<\/p>\n
ATATÜRK’ÜN “\u0130SLAM B\u0130RL\u0130\u011e\u0130”<\/em> ÇABALARI<\/span><\/strong><\/p>\n <\/span><\/strong><\/p>\n Davos’ta, önceden haz\u0131rlanan ve Müslüman halk\u0131m\u0131z\u0131n havas\u0131n\u0131 almay\u0131 amaçlayan “One Munite”<\/em> horozlanmas\u0131n\u0131n, \u0130srail’e verilecek çok büyük tavizlerin bir kamuflaj\u0131 oldu\u011funu söyledi\u011fimizde pek çok ki\u015fi buna itiraz etmi\u015fti. Sonunda bu öngörümüz gerçekle\u015fmi\u015f, AKP ve Recep T. Erdo\u011fan’\u0131n iktidar\u0131, büyük bir akreplik sergileyip, Siyonist ve sald\u0131rgan \u0130srail’in OECD (Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi ve Kalk\u0131nma Örgütü)ne girmesine onay vermi\u015fti. Oysa sadece Türkiye’nin veto etmesi halinde bile \u0130srail OECD’ye giremeyecekti. \u0130srail Maliye Bakan\u0131 Youval Steinitz’in “AKP Türkiye’sinin deste\u011fi ile 31 ülkenin üyesi bulundu\u011fu bu örgüte kat\u0131lmakla, asl\u0131nda me\u015fruiyet kazand\u0131klar\u0131n\u0131”<\/em> vurgulay\u0131p bayram etmesi bo\u015funa de\u011fildi. \u015eimdi bütün bunlara ra\u011fmen \u015fu AKP kurmaylar\u0131 için; “Münaf\u0131k ve \u0130srail’e kiral\u0131k”<\/em> iddialar\u0131m\u0131za, bay çokbilmi\u015fler acaba ne diyeceklerdi?<\/span><\/strong><\/p>\n AKP \u0130srail’e me\u015fruiyet sa\u011flamak ve güç kazand\u0131rmak için onun OECD’ye al\u0131nmas\u0131na göz yumarken, Mustafa Kemal ta o dönemde: “Mukaddes topraklarda, \u0130slam âleminin ba\u011fr\u0131nda bir ç\u0131banba\u015f\u0131 olacak Yahudi devletinin kurulmas\u0131na asla müsaade etmeyeceklerini, hatta gerekirse bölgeyi korumak üzere Türk askerlerini göndereceklerini”<\/em> söylemekteydi. Ve yine Mustafa Kemal <\/span><\/strong>Dünya \u0130slam Birli\u011fi, Müslüman ve mazlum halklar\u0131n dirli\u011fi<\/span><\/em><\/strong> için çok ciddi ve cesaretli giri\u015fimler pe\u015findeydi. \u015eimdi Atatürk’e <\/span><\/strong>“Deccal ve din kar\u015f\u0131t\u0131”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>AKP’ye ise, <\/span><\/strong>“\u0130slam kahraman\u0131”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>diyenler, bir daha dü\u015fünmeliydi.<\/span><\/strong><\/p>\n Prof. Dr. Metin Hülagü; “Sultan Abdülhamit Han’\u0131n ‘\u0130slam Birli\u011fi – (Panislamizm)’ projelerini, Mustafa Kemal’in iyice özümseyip, dâhice takip ve tatbike yöneldi\u011fini ve özellikle Milli Mücadele sürecinde, \u0130slam dünyas\u0131yla ve Do\u011fu halklar\u0131yla geli\u015ftirdi\u011fi ili\u015fki ve i\u015fbirli\u011fi sayesinde, i\u015fgalci güçlere ve Haçl\u0131 emperyalistlere kar\u015f\u0131 bu önemli avantaj\u0131 cayd\u0131r\u0131c\u0131 bir güç ve hatta \u015fantaj olarak kullanabildi\u011fini”<\/em> söylemekte ve bu iddialar\u0131n\u0131 tarihi belgelerle tespit etmektedir. <\/span><\/strong><\/p>\n Atatürk’ü, kendi s\u0131\u011f ve sa\u011f\u0131r ideolojilerine hapsetmek ve Onun hat\u0131ras\u0131n\u0131 ve miras\u0131n\u0131, \u015fahsi hesaplar\u0131 do\u011frultusunda istismar etmek isteyen basmakal\u0131pç\u0131 ve mason kafal\u0131 Kemalistlerin mutlaka okumas\u0131 gereken <\/span><\/strong>“\u0130slam Birli\u011fi ve Mustafa Kemal” <\/span><\/strong>kitab\u0131 küçük hacmine ra\u011fmen büyük mesajlar içermektedir. Ayr\u0131ca Mustafa Kemal’i “Bat\u0131 taklitçisi ve Avrupa Birli\u011fi heveslisi”<\/em> göstermek isteyenlere de bilimsel bir yan\u0131t niteli\u011findedir.<\/span><\/strong><\/p>\n Atatürk’ün Suriye ile irtibatlar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n Mustafa Kemal taraf\u0131ndan Suriye \u015eam müftüsüne, Anadolu’da Yunanl\u0131lara kar\u015f\u0131 elde edilen galibiyeti bildiren ve mezkûr müftüden \u0130slam davas\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131na vesile te\u015fkil etmesi için mevlit ve dua okunmas\u0131n\u0131 isteyen bir telgraf gönderilmi\u015ftir.[1] Bu zafer haberi \u015eam ve Halep’te büyük bir sevinçle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f, \u015fenliklerle kutlanm\u0131\u015f, Mustafa Kemal’e \u015eam ahalisi ileri gelenleri taraf\u0131ndan tebrik telgraflar\u0131 çekilmi\u015f ve hatta kendisine “Seyfu’l-\u0130slam (\u0130slam’\u0131n K\u0131l\u0131c\u0131)”<\/em><\/strong> unvan\u0131 verilmi\u015f, ayr\u0131ca bu ba\u015far\u0131dan dolay\u0131 bir k\u0131s\u0131m camilerde 22 Eylül ak\u015fam\u0131 mevlit okutuldu\u011fu gibi Beyrut’ta toplanan on bin alt\u0131n lira da yard\u0131m olarak Anadolu’ya gönderilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n Mustafa Kemal 9 Ekim 1919’da Halep ve \u015eam’da Suriye halk\u0131na hitaben bir beyanname yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu beyannamesine;<\/span><\/strong><\/p>\n “Despotizmin eline dü\u015fmü\u015f ve dü\u015fman\u0131n kötü emellerine maruz kalm\u0131\u015f mahzun bir milletin sesine kulak verin!” <\/span><\/em><\/strong>cümlesi ile ba\u015flayan Mustafa Kemal Pa\u015fa, daha sonra Suriye halk\u0131n\u0131, Müslümanlar\u0131 birbirine dü\u015füren ve parçalayan çeki\u015fmelere boyun e\u011fmemeleri; aralar\u0131ndaki yanl\u0131\u015f anlamalar\u0131 terk etmeleri; kuvvet ve güçlerini ülkelerini parçalamaya çal\u0131\u015fan inançs\u0131z dü\u015fmana kar\u015f\u0131 birle\u015ftirmeleri gerekti\u011fini söylemektedir. Ayr\u0131ca bu imans\u0131z \u0130slam dü\u015fmanlar\u0131n\u0131n vaatlerine kap\u0131lmamalar\u0131; bu dü\u015fmanlar\u0131n kendi aralar\u0131nda ittifak kurduklar\u0131, Gladstone’un mevcut uygulamas\u0131n\u0131n bunu anlamaya gayet yeterli say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 noktalar\u0131nda uyarm\u0131\u015f; maksatlar\u0131n\u0131n ülkeyi ve \u0130slam’\u0131 yok olmaktan kurtarmak oldu\u011funu; Allah’\u0131n yard\u0131m\u0131 ile inananlar\u0131n dü\u015fmana kar\u015f\u0131 sava\u015fmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131, Konya ve Bursa’dan dü\u015fman\u0131n at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Hakka güvenen mücahitlerin yak\u0131nda Arap karde\u015flerinin ziyaretine geleceklerini, dü\u015fman\u0131 defedeceklerini ve art\u0131k dinde karde\u015f olarak ya\u015famak gerekti\u011fini de ifade etmi\u015ftir.[2]<\/span><\/p>\n Suriye halk\u0131na yönelik propaganda faaliyetleri Milli Mücadele’nin ilerleyen y\u0131llar\u0131nda artarak devam etmi\u015ftir. Bu propaganda metinlerinin bir k\u0131sm\u0131 bizzat Mustafa Kemal imzas\u0131yla yay\u0131mlan\u0131rken, bir k\u0131sm\u0131 da di\u011fer \u015fah\u0131slarca kaleme al\u0131nm\u0131\u015f ve ne\u015fredilmi\u015ftir. Türk propagandas\u0131 yapan ne\u015friyat ya ücretsiz ya da gerçek ücretinin çok alt\u0131nda bir fiyatla halka da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu propaganda malzemeleri aras\u0131nda en çok dikkat çekeni, Anadolu’da bulunan \u015eeyh Senusi ile Mustafa Kemal Pa\u015fa ve Selahaddin Eyyubi’yi Kur’an-\u0131 Kerim ku\u015fanm\u0131\u015f bir \u015fekilde gösteren resim olmu\u015ftur. Yine Türk ve Arap halklar\u0131n\u0131n karde\u015fli\u011fini simgeleyen ve üzerlerinde “inananlar karde\u015ftir, karde\u015flerinizin aras\u0131n\u0131 bulunuz”<\/em> ayetlerinin yer ald\u0131\u011f\u0131 bayraklar ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/strong><\/p>\n Suriye’nin ba\u015f\u0131ndaki Emir Faysal ve Mustafa Kemal taraf\u0131ndan imzalanan Türk ve Arap Hükümetleri aras\u0131ndaki Gizli Antla\u015fma:<\/span><\/strong><\/p>\n Madde 1:<\/span><\/strong> Anla\u015fmaya i\u015ftirak eden taraflar, Türk milleti ve asil Arap milleti, \u015fu anda \u0130slam dünyas\u0131ndaki bölünmü\u015flü\u011fü esefle tespit eder, bu bölünmü\u015flü\u011fü yok etmeyi kendilerine kutsî bir vazife addederler, birbirine dini, ahlâki ve içtimaî aç\u0131dan ba\u011flanm\u0131\u015f iki milletin i\u015f birli\u011fi içinde bulunmas\u0131n\u0131 temin ederler. \u0130ki millet kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak yard\u0131mda bulunmal\u0131, dini ve topra\u011f\u0131, birle\u015fik kuvvetlerle müdafaa etmelidir.<\/span><\/p>\n Madde 2:<\/span><\/strong> \u015eu anda Araplar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, Türklerin hürriyeti ve vahdeti tehlikededir. Yabanc\u0131 güçler kendi aralar\u0131nda Irak’\u0131, Filistin’i, Suriye ve çevresini, Anadolu’nun önemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 payla\u015fmak istemektedirler. Paris Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’n\u0131n bizim hakk\u0131m\u0131zda bir karar vermesinin ertesi günü, dini ve topra\u011f\u0131 müdafaa etmek için cihat ilan etmeye karar vermi\u015f bulunuyoruz. Bu hedefe ula\u015fmak için, anla\u015fmaya i\u015ftirak eden taraflar a\u015fa\u011f\u0131daki maddeler hususunda hemfikirdirler:<\/span><\/p>\n Madde 3:<\/span><\/strong> Taraflar, Türk ve Arap \u0130mparatorlu\u011fu’nun payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ve yabanc\u0131 güçler taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmesini kabul etmeyeceklerdir.<\/span><\/p>\n Madde 4:<\/span><\/strong> Osmanl\u0131 Hükümeti, Hicaz, Medine, Irak, Filistin, \u015eam, Beyrut ve Halep’in ilhak edildi\u011fi bir Arap Hükümeti’ni Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’na ba\u011fl\u0131 ve Halifeye sad\u0131k olmas\u0131 kayd\u0131yla resmen tan\u0131r. Osmanl\u0131 Hükümeti, \u015eerif Hüseyin Pa\u015fa’n\u0131n bu topraklardaki hâkimiyetini kabul ve tasdik eder. Hükümet’in te\u015fkili ve di\u011fer hususlar konusundaki teferruatlar bilahare müzakere edilecek ve özel bir anla\u015fmayla belirlenecektir.<\/span><\/p>\n Madde 5:<\/span><\/strong> \u015eerif’in ordular\u0131nca kontrol alt\u0131nda bulunan topraklarda, Sultan’\u0131n ismi camilerin kürsülerinde yüksek sesle zikredilecek ve Sultan’\u0131n Hilafeti yeniden tasdik ve ilan edilecektir.<\/span><\/p>\n Madde 6:<\/span><\/strong> Cihada ba\u015flamak ve Türklerin birli\u011fini temin için \u015eerif Hazretleri; bütün Arap ülkelerinde, maslahata uygun bir dille, yabanc\u0131 güçlerin \u0130slam topraklar\u0131na dü\u015fmanca tavr\u0131n\u0131 ifade eden bir ferman yay\u0131nlayacakt\u0131r. Cihad\u0131 ba\u015flatmak için \u015eerif, Arap kabilelerinin bütün liderlerini ve \u015feyhlerini bir araya getirerek antla\u015fma ve ahitler imzalayacakt\u0131r. \u015eerif, verilen bir i\u015faretle derhal cihada i\u015ftirak etmeye haz\u0131r hale gelebilecek bir \u015fekilde, Anadolu’daki milli birliklere benzer milli ordular meydana getirecektir.<\/span><\/p>\n Madde 7:<\/span><\/strong> \u015eerif, Anadolu Millî Kuvvetlerine, emrinde bulunan bütün kuvvetlerle yard\u0131ma yeti\u015fecektir, iki taraf da ortak hedeflerine ula\u015fana kadar, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak, müdafaada ve taarruzda maddi ve manevi olarak birbirlerine destek vereceklerdir.<\/span><\/p>\n Madde 8:<\/span><\/strong> \u015eerif, bu metnin asl\u0131n\u0131 sadece Hicaz Araplar\u0131na ve kabile reislerine bildirmekle kalmayacak ayn\u0131 zamanda imam Yahya’ya, Said \u0130dris’e, Trablus, Cezayir, Fas, Bingazi, Tunus ve Hindistan Müslümanlar\u0131na haber verecek ve onlar\u0131n da harekete i\u015ftirak etmesi için elinden gelen çabay\u0131 esirgemeyecektir. \u015eerif, bu hedefe ula\u015fmak için gerekli bütün tedbirleri almaya söz verir.<\/span><\/p>\n Madde 9:<\/span><\/strong> Bu antla\u015fma iki nüsha halinde haz\u0131rlan\u0131p imzalanm\u0131\u015f ve Kerek mutasarr\u0131f\u0131 Esad Bey arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla takas edilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n \u0130mza \u0130mza<\/span><\/p>\n Mustafa Kemal \u015eerif Faysal[3]<\/span><\/p>\n (Türkiye) (Suriye)<\/span><\/p>\n <\/span><\/strong><\/p>\n Atatürk’ün Hindistan’la ittifak aray\u0131\u015flar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n Hindistan Hilafet Komitesi Ba\u015fkan\u0131 Muhammed Ali, Anadolu’ya gelerek Milli Mücadele önderleri ile görü\u015fme ve i\u015fgalci güçlere kar\u015f\u0131 verilen mücadeleyi daha yak\u0131ndan takip etme f\u0131rsat\u0131na kavu\u015fmu\u015ftur. Bu ziyareti s\u0131ras\u0131nda Mustafa Kemal Pa\u015fa ile de müzakerelerde bulunmu\u015ftur. Bu görü\u015fme esnas\u0131nda Mustafa Kemal Pa\u015fa O’ndan: Hindistan’da, Anadolu’daki mücadele ad\u0131na propagandada bulunmas\u0131n\u0131<\/em><\/strong> rica etmi\u015f, bu yolda yapaca\u011f\u0131 çal\u0131\u015fma için ne kadar paraya ihtiyac\u0131 oldu\u011funu sormu\u015ftur. Muhammed Ali, Mustafa Kemal’in bu sorusuna ancak Hindistan’a döndükten sonra cevap verebilece\u011fini belirtmi\u015f ve 17 Eylül 1920’de Anadolu’dan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.[4]<\/span><\/p>\n Muhammed Ali ile Mustafa Kemal aras\u0131ndaki haberle\u015fme, Muhammed Ali’nin Hindistan’a dönmesinden sonra da devam etmi\u015ftir. Muhammed Ali, 4 A\u011fustos 1920 tarihinde Ankara’ya ula\u015fan ve yetmi\u015f bin Hintli Müslüman\u0131 temsilen Mustafa Kemal’e hitaben yaz\u0131lm\u0131\u015f olan mektubunda, lideri bulundu\u011fu Hindistan Hilafet Komitesinin izleyece\u011fi politika konusunda kesin bir karara vard\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015f ve bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n Türkiye’nin aleyhine sonuçlanmas\u0131 halinde tüm \u0130slam ülkeleri temsilcilerinin kat\u0131laca\u011f\u0131 ve \u0130slami dayan\u0131\u015fma ad\u0131na nihai kararlar\u0131n al\u0131naca\u011f\u0131 bir kongrenin toplanmas\u0131n\u0131<\/em><\/strong> teklif etmi\u015ftir. Muhammed Ali’nin kaleme ald\u0131\u011f\u0131 bu mektup Büyük Millet Meclisi’nde müzakere edilmi\u015f ve Mustafa Kemal’in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda olu\u015fturulan bir komisyon mektupta dile getirilen hususlar\u0131n incelenmesi ve bir neticeye var\u0131lmas\u0131 konusunda görevlendirilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n Bu geli\u015fmelerden sonra, 12 Eylül 1920 tarihinde Mustafa Kemal tüm ordu birlikleri kumandanlar\u0131na; art\u0131k \u0130ngiliz Hükümetinin, ister Budist ve isterse Müslüman olsun, hiçbir Hintliyi, Anadolu’daki milli kuvvetlere kar\u015f\u0131 sava\u015fmamalar\u0131 yolunda kendilerine verilmi\u015f olan talimattan dolay\u0131, Türkiye aleyhine kullanamayaca\u011f\u0131n\u0131<\/em><\/strong> bildirmi\u015ftir. Yine bu tarihlerde Anadolu’daki Milli Mücadele hareketine yard\u0131mda bulunmak ve oraya silah sevkiyat\u0131 yapmak maksad\u0131yla Hindistan’da (Pakistan’da) para topland\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.[5]<\/span><\/p>\n Atatürk’ün Libya ile ortak davran\u0131\u015flar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n Mustafa Kemal ve Milli Mücadele liderleri ile temas halinde olan Arap liderlerinden biri de Sireneyka’da Senusi karde\u015fli\u011finin sab\u0131k lideri <\/span>\u015eeyh Ahmet e\u015f-\u015eerif es-Senusi’dir.<\/span><\/strong> \u015eeyh Senusi, Mustafa Kemal’e Milli Mücadele ad\u0131na hizmet edebilece\u011fi beyan ve önerisinde bulunmu\u015f, O’nun bu teklifi Mustafa Kemal Pa\u015fa taraf\u0131ndan olumlu kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ve \u0130slam ülkelerindeki halk\u0131n dini duygular\u0131n\u0131, \u0130tilaf Devletlerine kar\u015f\u0131 galeyana getirmekle<\/em><\/strong> görevlendirilmi\u015ftir. \u015eeyh Senusi bu vazife ile Anadolu’nun muhtelif yerlerini dola\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Mesela bu yerlerden biri olan Sivas’ta Cami-i Kebir’de bir hutbe okumu\u015ftur. Hutbesinde cihad\u0131n önem ve ehemmiyetinden bahsetmi\u015f, Müslümanlar\u0131n esaret alt\u0131nda ya\u015famalar\u0131n\u0131n mümkün olamayaca\u011f\u0131ndan söz etmi\u015f, \u0130slam dü\u015fmanlar\u0131n\u0131n muamelelerinden bahisle Müslümanlar\u0131 cihat ve mücadele noktas\u0131nda te\u015fvikte bulunmu\u015ftur.[6]<\/span><\/p>\n Mustafa Kemal’in Afganistan’la s\u0131cak ve samimi temaslar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n 1 Mart 1921’de Türkiye ile Afganistan aras\u0131nda Moskova’da bir dostluk anla\u015fmas\u0131 imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. Antla\u015fma metnine göre ba\u011f\u0131ms\u0131z Türkiye, Afganistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131\u015f, taraflar tüm do\u011fu milletlerinin, özellikle Hive ve Buhara halk\u0131n\u0131n kesin özgürlük ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kabullenmi\u015f, herhangi emperyalist bir sald\u0131r\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bu sald\u0131r\u0131y\u0131 taraflar bizzat kendilerine yap\u0131lm\u0131\u015f gibi kabul etmeyi ve buna tüm güçleri ile kar\u015f\u0131 koymay\u0131 benimsemi\u015f; taraflardan her biri dü\u015fman olan bir devletle anla\u015fma imzalamama ve ba\u015fka devletlerle antla\u015fma yapmadan önce di\u011fer tarafa bilgi vermeyi taahhüt etmi\u015ftir.[7] Türk-Afgan anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131 üzerine Mehmet Muhtar Bey Büyük Millet Meclisi’nin gizli oturumunda bir konu\u015fma yapm\u0131\u015ft\u0131r. Konu\u015fmas\u0131nda bu ittifak antla\u015fmas\u0131n\u0131n öneminden bahsetmi\u015f, Do\u011fu Dünyas\u0131’n\u0131n Bat\u0131 emperyalizmine kar\u015f\u0131 birle\u015fme yoluna gitti\u011fini belirtmi\u015f ve yine <\/span>bu antla\u015fman\u0131n imzalanmas\u0131 ile Panislam plan\u0131n tahakkukunda ciddi bir ad\u0131m\u0131n daha at\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu <\/span><\/em><\/strong>belirtmi\u015ftir. <\/em><\/span>Bunun üzerine \u0130ngilizler, imzalanan bu Türk-Afgan antla\u015fmas\u0131yla, bir \u0130slam Konfederasyonu te\u015fkil edilmesi; Hindistan, Orta Asya, Do\u011fu \u0130ran ve Belucistan’da ihtilal propagandas\u0131 yürütecek örgütler vücuda getirilerek yönetilmesi; Afganistan’\u0131n savunmas\u0131 için bir Türk askeri heyetince stratejik planlar haz\u0131rlanarak yürütülmesi<\/em><\/strong> konular\u0131n\u0131 kapsayan baz\u0131 gizli maddeler oldu\u011funu söyleyip rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 dile getirmi\u015flerdir. <\/span><\/p>\n \u0130ran’la dayan\u0131\u015fmas\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n Milli Mücadele liderleri, \u0130ran ile olan münasebetlerine özel önem vermi\u015fler, bu ülke ile Türk-Afgan antla\u015fmas\u0131na benzer kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir yard\u0131mla\u015fma antla\u015fmas\u0131 imzalamay\u0131 dü\u015fünmü\u015flerdir. Böyle bir antla\u015fmaya ileriki y\u0131llarda Rusya ve Afganistan’\u0131n da kat\u0131lmas\u0131 ve daha sonra da anla\u015fman\u0131n bir ittifak \u015fekline sokulmas\u0131 dü\u015fünülmektedir. Bu geli\u015fmeler üzerine Millî E\u011fitim Bakan\u0131 Mümtazüddevle ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki bir \u0130ran Kurulu, 1922 y\u0131l\u0131 Haziran ay\u0131 ortalar\u0131na do\u011fru Ankara’ya gelmi\u015ftir. \u0130ran E\u011fitim Bakan\u0131 bir demecinde: “\u0130ki ulus aras\u0131ndaki karde\u015flik ba\u011flar\u0131n\u0131n son zamanlarda daha güçlü bir biçime geldi\u011fini; bundan böyle her iki ulusun felaket ve mutluluklar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birlikte payla\u015facaklar\u0131n\u0131”<\/em><\/strong> beyan etmi\u015ftir. Türkiye ile \u0130ran aras\u0131ndaki bu münasebetler sonraki y\u0131llarda daha da geli\u015fmi\u015f ve askeri yard\u0131mla\u015fma yan\u0131nda e\u011fitim alan\u0131nda da dayan\u0131\u015fmaya gidilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n Irak’la yard\u0131mla\u015fmas\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131’n\u0131n devam etti\u011fi s\u0131ralarda Irak’taki millî ve dini önderlerle de münasebetlerde bulunulmu\u015f, onlar\u0131n yöresel propaganda ve k\u0131\u015fk\u0131rtma çabalar\u0131ndan yararlanma yoluna gidilmi\u015ftir. Bu çal\u0131\u015fmalar\u0131n bir ürünü olarak Ravendez ve Süleymaniye Kürtleri Türk milli hareketine katk\u0131 vermi\u015flerdir. Mustafa Kemal’in münasebet içerisinde oldu\u011fu bu dini önderlerden biri Kerbela ba\u015f müçtehidi olmu\u015ftur. Bu \u015fahsiyetle haberle\u015fme içerisinde olan Mustafa Kemal Onunla mektupla\u015fm\u0131\u015f, kendisine hediyeler göndermi\u015ftir. \u015eeyhten gelen ve Büyük Millet Meclisi’nde okunan bir mektupta: Milli Mücadele ve \u0130slam davas\u0131 yolunda mümkün olan her yola ba\u015fvurarak çal\u0131\u015fmalar\u0131 hususunda kendisine ba\u011fl\u0131 temsilcilere talimatlar verdi\u011finden<\/em><\/strong> bahsedilmi\u015f, \u0130ran’\u0131n di\u011fer bölgelerine propaganda heyetleri gönderece\u011fi belirtilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca Mustafa Kemal, Irak’ta halk\u0131 \u015fuurland\u0131r\u0131p ayakland\u0131rmak ve i\u015fgalcilere kar\u015f\u0131 halk\u0131 silahland\u0131rmak üzere 1922 Haziran’\u0131nda özel bir komite vücuda getirmi\u015ftir. Irak’taki Arap liderlerine gönderdi\u011fi bir mesaj\u0131nda, “\u0130ngilizlerin esiri ve hizmetçisi olan” Irak yönetiminin iktidardan dü\u015fürülmesi için elden gelenin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 teklif etmi\u015ftir.[8]<\/span><\/p>\n Atatürk’ün Rusya Müslümanlar\u0131na yakla\u015f\u0131m\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n Rusya hâkimiyetinde yer alan Müslümanlar\u0131n, Anadolu’daki Milli Mücadele hareketine maddî aç\u0131dan yard\u0131mda bulunmu\u015f olduklar\u0131 bilinmektedir. Rusya Müslümanlar\u0131 Milli Mücadele hareketine, bu maddî yard\u0131ma ilaveten, siyasi destek de vermi\u015flerdir. Örne\u011fin; Rusya’daki Petrograd Müslümanlar\u0131 herhangi Müslüman olmayan bir devlet taraf\u0131ndan Türkiye’ye sald\u0131r\u0131 olmas\u0131 halinde Türkiye’yi destekleme karar\u0131 alm\u0131\u015flar<\/em><\/strong> ve bu hususa dair Rusya idaresi alt\u0131nda bulunan tüm Müslümanlara bir bildiri göndermi\u015flerdir. Bu bildiri, burada ya\u015fayan tüm Müslümanlar taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015ftir. Al\u0131nan bu karar Türkiye Büyük Millet Meclisi taraf\u0131ndan da memnuniyetle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ve Petrograd Müslümanlar\u0131na te\u015fekkür edilmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu dönemde benzer bir karar da Hindistan, Tripoli ve Yemen Müslümanlar\u0131 taraf\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n Atatürk’ün Yemen’e uzanmas\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n Yemen Lideri \u0130mam Yahya’n\u0131n ricas\u0131 üzerine Anadolu’daki Milli Mücadele temsilcileri tüm orduya, Yemen’de gönüllü olarak görev yapmay\u0131 kabul eden subaylar\u0131n bir derece terfi ettirilece\u011fini, kendilerine çifte maa\u015f ödenece\u011fini ve orada yap\u0131lacak hizmetin iki kat say\u0131laca\u011f\u0131n\u0131<\/em><\/strong> beyan eden bir bildiri ne\u015fretmi\u015flerdir.[9] Yemen ayr\u0131ca Ankara meclisine temsilci göndermi\u015ftir.<\/span><\/p>\n Hicaz Emiriyle yak\u0131nla\u015fmas\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n Milli Mücadele s\u0131ras\u0131nda Mustafa Kemal ile Hicaz Emiri Hüseyin aras\u0131nda daimi bir münasebetin oldu\u011funu görmekteyiz. Bu dönemde Mustafa Kemal bir k\u0131s\u0131m temsilcilerini \u015eerif Hüseyin’e göndermi\u015f ve \u0130ngiliz Hükümeti ile olan münasebetini kesmesi halinde kendisine yard\u0131m edilece\u011fi söylenmi\u015ftir. Bu geli\u015fmelerden sonra \u015eerif Hüseyin önde gelen Mekke liderleri ile bir toplant\u0131 yapm\u0131\u015f ve onlara, Mekke’nin ilerideki ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak üzere, ellerindeki kaynaklar\u0131 muhafaza etmeleri ve g\u0131da stoklar\u0131n\u0131 israf etmemeleri<\/em><\/strong> talimat\u0131n\u0131 vermi\u015ftiler. \u015eerifin Türk as\u0131ll\u0131 e\u015fi de \u015eerif ile Ankara aras\u0131nda bir anla\u015fman\u0131n meydana gelmesi için aktif bir davran\u0131\u015f içerisine girmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n “\u0130slam Birle\u015fmi\u015f Milletleri” Aray\u0131\u015flar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n Milli Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 döneminde Türk-Arap halklar\u0131n\u0131n gerçekle\u015ftirmeye çal\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 önemli i\u015fbirliklerinden biri de \u0130slam ülkeleri aras\u0131nda bir \u0130slam Ülkeleri Birli\u011fi, \u0130slam Ülkeleri Konfederasyonu veya \u0130slam Birle\u015fmi\u015f Milletleri<\/em> diye tan\u0131mlanabilecek olan siyasi dayan\u0131\u015fmad\u0131r. Bu y\u0131llarda ilki Ankara Hükümeti’nin giri\u015fimiyle, Osmanl\u0131 Hilafeti’nin himayesinde; ikincisi Rusya’n\u0131n giri\u015fimi ile ve onun himayesinde olmak üzere bir \u0130slam Ülkeleri Birli\u011fi kurulmas\u0131 yolunda iki teklif yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu dönemde \u0130slam Ülkeleri Birli\u011fi’ni gerçekle\u015ftirme fikrine yatk\u0131n bir politika takip eden Milli Mücadele liderleri, özellikle M\u0131s\u0131r olmak üzere, \u0130slam ülkelerindeki siyasi geli\u015fmelerden oldukça etkilenmi\u015f durumdad\u0131r.[10] XIII. Kolordu Komutan\u0131 Cevat Pa\u015fa, “Bat\u0131 Trakya dâhil olmak üzere Osmanl\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 içerisinde bulunan ülkelerin, Padi\u015fah\u0131n yönetiminde kalmas\u0131n\u0131, Irak, Suriye, Hicaz ve di\u011fer Arap ülkelerinin ise kendi hükümetlerinin yönetimi alt\u0131nda olmas\u0131n\u0131, fakat ayn\u0131 zamanda Hilafetle ba\u011flar\u0131n\u0131n bir konfederasyonla sa\u011flanm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 ve Osmanl\u0131 sanca\u011f\u0131n\u0131n, Amerikan bayra\u011f\u0131ndaki y\u0131ld\u0131zlar gibi federasyona dâhil olan \u0130slam ülkeleri hükümetleri say\u0131s\u0131nca hilal ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131”<\/em> vs. teklif etmi\u015ftir.[11]<\/span><\/strong><\/p>\n 1920 y\u0131l\u0131n\u0131n Aral\u0131k ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda, \u0130ktisat Bakan\u0131 Yusuf Kemal Bey’in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda ve E\u011fitim Bakan\u0131 Dr. R\u0131za Nur, Azerbaycan’daki Milli Mücadele temsilcisi M. \u015eevket (Esendal) Bey, askeri dan\u0131\u015fman Saffet Bey ve Türkiye’nin Moskova Büyükelçisi Ali Fuat (Cebesoy) Pa\u015fa’dan olu\u015fan bir Türk kurulu; \u0130ran, Sovyet Rusya, Azerbaycan, Kuzey Kafkasya, Da\u011f\u0131stan, Hive, Buhara, Türkistan Cumhuriyeti ile Türkiye aras\u0131nda bir \u0130slam Devletleri \u0130ttifak\u0131<\/em> olu\u015fturmak suretiyle bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamak, siyasi, askeri ve savunma anla\u015fmas\u0131 yapabilmek ve ayn\u0131 zamanda Yak\u0131n ve Orta Do\u011fu Müslümanlar\u0131n\u0131n ortak ç\u0131karlar\u0131n\u0131, Bat\u0131l\u0131 devletlerin sald\u0131r\u0131s\u0131 ile sömürge haline getirilmesinden korumak amac\u0131yla bir dizi giri\u015fimlerde bulunmu\u015flard\u0131r. Esasen Do\u011fu milletlerinin bir ittifak olu\u015fturmas\u0131 teklifi, Sovyet Hükümetine bile, Ankara Hükümeti taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Gerçekle\u015ftirilmesi öngörülen bu hareket ilk olarak Mustafa Kemal taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lm\u0131\u015f, fakat daha bu yöndeki plan\u0131n gerçekle\u015ftirilmesine ba\u015flanmadan iki Hükümet aras\u0131nda görü\u015f farkl\u0131l\u0131klar\u0131 belirmi\u015ftir. Sovyet D\u0131\u015fi\u015fleri Afganistan’\u0131n da ittifaka dâhil edilmesi üzerinde \u0131srar etmi\u015f, Mustafa Kemal ise bu görü\u015fün hemen tahakkuk ettirilmesinin çok zor olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015f, bu noktada Sovyetlerin yapaca\u011f\u0131 \u0131srar\u0131n, plan\u0131n tatmin edici bir \u015fekilde gerçekle\u015fmesini geciktirece\u011fini ifade etmi\u015ftir.<\/span><\/strong><\/p>\n \u0130ngiliz kaynaklar\u0131na göre; <\/span><\/strong>Mustafa Kemal’in Afganistan’\u0131n \u0130ngilizlerin güdümündeki Do\u011fu Milletler Birli\u011fi’nde yer almas\u0131na kar\u015f\u0131 ç\u0131kmas\u0131n\u0131n muhtemel sebebi, o günkü Türk siyasetinin Afganistan’\u0131 Bat\u0131 tesirine kar\u015f\u0131 Orta Asya’da bir güç dengesi olarak tutmay\u0131 dü\u015fünmesi ve iki ülke aras\u0131nda h\u0131zl\u0131 haberle\u015fme vas\u0131talar\u0131n\u0131n gerçekle\u015ftirilmesiyle <\/em><\/strong>ilgilidir. Bu hususta her ne kadar Mustafa Kemal ile Sovyet Hükümeti aras\u0131nda anla\u015fmazl\u0131k zuhur etmi\u015fse de ayn\u0131 zamanda Afgan Hükümeti’ni ittifaka kat\u0131lma noktas\u0131nda ikna çal\u0131\u015fmalar\u0131 da devam etmi\u015ftir. Zira bu tarihte Afganistan hem Moskova ve hem de Ankara Hükümeti taraf\u0131ndan Panasya siyasetinin temel ta\u015f\u0131 olarak görülmektedir.<\/span><\/p>\n Rusya’n\u0131n, kendisinin de kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 öngören, benzer bir \u0130slam Ülkeleri Federasyonu teklifi ise, Lozan Konferans\u0131’n\u0131n aç\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan k\u0131sa bir süre önce, Mustafa Kemal taraf\u0131ndan reddedilmi\u015ftir. Zira Milli Mücadele liderlerine göre geli\u015fecek olan \u0130slam Birli\u011fi siyaseti, Rusya’n\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131 neticesi<\/em>, Avrupa’da rahats\u0131zl\u0131k ve dü\u015fmanl\u0131k meydana getirmesi ve Türkiye’ye büyük zararlar vermesi<\/em> muhtemel olan ili\u015fkilere tercih edilir bir durum arz etmemekteydi. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki, Anadolu’daki Panislam propagandas\u0131na kazand\u0131r\u0131lan h\u0131z neticesinde Bol\u015fevik propagandaya fazla bir ehemmiyet atfedilmemi\u015ftir.<\/span><\/strong><\/p>\n “\u0130slam Ülkeleri Federasyonu”<\/span><\/em><\/strong>nu gerçekle\u015ftirme dü\u015füncesini kuvvetlendiren bir di\u011fer giri\u015fim de Cemaatü’l-\u0130slam diye bilinen ve daha ziyade halk\u0131 Arap olan ülkeler dahilinde Panislamist siyaset gütmek üzere geli\u015ftirilen te\u015fkilat\u0131n yeniden faaliyete geçirilmesidir. Cemaatü’l-\u0130slam te\u015fkilat\u0131n\u0131n temel gayesi, her ülkenin kendi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 muhafaza etmesi prensibi dâhilinde, \u0130slam ülkelerini Hilafetin korumas\u0131 alt\u0131nda birle\u015ftirmekten ibaretti. Böylece bu ülkeler, Türkiye’nin siyasi tesiri ve rehberli\u011fi alt\u0131nda büyük bir güç haline geleceklerdi.<\/span><\/p>\n Cemaatü’l-\u0130slam, Mustafa Kemal’in talebi üzerine, en yak\u0131n zamanda tüm \u0130slam ülkeleri temsilcilerinin davet edilece\u011fi büyük bir \u0130slam kongresi düzenleme karar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131. Kongrede görü\u015fülmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131lan maddeler \u015fu hususlardan olu\u015fmaktayd\u0131:<\/span><\/strong><\/p>\n 1) Müslümanlar\u0131 alâkadar eden genel \u0130slami konular\u0131n tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131;<\/span><\/strong><\/p>\n 2) Hilafet meselesinin ele al\u0131nmas\u0131;<\/span><\/strong><\/p>\n 3) Avrupa Milletler Birli\u011fi te\u015fkilat\u0131na kar\u015f\u0131, Türkiye’nin ba\u015frolü oynayaca\u011f\u0131, \u0130slam Milletler Birli\u011finin kurulmas\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n Cemaatü’l-\u0130slam, Türkiye’de, me\u015fhur \u015fair ve S\u0131rat-\u0131 Müstakim’in ba\u015f editörü ve ayn\u0131 zamanda Burdur mebusu, Mehmed Akif (Ersoy) Bey’in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yeniden faaliyete ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Te\u015fkilata ulema ve muhafazakârlar\u0131n da bulundu\u011fu çok say\u0131da mebus ve yazar kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Te\u015fkilat\u0131n program\u0131, Kafkaslar, \u0130ran, Afganistan ve Orta Asya’da yeterli geli\u015fmenin elde edilmi\u015f oldu\u011fu göz önüne al\u0131narak, daha ziyade Arap ülkelerinde yap\u0131lmas\u0131 dü\u015fünülen faaliyetlere yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130bn Suud’un kendi saflar\u0131na kazan\u0131lmas\u0131 için özel giri\u015fimlerin yap\u0131lmas\u0131 karar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015f ve bunun için Balkan Sava\u015f\u0131’ndan önce Yemen ve Trablusgarp seferleri s\u0131ras\u0131nda Türk ordusunda hizmet görmü\u015f ve dolay\u0131s\u0131yla Araplar\u0131 iyi tan\u0131makla \u015föhret bulmu\u015f olan Enver Pa\u015fa’n\u0131n can dü\u015fman\u0131 Yarbay Aziz Bey görevli k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. (Çünkü Mason ve \u0130ttihatç\u0131 Enver’in bu milletin ba\u015f\u0131na ne belalar açt\u0131\u011f\u0131n\u0131 çok iyi bilen ve ondan nefret eden Atatürk, Enver kar\u015f\u0131tlar\u0131na hakl\u0131 bir güven duymaktad\u0131r.)<\/span><\/strong><\/p>\n Ancak, Asya’da yer alan \u0130slam ülkeleri delegeleri ve Kafkasya’dan gelecek olan temsilciler, “kongrede ele al\u0131nacak konulardan birinin de Hilafet kurumunun yap\u0131s\u0131 ile alâkal\u0131 birtak\u0131m unsurlar\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi olaca\u011f\u0131”<\/em> propagandas\u0131na aldanm\u0131\u015f, bunun üzerine kongreye kat\u0131lmam\u0131\u015flard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla da toplant\u0131 yap\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat daha sonra kongrenin toplanabilmesi için yeniden giri\u015fimler ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tatbike çal\u0131\u015f\u0131lan bu plana göre tüm \u0130slam ülkelerini temsil eden delegelerden olu\u015fan bir <\/span><\/strong>“Nihaî Hilafet Komitesi”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>olu\u015fturulacakt\u0131, \u0130slam siyasetinin daha düzgün sürdürülebilmesi için her \u0130slam ülkesi Halife emrine özel bir temsilci gönderecek, bu atamaya kar\u015f\u0131l\u0131k olarak da her ülkeye hususi Hilafet temsilcileri yollanacakt\u0131.[12] Mezkûr komite, gerek dolayl\u0131 ve gerekse do\u011frudan olmak üzere, Müslüman dünyas\u0131n\u0131 ilgilendiren konularla alâkal\u0131 olarak Halifeye gerekli tedbirleri almas\u0131 noktas\u0131nda siyasi tavsiyelerde bulunacakt\u0131. Ayr\u0131ca komite genel olarak, \u0130slam dünyas\u0131n\u0131n ahlâki, dini veya maddî menfaatlerini ilgilendiren hususlarla alâkadar olacakt\u0131.[13]<\/span><\/strong><\/p>\n Komitenin yapmas\u0131 gereken esas görevlerinden bir di\u011feri ise üye ülkelerin sosyal ve ekonomik durumunu geli\u015ftirmek ve ça\u011fda\u015f geli\u015fmeye paralel olarak kalk\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla, \u0130slam dünyas\u0131nda entelektüel aç\u0131dan bir Rönesans ya\u015fanmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131racak raporlar sunmak olacakt\u0131. Yine Müslüman halk aras\u0131nda çal\u0131\u015fma ortam\u0131n\u0131 en güzel \u015fekilde tanzim etmeye, üretim gücünü art\u0131rmaya ve son olarak da \u0130slam dünyas\u0131n\u0131n gelece\u011fini refaha erdirme noktas\u0131nda mü\u015fterek ve metodik yard\u0131mla\u015fmalarda bulunulmas\u0131 için çaba harcanacakt\u0131. Bu nedenle, Nihai Komite üyelerinin seçiminde görü\u015flerinin al\u0131nmas\u0131 arzu edilen birçok \u0130slam ülkesi ileri gelenleri Ankara’ya davet edilmi\u015f ve orada hususi bir komite olu\u015fturulmu\u015f bulunmaktayd\u0131.<\/span><\/p>\n Kay\u0131tlara göre, tasarlanm\u0131\u015f olan Ankara Kongresi’nin tertip olunmas\u0131, E\u015fref Edib Bey’in yazm\u0131\u015f oldu\u011fu bir makaleden ilhamla gündeme ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. E\u015fref Edib Bey taraf\u0131ndan hararetli bir üslupla kaleme al\u0131n\u0131p imzalanan, genel olarak Haçl\u0131 emperyalizmine çatan ve \u0130slam dünyas\u0131n\u0131 büyük bir \u0130slam kongresinin Ankara’da toplanmas\u0131 için te\u015fvikte bulunan bu makale yine E\u015fref Bey’in editörü bulundu\u011fu Sebilürre\u015fad’da 13 Nisan tarihinde yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.[14] \u0130\u015fte bu E\u015fref Edip Bey, Erbakan Hoca’n\u0131n ilk Partisine “Milli Nizam” ismini koyan zatt\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n Mustafa Kemal Pa\u015fa mezkûr makaleye muttali olunca (ö\u011frenince), Ankara’da dünya \u0130slam devletleri temsilcilerinin i\u015ftirak edecekleri bir kongrenin tertiplenmesi için harekete geçmi\u015ftir. Bunun için o dönemin Matbuat Müdürü Ra\u011f\u0131b Bey’e bu yoldaki giri\u015fimlerin bir an evvel ba\u015flat\u0131lmas\u0131n\u0131 ve bu i\u015flerle alâkadar olmak üzere yine o dönemin Seriye Vekili Bursal\u0131 Mustafa Fehmi Gerçeker, Meclis Ba\u015fkâtibi Recep Peker, Yazar E\u015fref Edib ve \u015eair Mehmed Akif’ten olu\u015fan bir heyetin te\u015fkilini emretmi\u015ftir. Bu heyet Ankara \u0130stasyon Binas\u0131nda konuyu müzakere etmek ve gereken giri\u015fimlerde bulunmak amac\u0131yla birkaç defa toplanarak, tüm dünya \u0130slam milletlerine gönderilmek üzere beyanname ve davetiyeler haz\u0131rlamaya giri\u015fmi\u015ftir. Ankara’da böyle bir kongrenin toplanmas\u0131 yolunda yap\u0131lan giri\u015fimler, gerek Mustafa Kemal ile olan münasebetleri ve gerek kendilerine yap\u0131lan davet üzerine Kerbela ba\u015f müçtehidi ve Necef \u015feyhi taraf\u0131ndan benimsenmi\u015ftir. Necef \u015feyhi, 24 May\u0131s 1920’de Mustafa Kemal’e gelen bir mektubunda, Ankara’da toplanacak olan kongreye tam yetkili bir delegenin gönderilece\u011fini söylemi\u015ftir. Afganistan Emiri ise idarî reformlardan dolay\u0131 kongreye kat\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131, Afganistan’\u0131 o tarihlerde terk etmesinin mümkün olmayaca\u011f\u0131 mazeretini bildirmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n \u0130slami Kongrenin toplanma plan\u0131 Ankara’da; Mustafa Kemal Pa\u015fa, Ankara Hükümeti Din \u0130\u015fleri Vekili Abdullah Azmi, \u015eeyh Senusi, Acemi Sa’dun Pa\u015fa, Diyarbak\u0131r bölgesi komutanlar\u0131ndan Cevad Pa\u015fa, Fevzi Pa\u015fa, Afgan Büyükelçisi Sultan Ahmed Han, \u0130ran Elçisi Mümtazüddevle, Azerbaycan Elçisi \u0130brahim Abiloff’tan olu\u015fan bir heyet taraf\u0131ndan ayr\u0131ca de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Kongre tertip heyetinin yapt\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131ya birçok mebus ve gazeteci de girmi\u015ftir. \u015eeyh Senusi, Acemi Sadun Pa\u015fa ve Cevad Pa\u015fa Ankara’da olmad\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 toplant\u0131ya \u015fahsen kat\u0131lamam\u0131\u015flar, ancak temsilcileri vas\u0131tas\u0131yla görü\u015flerini beyan etmi\u015flerdir.<\/span><\/p>\n Ancak söz konusu bu kongre, toplant\u0131n\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 yer konusundaki görü\u015f farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 sonraki bir tarihe ertelenmek zorunlulu\u011fu meydana gelmi\u015ftir. Örne\u011fin Afgan Elçisi bu kongrenin Kabil’de toplanmas\u0131n\u0131 isterken, \u0130ran Elçisi de Tahran’da toplan\u0131lmas\u0131n\u0131 istemi\u015f ve bu noktada oldukça \u0131srar etmi\u015f, di\u011fer taraftan Mustafa Kemal ise ayn\u0131 derecedeki bir \u0131srarla bunun Ankara’da veya en az\u0131ndan Anadolu’nun bir ba\u015fka \u015fehrinde yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini söylemi\u015ftir. Fakat daha sonraki tarihlerde \u0130smet \u0130nönü’nün Eski\u015fehir ma\u011flubiyetinin meydana gelmesi ve onu müteakiben siyasi ve askeri aç\u0131dan s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 günlerin ba\u015f göstermesi; M\u0131s\u0131r, Cezayir, Trablusgarp, Tunus, Hindistan, Afganistan, Azerbaycan, Suriye ve Irak gibi Asya ve Afrika Müslümanlar\u0131 murahhaslar\u0131ndan olu\u015facak böyle bir Dünya \u0130slam Kongresi’nin Ankara’da toplanmas\u0131n\u0131 engellemi\u015ftir.[15]<\/span><\/p>\n 1921 senesinde Ankara’da toplanmas\u0131na çal\u0131\u015f\u0131lan bu kongrenin i\u015fleri ile 1920 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru bir süre Milli Mücadele hareketi s\u0131ras\u0131nda olu\u015fturulan Gizli Servis’in riyasetinde ve Nisan 1921’de Meclis Ba\u015fkan Vekilli\u011fi görevinde bulunan Hamdullah Suphi Bey de me\u015fgul olmu\u015flard\u0131r.[16] <\/span><\/strong>