriyordu. Bir anlamda, Müslümanlar da ba\u015fka bir milletti ve onlar\u0131n da bir lideri vard\u0131. Beyaz\u0131t’\u0131n Timurlenk’le kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmeden k\u0131sa bir süre önce yap\u0131land\u0131rd\u0131\u011f\u0131, yeni bir pozisyon olan<\/span> <\/span>“\u015eeyhülislam”<\/span><\/strong>l\u0131k bunlar\u0131n ba\u015f\u0131ndayd\u0131. \u015eeyhülislam, \u015feriat kurallar\u0131na göre yasa koyuyor ve hukuku yorumlayan müftü ve kad\u0131lara, yasalar\u0131 uygulayan yarg\u0131çlara ve gençleri dinle tan\u0131\u015ft\u0131ran, temel dinî e\u011fitimi sa\u011flayan, yerel kom\u015fu köylerdeki dinî törenleri yöneten mollalara ba\u015fkanl\u0131k ediyordu.<\/span><\/p>\n

Ancak \u0130slam \u015feriat\u0131, bu topraklardaki hukuk düzeninin temel esas\u0131yd\u0131. Ama ayn\u0131 zamanda, yönetim konular\u0131yla alakal\u0131 yeni sorunlara çözümler arayan, vergileri, milletler aras\u0131 ili\u015fkileri ve farkl\u0131 s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki problemleri gidermeye çal\u0131\u015fan, özellikle de yönetilenler ve yöneticiler aras\u0131ndaki irtibat\u0131 sa\u011flayan paralel bir yasal sistem olan ve içtihada dayanan Sultan’\u0131n hukuku da vard\u0131.<\/span><\/p>\n

“Bu karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 takip etmeye çal\u0131\u015fmay\u0131n:<\/span><\/em><\/strong> Osmanl\u0131 sistemi k\u0131sa bir tan\u0131mlamaya s\u0131\u011fmayacak kadar geni\u015f kapsaml\u0131, ku\u015fat\u0131c\u0131 ve adaleti-dengeyi sa\u011flay\u0131c\u0131yd\u0131. Ben sadece ondan bir çe\u015fni sunmak istedim. Avukatlar, bürokratlar ve yasay\u0131 biçimlendiren ve uygulayan yarg\u0131çlar, saray bürokrasisinin (kendi içindeki ba\u015fka bir dünya) ba\u015f\u0131ndaki “Veziriazam”\u0131n otoritesinin alt\u0131nda bulunmaktayd\u0131. Vezirlik makam\u0131, imparatorlu\u011fun Sultan’dan sonraki en önemli ikinci aya\u011f\u0131yd\u0131. Belki de üçüncüsü saymak laz\u0131md\u0131. Çünkü her \u015feyden sonra, \u015eeyhülislam laik yasaman\u0131n her parças\u0131n\u0131 gözden geçirmeye, e\u011fer \u015feriat ile çeli\u015fkili oldu\u011funu dü\u015fünürse veto etmeye ya da de\u011fi\u015ftirilmesi için karar vermeye yetkili konumdayd\u0131. Di\u011fer taraftan, \u015eeyhülislam gerekirse sultan\u0131n iradesine de kar\u015f\u0131 ç\u0131kard\u0131. Sultan\u0131n hukukunu yöneten ise Veziriazamd\u0131. Böylece, e\u011fer Veziriazam ve \u015eeyhülislam bir çeki\u015fme ya\u015farsa, Kur’an ve Sünnet yan\u0131nda Devletin ç\u0131karlar\u0131 esas al\u0131n\u0131rd\u0131. \u0130\u015fte Osmanl\u0131 Sisteminin nas\u0131l i\u015fledi\u011fini görüyorsunuz: kontrol-denge-kontrol-denge üzerine yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131<\/span><\/em><\/strong>.” diyen yazar hakl\u0131yd\u0131. Elbette Osmanl\u0131 Sultanlar\u0131 yetkilerini; yetenekleri, yeti\u015ftirilme gelenekleri ve \u015fahsi hedefleri do\u011frultusunda kullanabilen insanlard\u0131. Ama asla keyfi kararlar almazlard\u0131.<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131 toplumu içinde yer eden ba\u015fka bir kontrol ve denge sistemi de Beyaz\u0131t’\u0131n kurdu\u011fu dev\u015firme sistemiydi. Bu giri\u015fim ilk bak\u0131\u015fta, di\u011fer ad\u0131yla Memlûk sistemine benzemekteydi. Memlûkler gibi, Yeniçeriler de yöneticinin korumas\u0131 olarak hizmet etmek için e\u011fitilmekteydi. Ama daha sonra, Yeniçerilerin fonksiyonlar\u0131 oldukça geni\u015flemi\u015fti.<\/span><\/p>\n

Art\u0131k, gerekli ve yeterli bir e\u011fitimin sonunda sadece asker olmuyorlard\u0131. Baz\u0131lar\u0131 yönetim e\u011fitimi, di\u011ferleri ise kültürel e\u011fitim al\u0131yorlard\u0131. Sultan, Yeniçerileri ordusunda ve donanmas\u0131nda oldu\u011fu kadar hükümette de dev\u015firme sistemiyle e\u011fitilip yeti\u015ftirilen yetenekli kimseleri önemli yerlere atamaktayd\u0131. Ayn\u0131 \u015fekilde, Yeniçeriler önemli kültürel kurumlar\u0131n ba\u015f\u0131nda görev almaktayd\u0131. Osmanl\u0131 camilerinin karakteristik stilinin -büyük bir kubbe ve yan\u0131nda küçük mantar biçimli kubbelerle çevrilmi\u015f, kübik, büyük bir yap\u0131 ve kö\u015fesinde ince uzun minareler- belirlenmesinden sorumlu me\u015fhur Osmanl\u0131 mimar\u0131 Koca Sinan da, bir Yeniçeri’ydi. <\/span><\/p>\n

Dev\u015firme sistemine, ilk ba\u015fta sadece yeni fethedilen topraklardaki Hristiyan ailelerin çocuklar\u0131 al\u0131nmaktayd\u0131. Ama Fatih Sultan Mehmet’in getirdi\u011fi çok önemli bir yenilik vard\u0131. O dev\u015firme sistemini imparatorlu\u011fun geneline yayd\u0131. Böylece Osmanl\u0131 tebaas\u0131 olan Müslüman ya da gayrimüslim, a\u015fa\u011f\u0131 ya da yukar\u0131 tabakadan, herhangi bir aile, o\u011fullar\u0131ndan birinin bu özel kurum ve kurallar içerisinde e\u011fitilerek, Osmanl\u0131 toplumunda yüksek bir mertebeye eri\u015fti\u011fini görme \u015fans\u0131n\u0131 yakalam\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Dev\u015firme sistemiyle, Osmanl\u0131lar kendi toplumlar\u0131n\u0131n güçlü elitlerini olu\u015fturmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131. Di\u011fer toplumlar\u0131n elitlerinin aksine, Yeniçerilerin evlenmesi ve (resmî olarak) çocuk sahibi olmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131. Sonuç olarak kal\u0131t\u0131m yoluyla elit olmalar\u0131 imkâns\u0131zd\u0131. Yükselmek, sadece kabiliyet, gayret ve karaktere ba\u011fl\u0131yd\u0131. Asl\u0131nda dev\u015firme sistemi, toplumun mayas\u0131n\u0131 sürekli karmak için gerekli olan bir mekanizmayd\u0131. Toplumun her katman\u0131ndan gençlere, mümkün olan en iyi kalitede entelektüel ve fiziki e\u011fitim \u015fans\u0131 tan\u0131nmakta ve onlar\u0131 devletin bekas\u0131 için kullanmaktayd\u0131. Do\u011fal olarak, kökenleri Orta Asya’ya dayanan, geleneksel askerî-aristokrat Türk ailelerinin s\u0131rtlar\u0131ndaki askeri ve siyasi sorumluluk da önemli ölçüde hafifletilmi\u015f olmaktayd\u0131. Bu da Osmanl\u0131 Hanedan\u0131’n\u0131n i\u015fine geliyordu, zira bu potansiyel rakiplerini fazlas\u0131yla zay\u0131flat\u0131yordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Ancak yine de Osmanl\u0131lar, yapabilecekleri halde bu potansiyel rakipleri ortadan kald\u0131rm\u0131yorlard\u0131. Asl\u0131nda, Osmanl\u0131lar “düzen ve denge”<\/em> konusunda oldukça zeki ve dikkatli davran\u0131yorlard\u0131 ve bu eski aristokrat ailelerin bulunduklar\u0131 konumu koruyarak, herhangi y\u0131k\u0131c\u0131 bir fikre sahip olabilecek Yeniçeriler üzerinde kontrol sa\u011fl\u0131yorlard\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n

Eski aristokratlara (Anadolu Beylerine ve Komutanlar\u0131na) kalan güç \u015funlard\u0131:<\/span><\/strong> <\/span>Öncelikle onlar imparatorlu\u011fun en büyük toprak sahipleri ve vergi toplay\u0131c\u0131lar\u0131yd\u0131lar. “Toprak sahibi” asl\u0131nda yanl\u0131\u015f bir tabir olacakt\u0131, çünkü resmi olarak devlet, imparatorlu\u011fundaki her bir toprak parças\u0131n\u0131n sahibi konumundayd\u0131. Sadece önemli “vergi toplayan çiftçiler”e (T\u0131mar sahipleri) bu topra\u011f\u0131n bir k\u0131sm\u0131 kiralanmaktayd\u0131. Bir t\u0131mar, toprak sahiplerinin üzerinde yerle\u015fik insanlardan vergi toplamaya izinli oldu\u011fu k\u0131rsal bir mülktü. Tabii ki bu insanlar ço\u011funlukla, o topraklarda ya\u015fayan çiftçiler olmaktayd\u0131. T\u0131mar sahipleri bu insanlardan makul oranda vergi toplamaya yetkili k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Bu önceli\u011fi kazanabilmek için her y\u0131l hükümete belli bir miktarda ücret (vergi) ödemek zorundayd\u0131lar. Fakat bunun yan\u0131nda, artakalanlar onlar\u0131n olmaktayd\u0131 ve ne kadar vergi toplayacaklar\u0131 \u015feriat kurallar\u0131nca s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Hükümetin bu i\u015ften ald\u0131\u011f\u0131 pay, t\u0131marl\u0131n\u0131n ne kadar vergi toplad\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 de\u011fil, daha çok çiftçinin elindeki topra\u011fa ne kadar iyi bakt\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131yd\u0131. Topra\u011fa ve tar\u0131ma ba\u011fl\u0131 bir vergi uygulamas\u0131yd\u0131, gelire ba\u011fl\u0131 vergi zulüm say\u0131l\u0131rd\u0131. E\u011fer beklenenin çok üzerindeki miktarda üretim yap\u0131ld\u0131ysa bundan as\u0131l kârl\u0131 ç\u0131kan hükümet ve t\u0131mar sahibi kadar köylüler olmaktayd\u0131. Ama t\u0131mar sahibi iyi i\u015f ç\u0131karamam\u0131\u015fsa, o zaman zararl\u0131 ç\u0131k\u0131yordu. E\u011fer birkaç y\u0131l boyunca vergisini ödeyemezse t\u0131mar\u0131 elinden al\u0131n\u0131p bir ba\u015fkas\u0131na kiralan\u0131yordu. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir seferden sonra Sultan, generallerini ödüllendirmek için onlara t\u0131mar veriyordu. Tabii ki tipik olarak, yeni ele geçirilen topraklar d\u0131\u015f\u0131nda sultan bu hediyeyi birinden al\u0131p di\u011ferine veriyordu. \u0130nsanlar\u0131n ellerinden t\u0131marlar\u0131n\u0131n al\u0131nabiliyor olmas\u0131, yerle\u015fik aristokrasinin sadece yar\u0131-kal\u0131tsal oldu\u011fu anlam\u0131na geliyordu. Burada, Osmanl\u0131 dünyas\u0131n\u0131 hareketli k\u0131lan ve sosyal ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 destekleyen ba\u015fka bir mekanizma çal\u0131\u015f\u0131yordu.<\/span><\/p>\n

T\u0131mar sisteminin Osmanl\u0131 aristokrasisini, çiftçilerin elinde ne var ne yoksa almak konusunda cesaretlendirdi\u011fini dü\u015fünenler yan\u0131lmaktayd\u0131. Hükümete olan borçlar\u0131n\u0131 ödedikten sonra istediklerini yapmakta serbest b\u0131rak\u0131lmam\u0131\u015flard\u0131. Asl\u0131nda, t\u0131mar sahipleri canlar\u0131n\u0131n her istedi\u011fini yapacak kadar özgür say\u0131lmazlard\u0131, çünkü köylüler adalet talebiyle, \u015feriat kanunlar\u0131na ba\u015fvurma hakk\u0131n\u0131 kullan\u0131rlard\u0131. Güçler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelinin olu\u015fturuldu\u011fu bu toplumda, bu kurumlar birbirinden tamamen ayr\u0131yd\u0131 ve \u015feriat hukuku ulema s\u0131n\u0131f\u0131 taraf\u0131ndan olu\u015fturulup kontrol ediliyordu. Asillerin her istediklerine k\u0131sa yoldan ula\u015fmak gibi bir \u015fanslar\u0131 yoktu. O\u011flunun bu yasal sistem içinde bir “yer” edinmesini isteyen her ailenin, erkek çocu\u011funun ulema s\u0131n\u0131f\u0131na kat\u0131lmas\u0131 için uzun bir süreçten geçmesi gerekiyordu. Bu öyle uzun bir süreç ki, zaman içinde çocuk ba\u015far\u0131l\u0131 olursa sosyal ili\u015fkileri çoktan ulema s\u0131n\u0131f\u0131ndan olanlarla kurulmu\u015f, ilgi alanlar\u0131 onlar\u0131nkilerle bütünle\u015fmi\u015f ve ailesi ya da soyu taraf\u0131ndan de\u011fil de antik ö\u011fretiler taraf\u0131ndan \u015fekillendirilmi\u015f oluyordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Medreseler ve di\u011fer Dinî müesseseler, yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f güçlerine ra\u011fmen, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’ndaki Müslümanlar\u0131n inançlar\u0131n\u0131, ya\u015famlar\u0131na hepten egemen olan tek kurum say\u0131lmazd\u0131. Bunlar\u0131n yan\u0131nda <\/span><\/strong>Sufîlik ve tarikat disiplininin;<\/span><\/em><\/strong><\/span> <\/span>kitlelerin ço\u011funun tasavvufi hareketlerden biriyle gönül ba\u011flar\u0131 olan ve bu uhuvvet-karde\u015flik içerisinde aktif çal\u0131\u015fmalar\u0131 bulunan \u015feyhlerin ve dervi\u015flerin de önemli a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. Bu demek de\u011fildir ki, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’ndaki halk\u0131n bütünü ya da çok büyük bir k\u0131sm\u0131 mistik bir hayat ya\u015famaktayd\u0131. Birçok insan için Sufilik, sadece ahlaki ve içtimai bir s\u0131\u011f\u0131nak ve huzur kap\u0131s\u0131yd\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

“Ahi”lik Kurumlar\u0131:<\/span><\/strong><\/p>\n

Bu Sufi tarikatlar\u0131 bir yandan da, tüccar ve zanaatkâr birlikleri olan <\/span><\/strong><\/span>“ahilerle” <\/span><\/em><\/strong>ili\u015fki içinde bulunuyordu. Ahi loncalar\u0131 sosyal bir örgüt olarak ba\u011f\u0131ms\u0131z bir statüye kavu\u015fmu\u015ftu. Üyeleri için standartlar geli\u015ftiriyor, yeni i\u015flere lisans veriyor, para topluyor, faizsiz kredi veriyor, ya\u015fl\u0131lara yard\u0131m yap\u0131yor, cenaze giderlerini kar\u015f\u0131l\u0131yor, sa\u011fl\u0131k hizmeti sunuyor, s\u0131\u011f\u0131nma ve a\u015f evleri kuruyor, burslar veriyor ve ayn\u0131 zamanda fuarlar, festivaller ve ba\u015fka halk e\u011flenceleri düzenliyordu. Her loncan\u0131n kendi yöneticisi, konseyi, \u015feyhleri ve iç politika süreçleri bulunuyordu. \u015eikâyetçi olan üyeler, modern endüstri i\u015fçilerinin kendi sendikalar\u0131na ba\u015fvurmas\u0131 gibi gidip lonca memurlar\u0131na ba\u015fvurabiliyordu. Gerek görülürse, lonca memurlar\u0131, üyelerini mahkemelerde temsil edebiliyor ve onlar ad\u0131na devlete dilekçe yazabiliyordu. Ayn\u0131 zamanda, devlet de loncalar\u0131 düzenliyor, kendi standartlar\u0131n\u0131 koyuyor ve kamu yarar\u0131na fiyatlar\u0131 kontrol ediyordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Her zanaatkâr bir loncaya üye yap\u0131lmaktayd\u0131 ve ço\u011fu lonca, ba\u015fka loncalar\u0131n kesi\u015fiminde olan Sufi tarikatlar\u0131na ba\u011fl\u0131yd\u0131. Karde\u015flikler genelde, üyelerinin sadece birbirleriyle de\u011fil, ayn\u0131 zamanda tüccarlar ve oradan geçen yolcularla da sosyalle\u015fece\u011fi bir kona\u011fa sahipti ve Ahi\/Sufi konaklar\u0131 yolcular\u0131n yard\u0131m\u0131na ko\u015fan misafirperverlik merkezleri olarak çal\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131’n\u0131n t\u0131k\u0131r t\u0131k\u0131r i\u015fleyen sosyal saatine k\u0131sa bir bak\u0131\u015f, onun fraktal (parçal\u0131) karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamaya ba\u015flamak için yeterli olamazd\u0131: Osmanl\u0131 toplumuna daha uzun ve derinlemesine bakanlar, her kademesinde ayn\u0131 düzendeki karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131; ama bunun aras\u0131ndaki tan\u0131\u015fma, dayan\u0131\u015fma ve sürekli dan\u0131\u015fma mekanizmas\u0131n\u0131n fark\u0131na varacaklard\u0131r. Her \u015fey bir di\u011ferine birçok yoldan ba\u011fl\u0131yd\u0131, her parça düzgün i\u015flerken ve her ba\u011flant\u0131 dengeyi sa\u011flarken bu güzel ve mükemmel sistem çal\u0131\u015f\u0131p durmaktayd\u0131. Ancak yüzy\u0131llar sonra, imparatorluk zay\u0131flama dönemine girdi\u011finde, birbiriyle etkile\u015fim içindeki her parça ve birbirinin üstüne kurulu tüm kurumlar imparatorlu\u011fa yük olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bunlar\u0131n giriftli\u011fi, bir parçada sorun ya\u015fanmas\u0131n\u0131n, onlarca ba\u015fka parçada çok daha büyük soruna dönü\u015fmesi anlam\u0131na geliyordu ama bu daha sonra olacakt\u0131. 16. yüzy\u0131lda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu muntazam ve muazzam çal\u0131\u015fan bir makinayd\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131’n\u0131n do\u011fuya do\u011fru geni\u015flemesi, yükseli\u015fte olan ba\u015fka bir güç taraf\u0131ndan engellenmeye çal\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bunlar \u0130ran’daki Safevîler olmaktayd\u0131. Ancak Osmanl\u0131lar, onlarla u\u011fra\u015fmak yerine yüzlerini güneye çevirdiler ve o noktada, Hint Okyanusu’ndan Akdeniz’e kadar Araplar\u0131n nabz\u0131n\u0131n att\u0131\u011f\u0131 yerleri ve daha sonra M\u0131s\u0131r’\u0131 fethettiler ve Memlûk Hanedanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 ortadan kald\u0131rd\u0131lar. Daha sonra Kuzey Afrika k\u0131y\u0131lar\u0131ndan bat\u0131ya do\u011fru geni\u015flemeye ba\u015flad\u0131lar.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

16. yüzy\u0131l boyunca, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu yükseli\u015finin zirvesine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131, Muhte\u015fem Süleyman (bu unvan\u0131 ona Avrupal\u0131lar takm\u0131\u015ft\u0131, kendi halk\u0131n\u0131n aras\u0131nda ise sayg\u0131yla Kanuni Sultan Süleyman olarak biliniyordu), ba\u015fa geldi\u011finde Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu dünyan\u0131n süper gücü konumundayd\u0131. Avrupa ile Asya aras\u0131nda uzan\u0131yor, hem Do\u011fu Roma’y\u0131 (ba\u015fka bir deyi\u015fle Konstantinopolis) hem de Mekke’yi elinde bulunduruyordu. M\u0131s\u0131r ve Kuzey Afrika dahil, imparator di\u011fer her devletten daha fazla topra\u011f\u0131 ve daha fazla insan\u0131 yönetiyordu. Osmanl\u0131 yöneticisinin kendine “Halife” demesinin nedenini de iyi anlamak gerekiyordu. O dönemde bu unvan sadece törensel bir önem ta\u015f\u0131yordu, ama Osmanl\u0131 imparatorunun \u0130slam’\u0131n evrensel otoritesinin iki çok önemli unvan\u0131na birden sahip oldu\u011funu vurguluyordu: Tarihte ilk defa Halife ve Sultan, Osmanl\u0131 sayesinde ayn\u0131 ki\u015finin unvan\u0131 haline gelmi\u015f bulunuyordu. \u015euurlu bir Müslüman vatanda\u015f için bu elbette tarihi bir olguydu ve ümmet, evrensel topluluk olma yolunda ilerliyordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131’da Tarikatlar ve Esnaf Te\u015fkilatlar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n

Osmanl\u0131’da ve tabi \u0130slam dünyas\u0131nda TAR\u0130KATLAR, toplumda sosyal ve ahlaki disiplini ayarlayan, mensuplar\u0131 aras\u0131nda tan\u0131\u015fma ve dayan\u0131\u015fmay\u0131 sa\u011flayan manevi k\u0131\u015flalar hükmündeydi. <\/span><\/strong>Tarikat terbiyesi ve Sufi ö\u011fretileri, \u0130slam dünyas\u0131nda h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, en önemli meyvelerini Küçük Asya’da, bugünkü modern Türkiye’nin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 olu\u015fturan ve “Anadolu” olarak bilinen yerde vermi\u015fti. Buras\u0131, Mo\u011fol istilas\u0131 sonras\u0131 \u0130slamiyet’in yeniden toparlanmas\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yerdi.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Anadolu’da Sufi ö\u011fretileri tüccarlar\u0131n ve zanaatkârlar\u0131n ad\u0131na <\/span><\/strong>“ahi”<\/span> <\/span><\/strong>dedikleri (fütüvvetin Türkçe’deki anlam\u0131) loncalar\u0131yla ili\u015fkilendi. Bu ö\u011fretiler, sade ve rahat halk\u0131 zaman\u0131n fitnelerine kar\u015f\u0131 bilinçlendirmekteydi. Elbette huzur ve emniyet, insanlar\u0131n do\u011fal ihtiyaç ve istekleriydi. Anadolu, uzun süreler boyunca, Türk Müslümanlar ile Avrupal\u0131 Hristiyanlar\u0131n sava\u015f alan\u0131 haline gelmi\u015fti. Selçuklular ve Bizansl\u0131lar u\u011fruna sava\u015ft\u0131klar\u0131 topra\u011f\u0131n alt\u0131n\u0131 üstüne getirmi\u015flerdi. Bir Selçuklu Prensi, Rum Sultanl\u0131\u011f\u0131 (“Roma”n\u0131n Arapla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f hali) diye bilinen, adil ve istikrarl\u0131 bir devlet olu\u015fturuvermi\u015fti ama Haçl\u0131 ordular\u0131 bu düzeni ve dirli\u011fi bozarak bu topraklara fitne tohumlar\u0131 ekmi\u015fti.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Haçl\u0131lar\u0131n zamanla sakinle\u015fmeye ba\u015flamas\u0131yla, Türk Prensler, Do\u011fu Anadolu’da az çok kontrol sa\u011flamaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Bizansl\u0131lar ise bat\u0131 k\u0131sm\u0131n\u0131 ellerinde tutmaktayd\u0131. Ve ikisi aras\u0131nda geçici de olsa hiçbir sorun kalmam\u0131\u015ft\u0131. Anadolu, hem Hristiyanlar hem de Türkler taraf\u0131ndan yerle\u015filmi\u015f olan ama ikisi taraf\u0131ndan da yönetilemeyen, bir konuma ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Mo\u011fol sald\u0131r\u0131lar\u0131, göçebe Türk bozk\u0131r a\u015firetlerini Orta Asya’dan ç\u0131kmaya mecbur b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Anadolu’ya ula\u015fana kadar büyük s\u0131k\u0131nt\u0131lara u\u011fram\u0131\u015flar, ama pi\u015fip olgunla\u015fm\u0131\u015flard\u0131. Ama en sonunda burada kendilerini evlerinde hissetmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Peki, neden buras\u0131? Çünkü bozk\u0131r göçebeleri bu tür yerleri sevme f\u0131trat\u0131ndayd\u0131. Ba\u011f\u0131ms\u0131z, kendi kendilerini yöneten soylar olarak kendi liderleri ve yasalar\u0131 vard\u0131 ve hükümetlerin empoze etti\u011fi yasa ve düzen alt\u0131nda kendilerini bask\u0131 alt\u0131nda hissediyorlard\u0131. Tart\u0131\u015fmal\u0131 bir hudut alan\u0131nda istedikleri gibi dola\u015f\u0131yor, sürülerini istedikleri yerde otlat\u0131yor ve ihtiyaçlar\u0131n\u0131, zaman\u0131n test etti\u011fi ve daha önce ev dedikleri bozk\u0131r geleneklerine göre gideriyorlard\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Hristiyanlar hâlâ bu sars\u0131nt\u0131l\u0131 s\u0131n\u0131rda ya\u015f\u0131yorlard\u0131, küçük kasaba ve köyler yerinde duruyor ama hiçbir hükümet bu yollar\u0131n güvenilirli\u011fini garanti edemiyordu; hiçbir kolluk kuvveti, deposu soyulan birinin yard\u0131m\u0131na ko\u015fmuyor, hiçbir kurum yang\u0131n, sel bask\u0131n\u0131 ya da ba\u015fka bir felaket durumunda yard\u0131ma gelmiyordu. Kamusal alan yok olmu\u015ftu ve bu karma\u015fa ortam\u0131nda herhangi birinin soyundan, arkada\u015f\u0131ndan ve tarikat ihvan\u0131ndan ba\u015fka yard\u0131m isteyebilece\u011fi kimsesi yoktu. \u0130\u015fte bu durum Anadolu Türk beyliklerinin ve özellikle Kay\u0131 boyunun en önemli \u015fans\u0131n\u0131 olu\u015fturuyordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Safi ve samimi Sufilik bu bölge etkinli\u011fini artt\u0131rd\u0131kça, seyyar dervi\u015fler de bu alanlarda ço\u011falmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Baz\u0131lar\u0131 \u0130ran Horasan’\u0131ndan ya da daha do\u011fusundan ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f, baz\u0131lar\u0131 ise yerel olarak ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Birço\u011fu, ruhani bir egzersiz olarak gönüllü hizmeti benimseyen dervi\u015fler tak\u0131m\u0131yd\u0131, bunlar tarikatla cihad\u0131 kayna\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu dervi\u015flerin ço\u011fu sade bir hayat ya\u015f\u0131yor, ama ayn\u0131 zamanda da çok bilge davran\u0131yorlard\u0131. Bu dervi\u015flerin ilklerinden biri olan <\/span>“Kalender”<\/span><\/strong><\/span>ler, ba\u015f\u0131bo\u015f dola\u015fan ve naho\u015f ya\u015fayan insanlar\u0131 Allah yoluna ça\u011f\u0131ran ve onlar\u0131 kâfirlere ve zalimlere kar\u015f\u0131 sava\u015fmak için uyaran bir grup destekçiyle kasabadan kasabaya dola\u015f\u0131yorlard\u0131. Bu sade, ama samimi tebli\u011fciler halk aras\u0131nda manevi duygular\u0131 ve tutkular\u0131 alevlendiriyor ve Kalender’in gitti\u011fi her yerde, “Kalender Karde\u015fli\u011fi” olu\u015fturuyorlard\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n

“Kalender”<\/span><\/strong> <\/span>gibi ba\u011f\u0131ms\u0131z ve ba\u011flant\u0131s\u0131z insanlara kar\u015f\u0131 bu sefer, daha sayg\u0131de\u011fer insanlar, ba\u015fka bir tasavvufi sistemi, a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131 bir çilecilik olan Bekta\u015fili\u011fi benimsemeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Ve Hac\u0131 Bekta\u015f-\u0131 Veli en çok bilinen Sufi ya da ulemadan biri halini alm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/p>\n

Ayr\u0131ca özellikle entelektüellerin ve uzmanl\u0131k bilgisine sahip kimselerin çok sevdi\u011fi<\/span> <\/span>Mevlevi dervi\u015fler<\/span><\/strong> <\/span>vard\u0131. Celaleddin ad\u0131nda, Afganistan’\u0131n Belh kentinde do\u011fmu\u015f olan ve bu yüzden Celaleddin-i Belhi olarak tan\u0131nan bir ilim ve gönül erbab\u0131n\u0131n etraf\u0131nda toplanmaya ba\u015flayanlar ço\u011falm\u0131\u015ft\u0131. Mo\u011follar, Cengiz Han’\u0131n etraf\u0131nda birle\u015fmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131nda, Mevlâna henüz bir çocuktu. Babas\u0131 bir felaketin yakla\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kokusunu alm\u0131\u015f ve tüm aileyi Anadolu Selçuklu Devleti’nin geri kalan topraklar\u0131na ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131. Bu yüzden dünyan\u0131n büyük bir k\u0131sm\u0131, bu hikmet kutbunu Celaleddin Rumi (“Romal\u0131 Celaleddin”) olarak anacakt\u0131.<\/span><\/p>\n

Mevlâna’n\u0131n babas\u0131 yak\u0131nlar\u0131yla birlikte Konya’da bir dergâh kurmu\u015flard\u0131. Celaleddin eri\u015fkin ya\u015fa geldi\u011finde, ö\u011frenme iste\u011fi konusunda kendi ününü kazand\u0131\u011f\u0131 bu yerde e\u011fitmenlik yapmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Her söyledi\u011fini ezberleyip kay\u0131t tutan, ba\u015fka ö\u011frencileri cezbedip aralar\u0131na katan ve ona sayg\u0131 kazand\u0131ran, üzerinde yorumlar yap\u0131lan pek çok dinî, ahlaki ve tasavvufi metin ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/p>\n

Mevlâna’n\u0131n tasavvufi ve efsanevi ya\u015fam öyküsünün mihenk ta\u015f\u0131, bir gün garip k\u0131l\u0131kl\u0131 bir yabanc\u0131n\u0131n onun s\u0131n\u0131f\u0131na girmesiyle ba\u015fl\u0131yordu. Bu yabanc\u0131 arkalarda oturuyordu ama bir türlü a\u011fz\u0131n\u0131 kapal\u0131 tutmay\u0131 beceremiyordu. Birden bir \u015fark\u0131 patlatarak dersi bölüyor ve akl\u0131n\u0131 kaç\u0131rm\u0131\u015f gibi görünüyordu. Bu yabanc\u0131yla ilgili hikâyeler, Alan Ginsberg’in HowI eserini ilk defa halka okurken, genç Jack Kerouac’in odan\u0131n arkalar\u0131ndan durmaks\u0131z\u0131n “Git!” diye ba\u011f\u0131rmas\u0131na benzetiliyordu. Rumi’nin ö\u011frencileri bu adam\u0131 kollar\u0131ndan tutup d\u0131\u015far\u0131ya atmaya çal\u0131\u015ft\u0131lar ama hocalar\u0131 onlar\u0131 durdurdu ve bu adam\u0131n kim oldu\u011funu ve ne istedi\u011fini sordu.<\/span><\/p>\n

Yabanc\u0131,<\/span> <\/span>“Ben Tebriz’li \u015eems’im,”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>dedi.<\/span> <\/span>“Buraya senin için geldim.”<\/span><\/em><\/strong> diyordu!<\/span><\/p>\n

Ö\u011frencileri \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k içindeyken, Rumi kitab\u0131n\u0131 kap\u0131yor, üzerinden cübbesini ç\u0131kar\u0131yor ve \u015föyle söylüyordu: “Benim e\u011fitmenlik günlerim bitmi\u015ftir, bundan sonra o, benim ö\u011fretmenimdir!”<\/em><\/strong> Mevlâna, \u015eems’le birlikte s\u0131n\u0131ftan ç\u0131k\u0131yor ve bir daha da geri dönmüyordu.<\/span><\/p>\n

“Celaleddin ve \u015eems, ayr\u0131lmaz bir bütün olu\u015fturmu\u015flard\u0131. Birbirlerine tutkuyla ama sadece ruhani bir boyutta ba\u011fl\u0131yd\u0131lar; öyle bir boyut ki Mevlâna bundan sonra kendi \u015fiirlerini ö\u011freticisinin imzas\u0131yla mühürlemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu dönem boyunca yazd\u0131\u011f\u0131 sözler, Tebriz’li \u015eems’in Eserleri olarak toplanm\u0131\u015ft\u0131. Mevlâna, \u015eems’le tan\u0131\u015fmadan önce, eserleri yüzlerce y\u0131l sonra hâlâ okunacak olan sayg\u0131de\u011fer bir ilim adam\u0131yd\u0131. Ama \u015eems’le tan\u0131\u015ft\u0131ktan sonra ise, edebiyat tarihinin en önemli mistik \u015fairlerinden birisi halini alm\u0131\u015ft\u0131.”<\/span><\/em><\/strong> diyen yazar yan\u0131lmakta ve gerçe\u011fi çarp\u0131tmaktayd\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Birkaç y\u0131l sonra, \u015eems gizemli bir \u015fekilde ortadan kaybolmu\u015f ve Mevlâna, Mesnevi olarak bilinen bin sayfal\u0131k hikmet dizelerini yazmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu eserin giri\u015f bölümünde: “Ney’in melodisi neden bu kadar hüzünlüdür?” diye sormakta, sonra kendi sorusunu \u015föyle yan\u0131tlamaktayd\u0131: “Çünkü ney nehrin sazl\u0131klar\u0131nda büyüyerek ve topra\u011fa kök salarak ortaya ç\u0131kt\u0131. Sesindeki keskin keder, neyin kaybetti\u011fi özüne olan özlemidir.”<\/em><\/strong> Sonraki otuz bin beyitte, biz insanlar\u0131n “ney”lerin (özlerimizin) kayna\u011f\u0131m\u0131zla olan ba\u011f\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l sa\u011flayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131, manevî bir dille anlat\u0131r. Mevlâna Celaleddini Rumi \u0130ngilizce konu\u015fulan dünyada bile çok yayg\u0131n ve sayg\u0131nd\u0131r; öyle ki onun eserlerini tercüme eden her yay\u0131nc\u0131 bu sat\u0131\u015flardan çok iyi para kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

K\u0131saca, Tarikat bünyesinde, her s\u0131n\u0131ftan ve her türden insan için hay\u0131rl\u0131 ve yararl\u0131 bir \u015feyler vard\u0131r. Dervi\u015fler, bozk\u0131r göçebelerine \u0130slamiyet’i kabul ettirdiler; böylece bu kabileler, \u0130slam’\u0131n zahiri ö\u011fretilerini benimsemekle beraber, \u0130slam’\u0131n manevi ve ahlaki de\u011ferlerini özümsemi\u015f oldular. Sufi tarikatlar\u0131, zanaatç\u0131lar\u0131n loncalar\u0131yla, tüccar birlikleriyle, köylülerle, aristokrat askerî gruplarla bir a\u011f gibi kesi\u015fim noktalar\u0131na sahipti ve Tarikatlar hayat s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131na ve hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fram\u0131\u015f tüm gruplar\u0131, darmada\u011f\u0131n\u0131k bir ya\u015fam\u0131n içinde bir araya getirip huzura kavu\u015fturdu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Fütüvvet <\/span><\/strong>idealine kendini adam\u0131\u015f baz\u0131 karde\u015flik gruplar\u0131 ise gazi birliklerini olu\u015fturdular. Gazi, “kutsal sava\u015fç\u0131” gibi bir anlama geliyordu. Gaziler, belki Tap\u0131nak \u015eövalyeleri ve Haçl\u0131 Seferleri süresince ortaya ç\u0131km\u0131\u015f olan di\u011fer Hristiyan askerî birliklerini and\u0131r\u0131yordu, tabii bir farkla; kimse onlara emir vermiyordu. Çünkü \u0130slam’da emir verici papa benzeri figürler bulunmuyordu. Bunun yerine, “Gaziler” kendi kendilerini disipline ediyor, uzman sava\u015fç\u0131lar\u0131n etraf\u0131nda toplan\u0131yor ve baz\u0131 karizmatik \u015feyhlerden ilham al\u0131n\u0131yordu. Grup üyeliklerinin sembolü olarak özel ba\u015fl\u0131klar, pelerinler giyiyor ve baz\u0131 aksesuarlar tak\u0131l\u0131yordu. Yeminleri, taahhütleri içeren tören ritüelleri yap\u0131l\u0131yordu. Gazi birliklerinin üyeleri (Ak\u0131nc\u0131lar), hayatlar\u0131n\u0131 Hristiyan topraklar\u0131 etraf\u0131nda, tek Tevhid inanc\u0131n\u0131n yükseli\u015fi için muhte\u015fem cesaret sergiledikleri mücadelelere ad\u0131yordu. Arthur efsanesinin \u015fövalyelerinin \u0130slami versiyonuna benzetenler yan\u0131l\u0131yordu, çünkü ak\u0131nc\u0131 gaziler insanlar\u0131 kölele\u015ftirmeyi ve katletmeyi de\u011fil, özgürle\u015ftirmeyi ve huzura eri\u015ftirmeyi amaçl\u0131yordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu<\/span> <\/span>gazi-ak\u0131nc\u0131<\/span><\/strong> <\/span>gruplar\u0131ndan daha sonra büyüklü küçüklü yüzlercesi ortaya ç\u0131k\u0131yordu. Bu gönüllü mücahitler, s\u0131n\u0131r boylar\u0131ndaki ak\u0131nlar\u0131yla Bizans’\u0131n resmî olarak hâlâ hükmetti\u011fi ama otoritesinin daha da azald\u0131\u011f\u0131 bölgelere \u0130slam \u015fuurunu ve huzurunu a\u015f\u0131l\u0131yordu. Bir k\u0131s\u0131m gazi önderi bir toprak parças\u0131nda kendisi için güvenli\u011fi sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 anda, hemen küçük devletçi\u011fini kuruyor ve kendini emir, bu küçük devleti de emirlik ilan ediyordu. “Emir” aslen “kumandan” anlam\u0131na gelen \u0130slami bir unvand\u0131 ancak \u015fimdi “Prens” anlam\u0131na geliyordu.<\/span><\/p>\n

Zalim Mo\u011fol ak\u0131nlar\u0131 ve Haçl\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131 sonucu Selçuklu Devleti da\u011f\u0131l\u0131nca, özellikle Do\u011fu Anadolu say\u0131s\u0131z küçük gazi emirliklerine bölünüyor, Bizans’\u0131n gücü sallan\u0131yor ve hukuksuz s\u0131n\u0131r bat\u0131ya do\u011fru çekiliyordu; bu da ironik bir çeli\u015fki do\u011furuyordu: S\u0131n\u0131r boylar\u0131ndaki dervi\u015f mücahitlerin çabalar\u0131 küçük gazi devletlerini besliyordu. Tart\u0131\u015fmal\u0131 s\u0131n\u0131r kayd\u0131kça, gazi ak\u0131nc\u0131lar\u0131 da kay\u0131yordu. Kurulu emirliklerden d\u0131\u015far\u0131ya do\u011fru ve bir adam\u0131n hâlâ kendini kan\u0131tlayabildi\u011fi bölgelere hücumlar yap\u0131l\u0131yordu.<\/span><\/p>\n

 Bir noktada ak\u0131nc\u0131lar\u0131n gelip dayand\u0131\u011f\u0131 son s\u0131n\u0131r, Bizans’\u0131n engel olu\u015fturabilece\u011fi kadar Konstantinopolis’e yak\u0131n yerlerdi. Do\u011fudan ak\u0131n eden gazi dervi\u015fler, bu s\u0131n\u0131r bölgelerinde kümelenmeye yönelmi\u015f ve Bizans gücüyle burun buruna gelmi\u015flerdi. Ak\u0131nc\u0131 dervi\u015fler burada, Anadolu’daki sava\u015flar bitmi\u015f olsa da, en az elli y\u0131l boyunca tutunabileceklerdi. Do\u011fudaki emirliklerin gücü azal\u0131rken, s\u0131n\u0131r devletçikleri daha da büyümekteydi. \u0130\u015fte bu askerîle\u015ftirilmi\u015f s\u0131n\u0131r, yeni bir dünya devletinin, Osmanl\u0131 medeniyetinin do\u011fdu\u011fu yerdi.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Osmanl\u0131’da Duraklama ve Gerileme A\u015famalar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n

Tarihçiler, Osmanl\u0131’n\u0131n sonunu anlat\u0131rken çok önemli olan iki askerî yenilgiyi öne ç\u0131kar\u0131rlard\u0131 ve <\/span><\/strong>bu yenilgilerin ikisinin de o dönemde Türkler taraf\u0131ndan pek önemsenmedi\u011fini hat\u0131rlat\u0131rlard\u0131<\/span><\/em><\/strong>. Bunlardan biri 1571’de gerçekle\u015fen \u0130nebaht\u0131 Sava\u015f\u0131’yd\u0131. Bu deniz sava\u015f\u0131nda Venedikliler ve müttefikleri, Osmanl\u0131’n\u0131n tüm Akdeniz filosunu yakm\u0131\u015flar ve denize bat\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. Hatta Avrupa’da bu sava\u015f, Türklerin art\u0131k geri çekildiklerinin tedirgin edici bir i\u015fareti olarak kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131. Ancak \u0130stanbul’da Veziriazam, Sokullu Mehmet Pa\u015fa filoya verilen bu zarar\u0131, bir adam\u0131n sakal\u0131n\u0131n kesilmesiyle k\u0131yasl\u0131yordu: Sakal\u0131n kesilmesi ancak onun daha güçlü ç\u0131kmas\u0131na neden olurdu.<\/em> Asl\u0131nda bir y\u0131l içinde, eski filonun yerini, Akdeniz’i bile katedebilecek çok büyük sekiz gemiden olu\u015fan daha da güçlü ve daha modern bir filo al\u0131yordu. Bundan sonraki alt\u0131 ay içinde Osmanl\u0131lar Akdeniz’in do\u011fusunu geri al\u0131yor, K\u0131br\u0131s’\u0131 fethediyor ve Sicilya’y\u0131 taciz etmeye ba\u015fl\u0131yordu. Ça\u011fda\u015f Osmanl\u0131 analizcilerinin \u0130nebaht\u0131 Sava\u015f\u0131’n\u0131 neden zaman\u0131n\u0131n bir dönüm noktas\u0131 olarak görmedikleri merak konusudur. Avrupal\u0131lar\u0131n deniz filosu konusunda bask\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131tlanmas\u0131 ve bu bask\u0131nl\u0131\u011f\u0131n öneminin bir yanl\u0131\u015f anlama olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kavranmas\u0131 en az bir yüzy\u0131l sonra anla\u015f\u0131l\u0131yordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Di\u011fer askerî dönüm noktas\u0131 ise, <\/span><\/strong>bu dönemden bir süre önce ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Bu, Muhte\u015fem Süleyman’\u0131n Viyana’y\u0131 alma konusunda ald\u0131\u011f\u0131 erteleme karar\u0131yd\u0131. Osmanl\u0131 kuvvetleri bat\u0131ya ak\u0131n etmekten hiç usanmam\u0131\u015f ve sonunda Viyana kap\u0131lar\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Fakat Kanuni Sultan Süleyman, bu ünlü Avusturya \u015fehrinin ku\u015fatmas\u0131n\u0131 çok so\u011fuk bir mevsimde ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131. K\u0131\u015f\u0131n gelmesiyle birlikte, Viyana’y\u0131 bu seferlik serbest b\u0131rakmaya ve bir sonraki sefer buray\u0131 almaya karar verip ku\u015fatmay\u0131 kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Ancak Sultan Süleyman için maalesef<\/span> <\/span><\/strong>bir dahaki sefer<\/span><\/em><\/strong> <\/span>hiç olmad\u0131, ba\u015fka olaylar ve sorunlar ortaya ç\u0131kt\u0131. Zaten Sultan rahats\u0131zlanm\u0131\u015ft\u0131, imparatorluk çok büyüktü ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 çok geni\u015flemi\u015f durumdayd\u0131. Bu yüzden bu s\u0131n\u0131rlar\u0131n herhangi bir yerinde sürekli s\u0131k\u0131nt\u0131lar ç\u0131kmaktayd\u0131. Sultan, Viyana’y\u0131 almaya tekrar kalk\u0131\u015fmam\u0131\u015ft\u0131 ve ça\u011fda\u015flar\u0131 da bu durumu bir zay\u0131fl\u0131k belirtisi saymam\u0131\u015ft\u0131. “Viyana’y\u0131 fethetme” hedefi her zaman onun yap\u0131lacaklar listesinde kald\u0131, ama bir türlü f\u0131rsat bulunamad\u0131. Gerçi Osmanl\u0131 sürekli sava\u015f\u0131yor ve ba\u015fka sava\u015flar\u0131 da kazan\u0131yordu ve onun yönetimi öyle ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131 ki, ancak saçma sapan konu\u015fan bir ahmak sadece Viyana’y\u0131 alamad\u0131lar diye, bu günlerde Osmanl\u0131lar\u0131n gerilemede oldu\u011fu iddias\u0131na kalk\u0131\u015f\u0131rd\u0131… O asl\u0131nda askerî bir yenilgi de\u011fil, sadece zaferlere eklenemeyen elmas bir puand\u0131…<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

“Geriye bakan ve gizli gerçekleri ara\u015ft\u0131ran tarihçiler, Kanuni Sultan Süleyman’\u0131n Viyana’y\u0131 almama konusundaki hatas\u0131n\u0131n aç\u0131kça bir dönüm noktas\u0131 oldu\u011funu görebilirlerdi. O s\u0131rada imparatorluk en geni\u015f s\u0131n\u0131rlar\u0131na gelmi\u015fti. O noktadan sonra, daha fazla geni\u015fleme mümkün de\u011fildi. Bu durum, o dönemde aç\u0131kça görülebilecek bir \u015fey de\u011fildi, çünkü imparatorluk her zaman bir yerlerde birileriyle sava\u015f halindeydi ve sava\u015f alan\u0131ndan genelde iyi haberler gelmekteydi. Belki Osmanl\u0131lar orada burada baz\u0131 sava\u015flar\u0131 kaybetmekteydi, ama ayn\u0131 zamanda, ba\u015fka yerlerde de galip gelinmekteydi. Acaba, kazand\u0131klar\u0131ndan daha m\u0131 fazla kaybedilmekteydi? Büyük olanlar\u0131 kaybedip sadece küçükler mi elde edilmekteydi? As\u0131l soru buydu ve cevab\u0131 da evetti, ama tarihin ak\u0131nt\u0131s\u0131na kap\u0131lm\u0131\u015f insanlar için bunu ölçmek zor bir \u015feydi. Bir sava\u015f\u0131n önemini herhangi biri nas\u0131l ölçebilirdi? Baz\u0131 insanlar alarmlar çal\u0131yor olabilir ama bu baz\u0131lar\u0131 bunu her zaman yapar zaten. Her neyse, 1600 y\u0131l\u0131nda imparatorluk kesinlikle sallant\u0131da de\u011fildi, tam aksine zirvesindeydi.”<\/span><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Ama ne yaz\u0131k ki, sallant\u0131da olmamak Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu için yeterince iyi ve verimli de\u011fildi. Çünkü bu imparatorluk sürekli geni\u015fleme üzerine kuruluvermi\u015fti. Tüm iç mekanizmalar\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 çal\u0131\u015fmas\u0131 için her s\u0131n\u0131rda sürekli ve genel olarak ba\u015far\u0131l\u0131 sava\u015flara ve kazançl\u0131 sonuçlara ihtiyaç görülmekteydi. Her \u015feyden önce geni\u015fleme, imparatorlu\u011fun kaybetmek istemeyece\u011fi bir gelir kayna\u011f\u0131n\u0131 te\u015fkil etmekteydi. \u0130kincisi, sava\u015f bir emniyet supab\u0131 olarak i\u015f görmekte, içerideki tüm bask\u0131y\u0131 d\u0131\u015far\u0131 at\u0131vermekteydi. Örne\u011fin, bir sebeple topraks\u0131z kalan köylüler, her zaman için orduya kat\u0131labilir, ak\u0131nlar yapabilir, biraz ganimet kazan\u0131p eve döndükten sonra i\u015f yapmaya ba\u015flayabilirlerdi…<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131’da geni\u015fleme durdu\u011fu anda ise, bütün bu s\u0131k\u0131nt\u0131lar içeriye do\u011fru yönelmeye ba\u015flad\u0131. Topraktan ekme\u011fini bir sebeple ç\u0131karamayanlar, kasaba ve \u015fehirlere y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. E\u011fer bir yetenekleri varsa bile bunu i\u015fleyecek imkânlar\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131. Loncalar tüm üretim sürecini takip ediyorlard\u0131, ama sadece belirli say\u0131da yeni üyeyi kabul edebilecek kapasiteleri vard\u0131. \u015eehirlere sürüklenenlerin birço\u011fu sonunda i\u015fsiz ve mutsuz kalmaktayd\u0131. Ve duraklaman\u0131n buna benzeyen ba\u015fka birçok küçük, ama kötü sonucu olacakt\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Üçüncü olarak,<\/span> <\/span><\/strong>dev\u015firme <\/span><\/strong>sistemi; imparatorlu\u011fun elitlerini olu\u015fturacak kesimlerin ilgili kurumlar için yeti\u015ftirilmek üzere, <\/span><\/strong>ele geçirilecek yeni topraklar\u0131n devaml\u0131 fethine<\/span><\/em><\/strong> dayan\u0131yordu. Yeniçeriler asl\u0131nda önemli bir k\u0131s\u0131tlama alt\u0131nda çal\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Evlenmeleri ve geriye vâris b\u0131rakmalar\u0131, yönetime taze kan sa\u011flayacak bir araç olmalar\u0131 aç\u0131s\u0131ndan yasakt\u0131. Ancak geni\u015fleme durdu\u011funda, dev\u015firme sistemi de durgunla\u015fmaya ve aksamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ve ard\u0131ndan Yeniçeriler de evlenip aile sahibi olmaya, sonra onlar da ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri kendi çocuklar\u0131 için yapmaya mecbur kalm\u0131\u015flard\u0131. Çocuklar\u0131na mümkün olan en iyi e\u011fitim ve i\u015f olanaklar\u0131n\u0131 yaratmak için nüfuzlar\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015flard\u0131. Bu tamamen do\u011fald\u0131 ama Yeniçerilerin, imparatorlu\u011fun gücünün azalmas\u0131na neden olan sabit, babadan o\u011fula geçen elitler olarak kabuk ba\u011flamas\u0131 anlam\u0131n\u0131 da ta\u015f\u0131maktayd\u0131. Çünkü art\u0131k uzmanlar ve ihtisas sahipleri, ba\u015ftan bu konumlara getirilecekleri sözü verilerek d\u0131\u015far\u0131dan seçilmiyordu ve ayn\u0131 zamanda, bu pozisyonlar zengin ve önemli ailelere sahip bulunan, bu ehliyet sahibi olmayan kimselerce doldurulmaktayd\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Kimse bu durgunla\u015fmay\u0131, on y\u0131llar öncesinden Sultan Süleyman’\u0131n Viyana’y\u0131 fethetme konusunda dü\u015ftü\u011fü hataya ba\u011flayamazd\u0131. Çünkü sonuçlar, halk için nedenlerinden çok uzakta ve dolayl\u0131yd\u0131. Bu sonuçlar, aç\u0131klamas\u0131 zor ve tan\u0131mlanamaz sosyal rahats\u0131zl\u0131klar do\u011furacakt\u0131 ve bu tip \u015feyler, dinî muhafazakârlar\u0131n toplumun ahlaki de\u011ferlerine s\u0131\u011f\u0131nmas\u0131na, disiplin ve ya\u015fl\u0131lara sayg\u0131 gibi unsurlar\u0131n öneminin vurgulanmas\u0131na yol açm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n

1683’te Osmanl\u0131lar, 154 y\u0131l önce yapt\u0131klar\u0131 gibi tekrar Viyana’y\u0131 almaya çal\u0131\u015f\u0131yor, ama içerideki h\u0131yanetler yüzünden yine ba\u015far\u0131lam\u0131yordu. Bu sefer Viyana’y\u0131 savunman\u0131n yol haritalar\u0131 Avrupal\u0131 bir komisyon taraf\u0131ndan ç\u0131kar\u0131l\u0131yordu. Yani Osmanl\u0131’ya kar\u015f\u0131 ciddi bir Haçl\u0131 dayan\u0131\u015fmas\u0131 sergileniyordu. Teknik olarak, Viyana için bu ikinci Viyana Seferi de sadece zaferlere eklenmeyen bir puand\u0131 ama Osmanl\u0131 eliti art\u0131k hezimete u\u011frad\u0131klar\u0131n\u0131 ve bir \u015feylerin çok yanl\u0131\u015f gitti\u011fini biliyordu. Bu, onlar\u0131 inatla askerî güçlerini geli\u015ftirmeye itiyordu. Çok basitçe, imparatorlu\u011fun gücünün ve nüfuzunun silahlara ve ordulara ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu dü\u015fünülüyordu. \u0130mparatorlu\u011fa zarar verebilecek düzensiz ordulara kar\u015f\u0131, askerî bir siper olu\u015fturmaya giri\u015filiyordu. Fakat bütün kaynaklar\u0131 askeriyeye aktarmak, zaten fazlaca yükü olan bir devlete daha fazla harcama yükü getirmekten ba\u015fka i\u015fe yaram\u0131yordu. Çünkü ekonomik ve teknolojik kalk\u0131nma hamleleri ba\u015flatan Avrupal\u0131lar, Osmanl\u0131 Sisteminin <\/span><\/strong><\/span>k\u0131r\u0131lgan kontrol dengesini<\/span><\/em><\/strong> <\/span>bozuyordu. \u0130nebaht\u0131 Sava\u015f\u0131’n\u0131 unutun… Viyana Ku\u015fatmas\u0131’ndaki hatay\u0131 da unutun… Sonuçta, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nu çökerten dü\u015fman askerler de\u011fil, tüccarlar oluyordu. Evet Osmanl\u0131 cihat ve içtihat ruhunu yitirdikçe, de\u011fi\u015fen ve geli\u015fen \u015fartlara ve ihtiyaçlara uygun çözümleri geciktirdikçe geriliyor ve y\u0131k\u0131l\u0131\u015fa sürükleniyordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nda, esnaf ve sanatkâr loncalar\u0131 (Sufi tarikatlar\u0131yla iç içe geçmi\u015f biçimde) tüm üretimi kontrol ediyor ve üyelerini rekabetin d\u0131\u015f\u0131nda kalmaktan koruyorlard\u0131. Bir lonca, sabun üretimi konusunda bir tekelken, bir di\u011feri ayakkab\u0131 yap\u0131m\u0131 konusunda yo\u011funla\u015f\u0131rd\u0131… Bu loncalar fiyatlar\u0131 yükseltmek için monopol pozisyonlar\u0131ndan istifade etmiyorlard\u0131, çünkü ne kadar fiyat belirleyecekleri konusunda devlet baz\u0131 limitler koymaktayd\u0131. Devlet halk\u0131n\u0131, loncalar esnaf\u0131n\u0131 koruyorlard\u0131, böylece her \u015fey dengede, her \u015fey i\u015fler halde ayakta kalmaktayd\u0131. Ama sonunda Haçl\u0131 Bat\u0131l\u0131lar bir \u015fekilde bu sisteme dâhil olmu\u015flard\u0131. Sabun ya da ayakkab\u0131 satmak için loncalarla yar\u0131\u015fm\u0131yorlard\u0131; devlet buna izin vermiyordu. Hay\u0131r, onlar sadece al\u0131nacak mallara bakmak için geliyorlard\u0131, genel olarak yün, et, deri, ah\u015fap, ya\u011f, metal ve bunun gibi hammaddelere bak\u0131yorlard\u0131. Ellerine ne geçirebilirlerse sat\u0131n al\u0131yorlard\u0131… Üreticiler onlara sat\u0131\u015f yapmaktan memnundu, hatta devlet bile bu ticarete seviniyordu çünkü imparatorlu\u011fa alt\u0131n getiriyordu, bu niçin kötü bir \u015fey say\u0131ls\u0131nd\u0131? Maalesef Avrupal\u0131lar, loncalar\u0131n üretimi için ihtiyaç duyduklar\u0131 mallar\u0131 al\u0131p Osmanl\u0131 zanaatkâr ve esnaf\u0131n\u0131 yerli ve milli üretimden al\u0131koymay\u0131 hesaplam\u0131\u015flard\u0131 ve ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131. Bu yüzden Avrupal\u0131lar loncalardan daha fazla fiyat teklif ediyorlard\u0131, çünkü loncalar\u0131n ceplerinde sadece devlet taraf\u0131ndan s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f kârlar\u0131, Haçl\u0131 Avrupal\u0131lar\u0131n cepleri ise Amerika’dan getirdikleri alt\u0131nlarla doluydu. Art\u0131k Osmanl\u0131 esnaf\u0131 hacim ile farkl\u0131l\u0131k yaratam\u0131yorlard\u0131 -daha fazla üretip daha fazla mal satam\u0131yorlard\u0131- çünkü üretimi art\u0131rmak için yeterince hammadde bulam\u0131yorlard\u0131. Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131 emip bunlar\u0131 gemilerle Avrupa’ya götüren yabanc\u0131lar, Osmanl\u0131 dünyas\u0131ndaki zanaatkârlar\u0131 zora sokmu\u015flard\u0131. K\u0131sacas\u0131, yerel üretim dü\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Geç de olsa, Osmanl\u0131 idarecileri problemin kayna\u011f\u0131n\u0131 kavrad\u0131 ve yerel endüstri için ihtiyaç duyulan stratejik hammaddelerin ihrac\u0131n\u0131 yasaklad\u0131. Fakat bu çe\u015fit yasalar sadece kaçakç\u0131lara f\u0131rsat do\u011furmaktayd\u0131. Yün ihrac\u0131 yasaklan\u0131rsa sadece kaçakç\u0131lar yün ihrac\u0131 yapmaktayd\u0131. Böylece bir karaborsa ekonomisi geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131; yeni moda, zengin karaborsa giri\u015fimcileri ortaya ç\u0131kt\u0131 ve onlar para kazanmak için yasalara kar\u015f\u0131 geldiklerinden, çok çe\u015fitli memurlar\u0131n bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ba\u015fka yöne çevirmeleri için onlara rü\u015fvet vermek zorundayd\u0131lar, bu da yozla\u015fmaya ve yeni bir<\/span> <\/span><\/strong>“rantiyeci”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na neden olmaktayd\u0131, bunlar rü\u015fvete dayal\u0131 bürokratlard\u0131…<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Böylece halk\u0131n baz\u0131s\u0131n\u0131n cebinde harcamak için, helal üretim fazlas\u0131ndan gelmeyen, yasa d\u0131\u015f\u0131 yollarla elde edilen paras\u0131 vard\u0131. Bu Osmanl\u0131 ekonomisine, Amerika’n\u0131n alt\u0131n\u0131n\u0131 ele geçirip savurganca harcayan Avrupal\u0131lar\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131 nakitti (daha sonralar\u0131 kâ\u011f\u0131t paralard\u0131). Peki, ço\u011fu dönme ve gayri müslim yeni zengin Osmanl\u0131 vatanda\u015flar\u0131 neye para harc\u0131yorlard\u0131? Bunlar dürüstçe i\u015fleyen endüstrilere yat\u0131r\u0131m yapm\u0131yorlard\u0131. Bu yüzden onlar da, modern Amerikan toplumundaki uyu\u015fturucu sat\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yap\u0131yorlard\u0131. Paralar\u0131n\u0131 abart\u0131l\u0131 bir lüks için saç\u0131p savuruyorlard\u0131. Osmanl\u0131 dünyas\u0131na bula\u015ft\u0131r\u0131lan bu lüks ya\u015fam arzular\u0131, tüketim paras\u0131 masa alt\u0131ndan nakit ödenmek zorunda olan, Bat\u0131’dan gelen tüketici ürünlerini içeriyordu. Bu yeni trendler Osmanl\u0131’n\u0131n üretim mallar\u0131 konusundaki becerisini küçümseyip Avrupa endüstrisi için bir pazar olu\u015fturuyordu ve gelen alt\u0131nlar\u0131 bilmeden tekrar Avrupa’ya geri gönderiyordu. Ve tabi, üretim dü\u015ferken, d\u0131\u015far\u0131dan Osmanl\u0131 Sistemine giren para enflasyona neden oluyordu. Daha çok paran\u0131z varken daha az al\u0131m gücünüz oldu\u011funda olan \u015fey budur. Ayn\u0131 durum, insanlar\u0131n uyu\u015fturucu <\/span><\/strong>marihuana <\/span><\/strong><\/span>üretiminden inan\u0131lmaz biçimde zengin olduklar\u0131 Kuzey Kaliforniya’n\u0131n baz\u0131 k\u0131rsal kesimlerinde de ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Görünür bir ekonominin olmad\u0131\u011f\u0131 alanlarda, insanlar\u0131n BMW ile dola\u015ft\u0131\u011f\u0131, normal evlerin bir milyon dolara sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve hatta birdenbire nezihle\u015fen marketlerde ekme\u011fin çok daha pahal\u0131ya sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir süreç vard\u0131. Üretim yerine borç para harcanan AKP döneminde de benzer bir durum ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Faiz; haks\u0131z ve haram kazanc\u0131n ve her türlü ahlaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kayna\u011f\u0131d\u0131r. Bir ülkede ortalama faiz kadar enflasyon vard\u0131r. Enflasyon kimin can\u0131n\u0131 yakar? Sabit geliri olanlar\u0131n. Bugünlerde, “sabit gelir”i, “az gelir”le e\u015fitlemeye e\u011filimimiz var, sosyal güvenlik ya da sosyal devlete ba\u011fl\u0131 ya\u015fayan muhtaç durumdaki insanlar\u0131 dü\u015fünüyoruz. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131 toplumunda bugün “sosyal güvenlik” denilen kurumlar yerine, \u0130slam kaynakl\u0131 zekât ve infak uygulamalar\u0131 vard\u0131. Aileler ve topluluklar kendi ya\u015fl\u0131lar\u0131na ve hastalar\u0131na kendileri bak\u0131yorlard\u0131. Baz\u0131 illerde devletin bedava \u015fifahaneleri bulunmaktayd\u0131. Osmanl\u0131 toplumunda “sabit gelirli”ler, maa\u015fl\u0131 bürokratlar ve daha çok maa\u015fl\u0131 mahkeme memurlar\u0131yd\u0131; halk (çiftçiler, esnaf, zanaatkâr ve hayvanc\u0131lar) ise genellikle üretici s\u0131n\u0131f\u0131yd\u0131.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Bürokrasinin Yozla\u015fmas\u0131<\/span><\/strong> <\/span><\/p>\n

Saray mensuplar\u0131 (ve bürokratlar), insanlar\u0131n devletin idari ve hukuki organlar\u0131na eri\u015fimini sa\u011fl\u0131yordu. E\u011fer memurlar ve bürokratlar\u0131n, hizmet eri\u015fimi sa\u011flamak d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir görevleri yoksa, o zaman hizmete eri\u015fimi engellemek<\/em> d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir güçleri de kalm\u0131yordu. \u0130\u015fte zamanla Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’ndaki saray çal\u0131\u015fanlar\u0131 ve bürokratlar hantalla\u015f\u0131p yozla\u015f\u0131nca hizmet sa\u011flamak yerine, hizmeti engellemeye ba\u015flad\u0131lar – tabi e\u011fer rü\u015fvet alm\u0131yorlarsa. Hal böyle olunca, durum bürokrasi kâbusuna dönü\u015füyordu. Bu yolla biriyle anla\u015fmak için, bir insan\u0131n rü\u015fvet yiyen tan\u0131d\u0131klar\u0131 olmas\u0131 ve rü\u015fvet yiyen birine rü\u015fvet sunmas\u0131 gerekiyordu. Bu ahlak d\u0131\u015f\u0131 ve aksat\u0131c\u0131 i\u015flerle sava\u015fmak için devlet maa\u015flara zam yap\u0131yor, böylece saray çal\u0131\u015fanlar\u0131 ve bürokratlar\u0131n rü\u015fvet almaya ihtiyaçlar\u0131 kalmayaca\u011f\u0131 san\u0131l\u0131yordu. Ama duraklama ve gerileme süreçlerinde devletin fazladan ay\u0131racak, reel üretime dayal\u0131 ba\u015fka bir kayna\u011f\u0131 olmay\u0131nca; özellikle de imparatorlu\u011fun geni\u015flemesinin durmas\u0131ndan beri, fetihlerden elde edilen gelirlerin devletin hazinesine ak\u0131t\u0131lmas\u0131 gibi önemli bir geliri de durmu\u015ftu. Sonuç olarak, maa\u015flar\u0131 art\u0131rmak, yard\u0131mlar\u0131 ve askerlerin ücretlerini art\u0131rmak için imparatorluk para basmaya mecbur kal\u0131yordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Para basmak enflasyonu körüklüyor, bu da ekonomik dengeleri bozuyordu. Ard\u0131ndan Osmanl\u0131 hükümetindeki her \u015fey karma\u015f\u0131kl\u0131\u011fa sebep oluyor ve hele Jön Türkler ve \u0130ttihatç\u0131 ekipler, çözmeye çal\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 problemleri daha da kötü hale getiriyordu. Sonuç olarak Tanzimatç\u0131 ve \u0130ttihatç\u0131 hükümet görevlileri pes ediyor ve her \u015feyi yoluna koymak üzere Bat\u0131’dan dan\u0131\u015fmanlar kiralan\u0131yordu. Kiralad\u0131klar\u0131 bu dan\u0131\u015fmanlar ise; “neyin nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 bilen” <\/em>konumunda, Osmanl\u0131’n\u0131n çökü\u015fünü h\u0131zland\u0131ran yönetim dan\u0131\u015fmanlar\u0131 ve teknik uzmanlard\u0131. Art\u0131k Bat\u0131l\u0131lar (Avrupal\u0131lar) iyice içimize s\u0131zm\u0131\u015f ve kökümüzü kaz\u0131maya ba\u015flam\u0131\u015f oluyordu.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Haremin Laçkala\u015fmas\u0131!<\/span><\/strong><\/p>\n

Bu çarp\u0131kl\u0131\u011f\u0131n ilk örne\u011fi belki de, “Büyük Harem” denilen yerde oluyordu.<\/span><\/strong> Fethedilen her nüfustan yüzlerce kad\u0131n, “Büyük Harem”in labirentlerinde ya\u015f\u0131yordu. Zenginli\u011fin ve lüksün atmosferine ad\u0131m atm\u0131\u015f olsalar da, bu kad\u0131nlar\u0131n ço\u011fu \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k verici biçimde hücrelerde hayat geçiriyordu. \u0130lk ba\u015fta önemli bir bo\u015flu\u011fu dolduran ve ciddi bir e\u011fitim-ö\u011fretim yuvas\u0131 olan <\/strong><\/span>harem<\/span><\/em><\/strong><\/span>,<\/span> zamanla laçkala\u015f\u0131p yozla\u015f\u0131nca devletin ba\u015f\u0131na büyük bir yük ve sorun haline geliyordu.<\/span><\/strong> Haremin kad\u0131nlar\u0131na kozmetik ürünler ve süslenmeleri için gerekli \u015feyler sunuluyordu ve onlar\u0131n da ço\u011funun kendilerini süslemekten ba\u015fka i\u015fleri kalm\u0131yordu. Yararl\u0131 herhangi bir icraatlar\u0131, çal\u0131\u015fmak için herhangi bir f\u0131rsatlar\u0131, anlams\u0131z can s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131yla dolu hayatlar\u0131ndan onlar\u0131 kurtarabilecek herhangi bir u\u011fra\u015flar\u0131 kalmay\u0131nca, yozla\u015fma kaç\u0131n\u0131lmaz oluyordu. Sanki görünürde mücevherlerle kaplanm\u0131\u015f hücrelerdeki mahkûmlar<\/em><\/strong> durumuna dü\u015fülüyordu.<\/span><\/span><\/p>\n

 Oysa, kad\u0131nlar\u0131 himaye alt\u0131na almak, \u0130slam dünyas\u0131nda yüzy\u0131llard\u0131r var olan bir \u015feydi. Ama Osmanl\u0131’da kad\u0131nlar daha bir hayat\u0131n içerisindeydi ve üretkendi. Özellikle k\u0131rsal kesimlerde s\u0131radan bir yolcu, tarlada çal\u0131\u015fan ya da yolda hayvanlar\u0131n\u0131 güden bir kad\u0131n görebilirdi. Kentsel kesimlerde ise, alt s\u0131n\u0131flar\u0131n kad\u0131nlar\u0131 halk pazarlar\u0131nda i\u015f tutar, evin ihtiyac\u0131 için al\u0131\u015fveri\u015f yapar veya seyyar olarak kendi el i\u015flerini satarlard\u0131. Orta s\u0131n\u0131fta, baz\u0131 kad\u0131nlar\u0131n kendine ait mülkleri vard\u0131, i\u015fyerleri yönetiyor ve i\u015fçileri idare ediyorlard\u0131. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Sadece “Harem a\u011falar\u0131”, rahatça harem ve d\u0131\u015f dünya aras\u0131nda gidip gelebiliyorlard\u0131. Böylece kad\u0131nlar\u0131n gözleri, kulaklar\u0131 ve elleri, onlar\u0131n d\u0131\u015f dünyay\u0131 ö\u011frenmek için ve oradaki de\u011fi\u015fiklikleri etkilemek için gerekli araçlar\u0131 olmu\u015flard\u0131. Sultan’\u0131n o\u011fullar\u0131 ve hanedan çocuklar\u0131 da dâhil olmak üzere, on iki ya\u015f\u0131na gelene kadar haremde ya\u015f\u0131yorlard\u0131; asla yabanc\u0131larla kar\u0131\u015fm\u0131yor ya da yeti\u015fkinli\u011fe kadar d\u0131\u015f dünyan\u0131n kaba ve s\u0131k\u0131c\u0131 günlük hayat\u0131nda yer alm\u0131yorlard\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Zamanla harem kurulu\u015f amac\u0131ndan sapt\u0131r\u0131l\u0131yor, çe\u015fitli entrikalar\u0131n dola\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir mekâna dönü\u015füyordu. Çünkü sadece <\/span><\/strong>bir o\u011flan çocu\u011funun tahta geçecek vâris<\/span><\/em><\/strong> olmas\u0131na ra\u011fmen, di\u011fer \u015eehzadelerin anneleri, bir gün kendi o\u011fullar\u0131n\u0131n da tahta geçme ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 yakalayacaklar\u0131 umudunu koruyordu (bu da \u015eehzade annelerini hükümdarl\u0131ktan pay arzulayan ve çe\u015fitli planlar kurgulayan kimseler yap\u0131yordu). Böylece, kad\u0131nlar ve onlar\u0131n sülaleleri komplolar düzenliyor ve ba\u015ftaki Sultan’\u0131n ölümünün ertesinde, güç mücadeleleri arka odadaki entrikalar olmaktan ç\u0131k\u0131p ön odada yumruklar\u0131n konu\u015ftu\u011fu bir kavgaya dönü\u015ftü\u011fünde, potansiyel rakiplerine kar\u015f\u0131 suikast giri\u015fimlerinde bulunanlar bile ç\u0131k\u0131yordu. Taht\u0131 zaferle kazanan \u015eehzade, onu sadece kendisi için de\u011fil, bir k\u0131s\u0131m kad\u0131n ve haremdeki baz\u0131 harem a\u011falar\u0131 için de kazanm\u0131\u015f oluyordu. Osmanl\u0131’n\u0131n küçük bir \u015eehzadesi böyle bir ortamda büyüyor, bir gün evrenin en güçlü hâkimi olmas\u0131 için çok az \u015fans\u0131 bulundu\u011funu ve daha kötüsü olgunlu\u011fa eri\u015fmeden öldürülmesinin çok büyük olas\u0131l\u0131k oldu\u011funu biliyordu ve bu bazen psikolojik sorunlara yol aç\u0131yordu. Evet harem hayat\u0131 yozla\u015f\u0131nca, yararlar\u0131 kadar zararlar\u0131 da ortaya ç\u0131k\u0131yordu.<\/span><\/strong>              <\/span><\/span><\/p>\n

Bu sistem, zincirleme olarak güçlü ve iradeli Sultanlar\u0131n yeti\u015fip seçilmesine yarad\u0131\u011f\u0131 kadar, yozla\u015f\u0131nca zay\u0131f ve tecrübesiz Sultanlar\u0131n ba\u015fa geçmesine de neden oluyordu. Fakat bu gerçe\u011fin kendisi, çok uzun y\u0131llar Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun zay\u0131flamas\u0131 ve çökmesi için bir neden olarak görülmüyordu. Çünkü o s\u0131rada imparatorluk zaten<\/span> <\/span><\/strong>sorunlu yeti\u015fkinli\u011fine eri\u015fmi\u015f<\/span><\/em><\/strong> <\/span>bulunuyordu, ama Sultan art\u0131k devleti hakk\u0131yla idare edemiyordu. Sultan makam\u0131n\u0131n yürütme gücü, Muhte\u015fem Süleyman’\u0131n ölümünden hemen sonra azalmaya ba\u015fl\u0131yor; Osmanl\u0131 Sisteminde art\u0131k Padi\u015fahtan ziyade,<\/span> <\/span><\/strong>Veziriazam <\/span><\/strong>güç sembolü olarak ortaya ç\u0131k\u0131yordu. \u0130\u015fte bu çözülme sürecinde hantal divan ve onun devasa haremi Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nu dengeleyen de\u011fil, engelleyen bir kurum haline geliyordu. Çünkü fazla maliyetliydi ve çok az \u015fey üretiyordu. Vezir ve di\u011fer devlet görevlileri bu divan\u0131 omuzlar\u0131nda ta\u015f\u0131y\u0131p bu düzenin gidi\u015fat\u0131n\u0131 korurken, ayn\u0131 zamanda imparatorlu\u011fu yönetmeye çal\u0131\u015f\u0131yordu. Bu da seferlerin hantal ve yava\u015f sonuçlanmas\u0131na neden oluyordu.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Osmanl\u0131’ya “Hasta Adam” yaftas\u0131 ve sonuçlar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n

1700’lü y\u0131llardan itibaren, Avrupa’daki Rönesans ve Ayd\u0131nlanma sürecinde… Ve özellikle bütün ticari münasebet ve giri\u015fimlerin Haçl\u0131 Bat\u0131l\u0131lar\u0131n ve onlar\u0131n arkalar\u0131nda as\u0131l organize olan<\/span> <\/span><\/strong>Yahudi sermayedarlar\u0131n <\/span><\/strong>eline geçmesinden sonra, Osmanl\u0131’ya <\/span><\/strong><\/span>“Hasta Adam!” <\/span><\/strong>tabiri kullan\u0131lmaya ba\u015flan\u0131yordu. Bu tertipli tabir, Haçl\u0131lar\u0131n; Müslüman Türk Devleti Osmanl\u0131’y\u0131 öldürüp yok etme ve Türkleri tekrar Orta Asya bozk\u0131rlar\u0131na geri gönderme amaçlar\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131yordu. Zaten Selçuklu Sultan\u0131 Alparslan’\u0131n 1071’de Malazgirt’te Yunan as\u0131ll\u0131 Romen Diyojen’i hezimete u\u011fratt\u0131ktan sonra, onu öldürmeyip ba\u011f\u0131\u015flamas\u0131ndan, hatta kendi Türk askerleriyle geri götürüp Bizans taht\u0131na oturtmas\u0131ndan sonra Büyük Tehlikeyi(!) sezen Bat\u0131l\u0131lar malum ve mel’un Haçl\u0131 Seferlerini ba\u015flat\u0131yordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Gerileme ve çözülme sürecinde, Osmanl\u0131’y\u0131 kurtarma ve eski \u015fevketini kazand\u0131rma yolunda bir tak\u0131m samimi giri\u015fimler, hatta eksantrik deneyimler de sonuçsuz kal\u0131yordu. Örne\u011fin Sultan Abdülhamit’in a\u011fabeyi <\/span><\/strong>Sultan 5. Murat’\u0131n,<\/span><\/em><\/strong><\/span> <\/span>o\u011fullar\u0131yla birlikte Masonlu\u011fa kaydoldu\u011fu söyleniyordu. Elbette bu bir oyalama ve oyundu, ama tutmuyordu. Sultan 5. Murat, saf ve uysal görünse de hainlere f\u0131rsat vermiyordu. Çünkü MASONLUK Siyonist Yahudilerce, Osmanl\u0131 (Müslüman Türk) tehlikesine kar\u015f\u0131, ülkemizdeki Hristiyan ve hain unsurlar\u0131 organize etme ve isyana sürükleme merkezleri olarak te\u015fkilatlan\u0131yordu. Masonlar önce tamamen ticari ve içtimai konular üzerinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f görünüp, as\u0131l sinsi ve siyasi amaçlar\u0131 özenle gizleniyordu. \u0130\u015fte Sultan 5. Murat, Haçl\u0131 Bat\u0131l\u0131lar\u0131n bu gizemli ve etkili odaklar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan tan\u0131mak, onlar\u0131n tertip ve tahribatlar\u0131na engel olmak için aralar\u0131na kat\u0131l\u0131yordu. Yoksa bu \u015eeytani h\u0131yanet merkezlerine kiralanm\u0131yor ve kirli amaçlar\u0131na figüranl\u0131k yap\u0131lm\u0131yordu. Hatta Sultan Abdülhamit Han’\u0131n saltanat\u0131 s\u0131ras\u0131nda, \u0130stanbul’daki bir Mason balosuna önemli miktarda ba\u011f\u0131\u015f yap\u0131lmas\u0131, hem de ünvanlar\u0131yla de\u011fil bizzat kendi ad\u0131yla bunun haberini yazd\u0131rmas\u0131 da, onlar\u0131 oyalama ve gafil avlama hesaplar\u0131 güdüyordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yine Sultan Abdülhamit, Padi\u015fahl\u0131k öncesi süreçte, Avrupa’da a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 olan Yahudi as\u0131ll\u0131 bir Hristiyan tüccarla ticaret ortakl\u0131\u011f\u0131 kurup büyük paralar kazan\u0131yor, sonra bunlar\u0131n hepsini milletine ve devletine harc\u0131yor, ayr\u0131ca çakt\u0131rmadan bu adamdan; ekonomik, siyasi ve sosyal ili\u015fkiler ve ki\u015filerle ilgili bilgiler al\u0131yordu. Ayn\u0131 zamanda; Osmanl\u0131’n\u0131n çökertilmeye çal\u0131\u015f\u0131lan, daha önce kapitülasyonlar ve d\u0131\u015f borçlarla h\u0131zland\u0131r\u0131lan ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131na çareler üretmeye çal\u0131\u015f\u0131yordu. Ayr\u0131ca uzun y\u0131llar ihmale u\u011frayan e\u011fitim ve ö\u011fretimi, k\u0131z ve erkek çocuklardan ba\u015flay\u0131p yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmaya, sanat ve sanayii temelden kurmaya, ticari faaliyetleri canland\u0131rmaya ve modernle\u015fme çabalar\u0131na öncülük yapmaya u\u011fra\u015f\u0131yor ve önemli ba\u015far\u0131lar kazan\u0131yordu. Ama maalesef Siyonist tertiplerle ve Jön Türklerin hain kesimlerince sonunda tahtan indiriliyor ve<\/span> <\/span><\/strong>“hasta adam”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>yata\u011fa dü\u015fürülüyordu. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Sultan Abdülhamit’in, kontrol alt\u0131na almaya çal\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Mason Localar\u0131n\u0131 gizli karargâh olarak kullanan ve Osmanl\u0131’daki Haçl\u0131lar\u0131 ve muhalif unsurlar\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131p Jön Türkleri ayakland\u0131ran \u015feytani merkezler sonunda kazan\u0131yordu. Ba\u015fta Banker Yahudi Rothschild olmak üzere tüm Siyonist merkezlerin Abdülhamid’in aleyhinde ittifak etmesi, hatta ailesinden ve en yak\u0131n çevresinden insanlar\u0131n h\u0131yanete yönelmesi sonucu iyice ku\u015fat\u0131lan… Ba\u015f\u0131ndan beri 20 üvey anne ve 36 karde\u015f aras\u0131nda kurtulu\u015f çareleri aray\u0131p duran Abdülhamit Han, 33 y\u0131l boyunca batmakta olan Osmanl\u0131 gemisini ayakta tutuyor, ama o dehas\u0131na ve destans\u0131 çabas\u0131na ra\u011fmen mukadder olan ak\u0131bete engel olam\u0131yordu.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

 O süreçte sadece Payitaht’\u0131 (\u0130stanbul’u) de\u011fil, bütün Osmanl\u0131 Balkanlar\u0131n\u0131, Bulgar ve Yunan unsurlar\u0131n\u0131 avucuna al\u0131p, silahland\u0131r\u0131p isyana haz\u0131rlayan… Yetmez tüm Orta Do\u011fu’yu ve birtak\u0131m Müslüman Araplar\u0131, çe\u015fitli vaatler ve pe\u015fin menfaatlerle aldat\u0131p Osmanl\u0131’ya kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtan ve sonunda Filistin’de bir Yahudi Devleti (\u0130srail’i) kurmay\u0131 amaçlayan malum odaklar her \u015feytani çareye ba\u015fvurmaktan sak\u0131nm\u0131yordu. Öyle ki Yahudi as\u0131ll\u0131 bir \u0130ngiliz ajan\u0131 olan <\/span><\/strong>Lawrence<\/span>, <\/span><\/strong><\/span>hem baz\u0131 Arap \u015feyhlerine ve kabile \u015feflerine para ve silah da\u011f\u0131tarak… Hatta kendisi e\u015fcinsel oldu\u011fundan baz\u0131 Arap liderlerinin erkek çocuklar\u0131yla yat\u0131p kalkarak… Araplar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kiral\u0131k ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k vaatleriyle Osmanl\u0131’ya kar\u015f\u0131 ayakland\u0131rarak, Osmanl\u0131 Türk \u0130slam Devletinin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131na hizmet veriyordu.<\/span> <\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  OSMANLI \u0130SLAM N\u0130ZAMI VE TÜRKLER\u0130N ADALET M\u0130ZANI        Afganistan as\u0131ll\u0131 bir Müslüman olan Tamim Ensari, “\u0130slam’\u0131n Bak\u0131\u015f Aç\u0131s\u0131ndan DÜNYA TAR\u0130H\u0130” isimli bir kitap haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. Oysa pe\u015finen belirtelim ki, bu kitaba; “Haçl\u0131 Bat\u0131 gözüyle, bir Müslümana yazd\u0131r\u0131lan \u0130SLAM TAR\u0130H\u0130” denmesi daha uygun olacakt\u0131. Çünkü Arnold Toynbee ve Hendrick Van Loon gibi Bat\u0131l\u0131 tarihçilerin etkisiyle haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98],"tags":[],"class_list":["post-5158","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ozel-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5158","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5158"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5158\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5158"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5158"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5158"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}