{"id":5647,"date":"2020-02-22T12:28:39","date_gmt":"2020-02-22T12:28:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2020\/02\/22\/stres-kavrami-korunma-ve-kurtulma-kurallari\/"},"modified":"2020-02-22T12:28:39","modified_gmt":"2020-02-22T12:28:39","slug":"stres-kavrami-korunma-ve-kurtulma-kurallari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/ozel-yazilar\/stres-kavrami-korunma-ve-kurtulma-kurallari\/","title":{"rendered":"STRES KAVRAMI, KORUNMA VE KURTULMA KURALLARI"},"content":{"rendered":"\n

 <\/p>\n

STRES KAVRAMI,<\/span><\/strong><\/p>\n

KORUNMA VE KURTULMA KURALLARI<\/span><\/strong><\/p>\n

         <\/span><\/strong><\/p>\n

Stres; ekonomik zorluk ve yokluklar\u0131n, psikolojik sorun ve sars\u0131nt\u0131lar\u0131n ve sosyolojik bask\u0131lar\u0131n, insan metabolizmas\u0131nda olu\u015fturduklar\u0131 gerilim ve kas\u0131lmalard\u0131r. Evet stres; maddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n, manevi bunal\u0131mlar\u0131n ve ahlâki yozla\u015fmalar\u0131n sebep olduklar\u0131 üzüntü ve ürküntü durumlar\u0131n\u0131n insan\u0131n ruh dünyas\u0131nda yol açt\u0131\u011f\u0131 problemler sonucu ya\u015fanan mutsuzluk ve huzursuzluklard\u0131r. Umduklar\u0131n\u0131 bulamamak, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klara u\u011framak, yak\u0131nlar\u0131ndan ve sosyal ortam\u0131ndan d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131 ve itibars\u0131zla\u015ft\u0131\u011f\u0131 kanaatine kap\u0131lmak, hak etmedi\u011fi itham ve iftiralara u\u011framak, uzun zaman a\u011f\u0131r hastal\u0131k ve sakatl\u0131klarla u\u011fra\u015fmak durumunda kalmak gibi nedenlerle ba\u015flayan can s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n, bunal\u0131mlara dönü\u015fmesi stresin ba\u015fl\u0131ca kaynaklar\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Stresin sorun halini almas\u0131n\u0131n ve bunal\u0131mlara yol aç\u0131p hayat\u0131m\u0131z\u0131 olumsuz ku\u015fatmas\u0131n\u0131n alt\u0131nda; genellikle iman zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131, imtihan ve kulluk \u015fuurunun noksanl\u0131\u011f\u0131, Allah’a tevekkül ve teslimiyet azl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bizzat Cenab-\u0131 Hak \u015föyle uyarmaktad\u0131r:<\/span><\/strong><\/p>\n

“Kim <\/span><\/em><\/strong>B<\/span><\/em><\/strong>enim Zikrimden <\/span><\/em><\/strong>(Kur’an düzeninden) <\/span><\/em><\/strong>yüz çevirirse, (küfür ve kötülü\u011fe yönelirse) art\u0131k onun için (dünyada stres ve kayg\u0131 içinde) s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 bir geçim (mutsuz, doyumsuz ve huzursuz bir hayat) vard\u0131r. K\u0131yamet günü de kör olarak mah\u015fere kald\u0131r\u0131lacakt\u0131r.”<\/span><\/em><\/strong> (Taha: 124)<\/span><\/strong><\/p>\n

Oysa, Allah’a güvenip tevekkül eden, \u0130lahi kadere teslimiyet gösterip zorluklara ve sorunlara direnen kimseler bunal\u0131mlar\u0131 a\u015facak ve huzura kavu\u015facaklard\u0131r. Demek ki stres ve bunal\u0131mlar\u0131n, s\u0131k\u0131nt\u0131 ve huzursuzluklar\u0131n ve tabi mutsuz ve doyumsuz bir ya\u015fam\u0131n as\u0131l nedeni; Kur’an düzeninden, ibadet ve istikamet disiplininden ve \u0130slam’\u0131n prensiplerinden, k\u0131saca Allah’\u0131n zikrinden uzakla\u015fmakt\u0131r. Evet bât\u0131l ve bozuk nizamlar, \u0130slam d\u0131\u015f\u0131 ya\u015fam tarzlar\u0131, imana, ahlâka ve vicdana ayk\u0131r\u0131 bak\u0131\u015f aç\u0131lar\u0131; sadece sosyolojik ve psikolojik de\u011fil, ekonomik sorunlar\u0131n ve s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n da temel kayna\u011f\u0131d\u0131r. Mü’min, muttaki ve müstakim insanlar\u0131n her türlü üzüntü ve ürküntüden, stres ve problemden uzak kalaca\u011f\u0131 Kur’an’da \u015föyle buyurulmaktad\u0131r:<\/span><\/strong><\/p>\n

“Ey insanlar! Rabbinizden size bir ö\u011füt, sinelerde olana (kalbi ve ruhi hastal\u0131klar\u0131n\u0131za, stres ve bunal\u0131mlar\u0131n\u0131za) bir \u015fifa ve mü’minler için bir hidayet ve rahmet (olarak Kur’an-\u0131 Kerim) gel<\/span><\/em><\/strong>mi\u015ftir<\/span><\/em><\/strong>.<\/span><\/em><\/strong>”<\/span><\/em><\/strong> (Yunus: 57)<\/span><\/strong><\/p>\n

“\u0130yi bilin ki; Evliyaullah’a (Allah’\u0131n dinine ve düzenine sahip ç\u0131kan ve Allah taraf\u0131ndan sevilen veli kullara) asla korku ve ku\u015fku (stres ve bunal\u0131m) yoktur; onlar mahzun ve mahrum da olmayacaklard\u0131r! <\/span><\/em><\/strong>(Çünkü iman tevhidi, tevhid teslimi, teslimiyet tevekkülü ve Rabbine güveni, bu ise dünya ve ahiret saadetini gerektirmekte ve getirmektedir.)<\/span><\/em><\/strong>” <\/span><\/em><\/strong>(Yunus: 62)<\/span><\/strong><\/em><\/p>\n

“Onlar, (hakk\u0131yla) iman edenler ve (Allah’tan) korkup (kötülükten <\/span><\/em><\/strong>sak\u0131nan, takva sahibi) olan kimselerdir.”<\/span><\/em><\/strong> (Yunus: 63)<\/span><\/strong><\/p>\n

Hatta baz\u0131 stres ve s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n; kendimizi toparlamak, yanl\u0131\u015fl\u0131k ve haks\u0131zl\u0131klardan uzakla\u015fmak ve ahirete haz\u0131rlanmak üzere birer ikaz ve ihtar görevi yapt\u0131klar\u0131 vurgulanmaktad\u0131r:<\/span><\/strong><\/p>\n

“Andolsun ki Senden önceki ümmetlere de (onlar\u0131 ikaz ve ir\u015fad etmek üzere elçiler) gönderdik. (Bu davetlere icabet ve itaat etmeyince, arkas\u0131ndan) Olur ki yalvar\u0131p niyaz etmeleri (boyun e\u011fmeleri ve pi\u015fmanl\u0131kla Bize yönelmeleri için) onlar\u0131 ‘Be’sa’ (çe\u015fitli s\u0131k\u0131nt\u0131 ve sars\u0131nt\u0131lar, stres ve bunal\u0131mlar) ile ve ‘Darra’ (zararlar ve zorluklar) ile yakalay\u0131p s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rd\u0131k, (maddi ve manevi darl\u0131klara ve çe\u015fitli hastal\u0131klara u\u011fratt\u0131k). Pi\u015fman olup tevazu ve tazarru-niyaz ile Bize dönüp yalvar\u0131rlar diye (böyle yapt\u0131k.)”<\/span><\/em><\/strong> (En’am: 42)<\/span><\/strong><\/p>\n

“De ki: Ondan ve her türlü s\u0131k\u0131nt\u0131dan (stres ve bunal\u0131mdan) sizi Allah kurtarmaktad\u0131r. Sonra (beladan kurtulunca) siz yine (gaflet ve nankörlükle) \u015firk ko\u015fmaktas\u0131n\u0131z.”<\/span><\/em><\/strong> (En’am: 64)<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span>Stresin Tan\u0131m\u0131:<\/span><\/strong><\/h1>\n

Asl\u0131nda stres; uyum gösterilmesi ya da tepki verilmesi gerekli herhangi bir tehlike an\u0131nda vücudun gösterdi\u011fi do\u011fal bir reaksiyon halidir. Tehlikeyle ilgili gözlenen durum gerçek bir olay olabilece\u011fi gibi, zihnin “tehlikeli olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131”<\/em> bir durum da olabilir. Ki\u015fiyi korumak ad\u0131na ortaya ç\u0131kan stres tepkisinin abart\u0131lmas\u0131 ve sürekli tekrarlanmas\u0131 halinde, ya\u015fam kalitesini ve bireyin i\u015flevselli\u011fini bozabilir. Gündelik ya\u015fam içinde okul, ev, aile, i\u015f<\/em> ortam\u0131nda<\/em> ya\u015fanan pek çok s\u0131k\u0131nt\u0131 stres verici hale gelebilir. Bedensel, duygusal,<\/em> dü\u015fünce ve davran\u0131\u015f<\/em> düzeyinde ortaya ç\u0131kan stres, yaln\u0131zca olumsuz ya\u015fam olaylar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda de\u011fil; i\u015f ya da \u015fehir de\u011fi\u015fikli\u011fi gibi uyum gerektiren herhangi durumda da gözlenebilir. Gündelik ya\u015fam olaylar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra; travmatik sars\u0131nt\u0131lar söz konusu oldu\u011funda, öncesinde hesap edilemeyen ya da belirsizlik içeren durumlarda içsel çat\u0131\u015fmalar ortaya ç\u0131kar ve bu da stresi do\u011furabilir. De\u011fi\u015fim ve bu de\u011fi\u015fime uyum gerektiren durumlarda, mevcut ba\u015f etme yöntemleri yetersiz kald\u0131\u011f\u0131nda stres kaç\u0131n\u0131lmaz hale gelir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Stresin Kaynaklar\u0131:<\/span><\/strong><\/p>\n

Stres, ço\u011fu zaman olumsuz bir durum olarak adland\u0131r\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen insan ya\u015fam\u0131nda oldukça hayati ve koruyucu bir anlama sahiptir. Vah\u015fi bir y\u0131rt\u0131c\u0131n\u0131n veya freni patlam\u0131\u015f bir arac\u0131n üzerine do\u011fru geldi\u011fini gören ki\u015finin vücudunda <\/span><\/strong>“alarm sistemi”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>devreye girmektedir. Bir tehlike an\u0131nda sinir sistemi hemen kortizol (stres hormonu) ve adrenalin hormonlar\u0131 salg\u0131lamaya giri\u015fir. Bu hormonlar sayesinde beden “alarm konumuna” geçmektedir. Kalp at\u0131m\u0131 h\u0131zlan\u0131r, kaslar gerilip s\u0131k\u0131la\u015f\u0131r, nefes al\u0131m\u0131 artar ve vücut tehlike kar\u015f\u0131s\u0131nda sava\u015fmaya haz\u0131r hale gelir. Sinir sisteminin verdi\u011fi bu tepki Sava\u015f-Kaç tepkisi olarak bilinir ve otomatik olarak devreye girmektedir. H\u0131zlanan kan ak\u0131\u015f\u0131yla ki\u015fi, kendisini hayatta kalmak ad\u0131na sava\u015fmak ya da kaçmak zorunda hissetmektedir. Ne var ki gündelik hayatta neredeyse hiç kimse vah\u015fi bir y\u0131rt\u0131c\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olmamas\u0131na ra\u011fmen s\u0131k s\u0131k kortizol ve adrenalin sal\u0131n\u0131m\u0131 gerçekle\u015fmekte, kaslar gerilmekte, kan ak\u0131\u015f\u0131 h\u0131zlan\u0131vermekte, nefes al\u0131p verme artarak sinirler gerilmektedir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Bazen bedenimiz ve zihnimiz gündelik ya\u015famdaki sorunlar\u0131n ne denli tehlikeler saçt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ay\u0131rt etmekte zorlan\u0131verir; içsel ya da d\u0131\u015fsal tehlikeye dair sinyalleri ald\u0131\u011f\u0131nda “Sava\u015f-Kaç” tepkisini devreye sokabilir. Bir musibet an\u0131nda ya da giri\u015f tarihi yakla\u015fm\u0131\u015f bir imtihanla ilgili olarak stres ba\u015f gösterebilir. Beyin yakla\u015fan bir “tehlike kar\u015f\u0131s\u0131nda” hayatta kalmak için bedensel, duygusal, dü\u015fünsel ve davran\u0131\u015fsal olarak alarm sistemini çal\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. Sürekli tetikte olmak ve tehlike ile ba\u015f etmeye çal\u0131\u015fmak uzun vadede oldukça yorucu hale gelmeye ba\u015flar ve i\u015flevselli\u011fi azalt\u0131r. Birey, rutin i\u015flerini sürdüremez hale gelebilir. Hayati bir alarm sistemi, çok fazla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u015flevi bozan ve psikolojik iyilik halini olumsuz etkileyen bir konuma ula\u015f\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Stresin Ortaya Ç\u0131k\u0131\u015f\u0131:<\/span><\/strong><\/p>\n

Gündelik ya\u015famda pek çok konuda insan stresli bir konuma ta\u015f\u0131nmas\u0131na ra\u011fmen; yine pek çok durumda ki\u015fi stres ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131na varmayabilir. Çok s\u0131k tekrar etti\u011finde birey bu duruma al\u0131\u015fabilir, normal kabul edebilir ya da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 stresle ili\u015fkilendirmeyebilir. Ancak stresin çok çe\u015fitli bedensel, duygusal, dü\u015fünsel\/bili\u015fsel ve davran\u0131\u015fsal belirtileri görülmektedir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Bedensel belirtiler: Kalp çarp\u0131nt\u0131s\u0131, \u015feker ve tansiyon f\u0131rlamas\u0131, a\u011fr\u0131 ve yorgunluk hissi, kaslarda gerilme, nefes al\u0131p veri\u015fte h\u0131zlanma, gastrointestinal sorunlar (kab\u0131zl\u0131k, ishal, mide ve ba\u011f\u0131rsak rahats\u0131zl\u0131klar\u0131), halsizlik, gö\u011füs a\u011fr\u0131s\u0131, bulant\u0131, ba\u015f dönmesi, s\u0131k hastalanmak, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin zay\u0131flamas\u0131, cinsel arzunun kayb\u0131 \u015feklinde gözlenebilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Duygusal belirtiler: \u0130steksizlik, eskiden arzulanan \u015feylerden zevk alamamak, yaln\u0131zl\u0131k hissine kap\u0131lmak, depresyon, mutsuz ve uyumsuz olma, karamsarl\u0131k ve bunalm\u0131\u015fl\u0131k duygular\u0131, huzursuzluk, al\u0131nganl\u0131k, asabiyet, öfke patlamalar\u0131, kayg\u0131 bozuklu\u011fu \u015feklinde görülebilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Dü\u015fünsel\/Bili\u015fsel belirtiler: Unutkanl\u0131k ve \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ya\u015fama, karars\u0131zl\u0131\u011fa ve karamsarl\u0131\u011fa kap\u0131lma, sürekli endi\u015fe ve \u015füpheler duyma, olaylar\u0131n olumsuz taraf\u0131na odaklanma, muhakeme becerilerinin zay\u0131flamas\u0131, bellek problemleri, odaklanmada güçlük ya\u015fanabilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Davran\u0131\u015fsal belirtiler:<\/span><\/strong> Uyku bozukluklar\u0131 (çok uyumak, uykuya dalamamak ve uykunun bölünmesi gibi), i\u015ftah sorunlar\u0131 (a\u015f\u0131r\u0131 yemek ya da i\u015ftahs\u0131zl\u0131k), kayg\u0131 belirtisi davran\u0131\u015flar (t\u0131rnak yeme, saç yolma gibi), erteleme davran\u0131\u015f\u0131, bir i\u015fe ba\u015flayamamak ya da ba\u015flanan i\u015fi sürdürmekte zorlanmak, insanlardan ve toplumdan kendini soyutlamak, içe kapanmak, alkol ya da madde kullan\u0131m\u0131na ba\u015flamak \u015feklinde görülmektedir.<\/strong><\/span><\/p>\n

“Ve onlardan yüz(ünü) çevirdi ve: ‘Ey Yusuf’a kar\u015f\u0131 (artan dayan\u0131lmaz) kahr\u0131m, (hüzün ve hasret duygular\u0131m!)’ dedi ve gözleri üzüntüsünden (ve stresten a\u011fard\u0131kça) a\u011fard\u0131 (ve kapand\u0131). Ki yutkundukça yutkunmakta (hilekâr evlatlar\u0131na olan k\u0131rg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 içine atmaktayd\u0131 ve ac\u0131s\u0131n\u0131 kalbine gömmekteydi).”<\/span><\/em><\/strong> (Yusuf: 84) ayetinde bu durumlara dikkat çekilmi\u015f olmaktad\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Stresin Yo\u011funla\u015fmas\u0131:<\/span><\/strong><\/p>\n

Kayg\u0131l\u0131 ve karamsar bir mizaca sahip olmak, a\u015f\u0131r\u0131 derecede endi\u015fe duymak, irrasyonel tarzda dü\u015fünce yap\u0131s\u0131nda olmak da bireyin içsel stres tetikleyicileri aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. Belirsizlikleri a\u015famamak, esneme becerisinin zay\u0131f olmas\u0131, mükemmeliyetçilik saplant\u0131s\u0131na kap\u0131lmak, ya hep ya hiç tarz\u0131 dü\u015füncelere ba\u015flamak, kendilik de\u011feriyle ilgili olumsuz alg\u0131lara yo\u011funla\u015fmak, olumsuz yöndeki ku\u015fkular\u0131n fazla olmas\u0131 (olmayacak, yapamayacak duygular\u0131n\u0131 a\u015famamak) gibi durumlar da stresin içsel nedenleri aras\u0131nda gözlenen faktörleri olu\u015fturmaktad\u0131r. Ancak stres, her zaman olumsuz sonuçlar olu\u015fturmamaktad\u0131r; tabii ve belirli miktardaki stres, itici bir güçtür ve motivasyonu artt\u0131r\u0131r. Ancak süre\u011fen \u015fekilde strese maruz kalmak bir müddet sonra kronikle\u015fip benli\u011fimizi ku\u015fat\u0131r; bireyin hayat\u0131nda yorgunluk ve a\u015f\u0131r\u0131 yüklenmi\u015f hissetme duygusu yarat\u0131r. Yakla\u015fan s\u0131navlar, evle ilgili sorumluluklar, beklentilerinin olmamas\u0131 gibi pek çok konu kronik stresi ortaya ç\u0131karmaktad\u0131r. Çal\u0131\u015fma prensibi gere\u011fi, bu denli yo\u011funluk gerektiren durumlarda zihin tetiklenir ve ortada gerçek bir tehlike varm\u0131\u015fças\u0131na hareket etmeye ba\u015flan\u0131r. Bir tür alarm sistemi devreye girer ve özellikle bedensel olarak de\u011fi\u015fimler gözlenir. Kalp at\u0131m h\u0131z\u0131 artar, nefes al\u0131p verme yo\u011funla\u015fabilir. Kronik olarak strese maruz kal\u0131nan durumlarda kayg\u0131 bozukluklar\u0131, depresyon, uyku sorunlar\u0131, dü\u015fünce ve bellekle (unutkanl\u0131k gibi) ilgili klinik tablolar ortaya ç\u0131kabilir. Stres an\u0131nda vücut, ortada bir tehdit varm\u0131\u015fças\u0131na hareket etmeye yönelir ve dolay\u0131s\u0131yla beden harekete geçmektedir. Yo\u011fun ve kronik stres durumunda, bedenin alarm sistemini (Sava\u015f-Kaç tepkisi) çal\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131yla beraber otoimmün hastal\u0131klar, kronik a\u011fr\u0131lar, gastrointestinal sorunlar (reflü, ülser gibi), kardiyovasküler hastal\u0131klar (kalp, \u015feker, tansiyon gibi), i\u015ftahs\u0131zl\u0131k, cilt sorunlar\u0131 (egzama, ürtiker\/kurde\u015fen gibi) ortaya ç\u0131kabilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Bu durumlarda;<\/span><\/strong> <\/span>“(Ey Resulüm!) Onlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 üzülme ve sak\u0131n kurduklar\u0131 hile ve tuzaklardan dolay\u0131 da (gönlünü strese, ümitsizli\u011fe ve) s\u0131k\u0131nt\u0131ya dü\u015fürme.”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>(Neml: 70) ayetinin emrine uymak, insan\u0131 stres ve s\u0131k\u0131nt\u0131lardan kurtaracakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Stresle Ba\u015f Etmenin Yollar\u0131?<\/span><\/strong><\/p>\n

Stresten etkilenme düzeyini azaltabilmek için bu s\u0131k\u0131nt\u0131 ve sars\u0131nt\u0131lar\u0131 nelerin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffetmek oldukça önemlidir. Kayna\u011f\u0131n belirlenmesi, ba\u015f etme konusunda yöntem geli\u015ftirmeyi kolayla\u015ft\u0131r\u0131p izlenecek yolun ilk do\u011fru ad\u0131m\u0131n\u0131 olu\u015fturuverir. Çok yo\u011fun stres ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ve ba\u015f etmenin zorla\u015ft\u0131\u011f\u0131 durumlarda bir ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 uzman\u0131ndan yard\u0131m almak, ilim ve hikmet ehline dan\u0131\u015fmak oldukça önemlidir. Gerekli görüldü\u011fü takdirde medikal tedaviye ba\u015flanabilir. Psikoterapide ise stres kayna\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffedip, ba\u015f etme yollar\u0131n\u0131 güçlendirecek müdahaleler gerekebilir. Stresle ilgili günlük kay\u0131tlar tutmak (olay, ba\u015flat\u0131c\u0131, o s\u0131rada ak\u0131ldan geçen dü\u015fünceler, duygu, davran\u0131\u015f kayd\u0131) fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 artt\u0131racakt\u0131r. Bu sayede tetikleyicilerin anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve çözüm bulunmas\u0131 kolayla\u015f\u0131r. Stres an\u0131nda uygulanabilecek nefes ve gev\u015feme egzersizleri, bedendeki stres düzeyini azalt\u0131p kontrol alt\u0131na almay\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Psikoterapi uygulamalar\u0131nda dan\u0131\u015fanlara nefes ve gev\u015feme egzersizleri ö\u011fretilerek, stres an\u0131nda bedensel olarak gev\u015femeyi ö\u011frenmeleri amaçlan\u0131r. Ayn\u0131 zamanda stresi tetikleyen olay-dü\u015fünce-duygu-davran\u0131\u015f aras\u0131nda ba\u011f kurularak dü\u015fünce sisteminde de\u011fi\u015fim ve uygun=olumlu geli\u015fme sa\u011flan\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Stresle ba\u015f etmek için; fiziksel egzersiz, sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenme, düzenli uyku ve dinlenme, insanlarla do\u011fru ve doyurucu ileti\u015fim geli\u015ftirme, sosyal ba\u011flar\u0131 sürdürme, geçmi\u015fe ya da gelece\u011fe de\u011fil o ana odaklan\u0131verme ve gev\u015femeyi ö\u011frenme yan\u0131nda özellikle, imana, Kur’an’a, ibadet ve duaya yönelme uygulanabilecek yöntemlerin ba\u015f\u0131nda gelmektedir. “(Hidayeti ve istikameti bulan) \u015eunlard\u0131r ki, onlar iman etmi\u015ftir ve kalpleri Allah’\u0131n zikriyle itminana (huzur ve sükûnete) eri\u015fmi\u015ftir. \u015eunu kesinlikle biliniz ki kalpler ancak Allah’\u0131 zikretmekle (O’nu devaml\u0131 hat\u0131rlay\u0131verip, emir ve yasak çizgisinde hareket etmekle ve sürekli Kur’an meali okuyup dü\u015fünmekle) mutmain olup huzur iklimine ve Hakke’l-yakin -kesin iman- derecesine yeti\u015fir.)”<\/span><\/strong><\/em> (Ra’d: 28) 
<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n

Stressiz Bir Hayat \u0130mkâns\u0131zd\u0131r!<\/span><\/strong><\/p>\n

Yukar\u0131da de\u011findi\u011fimiz gibi, asl\u0131nda stres, insan hayat\u0131ndaki itici güç ve motivasyon kayna\u011f\u0131d\u0131r. Hiç var olmad\u0131\u011f\u0131nda da s\u0131k\u0131nt\u0131d\u0131r, a\u015f\u0131r\u0131 düzeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda da i\u015flevselli\u011fi bozmaktad\u0131r. Stresi; beceri ve yetenekleri desteklemek için yarat\u0131c\u0131 bir güç olarak kullanmak stresin olumsuz etkilerini azaltacak ve yap\u0131lan i\u015fe odaklanmay\u0131, gündelik rutini sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u015fekilde sürdürmeyi sa\u011flayacakt\u0131r. Evlilik haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131, bo\u015fanma sars\u0131nt\u0131s\u0131, sevilen ki\u015finin kayb\u0131, i\u015fsiz kal\u0131nmas\u0131, geçim s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131, ebeveyn olma sorumluluklar\u0131, kay\u0131p ve yas ortam\u0131, ayr\u0131l\u0131k, hastal\u0131k, emeklilik gibi ya\u015fam olaylar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak mümkün olmad\u0131\u011f\u0131 gibi stressiz bir hayat da imkâns\u0131zd\u0131r. Stresli durumdan kaç\u0131nmak, stresle ba\u015f etmenin bir yoludur ancak uzun vadede bir problem çözme yöntemine dönü\u015ftü\u011fünde farkl\u0131 sorunlar\u0131 beraberinde do\u011furmaktad\u0131r. Çünkü her yeni ortam, uyum sa\u011flama ve kendini uyarlama süreci aç\u0131s\u0131ndan bir ba\u015fka stres kayna\u011f\u0131 olarak ortaya ç\u0131kmaktad\u0131r. \u0130htiyaç do\u011frultusunda stresi azaltmak ad\u0131na ya\u015famda ve bak\u0131\u015f aç\u0131s\u0131nda de\u011fi\u015fiklik yoluna gidilmesi kaç\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Ancak uzun vadede benzer yönde rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n ya\u015fanmamas\u0131 için stres olu\u015fturan kaynaklar\u0131 tespit etmek ve ba\u015f etme yollar\u0131 geli\u015ftirmek oldukça önemli ve psikolojik iyilik halini artt\u0131rma konusunda en anlaml\u0131 müdahale olacakt\u0131r. Aile ortam\u0131 ve sosyal çevrenin varl\u0131\u011f\u0131 stresle ba\u015f etme yolunda oldukça önemli bir sa\u011falt\u0131m arac\u0131d\u0131r. Stresin yo\u011fun oldu\u011fu durumlarda ki\u015filer bazen, yaln\u0131z kalmay\u0131 tercih edebilir, ancak insanlarla vakit geçirmek ve sosyalle\u015fmek oldukça koruyucu bir faktör konumundad\u0131r. Al\u0131nan kararlarda bireyin kendi ya\u015fam\u0131yla ilgili kontrol hissi oldukça önemli say\u0131lmaktad\u0131r. Ya\u015fanan kötü olaylar\u0131 yorumlarken olumsuz at\u0131flar\u0131 azaltma, tevekkül ve teslimiyet sahibi olma bizleri rahatland\u0131racakt\u0131r. Duygular\u0131yla ba\u015f etme becerisi yüksek iyimser bireylerin daha az stres ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve\/veya stresle daha iyi ba\u015fa ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131r<\/span><\/em><\/strong>.[1]<\/span><\/strong><\/p>\n

Özetle:<\/span><\/strong><\/p>\n

Kur’an-\u0131 Kerim’de 1430 sene önce, hem nedenleri hem çareleri gösterilen <\/span><\/strong>stres<\/span><\/strong>, Bat\u0131 dünyas\u0131nda 17. yüzy\u0131lda tan\u0131mlanmaya ba\u015flan\u0131vermi\u015f, günümüzde çok s\u0131k telaffuz edilen bir kavram haline gelmi\u015ftir. K\u0131saca özetlemek gerekirse stres; zorlu ya da rahats\u0131z edici bir durum kar\u015f\u0131s\u0131nda ki\u015finin hissetti\u011fi duygusal ve fiziksel gerilim halidir. Bir miktar stres; genel bir uyar\u0131lm\u0131\u015fl\u0131k yaratarak potansiyelimizi aç\u0131\u011fa ç\u0131karan motivasyon kayna\u011f\u0131 olarak direncimize ve geli\u015fmemize yard\u0131mc\u0131 olsa da, stres deyince ço\u011fu kez olumsuz yönleri akla gelir. Stresin bedenimizdeki belirtileri; fiziksel, duygusal, zihinsel ve sosyal olmak üzere 4 ana ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda toplanabilir. Ki\u015fiden ki\u015fiye de\u011fi\u015fiklik göstermekle birlikte insan\u0131n stres kar\u015f\u0131s\u0131nda zorlanan ruhu ve bedeni, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu yeni duruma “stres tepkisi” göstererek uyum göstermeye giri\u015fir. Organizman\u0131n strese tepkisi;<\/span><\/strong><\/p>\n

1- Alarm ve Uyar\u0131 Dönemi,<\/span><\/strong><\/p>\n

2- Uyum ya da Direnme Dönemi,<\/span><\/strong><\/p>\n

3- Tükenme ve Bunal\u0131m Dönemi, olmak üzere 3 a\u015famal\u0131d\u0131r. Bu süreçler içerisinde stres organizmada psikolojik ve davran\u0131\u015fsal pek çok bozukluktan, deri ve sindirim sisteminden ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemine kadar pek çok sistem üzerinde negatif etki gösterir. Stresin bedenimizde hastal\u0131\u011fa yol açmas\u0131n\u0131n nedeni, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi üzerindeki zay\u0131flat\u0131c\u0131s\u0131 etkisidir. Kronik strese maruz kalan ki\u015filerde pek çok fiziksel ve psikosomatik kökenli hastal\u0131klar görülebilmektedir. \u0130\u015f ya\u015fam\u0131 içerisinde veya sorumluluklar çerçevesinde kar\u015f\u0131m\u0131za ç\u0131kan stres faktörleri aras\u0131nda; görev ve yetki belirsizli\u011fi, organizasyon içerisindeki olumsuz etkile\u015fim, dü\u015fük ücret, a\u015f\u0131r\u0131 i\u015f yükü gibi faktörlerden bahsedilebilir. Zamanla kronikle\u015fen strese maruz kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda; a\u015f\u0131r\u0131 tedirginlik, korku, kayg\u0131, çabuk öfkelenme, ya\u015famdan zevk almama, panik, durgunluk, unutkanl\u0131k, dikkat da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131, depresyon, anksiyete bozuklu\u011fu, kilo kayb\u0131 ya da a\u015f\u0131r\u0131 yeme, s\u0131k görülen ba\u015f a\u011fr\u0131lar\u0131, uyku ile ilgili sorunlar, a\u011fr\u0131 ve kramplar, mide ve sindirim sistemi hastal\u0131klar\u0131yla ilgili olumsuz sonuçlar gözlenmektedir. Stresle sürekli ama etkisiz ve yetersiz bir mücadele biçimi ise maalesef ço\u011fu kez bir tükenmeyi getirmektedir. <\/span><\/strong><\/p>\n

Peygamberimiz Hz. Muhammed (SAV), stres ve s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n hastal\u0131klara yol açt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fu hadisi \u015feriflerinde buyurmu\u015flard\u0131r:<\/span><\/strong><\/p>\n

“Her kimin huyu kötü olsa, onun nefsini s\u0131k\u0131nt\u0131lar tutar, bunalt\u0131r, kendisini stres ku\u015fat\u0131r ve her kimin kederi çok olsa, kendisini çe\u015fitli hastal\u0131klar\u0131n kuca\u011f\u0131na atacakt\u0131r.” <\/span><\/strong><\/p>\n

“Çok türlü kayg\u0131lanmalar, çok türlü hastal\u0131klara yol açacakt\u0131r.” <\/span><\/strong><\/p>\n

“Hak Teâlâ’n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 mahlûkta kayg\u0131dan (stres ve s\u0131k\u0131nt\u0131dan) daha kötü ve daha \u015fiddetli bir belâ dokunmam\u0131\u015ft\u0131r.” <\/span><\/strong><\/p>\n

“Hak Teâlâ \u015fifas\u0131n\u0131 yaratmad\u0131\u011f\u0131 hiçbir türlü dert yaratmam\u0131\u015ft\u0131r. Her kim o \u015fifay\u0131 bilirse ilâç edip kurtulur, her kim bilemezse (tedavi edilmezse) o dertle kal\u0131r. Fakat sadece ölümün derman\u0131 yoktur.”<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

S\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 -günümüz ifadesiyle stresli- ya\u015fam, imandan ve \u0130slam’dan uzak insanlar\u0131n, Kur’an’\u0131n kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 güzel ahlâktan uzak ya\u015famalar\u0131n\u0131n neticesidir. Bugün doktorlar ve uzmanlar; stresin etkilerinden korunmak için huzurlu ve sakin bir kalbe, rahat, güvenli ve endi\u015felerden uzak bir psikolojiye sahip olunmas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmektedirler. Huzurlu ve rahat bir psikoloji ise, ancak Kur’an ahlâk\u0131n\u0131n ya\u015fanmas\u0131yla mümkündür. Rabbimizin iman eden kullar\u0131 için vaadi ise \u015föyle bildirilmektedir:<\/span><\/strong><\/p>\n

“Erkek olsun, kad\u0131n olsun, bir mü’min olarak kim salih bir amelde bulunursa, hiç \u015füphesiz Biz onu güzel bir hayatla (stres ve s\u0131k\u0131nt\u0131dan uzak ve rahat) ya\u015fat\u0131r\u0131z ve onlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, yapt\u0131klar\u0131n\u0131n en güzeliyle muhakkak veririz.” <\/span><\/em><\/strong><\/em><\/p>\n

Asl\u0131nda “ki\u015finin hedeflerini gerçekle\u015ftiremedi\u011fi veya sahip oldu\u011fu nimetleri ve güzellikleri yitirdi\u011fi veya bu tür kay\u0131p ihtimâllerini fark etti\u011finde dü\u015ftü\u011fü ümitsizlik hâli”<\/em><\/span><\/strong> <\/span><\/em>olarak tarif edilen stres ve depresyon, sadece bu ça\u011f\u0131n de\u011fil, tarih boyunca tüm insanl\u0131\u011f\u0131n derdi gibidir. Zira insan yarat\u0131l\u0131\u015f itibariyle acizdir, fakirdir, fanidir, ölümlüdür ve hayvanlar\u0131n z\u0131dd\u0131na bunlar\u0131 bilmektedir. Her \u015feyi isteyen, ama hiçbir \u015feye gerçek anlamda sahiplik edemeyen, her \u015feyden korkup ürken, etkilenen, incinen ama hiçbirine gücü yetmeyen, en güzel zamanlar\u0131nda bile fâni, geçici oldu\u011funu, her \u015feyin bir gün bitece\u011fini bilen bir insan\u0131n; Allah’a iman etmesi, Kur’an’a yönelmesi, gafletten ve kötülüklerden vazgeçmesi, stresten kurtulman\u0131n en etkin ve kesin çaresidir.<\/span><\/strong> <\/span><\/p>\n

Bunun yerine inançs\u0131z ve amaçs\u0131z bir hayat ise stresi körükleyecek; stres ise:<\/span><\/strong><\/p>\n

Verimlili\u011fi dü\u015fürecek, karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve karamsarl\u0131\u011f\u0131 büyütecek, ya\u015famdan zevk almay\u0131 engelleyecek, sosyal ve duygusal ili\u015fkilerinizi bozabilecek, öfke, dü\u015fmanl\u0131k ve k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011fa neden olabilecek, de\u011fersizlik ve güvensizlik gibi duygular\u0131 ye\u015fertecektir. Hatta uzun süreli ve ciddi stres özellikle gençlerde:<\/span><\/strong><\/p>\n

Ki\u015filik de\u011fi\u015fiklikleri, intihar dü\u015füncesi veya giri\u015fimi gibi kendine zarar verici davran\u0131\u015flara dönü\u015fecektir. Çünkü stres ki\u015finin bedensel ve ruhsal s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n zorlanmas\u0131 ve dayanma gücünün zay\u0131flamas\u0131 sonucu ortaya ç\u0131k\u0131vermektedir. Oysa stresle ba\u015f etmede ilk anda çözüm gibi görünen sigara, uyu\u015fturucu ve internet ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi \u015feylerin yol açt\u0131\u011f\u0131 sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 bile tek ba\u015f\u0131na stres kayna\u011f\u0131na dönü\u015febilir. Görmezlikten gelip ald\u0131rmama, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 suçlama, duygular\u0131m\u0131z\u0131 bast\u0131rma veya inkâr yoluna sapma gibi davran\u0131\u015flar da çözüm de\u011fil çaresizliktir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Özellikle ergenlik ça\u011f\u0131ndaki çocuklar\u0131m\u0131z, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 hayal k\u0131r\u0131kl\u0131klar\u0131ndan ya da ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klardan olumsuz etkilenmesi ile olu\u015fan stresi a\u015f\u0131r\u0131 tepki gösterme olarak d\u0131\u015fa vurabilir. Bu a\u015f\u0131r\u0131 tepki vermeleri, öfke nöbetleri, k\u0131r\u0131c\u0131 olma ve kayg\u0131lanma halleri gibi çe\u015fitli ve tehlikeli durumlar ortaya ç\u0131kabilir. Bu çocuklar\u0131m\u0131z, stres etkenleri kar\u015f\u0131s\u0131nda tepki göstermeme hatta ortamdan kaç\u0131verme gibi davran\u0131\u015flara da yönelebilir. Ancak bu davran\u0131\u015flar, stresi çözümleme yerine onu içinde biriktirmesine ve fark\u0131nda olmadan stresin büyümesine sebebiyet verecektir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Bu durumlarda çocuklar\u0131m\u0131z\u0131n veya strese kap\u0131lan yak\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n bizimle konu\u015fmas\u0131na izin vermeliyiz, bizimle ne kadar çok payla\u015f\u0131rlarsa stresi azaltmalar\u0131na o kadar yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bilmeliyiz. Çocuklar\u0131m\u0131z\u0131 ve yak\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131 dinlemek bile, bazen çözüm bulmam\u0131zdan çok daha önemlidir. Unutmay\u0131n, bizim için küçük ve basit olan olaylar onlar için büyük anlamlar ta\u015f\u0131yabilir, bunlara sayg\u0131 duymam\u0131z gerekir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Stresle Ba\u015f Etmenin Etkili Yollar\u0131:<\/span><\/strong><\/p>\n

a) Olumlu dü\u015fünmeye çal\u0131\u015fmak:<\/span><\/strong><\/p>\n

Kendimize yönelik yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z olumsuz söylemler veya dü\u015fünceler sürekli devam ettikçe yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n ve saplant\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n olumlu hale dönü\u015fmesi zorla\u015facakt\u0131r. Oysa olumsuz dü\u015füncelerimizin fark\u0131na varmak ve olumlu dü\u015fünmeye çal\u0131\u015fmak ise, hem stresi azaltmaya yard\u0131mc\u0131d\u0131r hem de sa\u011fl\u0131kl\u0131 kararlar almam\u0131z\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

b) Ba\u015fka konulara yo\u011funla\u015fmak:<\/span><\/strong><\/p>\n

Ya\u015fanan korku, tedirginlik, k\u0131zg\u0131nl\u0131k gibi duygular üzerinde odakla\u015fmak yerine, elde etmeyi istedi\u011finiz ba\u015fka hay\u0131rl\u0131 ve yararl\u0131 konular ve sonuçlar üzerine yo\u011funla\u015fmak laz\u0131md\u0131r. Çünkü sürekli ya\u015fanan olumsuzluklar\u0131 dü\u015fünmek stresi artt\u0131rarak daha da s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 ve sars\u0131c\u0131 olacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

c) Payla\u015fmak ve dayan\u0131\u015fmak:<\/span><\/strong><\/p>\n

Stresli durumlar, insanlar aras\u0131 ili\u015fkilerimizden kaynaklan\u0131yorsa, sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 ve ku\u015fkular\u0131m\u0131z\u0131 bu ki\u015filerle payla\u015fmal\u0131y\u0131z. Çocuklar\u0131m\u0131z\u0131n arkada\u015flar\u0131yla ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131larda ise, do\u011frudan müdahale etmeden, onlar\u0131 arkada\u015f\u0131yla aç\u0131kça konu\u015fmaya cesaretlendirerek çözüm sa\u011flamal\u0131y\u0131z.<\/span><\/strong><\/p>\n

ç) Uykumuzun düzenli olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak:<\/span><\/strong><\/p>\n

Uykudan önce gerginli\u011fe neden olan durumlardan uzak durulmal\u0131, vaktinde yatmal\u0131, TV ve internetten uzak durmal\u0131d\u0131r. Uyudu\u011fumuz odada uykuya dalmay\u0131 güçle\u015ftirecek \u0131\u015f\u0131kl\u0131 gece lambalar\u0131, sesli saatler gibi uyaranlar bulunmamal\u0131d\u0131r…<\/span><\/strong><\/p>\n

d) Sayg\u0131 duydu\u011funuz, de\u011ferli ve geçerli buldu\u011funuz inançlar\u0131n\u0131z, duygular\u0131n\u0131z, kutsallar\u0131n\u0131z ve ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131z olmal\u0131d\u0131r. Manevi hayat\u0131n\u0131za, uhrevi sorumluluklar\u0131n\u0131za ve sosyal çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131za zaman ay\u0131rmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

e) Sorunlar\u0131n\u0131z\u0131 biriktirip artt\u0131rmay\u0131n, ortaya ç\u0131kt\u0131klar\u0131nda hemen çözmeye çal\u0131\u015f\u0131n, küçük sorunlar\u0131n birikip büyümesine f\u0131rsat tan\u0131may\u0131n. Problemlerinizi saptama, çözüm çarelerini ve seçenekleri s\u0131ralama ve bunlar\u0131 önem ve öncelik durumuna göre ele alma cesaretine sar\u0131l\u0131n.<\/span><\/strong><\/p>\n

f) Baz\u0131lar\u0131 zekâlar\u0131n\u0131 her i\u015fi zorla\u015ft\u0131rmak için kullan\u0131r. Siz ise kolayla\u015ft\u0131rmak için kullan\u0131n ve sadece çözüme odaklan\u0131n… Birinin izinde yürüyerek, en fazla onun kadar ileri gidebilece\u011finizi unutmay\u0131n. Siz, kimi takip etti\u011finize ve örnek ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015fahsiyetlere iyi bak\u0131n… Senin için ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ve hele dostlar\u0131n\u0131n ve yak\u0131nlar\u0131n\u0131n ne kadar a\u011f\u0131r yükler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0131kça hat\u0131rlay\u0131n ve onlar\u0131n kadr-ü k\u0131ymetini bilmeye çal\u0131\u015f\u0131n…<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

 Bu makaleyi sesli olarak dinleyebilirsiniz:<\/p>\n

{mp3}streskavrami{\/mp3}<\/p>\n

 <\/p>\n

\n

[1]<\/a> <\/span>Uzm. Psk. Ay\u015fenur Güngör<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  STRES KAVRAMI, KORUNMA VE KURTULMA KURALLARI          Stres; ekonomik zorluk ve yokluklar\u0131n, psikolojik sorun ve sars\u0131nt\u0131lar\u0131n ve sosyolojik bask\u0131lar\u0131n, insan metabolizmas\u0131nda olu\u015fturduklar\u0131 gerilim ve kas\u0131lmalard\u0131r. Evet stres; maddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n, manevi bunal\u0131mlar\u0131n ve ahlâki yozla\u015fmalar\u0131n sebep olduklar\u0131 üzüntü ve ürküntü durumlar\u0131n\u0131n insan\u0131n ruh dünyas\u0131nda yol açt\u0131\u011f\u0131 problemler sonucu ya\u015fanan mutsuzluk ve huzursuzluklard\u0131r. Umduklar\u0131n\u0131 bulamamak, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klara […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98],"tags":[],"class_list":["post-5647","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ozel-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5647","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5647"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5647\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5647"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5647"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5647"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}