{"id":5657,"date":"2020-02-23T22:00:00","date_gmt":"2020-02-23T22:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2020\/02\/23\/ayet-ve-hadislerle-ofkeyi-yenme-ve-yonetme-asamalari-2\/"},"modified":"2020-02-23T22:00:00","modified_gmt":"2020-02-23T22:00:00","slug":"ayet-ve-hadislerle-ofkeyi-yenme-ve-yonetme-asamalari-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2020\/mart-2020\/ayet-ve-hadislerle-ofkeyi-yenme-ve-yonetme-asamalari\/","title":{"rendered":"Ayet ve Hadislerle; \u00d6FKEY\u0130 YENME VE Y\u00d6NETME A\u015eAMALARI"},"content":{"rendered":"\n

 <\/p>\n

Ayet ve Hadislerle;<\/span><\/strong><\/p>\n

ÖFKEY\u0130 YENME VE YÖNETME A\u015eAMALARI<\/span><\/strong><\/p>\n

       <\/span><\/strong><\/p>\n

Kur’an’da hiç öfkelenmemek de\u011fil, öfkeyi yenmek ve kontrol etmek ö\u011fütlenmi\u015ftir.<\/span><\/strong><\/p>\n

“Ki onlar, bollukta da, darl\u0131kta da infak edenler, (yoksula ve cihat yoluna para verenler), <\/span><\/em><\/strong>öfkelerini yenenler <\/span><\/em><\/strong>ve insanlar(daki haklar\u0131n)dan ba\u011f\u0131\u015flama ile (vaz)geçenlerdir. Allah, muhsinleri (her türlü iyilik ve takvada titizlik ehlini) sevendir.” <\/span><\/em><\/strong>(Al-i \u0130mran: 134)<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfke; gerçekten ya\u015fanan veya var san\u0131lan bir <\/span><\/strong>“engellenme”<\/span><\/em><\/strong> durumunda veya tehdit ve haks\u0131zl\u0131klar kar\u015f\u0131s\u0131nda olu\u015fan bili\u015fler ve hissedi\u015fler sonucu nefsi müdafaa (haklar\u0131n\u0131 ve ç\u0131karlar\u0131n\u0131 koruma) ile ilgili do\u011fal tepkiler ve davran\u0131\u015flar ve ki\u015fiyi rahats\u0131z edici uyar\u0131c\u0131lar\u0131 ortadan kald\u0131rmaya yönelten güçlü duygulard\u0131r. Öfke; basit bir sinirlilik veya k\u0131zg\u0131nl\u0131k halinden, yo\u011fun hiddet durumuna kadar de\u011fi\u015fen derecelerdeki duygusal tav\u0131rlard\u0131r. Öfke, ki\u015filerin hay\u0131rl\u0131 ve yararl\u0131 sand\u0131klar\u0131 giri\u015fimlerine engel olundu\u011funda ve haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131klar\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 normal, do\u011fal ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir duygu ortam\u0131d\u0131r. Öfke, bireyin amac\u0131na ula\u015fmas\u0131n\u0131n engellenmeye çal\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ya da ihtiyaçlar\u0131 kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 etkili ve harekete geçirici bir tepki yuma\u011f\u0131d\u0131r<\/span><\/strong>.<\/span><\/p>\n

“Dedi ki: “Gerçekten ben, sizin bu yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131za <\/span><\/em><\/strong>öfke ile kar\u015f\u0131 <\/span><\/em><\/strong>olanlardan\u0131m.”<\/span><\/em><\/strong> (<\/span>\u015euara:<\/span><\/strong> 168)<\/strong><\/span><\/p>\n

“Bunun üzerine (Hz.) Musa oldukça <\/span><\/em><\/strong>k\u0131zg\u0131n ve üzgün olarak <\/span><\/em><\/strong>kavmine döndü ve dedi ki: “Ey kavmim, Rabbiniz size güzel bir va’adde bulunmad\u0131 m\u0131? Size (verilen) söz (ya da süre) pek uzun mu geldi? Yoksa Rabbinizden üzerinize kaç\u0131n\u0131lmaz bir gazab\u0131n inmesini mi istediniz de bana verdi\u011finiz (iman ve itaat) sözünüzden cayd\u0131n\u0131z?”<\/span><\/em><\/strong> (<\/span>Taha: 86)<\/span><\/strong><\/p>\n

“Musa, <\/span><\/em><\/strong>kabaran öfkesi (gazab\u0131) yat\u0131\u015f\u0131nca <\/span><\/em><\/strong>(Kutsal Emirler kay\u0131tl\u0131) Levhalar’\u0131 ald\u0131. (Onlardan bir) Nüshas\u0131nda ‘Rablerinden korkanlar için (elbette) bir hidayet ve bir rahmet (do\u011fru yolu bulmak ve onurlu ya\u015famak) vard\u0131r’ (yaz\u0131l\u0131yd\u0131).” <\/span><\/em><\/strong>(<\/span><\/strong>A’raf: <\/span><\/strong><\/span>154) ayetleri bu gerçe\u011fi anlatmaktad\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfke tavr\u0131n\u0131n tezahüründe farkl\u0131 davran\u0131\u015flar bulunmas\u0131na ra\u011fmen, temelinde ve tepkilerde baz\u0131 noktalarda benzerlikler bulunmaktad\u0131r. Bu tan\u0131mlardan yola ç\u0131karsak öfke duygusunun özellikleri \u015funlar olmaktad\u0131r:<\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Öfkelenmek içsel bir k\u0131zg\u0131nl\u0131k ve bir duygu halidir. Belirli bir engel, ele\u015ftiri ya da sald\u0131r\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda birden ve kendili\u011finden ortaya ç\u0131kabilir. Öfke, planl\u0131 olarak meydana gelmez, aniden ifade edilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Öfke evrensel bir duygu ve tepki biçimidir. Gerekli ko\u015fullar olu\u015ftu\u011funda herkes öfke duygusunu ya\u015fayabilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Öfke ifadesinin farkl\u0131 olmas\u0131, bu duygu kar\u015f\u0131s\u0131nda verilen tepkilerin farkl\u0131 olmas\u0131 nedeniyle, ki\u015fiyi daha fazla ele\u015ftiriye ve sald\u0131r\u0131ya aç\u0131k hale getirir.<\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Öfkeli davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z ö\u011frenilmi\u015f \u015fekillerdir. Bu davran\u0131\u015flar\u0131 çevremizden ve ailemizden ö\u011freniriz. Bu nedenle öfkenin ifadesi, ki\u015fiden ki\u015fiye farkl\u0131l\u0131klar gösterir.<\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Öfke ifadesi ö\u011frenilen bir özellikle al\u0131\u015fkanl\u0131k halini alabilir. Bu nedenle olumsuz ifade ö\u011feleri ta\u015f\u0131yan davran\u0131\u015f biçimlerinin yerine, daha uygun ve yeni ifade biçimleri edinilebilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfke duygusu haks\u0131zl\u0131k ve engellenme durumunda birden ortaya ç\u0131kan bir duygu ve tepkidir. Hemen ifade edilmesi ya da hemen bast\u0131r\u0131lmas\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 de\u011fildir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Bu nedenle öfkenin nedeninin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve öfkenin tan\u0131nmas\u0131 çok önemlidir. Ara\u015ft\u0131rmalar sonucunda öfke duygusu hakk\u0131nda do\u011fru oldu\u011fu kabul edilmi\u015f baz\u0131 bulgular elde edilmi\u015ftir. <\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Normal öfke fizyolojik ö\u011feleri olan bir duygudur, davran\u0131\u015f tarz\u0131 de\u011fildir.<\/span><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Ancak kronik öfke, sa\u011fl\u0131k için tehlikeli olabilir. Kronik kalp krizi riskini art\u0131rabilir.<\/span><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Öfke ço\u011fu kez ortaya ç\u0131kmadan tehlikesiz hale getirilebilir ve getirilmelidir.<\/span><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Öfkenin ifade edilmesi gerekti\u011fi zaman; ifade \u015fekli, intikama yönelik de\u011fil, çözüme yönelik ve etkin bir \u015fekilde gösterilmelidir. Duygular\u0131n sald\u0131rganca ifadesi, çözümü de\u011fil, daha fazla sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131 tetikleyecektir.<\/span><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Öfkenin hedefi ço\u011fu zaman yabanc\u0131lar de\u011fil, yak\u0131nlar\u0131m\u0131zdaki ki\u015filerdir.<\/span><\/p>\n

• <\/span><\/strong>“Öfkenin bo\u015falt\u0131lmas\u0131”<\/span><\/em><\/strong> <\/span><\/em>sadece sorunun çözümü için zemin haz\u0131rlanmas\u0131 aç\u0131s\u0131ndan de\u011ferlidir.<\/span><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Öfke ile ba\u015fa ç\u0131kman\u0131n en sa\u011fl\u0131kl\u0131 yolu; onu daha az zarar verecek bir hale getirmektir.<\/span><\/p>\n

Do\u011fru ve olumlu yöntemlerle ifade edilmeyen öfke, fizyolojik ve psikolojik tahribatlar yapabilir. \u0130çimizde saklanan kin ve öfke kahredici olabilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

“(Ey mü’minler!) Sizler, i\u015fte böylesiniz; (hâlâ) onlar\u0131 seversiniz, oysa onlar sizi sevmezler (üstelik dü\u015fmand\u0131rlar). Siz Kitab\u0131n tümüne inan\u0131rs\u0131n\u0131z, onlar (münaf\u0131klar ise sadece) sizinle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda ‘inand\u0131k’ derler (ama Kur’an’\u0131n baz\u0131 \u015feriat hükümlerini inkâr ve itiraz ederler), kendi ba\u015flar\u0131na kald\u0131klar\u0131nda ise, <\/span><\/em><\/strong>size olan kin ve öfkelerinden dolay\u0131 <\/span><\/em><\/strong>parmak uçlar\u0131n\u0131 \u0131s\u0131r\u0131rlar. De ki: <\/span><\/em><\/strong>‘Kin ve öfkenizle geberin!’ <\/span><\/em><\/strong>\u015eüphesiz Allah, gönüllerin özünde sakl\u0131 duran\u0131 Bilendir.”<\/span><\/em><\/strong> (<\/strong><\/span>Al-i \u0130mran: 119)<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

“(O cehennem) <\/span><\/em><\/strong>Öfkesinin-\u015fiddetinden neredeyse patlay\u0131p parçalanacakt\u0131r. <\/span><\/em><\/strong>Her bir (kâfir ve zalim) grup onun içine at\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bekçileri onlara: ‘Size (bugünleri haber veren) bir uyar\u0131c\u0131 gelmedi mi?’ diye soracaklard\u0131r.”<\/span><\/em><\/strong> (Mülk: 8)<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfkeyi ifade tarz\u0131n\u0131n; ö\u011frenilebilen ve de\u011fi\u015febilen bir özellik olmas\u0131 nedeniyle ve sald\u0131rgan ö\u011feler içeren olumsuz öfke ifade biçimlerinin yerine, daha uygun-olumlu ve sald\u0131rgan ö\u011feler içermeyen öfke ifade biçimleri ö\u011frenilebilir. Ayr\u0131ca duygu enerjisinin geli\u015figüzel ortaya sal\u0131nmas\u0131n\u0131n do\u011furaca\u011f\u0131 tehlikeli sorunlar da olabilir. Oysa duygular\u0131m\u0131z\u0131n enerjisinin kontrollü bir \u015fekilde aç\u0131\u011fa ç\u0131kmas\u0131, yani e\u011fitilmesi onlar\u0131 ya\u015famam\u0131za engel de\u011fildir. Öfke denetimi ve bunun yararlar\u0131 ayet ve hadislerle ö\u011fretilmi\u015ftir. <\/span><\/strong><\/p>\n

Öfkenin olumsuz yanlar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfke duygusunun olumlu yönleri oldu\u011fu kadar, uygun ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 ifade edilmeyen öfkenin, olumsuz birçok yönü de vard\u0131r. Öfke ki\u015filer aras\u0131 ili\u015fkilere zarar verdi\u011finde sa\u011fl\u0131ks\u0131z bir duygu halini alacakt\u0131r. Bu haliyle öfke, y\u0131k\u0131c\u0131, zararl\u0131 ve sald\u0131rgancad\u0131r. Kötüye kullan\u0131m\u0131 aç\u0131s\u0131ndan di\u011fer duygulardan ayr\u0131l\u0131r. Sa\u011fl\u0131ks\u0131z öfkenin içeri\u011finde zarar verici k\u0131zg\u0131nl\u0131k, k\u0131rg\u0131nl\u0131k ve s\u0131k s\u0131k sald\u0131rganl\u0131k vard\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfke hali, beraberinde sald\u0131rganl\u0131k davran\u0131\u015f\u0131na dönü\u015ferek son derece tehlikeli sonuçlara neden olabilir. Öfke duygusunun sonuçlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda öncelikle bireyin kendisine verdi\u011fi zararlar gelir. Öfke duygusu ya\u015fan\u0131rken beyin ve vücutta enerji yo\u011funlu\u011fu meydana gelmekte ve bu enerjinin d\u0131\u015far\u0131ya yanl\u0131\u015f aktar\u0131lmas\u0131 bireyde ruhsal ve fiziksel zararlara sebebiyet vermektedir. Ya\u015fanan ruhsal gerilim sonucu ki\u015filerde, mide rahats\u0131zl\u0131klar\u0131, sinir bozukluklar\u0131 gibi rahats\u0131zl\u0131klar görülebilir. Öfke anlar\u0131nda seçilen davran\u0131\u015flar, ses yükseltilmesi, hakaretler, kaba kuvvet ve \u015fiddet, sald\u0131rganl\u0131klar ya da bunlar\u0131n tam tersi örüntüde içe kapanmalar, durumu yok saymalar, sözlerle ta\u015f atmalar, dedikodular gibi olumsuz davran\u0131\u015flard\u0131r ve bu davran\u0131\u015flarla olumlu sonuçlara ula\u015fmak mümkün de\u011fildir. Bu tür davran\u0131\u015flar bireyin benli\u011fine zarar verir. Her iki \u015fekilde de öfke anlar\u0131nda ya\u015fan\u0131lan kontrolsüz davran\u0131\u015flar daha sonradan pi\u015fmanl\u0131klar\u0131 beraberinde getirecektir. Aç\u0131k bir biçimde ifade edilen öfke, y\u0131k\u0131c\u0131 olabilir. Bunlar aile içinde ve ki\u015filer aras\u0131 ili\u015fkilerde çat\u0131\u015fmaya neden olabilmekte ve ili\u015fkiye zarar verebilmektedir. A\u015f\u0131r\u0131 öfke ve sald\u0131rganl\u0131k çocuklar\u0131n e\u011fitiminde, aile ve akranlar\u0131 ile ili\u015fkilerinde olumsuzluklara yol açabilmektedir.<\/span><\/p>\n

Öfke kontrolü olmayan ki\u015filerde \u015fiddetli ve ani öfke patlamalar\u0131, güç kazanmak için öfkeyi bir araç gibi kullanmalar\u0131, öfkenin alt\u0131ndaki nedenlerle ba\u015f edebilmek için içki ve madde kullanmalar\u0131, ele\u015ftirilmeye, reddedilmeye kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 tepki koymalar\u0131, kendi davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sorumlulu\u011funu kabul etmeyerek ba\u015fkalar\u0131n\u0131 suçlamaya çal\u0131\u015fmalar\u0131 gibi baz\u0131 davran\u0131\u015flar gözlenir. Öfke denetiminde problem ya\u015fayan ö\u011frenciler genelde sald\u0131rgan ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n niyetlerini anlamada zorlanan ö\u011frencilerdir. Bu ö\u011frenciler, kendilerini öfkelendiren durumlar kar\u015f\u0131s\u0131nda ya\u015f\u0131tlar\u0131yla anla\u015famad\u0131klar\u0131nda suç i\u015flemektedirler. Ayr\u0131ca onlar\u0131n sosyal problemleri çözme konusunda ba\u015far\u0131s\u0131z olduklar\u0131 gözlenmektedir. Öfke ayn\u0131 zamanda intihar davran\u0131\u015f\u0131 için de risk faktörlerinden biridir. Yo\u011fun öfke kayg\u0131 bozukluklar\u0131na etkilidir, öfkenin yo\u011funlu\u011funun azalmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak kayg\u0131 belirtilerinin de azald\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarla belirlenmi\u015ftir. Sald\u0131rgan davran\u0131\u015flar ve \u015fiddet eylemlerinin ço\u011fu; öfke, kayg\u0131, korku gibi duygu durumlar\u0131 sonucunda ortaya ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Çocukluk ve gençlik ça\u011f\u0131nda bir duygulan\u0131m ve co\u015fku biçimi olarak ya\u015fan\u0131lan öfkenin ki\u015filik üzerinde b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 olumsuz etkiler daha sonraki y\u0131llardaki kin, nefret, k\u0131skançl\u0131k, dü\u015fmanl\u0131k gibi duygulara dönü\u015febilir. Bu tür duygular\u0131n etkisi alt\u0131nda olan insan daha s\u0131k ve \u015fiddetli öfkelenir. Böylece öfkeden kaynaklanan kimi davran\u0131\u015flar büyük s\u0131k\u0131nt\u0131lara ve y\u0131k\u0131mlara sebep olabilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfkenin dönü\u015fümleri <\/span>“bir \u015famar o\u011flan\u0131 bulma” (yön de\u011fi\u015ftirme)<\/span><\/em><\/strong> de olabilir. Bazen tersi yönde ifade edilerek a\u015f\u0131r\u0131 kibarl\u0131k biçiminde (tepki olu\u015fturma) görülebilir. Bazen de ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyerek dengemizi bozabilir. Felç ve tiklere neden olabilir (dönü\u015füm). Kimi psikosomatik hastal\u0131klar\u0131n (ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, ülser, gastrit, yüksek tansiyon, ast\u0131m) temelinde öfke duygusu sezilmektedir. \u0130ftira, dedikodu, komplo gibi olaylar öfkenin farkl\u0131 ve yanl\u0131\u015f ifade biçimleridir. Öfke ayn\u0131 zamanda ki\u015finin bili\u015fsel yetilerini ve devinimlerini etkilemektedir. Art\u0131k bütün olaylar ve \u015fah\u0131slar bu do\u011frultuda dü\u015fünülür ve de\u011ferlendirilir ki bu çok tehlikelidir. Öfke ya\u015fayan birey olaylar\u0131 olumsuz de\u011ferlendirece\u011finden, öfke ki\u015finin sa\u011fl\u0131kl\u0131 dü\u015fünmesine de engeldir. Bu aç\u0131dan öfke ya\u015fand\u0131\u011f\u0131nda verilen ani tepkiler sa\u011fl\u0131ks\u0131z öfkeli tepkilerdir. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 biçimde d\u0131\u015fa vurulamayan bu duygu, ki\u015filer aras\u0131 ili\u015fkilerde olumsuz sonuçlara neden olabilir. Ki\u015fiye ve çevresine zarar vererek, dostlar aras\u0131 ili\u015fkiler de bozulabilir. Öfke yönetimindeki yetersizlik sonucu dikkat eksikli\u011fi ve hiperaktivite bozuklu\u011fu, kar\u015f\u0131t gelme bozuklu\u011fu, davran\u0131\u015f bozuklu\u011fu, motor depresyon bozuklu\u011fu ve anksiyete bozukluklar\u0131 gibi çe\u015fitli zihinsel sa\u011fl\u0131k problemleri ortaya ç\u0131kabilir.<\/span><\/p>\n

(Firavun, Hz. Musa ve iman edenler için:) “Bunlar (say\u0131 ve güç bak\u0131m\u0131ndan) çok az ve zay\u0131f bir topluluktur”. (Yani bunlar çok az\u0131nl\u0131k olan bir taifedir, marjinal bir ekiptir). <\/span><\/em><\/strong>(\u015euara: 54)<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n

“Ve bunlar elbette bize kar\u015f\u0131 da <\/span><\/em><\/strong>büyük bir öfke beslemektedir <\/span><\/em><\/strong>(bu yüzden Musa’ya uyanlar\u0131n hepsi fesatl\u0131k pe\u015findedir).”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>(\u015euara: 55)<\/span><\/strong><\/p>\n

“(Öyle ki cehennem ate\u015fi) Onlar\u0131 uzak bir yerden gördü\u011fünde, onlar bunun <\/span><\/em><\/strong>gazapl\u0131 öfkesini ve u\u011fultusunu i\u015fitip<\/span><\/em><\/strong> (ürkeceklerdir).”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>(<\/span><\/strong>Furkan:<\/span><\/strong><\/span> <\/span>12<\/span><\/strong><\/span>)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

“Her kim Allah’\u0131n (davet ve istikamet yolunda sebat ve sadakat ehli kuluna) O’na ne dünyada ne de ahirette asla yard\u0131m etmeyece\u011fini (ve ba\u015far\u0131ya eri\u015ftirmeyece\u011fini) san\u0131yor (ve savunuyorsa, aldan\u0131yor ve \u015feytani karakterinden böyle söylüyor.) Hele gö\u011fe (dara\u011fac\u0131 gibi) bir araç uzats\u0131n (ve ipi boynuna taks\u0131n) sonra (ayaklar\u0131n\u0131 yerden) kesiversin de baks\u0131n (bakal\u0131m, ruhundaki nifaktan dolay\u0131) <\/span><\/em><\/strong>kurdu\u011fu tuzak içindeki öfkesini giderebilecek mi? <\/span><\/em><\/strong>(Hâlbuki hainler ve kâfirler çatlasa da, Allah elçilerini muvaffak, dinini hükümran k\u0131l\u0131verecektir.)”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>(Hacc: 15)<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfkenin olumlu yanlar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n

“Musa <\/span><\/em><\/strong>oldukça k\u0131zg\u0131n ve üzgün olarak <\/span><\/em><\/strong>kavmine döndü\u011fünde onlara: ‘Beni arkamdan, ne kötü temsil ettiniz (ne çirkin i\u015fler çevirdiniz)? Rabbinizin (azap) emrini çabukla\u015ft\u0131racak (sapk\u0131nl\u0131k ve ta\u015fk\u0131nl\u0131klara yöneldiniz), öyle mi?’ dedi. (Allah’\u0131n emirleri yaz\u0131l\u0131) Levhalar\u0131 b\u0131rakt\u0131 ve karde\u015fini ba\u015f\u0131ndan tutup kendisine do\u011fru çekmeye ba\u015flad\u0131 (ki Harun ona): ‘Ey anam\u0131n o\u011flu, bu topluluk beni zay\u0131flatt\u0131lar (h\u0131rpalay\u0131p çaresiz b\u0131rakt\u0131lar) ve neredeyse beni öldürmeye kalk\u0131\u015ft\u0131lar. Bari sen dü\u015fmanlar\u0131 sevindirip bana güldürecek (ve kuru gürültüyle onlar\u0131n diline dü\u015fürecek) bir \u015fey yapma ve beni bu zalimler toplulu\u011fuyla beraber k\u0131lma (onlarla bir tutma!)’ diye (yalvard\u0131).” <\/span><\/em><\/strong>(A’raf:<\/span><\/strong> <\/span>150)<\/span><\/strong><\/p>\n

Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z öfke duygusunun olumsuz yönleri oldu\u011fu kadar, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve yararl\u0131 taraflar\u0131 da bilinmektedir. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 öfke; uygun zamanda, uygun ki\u015fiye, uygun nedenlerle, kontrollü \u015fekilde ifade edilen öfkedir. Öfke duygusu hemen hemen herkesin akl\u0131na olumsuz duygu olarak yerle\u015fmi\u015f ve öyle kabul edilmi\u015ftir. Gerçekte öfke; ki\u015fiyi zor ve tehlikeli durumlara haz\u0131rlay\u0131c\u0131 ve koruyucu özellikler içermektedir. Çünkü, Cenab-\u0131 Hak gereksiz bir duyguyu bize vermemi\u015ftir. Öfke duygumuz ya\u015fanan olumsuz herhangi bir duruma kar\u015f\u0131 verilen tepkidir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu duygu; baz\u0131 \u015feylerin de\u011fi\u015fmesi gerekti\u011fini bize hat\u0131rlatarak, ili\u015fki sorunlar\u0131n\u0131n veya durumlar\u0131n daha verimli daha dengeli hale dönü\u015ftürülmesine yard\u0131mc\u0131 olabilir. Öfke duygusu, ki\u015fiye birey oldu\u011funu hat\u0131rlatarak kendi de\u011fer ve ilkelerini sahiplenme sorumlulu\u011funu belirtir. Gerekti\u011finde k\u0131zmak ve uyarmak, çevremizde ve ekibimizde, görevinde gev\u015feklik gösterenleri gayrete getirir, düzenli ve disiplinli harekete yönlendirir. Bu öfke duygusu birey olarak haklar\u0131m\u0131z\u0131n yendi\u011fi, ihtiyaç ve isteklerimizin verilmedi\u011fi, istemedi\u011fimiz \u015fekilde engellendi\u011fimiz, baz\u0131 i\u015flerin yolunda gitmedi\u011fi, hiçbir \u015fekilde kabul etmememiz gereken konularda bize mesajlar gönderir. Bu duygunun bizdeki görevi, kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan zor durum an\u0131nda kendimizi koruyarak ve savunma konusunda uyararak bizi desteklemesidir. Bu uyar\u0131lar ile vücudumuzdaki güç ve enerji miktar\u0131 artmakta ve yeni duruma kar\u015f\u0131 vücut savunma pozisyonuna geçmektedir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Evet, öfkenin insan ya\u015fam\u0131nda çift yönlü etkisinin oldu\u011fu belirlenmi\u015ftir. Öfke duygusu s\u0131kl\u0131kla y\u0131k\u0131c\u0131, sald\u0131rgan davran\u0131\u015flarla sonuçlanmas\u0131na ra\u011fmen, uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 i\u015flevi de bilinmektedir. Bunlar alt\u0131 madde ile özetlenebilir: <\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Sa\u011fl\u0131kl\u0131 öfke, enerji verir ve ba\u015far\u0131ya yönlendirir.<\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Do\u011fru öfke; içsel ve ö\u011frenilmi\u015f bir uyar\u0131c\u0131 olarak, onurlu davran\u0131\u015fta bulunma yönünde insan\u0131 güdüler ve güçlendirir.<\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Öfke sayesinde, kayg\u0131y\u0131 d\u0131\u015f çat\u0131\u015fmaya çevirerek, ego tehdidine kar\u015f\u0131 ki\u015fi kendini savunmaya geçmektedir.<\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Öfke, süregelen davran\u0131\u015f\u0131n ve haks\u0131z sald\u0131r\u0131lar\u0131n uyar\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltarak ac\u0131lara engel olabilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Haks\u0131zl\u0131k ve yanl\u0131\u015fl\u0131kta \u0131srar eden insanlara yönelik olumsuz duygular\u0131n aç\u0131klanmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131verir.<\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Öfke, stresle ba\u015fa ç\u0131kmada, ba\u015flang\u0131çta bir k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 olarak olay\u0131 daha kolay geçi\u015ftirir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfke duygumuz, bireylerin problem çözme becerilerini geli\u015ftirdi\u011fi gibi, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 engelleri a\u015fmas\u0131na da yard\u0131mc\u0131 olabilir. Öfkeyi do\u011fru ifade etmek sa\u011fl\u0131k aç\u0131s\u0131ndan faydal\u0131 görülmektedir. Öfkelerini sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde ifade eden kanserli hastalar\u0131n, ifade etmeyenlere göre daha uzun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 gözlenmi\u015ftir. Belirli bir s\u0131n\u0131r içinde uygun ve kontrollü öfke, kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan engeli a\u015fmak, ho\u015f olmayan durumlardan kurtulmak için gerekli tutum ve davran\u0131\u015flarda bulunma olana\u011f\u0131 verir. Öfke, di\u011fer duygular ve co\u015fkular gibi, ki\u015fili\u011fi koruyucu yönde i\u015flev yapabilir. Bu nedenle çocukluktan ya\u015fl\u0131l\u0131\u011fa kadar çe\u015fitli ça\u011flar içinde öfkeyi ortaya ç\u0131karan nedenlerin ve öfkenin anlat\u0131m biçiminin, ki\u015filik yap\u0131s\u0131n\u0131n geli\u015fmesinde ve yap\u0131lanmas\u0131nda olumlu, olumsuz birçok etkisi gözlenmi\u015ftir. Ço\u011funlukla öfke hatal\u0131, kötü bir tav\u0131r ve h\u0131rç\u0131nl\u0131k durumu olarak de\u011ferlendirilir. Oysa öfke bir s\u0131n\u0131r içinde bireyin kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumas\u0131, tan\u0131tmas\u0131 ve çevreye hat\u0131rlatmas\u0131 için gereklidir. Çocukluk ve gençlik ça\u011f\u0131nda belirli engeller kar\u015f\u0131s\u0131nda öfkelenmek ki\u015fili\u011fin korunmas\u0131, sayg\u0131nl\u0131k kazanmas\u0131 ve bu sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n sürdürülmesi aç\u0131s\u0131ndan geli\u015ftirici, yap\u0131c\u0131 yönde rol oynayabilir. <\/span><\/p>\n

“Ki onlar, Allah’\u0131n ayetleri (ve Kitab\u0131n aç\u0131k hükümleri) konusunda kendilerine gelmi\u015f bir delil bulunmaks\u0131z\u0131n (kafa kar\u0131\u015ft\u0131rmak ve sorumluluktan kaçmak için) mücadele edip duran kimselerdir. <\/span><\/em><\/strong>(Bu) Allah kat\u0131nda da, iman edenler kat\u0131nda da büyük bir öfke (sebebi)dir.<\/span><\/em><\/strong> \u0130\u015fte Allah, her mütekebbir zorban\u0131n kalbini böyle mühürlemekte (ve hidayetini karart\u0131vermektedir).”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>(Mü’min: 35)<\/span><\/strong><\/p>\n

“(Her \u015feyin mutlak sahibi ve âlemlerin tek yetkili yöneticisi) Allah ‘Bir’ olarak an\u0131ld\u0131\u011f\u0131 vakit, ahirete gerçekten iman etmeyenlerin <\/span><\/em><\/strong>kalpleri (öfkeyle) s\u0131k\u0131l\u0131p tiksinir. <\/span><\/em><\/strong>Ama ondan ba\u015fkalar\u0131 (Allah’a ortak ko\u015fulan putla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f zatlar\u0131) an\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, hemen (yüzleri güler ve) sevinirler.”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>(Zümer: 45)<\/span><\/strong><\/p>\n

“(Sonunda) Allah, (Medine’yi ku\u015fatan) <\/span><\/em><\/strong>kâfirleri kin ve öfkeleriyle geri çevirdi<\/span><\/em><\/strong>, onlar (bu sald\u0131r\u0131lar\u0131nda) hiçbir hayra (ve ba\u015far\u0131ya da) eri\u015fememi\u015flerdi. Sava\u015fta Allah (yard\u0131mc\u0131 ve tehlikelerden kurtar\u0131c\u0131 olarak) mü’minlere yetti. (Bundan sonra da yetecektir.) Allah çok Güçlüdür, Üstün ve Galiptir.”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>(Ahzab: 25)<\/span><\/strong><\/p>\n

Hadis-i \u015eeriflerin uyar\u0131lar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n

\u0130bnu Mes’ud rad\u0131yallahu anh anlat\u0131yor.<\/span><\/strong> <\/span>“Resulüllah aleyhissalatu vesselam (bir gün): ‘Siz aran\u0131zda kimi pehlivan ve kahraman addedersiniz?’<\/em> diye sordu. Ashab rad\u0131yallahu anh: ‘(Ba\u015fka) Erkeklerin kendisini yenmeye muvaffak olamad\u0131\u011f\u0131 kimseyi!’<\/em> dediler. Resulüllah aleyhissalatu vesselam: ‘Hay\u0131r, gerçek pehlivan öfkelendi\u011fi zaman nefsine hâkim olabilen kimsedir’ <\/em>dedi.”<\/span><\/strong><\/p>\n

Hazreti Ebu Hüreyre rad\u0131yallahu anh anlat\u0131yor:<\/span><\/strong> <\/span>Resulüllah <\/span><\/strong>aleyhissalatu vesselam buyurdular ki: <\/span><\/strong>“Kuvvetli kimse, (güre\u015fte ve dövü\u015fte hasm\u0131n\u0131 yenen) pehlivan de\u011fildir. Hakikaten kuvvetli ki\u015fi; öfkelendi\u011fi zaman nefsini yenen kimsedir<\/span><\/em><\/strong>.”<\/span><\/strong>   <\/span><\/strong><\/p>\n

Ebu Vail rad\u0131yallahu anh anlat\u0131yor: <\/span><\/strong>“Babam, dedem Atiyye rad\u0131yallahu anh’tan anlatt\u0131 ki, o, <\/span><\/strong>Resulüllah <\/span><\/strong>aleyhissalatu vesselam’dan \u015föyle söyledi\u011fini nakletmi\u015ftir: <\/span><\/strong>“Öfke \u015feytandand\u0131r, \u015feytan da ate\u015ften yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ate\u015f ise su ile söndürülmektedir; öyleyse biriniz öfkelenince hemen kalk\u0131p abdest als\u0131n<\/span><\/em><\/strong>.” <\/span><\/strong><\/p>\n

Ebu Zerr el-G\u0131fari rad\u0131yallahu anh anlat\u0131yor:<\/span><\/strong> <\/span>Resulüllah <\/span><\/strong>aleyhissalatu vesselam bize buyurmu\u015ftu ki: <\/span><\/strong>“Biriniz ayakta iken öfkelenirse hemen otursun. Öfkesi geçerse ne âlâ, e\u011fer geçmezse yat\u0131p uzans\u0131n!”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Hazreti Mu’az \u0130bnu Cebel rad\u0131yallahu anh anlat\u0131yor:<\/span><\/strong> “\u0130ki ki\u015fi <\/span><\/strong>Resulüllah <\/span><\/strong>aleyhissalatu vesselam’\u0131n huzurunda küfürle\u015ftiler. (Öyle ki) Birinin yüzünde (di\u011ferine kar\u015f\u0131) öfkesi gözüküyordu. <\/span><\/strong>Resulüllah <\/span><\/strong>aleyhissalatu vesselam: <\/span><\/strong>‘Ben bir kelime biliyorum, e\u011fer onu söyleyecek olsa, kendinde zuhur eden öfke giderdi (o kelime): <\/span><\/em><\/strong>‘Eûzu billahi mine\u015f\u015feytanirracim’ (Yani \u015eeytan\u0131n \u015ferrinden ve k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 dürtülerinden Allah’a s\u0131\u011f\u0131n\u0131r\u0131m…) <\/span><\/em><\/strong>buyurdular’<\/span><\/em><\/strong>.”<\/span><\/strong> <\/span><\/p>\n

Hazreti Ebu Hüreyre rad\u0131yallahu anh anlat\u0131yor:<\/span><\/strong> “Bir adam: ‘Ey Allah’\u0131n Resulü! Bana k\u0131sa bir nasihatte bulun, uzun yapma! Ta ki nasihatini unutmayay\u0131m’ <\/em>demi\u015fti (ve birkaç kere tekrar etmi\u015fti). Aleyhissalatu vesselam (bir kelimeyle): <\/span><\/strong>‘Ö<\/span><\/em><\/strong>fkelenme!’<\/span><\/em><\/strong> <\/span>cevab\u0131n\u0131 verdi!”<\/span><\/strong><\/p>\n

Sehl \u0130bnu Mu’az \u0130bni Enes el-Cüheni, babas\u0131 rad\u0131yallahu anh’tan naklediyor:<\/span><\/strong> <\/span>Resulüllah <\/span><\/strong>aleyhissalâtu vesselâm buyurdular ki: <\/span><\/strong>“Öfkesinin gere\u011fini yerine getirebilecek güçte oldu\u011fu halde öfkesini tutan kimseyi, Allah Teâlâ Hazretleri, k\u0131yamet günü, mahlûkat\u0131n ba\u015flar\u0131 üstüne davet eder; ta ki, (onlardan önce) diledi\u011fi huriyi kendine seçsin<\/span><\/em><\/strong>.”   <\/span><\/strong><\/p>\n

\u0130bnu Abbas rad\u0131yallahu anh anlat\u0131yor:<\/span><\/strong> “Uyeyne \u0130bnu H\u0131sn (Medine’ye) gelince, karde\u015finin o\u011flu Hürr \u0130bnu Kays’\u0131n yan\u0131na indi. Hürr \u0130bnu Kays ise Hazreti Ömer’in yak\u0131nlar\u0131ndand\u0131. Onun meclisinde ya\u015fl\u0131 veya genç bir k\u0131s\u0131m kurrâ ve fakihler mü\u015favere heyeti olarak bulunurdu. Uyeyne \u0130bnu H\u0131sn: <\/span><\/strong>‘Ey karde\u015fimin o\u011flu! Emirü’l-mü’minin’in yan\u0131na girmem için izin talep et!’ <\/span><\/em><\/strong>dedi. O da izin istedi. Ancak yan\u0131na girince: <\/span><\/strong>‘Yeter art\u0131k! Ey \u0130bnu’l-Hattab sen bize (devlet bütçesinden) bol (ganimet) vermedi\u011fin gibi, aram\u0131zda adaletle de hükmetmiyorsun!’<\/span><\/em><\/strong> dedi. Hazreti Ömer rad\u0131yallahu anh pek öfkelendi. Neredeyse dövmek için üzerine yürüyecekti ki, Hürr rad\u0131yallahu anh at\u0131l\u0131p: ‘Ey emiru’l-mü’minin! Allah Teâlâ Hazretleri, Resulüne<\/span><\/strong>: ‘Aff\u0131 tut, ma’rufu emret ve cahillerden de yüz çevir!’<\/em> <\/span><\/strong>(A’raf: 199) emretmi\u015ftir. Bu adam da cahillerden biridir’ dedi. Vallahi, Hürr bu ayeti okuyunca, Hazreti Ömer oldu\u011fu yerde kal\u0131p hiçbir \u015fey yapmad\u0131. Hazreti Ömer rad\u0131yallahu anh Kitabullah’\u0131n emirleri kar\u015f\u0131s\u0131nda hemen durur, onu koyup geçmezdi.” <\/span><\/strong><\/p>\n

Celâlî tecelliler (sert ve net tepkiler), herkeste az veya çok muhakkak bulunabilir. Mühim olan, bunu terbiye-i Muhammedî ile terbiye edebilmektir. Bunun ölçüsü de \u015fudur: Celâlî tecellilerin ba\u015f\u0131 say\u0131lan <\/span><\/strong>öfke;<\/span><\/strong> e\u011fer \u0130slami terbiyeden geçerse, bu takdirde küfre ve zulme kar\u015f\u0131 hakl\u0131 bir tepki ve gayret, mü’minlere ve mazlum kimselere kar\u015f\u0131 ise tenkit ve hassasiyet \u015feklinde kendini gösterir. Maruz kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z kötülükler veya can s\u0131k\u0131c\u0131 ba\u015fka hâdiseler kar\u015f\u0131s\u0131nda; hiç k\u0131zmama, öfkelenmeme insan tabiat\u0131na z\u0131tt\u0131r, ama bizden beklenen itidalli ve dikkatli tepkilerdir. Zaten bir insan, hiç k\u0131zm\u0131yor ve öfkelenmiyorsa, o insan mutlaka eksiktir veya dengesizdir. Kur’an’\u0131n bu mevzuda bizden istedi\u011fi hiç öfkelenmemek de\u011fil, öfkemizi yenmek, öfkelendiren \u015feylere sabretmektir. Öfkelenmeme ile öfkeyi yenmek çok farkl\u0131 \u015feylerdir. Öfkelenmeyen ve k\u0131zmayan insan, bu gayr-i tabii davran\u0131\u015f\u0131ndan dolay\u0131 sevap kazanacak de\u011fildir, onunki gayretsizliktir. Ama yanarda\u011flar gibi lav püskürtmeye haz\u0131rlanm\u0131\u015fken öfkesini yutabilen insan, bazen bu davran\u0131\u015f\u0131yla velayet derecesi bile elde edebilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

“Öfkelenen, diledi\u011fini yapmaya gücü yetti\u011fi halde, yumu\u015fak davran\u0131rsa, Allahü Teâlâ da onun kalbini emniyet ve iman ile doldurur.”<\/span><\/em><\/strong> (\u0130bni Ebid-dünya) <\/span><\/strong><\/p>\n

“Öfke, \u015feytan\u0131n vesvesesinden has\u0131l olur. \u015eeytan, ate\u015ften yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ate\u015f, su ile söndürülür. Sinirlenince, abdest al\u0131n. Sinirlenen, ayakta ise otursun. Öfkesi geçmezse yan yats\u0131n.”<\/span><\/em><\/strong> (Ebu Davud)<\/span><\/strong> <\/span>hadisleri bu gerçe\u011fe dikkat çekmektedir.<\/span><\/strong><\/p>\n

“Ayakta olan\u0131n intikam almas\u0131 kolayd\u0131r. Oturunca, azal\u0131r. Yat\u0131nca, daha da azal\u0131r. Sinirlenmek, kibirden do\u011far. Yatmak, kibrin azalmas\u0131na sebep olur. K\u0131z\u0131nca, <\/span>(Allahümma\u011ffir li-zenbi ve ezhib gayza kalbi ve ecirni mine\u015f\u015feytan)<\/span><\/em><\/strong> okumak”, Hadis-i \u015eeriflerle hat\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (\u0130bni Sünni)<\/span><\/p>\n

Öfkenin fiziki zararlar\u0131:<\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Soluk al\u0131p vermede zorlanma, kalp at\u0131\u015flar\u0131nda h\u0131zlanma, tansiyonun f\u0131rlamas\u0131, kas geriliminin artmas\u0131, terleme ve titreme ba\u015flamas\u0131,<\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Yüzde k\u0131zarma ve sararma, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 ve ba\u015f dönmesi, mide \u015fikâyetleri; a\u011fr\u0131, bulant\u0131,<\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminde zay\u0131flama, hastalanma riskinin ço\u011falmas\u0131,<\/span><\/strong><\/p>\n

• <\/span><\/strong>Haf\u0131za ve dü\u015fünme süreçlerinde zay\u0131flama, uyku problemlerinin ya\u015fanmas\u0131, üretkenlikte ve verimde dü\u015fü\u015f ba\u015flamas\u0131, kronik yorgunluk ve isteksizli\u011fin artmas\u0131.<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfke kontrolünün yollar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfkeyi kontrol etmenin amac\u0131, insan\u0131n bu duygusunu sald\u0131rgan davran\u0131\u015flara dönü\u015ftürmeden, kendisine ve çevresine zarar vermeden; k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011fru olarak ifade etme becerisini kazanabilmesidir. Çünkü yetersizlik, acizlik, k\u0131skançl\u0131k, korku, endi\u015fe, yaln\u0131zl\u0131k, itilmi\u015flik ve de anla\u015f\u0131lamamak öfkeyi ortaya ç\u0131karan duygu halleridir. Öfkenin kayna\u011f\u0131 olan bu duygular\u0131 payla\u015fabildi\u011finiz, anlayabildi\u011finiz ve duyurabildi\u011finizde aktar\u0131m\u0131 da daha olumlu hale gelecektir. Amac\u0131m\u0131z öfkeyi tamamen yok etmek de\u011fil, öfkenin belirtilmesinde çevremize zarar vermesini önlemektir. Öfke, tabii ve geçici bir duygudur, her insan ya\u015fayabilir. Önemli olan sinirinizin ve öfkenizin sald\u0131rgan davran\u0131\u015flara ve kine dönü\u015fmemesidir. Öfkenizi kontrol edemezseniz, hakl\u0131 oldu\u011funuz durumda bile haks\u0131z duruma dü\u015febilirsiniz. Sinirinizi do\u011fru bir \u015fekilde ifade edememeniz, geri dönülmesi imkâns\u0131z durumlara ve pi\u015fmanl\u0131klar ya\u015faman\u0131za sebep olabilir. Öfkenizi sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir biçimde aktarabilmek için önce kendinizi tan\u0131man\u0131z ve isteklerinizi tartman\u0131z gerekir. Duygular\u0131n\u0131z\u0131 aç\u0131kça ifade edebiliyor ve sorumluluklar\u0131n\u0131z\u0131 biliyorsan\u0131z, olumsuz duygular\u0131n\u0131z\u0131 da kar\u015f\u0131 tarafa sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir biçimde aktarabiliyorsunuz demektir.<\/span><\/strong><\/p>\n

5 maddede öfkeyi kontrol etmenin yollar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n

1- Öfkenin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde ifade edilebilmesi için öncelikle baz\u0131 fark\u0131ndal\u0131klar\u0131 kazanman\u0131z gerekir. Ne istedi\u011fini bilen, duygular\u0131n\u0131 ölçen ve dü\u015füncelerini tespit eden insan, hislerini de do\u011fru bir \u015fekilde ifade edecektir. Öfkeli olan insan, olaylar\u0131 istemeden abart\u0131l\u0131 ve çarp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olarak alg\u0131lamaya meyillidir. Öyle ise önce öfkenin hangi dü\u015fünceyle artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 gözden geçirin.<\/span><\/strong><\/p>\n

2- Olumsuzluk ifade eden ve öfke uyand\u0131ran “Asla”<\/em> ya da “Her zaman”<\/em> gibi sözcükleri kullanmaktan vazgeçin. Bu sözcüklerle ba\u015flayan cümleler kurmak, öfkelendi\u011finizde hakl\u0131 oldu\u011funuzu sanman\u0131za ve sald\u0131rganla\u015fman\u0131za sebebiyet verir. Bir durumla ilgili pe\u015fin yarg\u0131y\u0131 koydu\u011funuz için de problemin çözümü zorla\u015fabilir. <\/span><\/strong><\/p>\n

3- Öfkeli insanlar genellikle dü\u015fünmeden yarg\u0131lama ve bu yarg\u0131lar\u0131 yönünde davranma e\u011filimindedirler. Öfkeli oldu\u011funuzda önce sakinle\u015fin, gösterdi\u011finiz tepkileri gözden geçirin, akl\u0131n\u0131za gelen ilk \u015feyi söylemeyin, as\u0131l söylemek istedi\u011finiz \u015feyi belirleyin, kar\u015f\u0131n\u0131zdaki ki\u015finin söylemeye çal\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 dinlemeye ve anlamaya yönelin ve hemen cevap vermeyin.<\/span><\/strong><\/p>\n

4- Öfkenizin alt\u0131nda yatan gerçek sebebi ve dü\u015fünceyi tespit edin. Hadislerde ö\u011fütlendi\u011fi gibi o ortamdan bir süre uzakla\u015f\u0131p, sakinle\u015fmeyi deneyin. Kendinizin ve kar\u015f\u0131n\u0131zdakinin öfkesinin kontrolden ç\u0131kmas\u0131na izin vermeyin.<\/span><\/strong><\/p>\n

5- Derin nefes al\u0131p verme egzersizleri yap\u0131p, sakinle\u015ftirici durumlar hayal edin. Bu s\u0131rada kendinize “Sakin ol!” ya da “Gev\u015fe!” diyerek Euzü Besmele çekin. Unutulmamal\u0131d\u0131r ki, öfke duygusunu kökten yok edemeyiz, mutlaka öfkelenmenize sebep olacak olaylar zuhur edecektir. Ya\u015famda her zaman için engellerle, kay\u0131plarla ve istemedi\u011finiz durumlarla kar\u015f\u0131la\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131z yüksektir. Bunu de\u011fi\u015ftirmek mümkün de\u011fildir. Ancak olaylara bak\u0131\u015f aç\u0131n\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirmek sizin elinizdedir. Bak\u0131\u015f aç\u0131n\u0131z\u0131n de\u011fi\u015fmesi, olaylar\u0131n sizde yaratt\u0131\u011f\u0131 öfke duygusunu ta\u015f\u0131nabilir boyuta indirgemenizi ve do\u011fru biçimde ifade etmenizi destekleyecektir.<\/span><\/strong><\/p>\n

“Zün-nûn” Bal\u0131k sahibi (Yunus’u da an ki); hani o, (Musul Ninova’daki isyankâr kavmine) <\/span><\/em><\/strong>k\u0131zm\u0131\u015f vaziyette <\/span><\/em><\/strong>(görev bölgesini izinsiz terk edip) gitmi\u015fti ki; bundan dolay\u0131 kendisini s\u0131k\u0131nt\u0131ya dü\u015fürmeyece\u011fimizi zannetmi\u015fti. (Okyanus alt\u0131nda bal\u0131\u011f\u0131n karn\u0131ndaki) Karanl\u0131klar içinde: ‘Allah’\u0131m Senden ba\u015fka \u0130lah yoktur, Sen Yücesin, gerçekten ben (nefsime) zulmedenlerden oldum’ diye yalvar\u0131p seslenmi\u015fti.” <\/span><\/em><\/strong>(Enbiya: 87)<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfke ile ba\u015fa ç\u0131kmak ve kontrol alt\u0131na almak; manevi cihatt\u0131r!<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfke f\u0131traten do\u011fal, normal, ço\u011funlukla da sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir duygu halidir. Fakat öfke kontrolden ç\u0131k\u0131p, y\u0131k\u0131c\u0131 hale gelmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, i\u015f disiplininde, ki\u015fisel ili\u015fkilerde ve hayat\u0131n\u0131z\u0131n genel niteli\u011finde problemlere sebep olabilir. Ayr\u0131ca size kendinizi, <\/span><\/strong>tahmin edilemez ve çok güçlü bir duygunun kölesiymi\u015fsiniz gibi <\/span><\/em><\/strong>hissettirebilir. Çünkü öfke: Hafif bir rahats\u0131zl\u0131ktan, \u015fiddetli k\u0131zg\u0131nl\u0131k, hiddet ve h\u0131rç\u0131nl\u0131\u011fa kadar de\u011fi\u015febilen bir duygu selidir. Di\u011fer duygular gibi fizyolojik ve biyolojik de\u011fi\u015fimler taraf\u0131ndan izlenir; öfkelendi\u011finizde, enerji hormonlar\u0131n\u0131z adrenalin ve noradrenalinle beraber kalp h\u0131z\u0131n\u0131z ve kan bas\u0131nc\u0131n\u0131z da yükselir. Öfke hem içsel hem de d\u0131\u015fsal sebeplerden kaynaklan\u0131yor olabilir. Belirli bir insana veya bir olaya öfkelenmi\u015f olabilirsiniz, veya öfkeniz genel ki\u015fisel sorunlar\u0131n\u0131zdan da kaynaklan\u0131yor olabilir. Hat\u0131ralar veya travma canland\u0131r\u0131c\u0131 olaylar da öfke duygular\u0131n\u0131z\u0131 harekete geçirebilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfkeyi ifade etme davran\u0131\u015flar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfkeyi ifade etmenin içgüdüsel ve genel yolu sald\u0131rgan tepkilerdir. Öfke tehditlere kar\u015f\u0131 koyma ve tehlikelere uyum sa\u011flama aç\u0131s\u0131ndan do\u011fal bir reflekstir; sald\u0131r\u0131 an\u0131nda kendimizi korumam\u0131za veya sava\u015fmam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olan güçlü ve ço\u011funlukla da sald\u0131rgan davran\u0131\u015f ve duygular\u0131 tetikleyiverir. Di\u011fer bir deyi\u015fle, ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n devam\u0131 için ölçülü öfke gereklidir. Ancak di\u011fer taraftan da bizi rahats\u0131z eden veya k\u0131zd\u0131ran her \u015feye fiziki olarak kar\u015f\u0131l\u0131k veremeyiz; sosyal normlar, yasalar ve genel geçer do\u011frular öfkemizin bizi ne kadar sürükleyebilece\u011fini belirleyicidir. \u0130nsanlar öfkeleriyle ba\u015fa ç\u0131kmak için bilinçli ve bilinçd\u0131\u015f\u0131 süreçlerin her ikisini de kullan\u0131verir. <\/span><\/strong>Üç ana yakla\u015f\u0131m; ifade etmek, bast\u0131rmak veya sakinle\u015fmektir.<\/span><\/em><\/strong> <\/span>Öfkenizi sald\u0131rgan olarak de\u011fil de savunucu bir biçimde ifade etmek en sa\u011fl\u0131kl\u0131 yöntemdir.<\/span><\/strong> Bunu yapmak için ihtiyaçlar\u0131n\u0131z\u0131n neler oldu\u011funu net olarak bilmeli ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131 incitmeden bunlar\u0131 nas\u0131l kar\u015f\u0131layaca\u011f\u0131n\u0131za karar vermelisiniz. Savunucu olmak; talepkâr veya \u0131srarc\u0131 olmak de\u011fil, kendinize ve ba\u015fkalar\u0131na kar\u015f\u0131 sayg\u0131 duymak anlam\u0131na gelmektedir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfke bast\u0131r\u0131labilir, sonra da dönü\u015ftürülür ve yönlendirilir. Bu durum, öfkenizi içinizde tutmay\u0131 ba\u015fard\u0131\u011f\u0131n\u0131z, üzerinde durmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z ve olumlu bir \u015feye odakland\u0131\u011f\u0131n\u0131z zamanlarda gerçekle\u015fir. Amaç, öfkenizi yat\u0131\u015ft\u0131rmak veya bast\u0131rmak ve onu daha yap\u0131c\u0131 bir davran\u0131\u015fa dönü\u015ftürmektir. Ancak bu tür tepkinin bir tehlikesi de, öfkenin d\u0131\u015far\u0131ya ç\u0131kmad\u0131\u011f\u0131nda içeri yani size yönelebilece\u011fidir. \u0130çe yönelen öfke hipertansiyona, yüksek kan bas\u0131nc\u0131na veya depresyona sebep olabilir. \u0130fade edilmemi\u015f öfke ba\u015fka sorunlar da do\u011furabilir. Pasif agresif davran\u0131\u015f (onlarla yüzle\u015fmeden veya sebebini aç\u0131klamadan insanlara dolayl\u0131 yollarla sald\u0131rmak) ya da devaml\u0131 alayc\u0131 ve kaba davranan bir ki\u015filik yap\u0131s\u0131 gibi öfkenin patolojik say\u0131lan ifadelerine de yol açabilir. Sürekli ba\u015fkalar\u0131n\u0131 suçlu gören, her \u015feyi ele\u015ftiren ve alayc\u0131 fikirler öne süren kimseler, öfkelerini yap\u0131c\u0131 bir biçimde ifade etmeyi beceremeyenlerdir. Öyle ise bize gereken, kendi içimizde sakinle\u015febilmeyi ö\u011frenmektir. Bu yaln\u0131zca d\u0131\u015fa yöneltti\u011finiz davran\u0131\u015f\u0131 de\u011fil, kalp h\u0131z\u0131n\u0131z\u0131 yava\u015flatmak için u\u011fra\u015fmak, kendinizi sakinle\u015ftirmek, duygular\u0131n\u0131z\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131p yönlendirmek gibi yöntemlerle içsel tepkilerinizi de kontrol etmeyi de içermektedir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfke duygular\u0131n\u0131z\u0131n \u015fiddetini, öfkeye e\u011filiminizi ve bununla ne derece ba\u015fa ç\u0131kabilece\u011finizi ölçen baz\u0131 psikolojik deneyimlerden yararlanman\u0131z gerekir. Bu konunun en iyi taraf\u0131; e\u011fer öfkeyle ilgili bir probleminiz varsa, bunu zaten biliyor olu\u015funuz önemlidir. E\u011fer kendinizi kontrolden ç\u0131km\u0131\u015f ve korkutucu bir biçimde davran\u0131rken bulursan\u0131z, bu duyguyla ba\u015fa ç\u0131kmak için baz\u0131 yollar aramaya ba\u015flayabilirsiniz.<\/span><\/strong><\/p>\n

Baz\u0131 insanlar gerçekten di\u011ferlerine oranla daha <\/span>“barut gibidir”<\/span><\/em><\/strong> ve ortalama bir insandan daha çok ve daha kolay sinirlenirler. Baz\u0131lar\u0131 da öfkelerini gürültülü bir biçimde göstermeseler de, kronik olarak h\u0131rç\u0131nl\u0131k ve huysuzluk gösterirler. Kolay öfkelenen insanlar her zaman lanet okuyup etrafa bir \u015feyler f\u0131rlatmazlar; bazen kendilerini geri çeker, somurtur veya hasta olabilirler. Çok çabuk sinirlenen insanlar\u0131n; genel olarak psikologlar\u0131n <\/span>“strese kar\u015f\u0131 dü\u015fük tolerans”<\/span><\/em><\/strong> dedikleri bir ki\u015filik yap\u0131s\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Bunlar hay\u0131rl\u0131 ve ba\u015far\u0131l\u0131 i\u015fler yürütürken, rahats\u0131zl\u0131k, s\u0131k\u0131nt\u0131 ve strese maruz kalmamalar\u0131 gerekti\u011fini dü\u015fünmektedir. Olaylar\u0131 uzun vadede de\u011ferlendirmek yerine özellikle küçük ama stratejik hatalar yüzünden k\u0131zmaya ve azarlamaya giri\u015filmektedir. <\/span><\/p>\n

Öfkenin di\u011fer bir sebebi, genetik veya fizyolojik olabilir. Çocuklar\u0131n huysuz, al\u0131ngan ve çabuk k\u0131zan özelliklerle do\u011fdu\u011funa ve bu i\u015faretlerin çok erken ya\u015flardan beri mevcut oldu\u011funa dair bulgular tespit edilmi\u015ftir. Di\u011fer bir sebep de sosyokültürel olabilir. Öfkenin ço\u011funlukla olumsuz olarak alg\u0131lanmas\u0131 yersizdir, bize kayg\u0131, depresyon ve di\u011fer duygular\u0131 ifade etmenin normal oldu\u011fu, öfkeyi ifade etmenin ise do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 söylenir. Bu yüzden de öfkeyle nas\u0131l ba\u015fa ç\u0131kabilece\u011fimizi ya da onu ne \u015fekilde yap\u0131c\u0131 yollara kanalize edebilece\u011fimizi ö\u011frenemeyiz. Ara\u015ft\u0131rmalar aile ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131n da rolü oldu\u011funu göstermi\u015ftir. Çabuk öfkelenen ve çevresini k\u0131r\u0131p döken insanlar\u0131n tipik olarak y\u0131k\u0131c\u0131, kaotik ve duygusal ileti\u015fimi iyi olmayan ailelerden geldi\u011fi gözlenmi\u015ftir. Ara\u015ft\u0131rmalar göstermi\u015ftir ki, içimizdekini bo\u015faltmak, bizi san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi rahatlatmak bir tarafa; üstelik öfkemizi yükseltecek ve bize ya da öfkelendi\u011finiz ki\u015fiye durumu çözmek için hiçbir fayda vermeyecektir. <\/span><\/p>\n

Yeni bir bilinç olu\u015fturmal\u0131y\u0131z!<\/span><\/strong><\/p>\n

Bili\u015fsel yeniden yap\u0131land\u0131rma, en basit anlam\u0131yla dü\u015fünce biçiminizi de\u011fi\u015ftirmek demektir. Öfkeli insanlar lanet okumaya, hakaretler ya\u011fd\u0131rmaya ve dü\u015füncelerini ifade etmek için yüksek duygusall\u0131k içeren ifadeler kullanmaya meyillidirler. K\u0131zg\u0131n oldu\u011funuzda, dü\u015fünceleriniz mübala\u011fal\u0131 ve a\u015f\u0131r\u0131 dramatik olabilir. Bu dü\u015fünceleri daha rasyonel olanlarla de\u011fi\u015ftirmeyi deneyin. Kendi kendinize <\/span><\/strong>“Çok korkunç, çok kötü, her \u015fey mahvoldu” <\/span><\/em><\/strong>demek yerine; <\/span><\/strong>“Bunalt\u0131c\u0131 bir durum ve benim bu duruma k\u0131zmam anla\u015f\u0131labilir, fakat bu dünyan\u0131n sonu de\u011fildir ve k\u0131zm\u0131\u015f olmam hiçbir \u015feyi çözmeyecektir”<\/span><\/em><\/strong> deyin. Kendiniz veya ba\u015fkas\u0131 ile ilgili konu\u015furken <\/span><\/strong>“kesinlikle”<\/span><\/em><\/strong> veya <\/span><\/strong>“hiçbir \u015fekilde”<\/span><\/em><\/strong> gibi kesin sözler kullanmamaya dikkat edin. Ayr\u0131ca sizinle beraber sorunu çözmeye istekli olan ki\u015fileri de küçümseyerek devre d\u0131\u015f\u0131na itmeyin. Kendinize öfkelenmenin hiçbir \u015feyi çözmedi\u011fini, size kendinizi daha iyi hissettirmedi\u011fini hatta daha kötü hissetmenize bile yol açabilece\u011fini bilin. <\/span><\/strong><\/p>\n

Mant\u0131k öfkeyi yenebilir, çünkü öfke me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bile çok çabuk hedef de\u011fi\u015ftirebilir. Bu nedenle kendinize so\u011fuk ve sert bir mant\u0131k uygulamas\u0131 deneyin. Bütün dünyan\u0131n <\/span><\/strong>“size dü\u015fman olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131”<\/span><\/em><\/strong>, sadece günlük ya\u015fam\u0131n ve imtihanda bulunman\u0131n baz\u0131 zorluklar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 hat\u0131rlay\u0131verin. Bunu her öfke duydu\u011funuzda deneyin, bu sizde daha dengeli bir alg\u0131 olu\u015fturabilir. K\u0131zg\u0131n ki\u015filer talep etmeye meyillidir. Her \u015feyin kendi arzular\u0131nca yap\u0131lmas\u0131n\u0131 beklerler. Bunlar\u0131 herkes ister ve hepimiz bunlar kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131nda hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frar ve inciniriz; fakat öfkeli ki\u015filerin istekleri kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131nda, duyduklar\u0131 hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 öfkeye dönü\u015fmektedir. Öfkeli insanlar bili\u015fsel yap\u0131land\u0131rman\u0131n bir parças\u0131 olarak talepkâr ki\u015filiklerinin fark\u0131na varmal\u0131 ve beklentilerini do\u011fal ve normal isteklere dönü\u015ftürmelidir. Ba\u015fka bir ifadeyle “isterdim”; “istiyorum” veya “almal\u0131y\u0131m”dan daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ifade biçimidir. E\u011fer isteklerinizi alamazsan\u0131z, öfke de\u011fil hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131, hüsran ve incinmi\u015flik gibi daha normal tepkiler verirsiniz. <\/span><\/strong><\/p>\n

Unutmay\u0131n\u0131z bazen öfke ve hüsran duygular\u0131, hayat\u0131m\u0131zdaki çok gerçek ve kaç\u0131n\u0131lmaz bir durumdan da kaynaklanm\u0131\u015f olabilir. Bütün öfkemiz yanl\u0131\u015f yönlendirilmi\u015f de\u011fildir. Bu gibi durumlarda öfke do\u011fal ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir tepkidir. Bu durumlarda bir plan yap\u0131p geli\u015fiminizi denetleyin. Elinizden gelenin en iyisini yapmaya gayret edin, fakat çözüme hemen ula\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda kendinizi yermeyin. E\u011fer soruna en iyi niyetle yakla\u015f\u0131r ve yüzle\u015fmek için giri\u015fimlerde bulunursan\u0131z, sorun çözülmese bile <\/span><\/strong>“ya hep ya hiç”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>dü\u015füncesine kap\u0131lmaya veya sabr\u0131n\u0131z\u0131 yitirmeye kar\u015f\u0131 daha dayan\u0131kl\u0131 olabilirsiniz. Öfkeli insanlar aceleci sonuçlar ç\u0131karmay\u0131 sever ve bunu çok s\u0131kl\u0131kla yap\u0131verirler, fakat bu sonuçlardan baz\u0131lar\u0131 gerçeklikten ve kesinlikten uzak \u015feylerdir. Öyle ise k\u0131z\u0131\u015fm\u0131\u015f bir tart\u0131\u015fmada ilk yapman\u0131z gereken yava\u015flamak ve tepkilerinizi gözden geçirmektir. Akl\u0131n\u0131za gelen ilk \u015feyi söylemektense, sakinle\u015fmeli ve ne söylemek istedi\u011finize dair dü\u015fünmelisiniz. Ayn\u0131 zamanda kar\u015f\u0131n\u0131zdakinin söyledi\u011fini dinleyin ve cevaplamadan önce kendinize zaman verin. Öfkenizin alt\u0131nda neyin yatt\u0131\u011f\u0131na dair kendinizi dinleyin. Örne\u011fin, siz özgürlük ve kendinize zaman ay\u0131rmak isterken, partneriniz daha fazla ortakl\u0131k ve yak\u0131nl\u0131k istiyor olabilir. E\u011fer faaliyetlerinizden \u015fikâyet ederse, onu <\/span><\/strong>tutucu, gardiyan veya k\u0131skanç <\/span><\/em><\/strong>gibi ithamlarla de\u011ferlendirmeyin. Ele\u015ftirildi\u011finizde savunucu olmak do\u011fald\u0131r, fakat ele\u015ftiriye sald\u0131r\u0131yla kar\u015f\u0131l\u0131k vermeyin. Sözlerin alt\u0131nda yatanlar\u0131 dü\u015fünün; kar\u015f\u0131n\u0131zdaki kendini ihmal edilmi\u015f ve sevgisiz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f hissediyor olabilir. Sizin için uzun ve sab\u0131rl\u0131 bir sorgulama ya da biraz nefes alaca\u011f\u0131n\u0131z bir süre gerekebilir. Bu nedenle kendi öfkenizin ya da onunkinin, tart\u0131\u015fmay\u0131 kontrolden ç\u0131karmas\u0131na izin vermeyin. So\u011fukkanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 koruyarak, durumun felakete sürüklenmesini engelleyebilirsiniz. Acil ihtiyaçlar\u0131m\u0131z, bazen bizde rahats\u0131zl\u0131k ve öfke do\u011furabilir. Sorunlar ve sorumluluklar üzerinize çökebilir ve bu yüzden öfke duyabilirsiniz. Bu durumda kendinize zaman verin. Günün sizin için en stresli geçen zamanlar\u0131n\u0131 unutturacak eylemlere giri\u015fin. Hadislerde ö\u011fütlendi\u011fi gibi, fiziki halinizi, olmazsa çevrenizi de\u011fi\u015ftirin.<\/span><\/strong><\/p>\n

Öfkemizi kontrol edemedi\u011fimizde olumsuz sonuçlar\u0131 meydana gelecektir. Korkakl\u0131k, k\u0131zg\u0131nl\u0131k, k\u0131rg\u0131nl\u0131k ve sald\u0131rganl\u0131k gibi birçok duygunun merkezi, beynin temporal lobunun (beynin \u015fakak bölgesi) orta k\u0131sm\u0131nda yer alan limbik sistemdir. Bu sistemde beyinde duygusal tepkilerin olu\u015fmas\u0131nda ilk role sahip olan ‘amigdala’ bölgesidir. Amigdala, küçük bir badem büyüklü\u011fündedir ve iki adettir. Tehdit alg\u0131s\u0131na çok h\u0131zl\u0131 tepki verir. Amigdala uyar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, beynin dü\u015fünen ve muhakeme eden k\u0131sm\u0131 devreye girmeden önce bedende de\u011fi\u015fimler gözlenir. Adrenalin, noradrenalin ve kortizol gibi stres hormonlar\u0131 salg\u0131lan\u0131verir. S\u0131k öfkelenen bir ki\u015fide, vücutta meydana gelen bu de\u011fi\u015fimlerin baz\u0131lar\u0131, ileriki dönemde rahats\u0131zl\u0131klara yol açabilir. Ve öfkenin sonuçlar\u0131; fizyolojik, dü\u015fünsel ve davran\u0131\u015fsal olmak üzere 3 boyutta kendini gösterir.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong>Öfkeyi do\u011fru ifade etme becerisini kazanmaya‚ öfke kontrolü denir. Öfke kontrolünde temel amaç; sald\u0131rganl\u0131k göstermeyen, \u015fiddet içermeyen, ki\u015finin kendisine ve çevresindekilere zarar vermeyecek \u015fekilde duygusunu ifade etme becerisini edinmektir. Öfke kontrolü; öfkenin denetimli ve disiplinli bir biçimde, ki\u015fiye zarar vermeden gösterilmesidir.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong>Hiç gadaba gelmeyen, yani sinirlenmeyen insanlar normal de\u011fildir. Kiminde az, kiminde çok öfke olabilir. Bu öfke ise b\u0131çak gibidir. \u0130yi i\u015flerde kullan\u0131l\u0131rsa yararl\u0131, kötü i\u015flerde kullan\u0131l\u0131rsa zararl\u0131 hale gelir. \u0130nsandaki bütün huylar böyledir, ifrat ve tefritleri zarar vericidir.<\/span><\/p>\n

<\/span>Resulüllah Efendimiz, nasihat isteyen bir kimseye, <\/span>“K\u0131zma, sinirlenme!”<\/span><\/em><\/strong> buyurmu\u015f, birkaç kere tekrarland\u0131\u011f\u0131nda ise hepsine <\/span>“K\u0131zma, sinirlenme!”<\/span><\/em><\/strong> demi\u015ftir. (Buhari)<\/span><\/p>\n

<\/span>Kibrinden dolay\u0131 öfkelenmek ise, en kötüleridir. \u0130sa aleyhisselam öfkenin de kibirden ileri geldi\u011fini bildirmi\u015ftir. Hadis-i \u015eerifte <\/span>“Öfkelenmek iman\u0131 bozar”<\/span><\/em><\/strong> \u015feklinde ikaz edilmi\u015ftir. (Beyheki)<\/span><\/p>\n

<\/span>Gadab\u0131n (öfkenin) a\u015f\u0131r\u0131 olmas\u0131na sald\u0131rganl\u0131k denir. Böyle kimse, hiddetlenir, kendine ve ba\u015fkas\u0131na zarar verir, bu hâl, ki\u015fiyi küfre kadar götürebilir. Hadis-i \u015eerifte, <\/span>“Gadab iman\u0131 bozar”<\/span><\/em><\/strong> buyrulmas\u0131 bunun içindir. (Beyheki)<\/span><\/p>\n

<\/span>Gadab\u0131n lüzumlu olan\u0131na \u015fecaat <\/span>“kahramanl\u0131k, yi\u011fitlik”<\/span><\/em><\/strong>, lüzumundan az olmas\u0131na da korkakl\u0131k denir. Hadis-i \u015eeriflerde, <\/span>“\u0130frat ve tefritten (a\u015f\u0131r\u0131l\u0131ktan) sak\u0131n\u0131n!”<\/span><\/em><\/strong>, <\/span>“A\u015f\u0131r\u0131 giden helâk olur” <\/span><\/em><\/strong>ve <\/span>“\u0130\u015flerin hay\u0131rl\u0131s\u0131 vasat olan\u0131d\u0131r”<\/span><\/em><\/strong> buyruldu\u011fu bilinmektedir.<\/span><\/p>\n

<\/span>“\u015eecaat” orta yoldur; \u015eecaat halindeki kontrollü ve ölçülü öfke iyidir. \u0130mam-\u0131 \u015eafii hazretleri, <\/span>“\u015eecaat gereken yerde korkakl\u0131k gösteren, merkebe benzer”<\/span><\/em><\/strong> demi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

<\/span>\u0130slam’a ve Müslümanlara dü\u015fmanl\u0131k edenlere, temel insan haklar\u0131na tecavüze yeltenenlere kar\u015f\u0131 sert olmak gerekir. Fakat kendini gereksiz tehlikeye atmak ve haddinden fazla h\u0131rç\u0131nla\u015fmak da caiz de\u011fildir. Oysa dü\u015fmanlara kar\u015f\u0131 korkakl\u0131k zay\u0131f bir karakterdir. Oysa korkarak kaçmak, Allahu Teâlâ’n\u0131n takdirini de\u011fi\u015ftirmez. Korkak kimse, kar\u0131s\u0131na, k\u0131z\u0131na kar\u015f\u0131 gayretsizlik ve hamiyetsizlik gösterir, onlar\u0131 korumaktan acizdir. Zillete ve zulme boyun e\u011fer, hainlik yapan\u0131 görünce susuverir.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong>Kur’an-\u0131 Kerim’de mealen buyruluyor ki:<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong>“(Ashab-\u0131 kiram) kâfirlere kar\u015f\u0131 çetin, kendi aralar\u0131nda merhametlidir.” <\/span><\/em><\/strong>(Fetih: 29)<\/span><\/p>\n

<\/span>Hadis-i \u015eeriflerde de buyuruldu ki:<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong>“Ümmetimin hay\u0131rl\u0131s\u0131 demir gibi sert, mert ve dayan\u0131kl\u0131 olan kimselerdir.”<\/span><\/em><\/strong> (Beyheki)<\/span><\/p>\n

<\/span>“(Adalet ve dini gayret için) Hiddet, ümmetimin seçkinlerine (iyilerine) gelen bir haslettir.”<\/span><\/em><\/strong> (Taberani)<\/span><\/p>\n

<\/span>“Amellerin, ibadetlerin en k\u0131ymetlisi, Hubb-i fillah ve Bu\u011fz-i fillaht\u0131r.”<\/span><\/em><\/strong> (\u0130. Ahmed) [Hubb-i fillah: Allah için sevmek; bu\u011fz-i fillah, Allah için bu\u011fzetmek, darg\u0131n durmak demektir.]<\/span><\/p>\n

<\/span>Allahu Teâlâ, öfkesini yeneni övmekte, fakat hiç öfkelenmeyeni övmemektedir. Hadis-i \u015eerifte buyruldu ki:<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong>“As\u0131l yi\u011fitlik ve kuvvetlilik, hasm\u0131n\u0131 yenen de\u011fil, öfkesini yenendir.”<\/span><\/em><\/strong> (Buhari)<\/span><\/p>\n

<\/span>\u0130nsan; dinini, de\u011ferlerini, ülkesini, milletini ve ailesini bu gayret ve gadap s\u0131fat\u0131 ile koruyabilir. \u0130slam dü\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131, bu s\u0131fat yard\u0131m\u0131 ile cihat edebilir. \u0130slamiyet gadab\u0131n yok edilmesini de\u011fil, buna hâkim olup, dine uygun kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 emretmektedir. Allah için öfke, din gayretindendir. Taberani’deki bir Hadis-i \u015eerifte Enes bin Malik hazretleri, <\/span><\/strong>“Biz tart\u0131\u015f\u0131rken, Resulüllah Efendimiz geldi. Bize öyle öfkelenmi\u015fti ki, hiç böylesini görmemi\u015ftik”<\/span><\/em><\/strong> buyuruyor. Müslim’deki Hadis-i \u015eerifte, <\/span><\/strong>“Ben de insan\u0131m, di\u011fer insanlar gibi k\u0131zar\u0131m”<\/span><\/em><\/strong> buyurdu\u011fu rivayet edilmektedir. Fakat k\u0131zmas\u0131 onu haktan ay\u0131rmazd\u0131, öfkesini yener ve affederdi. Allahu Teâlâ, iyileri \u015föyle övüyor: “Onlar, bollukta ve darl\u0131kta da infak eder, öfkelerini yener, insanlar\u0131 affederler.”<\/em> (Al-i \u0130mran: 134)<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong>\u0130nsanlar, k\u0131zmak ve öfkelenmek yönünden farkl\u0131l\u0131k gösterir:<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong>Tirmizi’deki Hadis-i \u015eerifte,<\/span><\/strong> <\/span>“\u0130nsanlar çe\u015fitli mizaçtad\u0131r. Kimi geç k\u0131zar, öfkesi tez geçer. Kimi çabuk k\u0131zar, çabuk yat\u0131\u015f\u0131r, bu ise kendisini telafi eder. Kimi de tez k\u0131zar geç yat\u0131\u015f\u0131r. En iyisi, geç k\u0131z\u0131p öfkesi çabuk geçendir. En kötüsü de çabuk k\u0131z\u0131p geç yat\u0131\u015fand\u0131r”<\/span><\/em><\/strong> buyurmu\u015ftur. Bir Hadis-i \u015eerifte <\/span>“Mü’min, tez k\u0131zar, tez bar\u0131\u015f\u0131r”<\/span><\/em><\/strong> buyrulmu\u015f, fakat <\/span>“Mü’min hiç k\u0131zmaz”<\/span><\/em><\/strong> denilmemi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

<\/span>Öfkeyi yenmenin fazileti ile ilgili Hadis-i \u015eeriflerden birkaç\u0131 \u015föyledir:<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong>“Kim Allah r\u0131zas\u0131 için öfkesini yenerse, Allahu Teâlâ da ondan azab\u0131n\u0131 defedecektir.”<\/span><\/em><\/strong> (Taberani)<\/span><\/p>\n

<\/span>“Öfkesini yenen Cennetle ödüllendirilir.”<\/span><\/em><\/strong> (Taberani)<\/span><\/p>\n

<\/span>“Öfkesini yeneni, Allahu Teâlâ korur ve dü\u015fman\u0131n\u0131 ona boyun e\u011fdirir.”<\/span><\/em><\/strong> (Buhari)<\/span><\/p>\n

<\/span>Makam ve menfaat h\u0131rs\u0131n\u0131, kibir ve gurur duygular\u0131n\u0131 yok eden öfkesine hâkim olacakt\u0131r!<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong>Peygamber Efendimiz, ta\u015f kald\u0131r\u0131p kuvvet denemesi yapanlara sordu: <\/span>“Bu ta\u015f\u0131 kald\u0131rmaktan daha zoru nedir?” ‘<\/span><\/em><\/strong>Bildir ya Resulüllah’<\/span><\/em>, dediler. Efendimiz: “Öfkeli iken, öfkesini yener, sonra sab\u0131r yolunu tutarsa, sizin en a\u011f\u0131r ta\u015f kald\u0131ran\u0131n\u0131zdan daha kuvvetlidir.”<\/em><\/strong> (T. Gafilin)<\/span><\/p>\n

<\/span>Hiddeti yenmek<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong>Hiddetli ortam\u0131 de\u011fi\u015ftirmek ve k\u0131zg\u0131nl\u0131k alevlerini söndürmek, be\u015f \u015feyle mümkündür:<\/span><\/strong><\/p>\n

a) Böyle bir zamanda Cenab-\u0131 Hakk\u0131 hat\u0131rlamak Allah’tan korkmaya yöneltir. Allah korkusu da gadab\u0131 ve öfkeyi sakinle\u015ftirir. Böylece, Allahu Teâlâ’y\u0131 anmakla, hiddetin ate\u015fi sakinle\u015fip sönecektir.<\/span><\/strong><\/p>\n

b) Suçluyu affetmenin ve ba\u011f\u0131\u015flaman\u0131n sevap oldu\u011funu hat\u0131rlamak gerekir. Bu hat\u0131rlay\u0131\u015f ki\u015fiyi sevaba sevk eder, suçlular\u0131 ba\u011f\u0131\u015flayanlara Cenab-\u0131 Hakk\u0131n vaat etti\u011fi Cennet nimetlerini elde etmeye sürükleyip, k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 giderecek, serke\u015f nefsi kahrederek sahibini, huzurlu bir ortama do\u011fru itecektir.<\/span><\/strong><\/p>\n

c) K\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 giderip, yumu\u015fakl\u0131k göstererek affedici olursa, insanlar\u0131n, kendisine sevgi besleyece\u011fini dü\u015fünmelidir. Bu takdirde insanlar\u0131n sevgisini elde etmek ve onlar aras\u0131nda sayg\u0131de\u011fer bir ki\u015fi olmak ideali, hiddet hâlinin gitmesine sebep olabilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

d) K\u0131zg\u0131nl\u0131k zaman\u0131ndaki halden ba\u015fka bir hale geçmek. Mesela otururken kalk\u0131p gitmek gibi hadislerin emirleri yerine getirilmelidir.<\/span><\/strong><\/p>\n

e) K\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n sonunda do\u011facak pi\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, intikam\u0131n zararlar\u0131n\u0131 ve kolayl\u0131kla giderilemeyecek ac\u0131 sonuçlar do\u011furaca\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünmelidir. Yani öfkelendi\u011fi \u015feyin bir musibete dönü\u015fece\u011fini dü\u015fünmeli, sabretmeli ve ba\u015fka musibetlere sebebiyet vermemelidir. Allah korusun, elini kana bulayabilir, hapislere dü\u015febilir, yuvas\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tabilir veya büyük maddi zararlara u\u011frayabilir. Bir musibete sabretmemekle dünyas\u0131n\u0131 ve ahiretini mahvedebilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong>\u015eehvet ve gadab terbiye edilebilir duygulard\u0131r<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong>Dinimiz, insandaki \u015fehvetin, öfkenin ve benzerlerinin yok edilmesini de\u011fil, terbiye edilmesini emretmektedir. Bu süvarinin bine\u011fini ve avc\u0131n\u0131n köpe\u011fini yok etmeleri de\u011fil, bunlar\u0131 terbiye ederek, kendilerinden faydalanmalar\u0131 gerekti\u011fi gibidir. Yani, \u015fehvet ve öfke, avc\u0131n\u0131n köpe\u011fi ve süvarinin bine\u011fi yerindedir. Bu ikisi olmad\u0131kça, ahiret nimetlerini avlamak, kazanmak mümkün de\u011fildir. Fakat bunlardan faydalanabilmek için, terbiye edilmeleri, akla, vicdana, \u0130slam’a ve insanl\u0131\u011fa uygun de\u011ferlendirilmeleri gereklidir. Terbiye ve disiplin alt\u0131na al\u0131nmay\u0131p, azg\u0131nla\u015farak dinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015farlarsa, insan\u0131 felakete sürükleyebilir. Riyazet (nefis terbiyesi) yapmak, bu iki s\u0131fat\u0131 yok etmek için de\u011fil, terbiye edip disipline girdirmek içindir.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Bu makaleyi sesli olarak dinleyebilirsiniz:<\/p>\n

{mp3}öfkeyenmeveyonetme{\/mp3}<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  Ayet ve Hadislerle; ÖFKEY\u0130 YENME VE YÖNETME A\u015eAMALARI        Kur’an’da hiç öfkelenmemek de\u011fil, öfkeyi yenmek ve kontrol etmek ö\u011fütlenmi\u015ftir. “Ki onlar, bollukta da, darl\u0131kta da infak edenler, (yoksula ve cihat yoluna para verenler), öfkelerini yenenler ve insanlar(daki haklar\u0131n)dan ba\u011f\u0131\u015flama ile (vaz)geçenlerdir. Allah, muhsinleri (her türlü iyilik ve takvada titizlik ehlini) sevendir.” (Al-i \u0130mran: 134) […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[235],"tags":[],"class_list":["post-5657","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-mart-2020"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5657","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5657"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5657\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5657"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5657"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5657"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}