<\/p>\n
“\u0130HLAS” KAVRAMI VE YOBAZLA\u015eMA<\/span><\/strong><\/p>\n <\/span><\/strong><\/p>\n \u0130hlas; mertlik ve netliktir. Oldu\u011fundan ba\u015fka türlü görünmeye ve insanlar\u0131n gözüne girmeye tenezzül etmemektir. \u0130hlas; her i\u015finde Allah’\u0131n r\u0131zas\u0131n\u0131 gözetmek ve bununla manevi huzura ve doyuma eri\u015fmektir.<\/span><\/strong><\/p>\n Dinde ihlas: \u0130slam’\u0131n sadece kolay\u0131na gelen taraf\u0131na de\u011fil, tamam\u0131na sahip ç\u0131kmak… Kendisini, Kur’an’\u0131n bütününe muhatap saymak… Dinimizin sadece iman ve ibadetle ilgili de\u011fil… Emanet, hürriyet ve adaletle ilgili hükümlerinin de uygulanmas\u0131n\u0131 arzulamak ve bu amaçla çal\u0131\u015fmakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n Kur’an’\u0131 d\u0131\u015flayarak kurulan dengesiz ve de\u011fersiz bir ahlâk düzeninin tahribat\u0131ndan… \u0130nanc\u0131n\u0131 ya\u015fayan Müslümanlar\u0131 sindirmeye ve insanlar\u0131 sömürmeye çal\u0131\u015fan bir sistemin varl\u0131\u011f\u0131ndan rahats\u0131z olmayan ve hatta zulmün devam\u0131na destek ç\u0131kan bir kimsenin, ihlastan bahsetmesi riyakârl\u0131k, samimiyetten bahsetmesi sahtekârl\u0131kt\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n \u0130badette ihlas: <\/span><\/strong>Onlar\u0131 Allah emretti\u011fi için, Peygamberin ö\u011fretti\u011fi \u015fekilde, \u0130slam’\u0131n \u015fart ko\u015ftu\u011fu kadar, öngörülen zaman ve mekânda ve önem ve öncelik s\u0131ras\u0131na göre yapmakt\u0131r. Nafilelerle u\u011fra\u015fmaktan, farzlara f\u0131rsat bulamayan tiplerden olmamakt\u0131r. Farz, vacip ve sünnetleri, onlara ihtiyaç ve i\u015ftiyak duyarak yerine getirmeye çal\u0131\u015fmakt\u0131r. <\/span><\/p>\n Hay\u0131rl\u0131 hizmetlerde ihlas:<\/span><\/strong> Gösterdi\u011fi gayretlerin sonucu, dünyal\u0131k servet, \u015föhret ve etikete talip olmamakt\u0131r.<\/span><\/p>\n \u0130hlas: <\/span><\/strong>Milletin ve ülkenin ç\u0131kar\u0131n\u0131, kendi özel me\u015frebinin, tarikat\u0131n\u0131n ve partisinin üstünde tutmakt\u0131r. Örne\u011fin bir seçim s\u0131ras\u0131nda; kendi tarikat\u0131m\u0131za, me\u015frebimize, vakf\u0131m\u0131za ve derne\u011fimize özel yararlar sa\u011flayan, ama ülkeye ve millete zarar verece\u011fi ve zulüm edece\u011fi belli olan bir partiye oy verenlerin, ihlastan ve insanl\u0131ktan bahsetmeleri sadece edebiyatt\u0131r.<\/span><\/p>\n \u015eahsi ili\u015fkilerde ihlas: <\/span><\/strong>\u0130nsanlar\u0131 Allah için sevmek ve hayra yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131na göre dost edinmektir. Onlara; etiketine ve etkinli\u011fine göre de\u011fil, takvas\u0131na ve teslimiyetine göre k\u0131ymet vermektir. Gerçek ihlas; kusurlar\u0131m\u0131z\u0131 söyleyen ve ö\u011füt verenleri, bizi övenlerden daha de\u011ferli görmektir.<\/span><\/p>\n \u0130hlas: <\/span><\/strong>Her \u015feyi Allah’tan bilmek, Allah’tan beklemek, O’nun takdirine ve taksimine r\u0131za göstermektir. Ama ne yaz\u0131k ki, günümüzde sevgiler göstermelik, sayg\u0131lar sahtedir. Yap\u0131lan hay\u0131r ve hizmetler bile, menfaat ve hürmet dev\u015firmeye yöneliktir. Güler yüzlü ve güzel görünümlü nice çehreler vard\u0131r ki, bunlar münaf\u0131k ve marazl\u0131 ruhlar\u0131 gizleyen birer maskedir.<\/span><\/p>\n Maalesef, köpükten köprüye benzeyen sahte mür\u015fitler ço\u011falm\u0131\u015ft\u0131r. Sahil-i selamete ula\u015fay\u0131m diye,<\/span><\/strong> bunlar\u0131n üzerinden geçmeye kalkanlar, azg\u0131n sellere kap\u0131l\u0131p daha büyük felaketlere sürüklenmektedir. Ça\u011f\u0131m\u0131zda en zorlu i\u015f, gerçekleri yüklenmek ve sahiplenmektir. Çünkü “do\u011fru”lar pahal\u0131d\u0131r ve do\u011fruluk riskli ve çetindir. Ama, her \u015feye ra\u011fmen, gerçeklere sahip ç\u0131kanlar ve do\u011frular\u0131 savunanlar onurlu ve \u015fereflidir.<\/strong><\/span><\/p>\n E\u011frilik ise kolayd\u0131r ve yalanlar, ucuz ve çürük bir malzemedir. Ne var ki e\u011frili\u011fi kabullenenler, basit ve baya\u011f\u0131 kimselerdir. Kendi rahat\u0131 ve menfaati için, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 zahmet ve zarara sokanlar, sorumsuz ve seviyesiz ki\u015filerdir. Böylesi fertlerin ço\u011fald\u0131\u011f\u0131 toplumlar huzura hasrettir. Çünkü bir toplumdaki ayr\u0131l\u0131k ve dü\u015fmanl\u0131klar\u0131n ba\u015fl\u0131ca nedenleri: Irkç\u0131l\u0131k, siyasi kutupla\u015fma, sosyal dengesizlik ve adaletsizliktir.<\/span><\/strong><\/p>\n Ve yine bir toplumda huzur ve güvenin garantisi; ahlâk, ekmek, dayan\u0131\u015fma ve beraberliktir.<\/span><\/strong><\/p>\n Unutulmas\u0131n ki “\u0130nsan haklar\u0131, özgürlük ve ilericilik”<\/em> gibi kavramlar\u0131 kullan\u0131p millete zulmedenler, bir gün mutlaka bilinçlenecek ve bilenecek olan toplumun nefreti alt\u0131nda ezilecektir. Evet; i\u015fte ihlas, hiçbir \u015fart ve \u015fekilde, asla yalana ve hilekârl\u0131\u011fa tenezzül ve tevessül etmemek ve dürüstlükten vazgeçmemektir. Menfaatini \u015ferefinden üstün tutanlar, ne ihlasa ne de insanl\u0131k onuruna eri\u015femeyecektir.<\/span><\/strong><\/p>\n \u0130man ve ihlas, ciddiyet ve cesaret gerektirir. Kaypakl\u0131k ve korkakl\u0131kla beraber, samimi ve sa\u011flam bir karakter, asla bir arada yürümeyecektir. Kâfirlerin ve kötülerin zararlar\u0131ndan korkarak Hakk\u0131 savunmaktan kaçanlar, sonunda zulmün ate\u015fine odun olurlar. Karanl\u0131klara kar\u015f\u0131 en az\u0131ndan bir mum yakanlar ise, ayd\u0131nl\u0131k ça\u011flara kap\u0131 açarlar. Zalimlerin aziz ve yo\u011fun, mazlumlar\u0131n ise aciz ve yorgun oldu\u011fu bir dönemde, ilimle beslenmi\u015f sa\u011flam ve sapmaz bir imana sahip olmayanlar, \u0130slami gerçekleri ve insani gerekleri savunamazlar. Çünkü korkak kimselerde olgun iman, iman\u0131 zay\u0131f kimselerde ise dolgun vicdan bulunamaz.<\/span><\/strong><\/p>\n \u0130hlas: <\/span><\/strong>\u0130nsanlardan gelen s\u0131k\u0131nt\u0131 ve sald\u0131r\u0131lar\u0131 bile Allah’tan bilmek ve her halde kusuru kendi nefsinde aramakt\u0131r.<\/span><\/p>\n \u0130hlas:<\/span><\/strong> Eksi\u011fini ve acziyetini görmek, her geçen gün olgunlu\u011fa do\u011fru bir ad\u0131m daha yakla\u015fmakt\u0131r.<\/span><\/p>\n \u0130hlas:<\/span><\/strong> Allah için konu\u015fmak, Allah için çal\u0131\u015fmak ve bütünüyle Allah için ya\u015famak; ve insanlar görüp be\u011fensin diye onlar\u0131 Allah’a \u015firk ko\u015fmamakt\u0131r. <\/span><\/p>\n \u0130hlas: “Hüküm”<\/span><\/strong>le amel etmeyi, ama olaylar\u0131 “Hikmet”<\/strong>le seyretmeyi bilmektir. <\/span><\/p>\n \u0130mtihan\u0131n hikmeti ve kaderin hükmüyle, insan nefsi, küfran-\u0131 nimete ve kötülüklere meyilli yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ne var ki Cenab-\u0131 Hak: “Nefislerin hem fücurunu hem de takvas\u0131n\u0131 ilham edip (ö\u011fretmektedir). Art\u0131k nefsini (küfür ve kötülükten) temizleyen felaha ula\u015fm\u0131\u015f, onun (gizli-aç\u0131k günahlar\u0131n\u0131) örtüp, saklayan ise felakete u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r.”[1]<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n Kesinlikle bilmemiz ve kabullenmemiz gereken gerçek \u015fudur ki; Cenab-\u0131 Hak her \u015feyi, bir kader ile yaratm\u0131\u015ft\u0131r.[2] Ve yeryüzünde bulunan ve nefislerimizde olu\u015fan her türlü musibet (ba\u015fa gelen bütün olaylar), Allah taraf\u0131ndan yarat\u0131lmadan önce bir Kitapta (kader program\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f) bulunmaktad\u0131r.[3]<\/span><\/strong><\/p>\n Hidayet bulmak, iman, ibadet ve istikamet üzerinde olmak da, yine Cenab-\u0131 Hakk\u0131n bir lütfudur. Çünkü, “Rabbimiz her \u015feye yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 veren ve sonra hidayet (hay\u0131r ve hizmet) yolunu gösterendir.”[4]<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n Allah (C.C.) mülkündeki tercih ve tasarrufundan dolay\u0131, hâ\u015fâ sorumlu ve suçlu say\u0131lamaz. Baz\u0131 insanlar\u0131 ve varl\u0131klar\u0131 seçmek ve \u015fereflendirmek, O’nun hem hakk\u0131, hem de hikmetidir. “Rabbin diledi\u011fini yarat\u0131r ve seçer. Seçim onlara ait de\u011fildir.”[5]<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n Bu nedenle; “Bize isabet eden (kendimizden zuhur eden bütün) iyilikler Rabbimizden, bize isabet etmi\u015f (i\u015flemi\u015f oldu\u011fumuz) tüm kötülükler ise nefsimizdendir.”[6]<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n Evet hidayet bulmam\u0131z… Bereketli çal\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z… Bilgi ve beceri kazanmam\u0131z… Verimli ve ba\u015far\u0131l\u0131 olmam\u0131z… Bunlar\u0131n hepsi Cenab-\u0131 Hakk\u0131n bizlere olan ikram\u0131 ve ihsan\u0131d\u0131r. Ama günahlar\u0131m\u0131z, isyan\u0131m\u0131z, kötü al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z ise, nefsimizin huyu ve hatas\u0131d\u0131r. <\/span><\/strong><\/p>\n “Ba\u015f\u0131m\u0131za gelen her türlü musibet, kendi ellerimizle i\u015fledi\u011fimiz (kötülükler) yüzündendir. (Allah C.C.) pek ço\u011funu da affetmektedir.[7]<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n U\u011frad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bela ve hastal\u0131klar ve çekti\u011fimiz s\u0131k\u0131nt\u0131 ve sorunlar; hem denenmemiz, pi\u015fmemiz ve yeti\u015fmemiz gibi hikmetler yan\u0131nda; bir de as\u0131l i\u015fledi\u011fimiz günah ve kötülükler nedeniyledir. <\/span><\/strong><\/p>\n Bütün musibetler; ya geçmi\u015fteki günahlar\u0131m\u0131z\u0131n ertelenmi\u015f (te’cil edilmi\u015f) infaz\u0131d\u0131r. Veya haz\u0131r günahlar\u0131m\u0131z\u0131n pe\u015fin verilmi\u015f (ta’cil edilmi\u015f) cezas\u0131d\u0131r. Ya da; haram yemek, yalan söylemek ve ibadetleri terk etmek gibi kebair günahlar\u0131n ikaz\u0131d\u0131r. Yahut bunlar; riya, kibir, enaniyet gibi kalbi marazlardan kurtulmam\u0131z\u0131n ilac\u0131d\u0131r. Belki de; h\u0131yanet, hakaret, haset ve fesat gibi te\u015fkilat ve cemaat içi haks\u0131zl\u0131k ve hastal\u0131klar\u0131n belas\u0131d\u0131r. Veya Cenab-\u0131 Hak’la ilgili sui zanlardan ve gizli itirazlardan kurtulmam\u0131za ve \u0131slah\u0131m\u0131za yönelik alarm ve uyar\u0131lard\u0131r. Hatta belalar\u0131n baz\u0131s\u0131, \u0130slam ahlâk\u0131n\u0131 hâkim k\u0131lmakla ilgili görev ve sorumluluklardan kaçman\u0131n ve baz\u0131 yetkileri istismara kalk\u0131\u015fman\u0131n verdi\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131lard\u0131r. <\/span><\/strong><\/p>\n Hatta bütün bu günah ve isyanlar daha ileri boyutlara ula\u015f\u0131rsa, Cenab-\u0131 Hak; ya o kimseleri kökten helak etmekte,[8] veya imandan nasiplerini kesmektedir.[9] Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z kötülüklere kar\u015f\u0131l\u0131k hemen ceza görmemi\u015f olmam\u0131z ise, Allah’\u0131n imtihan hikmeti ve sonsuz rahmeti ile kullar\u0131na f\u0131rsat ve ruhsat vermesindendir. Yoksa, “Allah, insanlar\u0131 i\u015flediklerine kar\u015f\u0131l\u0131k hemen yakalay\u0131p (cezaland\u0131rsayd\u0131), yeryüzünde tek bir canl\u0131 b\u0131rakmamas\u0131 gerekirdi. Ama onlar\u0131 belli bir süreye kadar ertelemektedir. Süreleri gelince gere\u011fini icra edecektir. Do\u011frusu Allah kullar\u0131n\u0131 devaml\u0131 gözetlemektedir.”[10]<\/em><\/strong> Öyle ise kibirlenmek ve fahirlenmek bo\u015f bir gurur (aldanma)d\u0131r ve nankörlük alâmetidir. Üzerindeki nimet ve faziletleri Rabbinden de\u011fil, kendinden bilmek gafletidir.<\/span><\/p>\n Ancak \u015fu var ki, \u015f\u0131mar\u0131kl\u0131k göstermek için de\u011fil, \u015fükretmek için… Övünmek için de\u011fil, sadece sevincini<\/span><\/strong> göstermek için… Böbürlenmek için de\u011fil, Rabbinin rahmetini belirtmek için… Ve kendine mâl ederek de\u011fil, Allah’tan bilerek, eri\u015fti\u011fi baz\u0131 nimet ve faziletleri dile getirmek halis bir niyetle caiz olabilir.<\/strong> “Ancak Rabbinin nimetlerini anlat!”[11] <\/em><\/strong>ayeti de buna izin ve i\u015farettir. Hz. \u0130brahim gibi; “Haza min fadli Rabbi – \u0130\u015fte bu Rabbimin fazl\u0131 keremidir.”<\/em><\/strong> demelidir. <\/span><\/p>\n Bu arada, “Herkes ve her \u015fey ne için ve (ne maksatla) yarat\u0131lm\u0131\u015fsa, o kendisine müyesser (ve muvaffak) k\u0131l\u0131n\u0131r.”<\/strong> Hadis-i \u015eerifinin anlatt\u0131\u011f\u0131 hikmeti kavramaya ve o \u015fuurla dü\u015fünüp davranmaya gayret etmelidir. Bu âlemde her \u015feyin ve her hadisenin mutlaka bir hikmeti, bir hakikati ve bir hedefi vard\u0131r. Hiçbir \u015fey gayesiz, k\u0131ymetsiz ve gereksiz de\u011fildir. Zahiren çirkin gibi görülen \u015feyler bile, güzelliklerin derecesini ölçmek ve de\u011ferini bilmek içindir. Niye baz\u0131lar\u0131 zengin, baz\u0131lar\u0131 fakirdir? Niçin kimileri güzel, kimileri çirkindir? Neden baz\u0131 iklim ve ülkeler çok so\u011fuk, baz\u0131lar\u0131 çok s\u0131cak ve çöl, baz\u0131lar\u0131 dört mevsimdir? gibi -hâ\u015fâ- sanki Allah adaletsizlik ediyormu\u015f gibi dü\u015fünmek \u015feytani bir vesvesedir. <\/span><\/p>\n Ku\u015flar\u0131 havada, bal\u0131klar\u0131 deryada, solucan ve böcekleri toprakta, hatta alev böce\u011fi gibi baz\u0131 canl\u0131lar\u0131 ate\u015f ortam\u0131nda, baz\u0131 canl\u0131lar\u0131 ise buzlarda ve kutuplarda ya\u015famaya müsait yaratan Hal\u0131k-\u0131 Zülcelal, insanlar\u0131 da kendi co\u011frafyalar\u0131na uyum sa\u011flayacak ve o \u015fartlardan lezzet alacak bir f\u0131trat ve farkl\u0131l\u0131kta yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Eskimolar kutup ve k\u0131\u015f \u015fartlar\u0131ndan… Bedeviler çöl hayat\u0131ndan ve kavurucu s\u0131caklardan memnun ve mutludurlar. Velhâs\u0131l, biz Allah’tan raz\u0131 olmad\u0131kça, Allah bizden raz\u0131 olmayacakt\u0131r. Allah’tan raz\u0131 olmak ise, hem takdirat\u0131na, hem taksimat\u0131na, hem de \u015feriat\u0131na raz\u0131 olmak ve kalben bile asla O’na itiraz ve isyana kalk\u0131\u015fmamakt\u0131r. Bu iman olgunlu\u011funa ise, ciddi ve sürekli bir ruhi terbiye ve manevi tedavi ile ula\u015f\u0131lacakt\u0131r. <\/span><\/strong><\/p>\n Bu konuyu bir hikâye ile bitirelim: Adam\u0131n biri “Ya Rabbi, her yapt\u0131\u011f\u0131n iyi, ho\u015f da, \u015fu May\u0131s (hayvan d\u0131\u015fk\u0131s\u0131) böceklerini niye yaratt\u0131n? Bunlar\u0131n ne özelli\u011fi var, ne güzelli\u011fi var, bunlar neye yarar?”<\/em><\/strong> diye içinden geçirmi\u015f… Bir müddet sonra amans\u0131z bir hastal\u0131\u011fa yakalan\u0131vermi\u015f… Gerek mü’min, gerek gayrimüslim olsun, gezmedik doktor b\u0131rakmam\u0131\u015f. Ama çare bulamam\u0131\u015f ve \u0131st\u0131rab\u0131 her geçen gün artm\u0131\u015f. Sonunda gün görmü\u015f bir kocakar\u0131 kendisine: “E\u011fer, May\u0131s böceklerinden bir torba toplay\u0131p kaynatarak, bunlar\u0131 macun yapar ve k\u0131rk gün aç karn\u0131na birer ka\u015f\u0131k yutarsan, belki iyile\u015firsin.”<\/em><\/strong> tavsiyesinde bulunmu\u015f… Adamca\u011f\u0131z, çaresiz bu ac\u0131 reçeteyi uygulam\u0131\u015f ve rahatlam\u0131\u015f… Ayn\u0131 adam, bir gemi yolculu\u011funda, f\u0131rt\u0131naya tutulup batma ve bo\u011fulma tehlikesiyle, herkes ç\u0131rp\u0131n\u0131p dururken, kendisinin bir kenarda oturup, bu geli\u015fmeleri sükûnetle seyretti\u011fini görenlere ve bu so\u011fukkanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n sebebini merak edenlere \u015fu cevab\u0131 vermi\u015f: <\/span><\/p>\n “A benim canlar\u0131m! Ben Allah’\u0131n i\u015fine bir sefer kar\u0131\u015ft\u0131m. Tutup bana k\u0131rk gün May\u0131s böce\u011fi yedirdi. Bu yüzden, ben art\u0131k sadece kendi i\u015flerimle ve bana dü\u015fen görevlerle u\u011fra\u015f\u0131p, Allah’\u0131n i\u015flerine kar\u0131\u015fmamaya yeminliyim… Hâ\u015fâ; O’na ak\u0131l verecek ve i\u015fini ö\u011fretecek de\u011filim… Ne yaparsa o yerindedir, gereklidir ve güzeldir!..”<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n Evet; her i\u015fimizi Kur’an’\u0131n hükmüyle düzenlemeli, ama her neticeyi takdirin hikmetiyle dü\u015fünüp de\u011ferlendirmelidir.<\/span><\/strong><\/p>\n En Tehlikeli Yalan; Ki\u015finin Kendini Kand\u0131rmas\u0131d\u0131r<\/span><\/strong><\/p>\n Din dü\u015fman\u0131 ve inkârc\u0131 tak\u0131m\u0131n\u0131n iftira ve istihkara (hakarete) yöneldi\u011fi, Fetocular gibi ABD hizmetkâr\u0131 baz\u0131 cemaatin ise istismar etti\u011fi büyük \u0130slam âlimi Bediüzzaman \u015föyle diyor:<\/span><\/strong><\/p>\n “Yol ikidir: Ya sükut etmektir (susmakt\u0131r). Çünkü söylenilen her sözün do\u011fru olmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. Veya s\u0131dkt\u0131r (do\u011fru konu\u015fmakt\u0131r). Çünkü \u0130slamiyet’in esas\u0131, s\u0131dkt\u0131r (do\u011fruluktur). \u0130man\u0131n hassas\u0131 (temel özelli\u011fi) s\u0131dkt\u0131r (do\u011fruluktur). Bütün kemalata isal edici (iyiliklere, olgun ve onurlu derecelere ula\u015ft\u0131r\u0131c\u0131), s\u0131dkt\u0131r. Ahlâk-\u0131 aliyenin (yüksek ahlâk\u0131n esas\u0131 ve) hayat\u0131, s\u0131dkt\u0131r (do\u011fruluktur). Terakkiyat\u0131n mihveri (maddi ve manevi ilerlemenin merkezi) s\u0131dkt\u0131r (do\u011fruluktur). Alem-i \u0130slam’\u0131n nizam\u0131 (\u0130slam aleminin düzeni huzur ve felah\u0131) s\u0131dkt\u0131r (do\u011fruluktur). Nev-i be\u015feri kâbe-i kemalata isal eden, (insanl\u0131\u011f\u0131 ahlâk ve terbiye ufkuna ula\u015ft\u0131ran) s\u0131dkt\u0131r (do\u011fruluktur). Ashab-\u0131 Kiram’\u0131 (sahabeleri) bütün insanlara tefevvuk ettiren (üstün k\u0131lan) s\u0131dkt\u0131r (do\u011fruluktur). Muhammed-i Ha\u015fimi Aleyhissalatü Vesselam’\u0131 meratib-i be\u015feriyenin (insanl\u0131k derecesinin ve nübüvvet mertebesinin) en yükse\u011fine ç\u0131karan, s\u0131dkt\u0131r (do\u011fruluktur).”[12]<\/span><\/em><\/strong><\/em><\/p>\n Do\u011frulu\u011fun en önemli göstergesi ise;<\/span><\/strong> <\/span>kendisini oldu\u011fu gibi tan\u0131mas\u0131 ve tan\u0131tmas\u0131, yani içi d\u0131\u015f\u0131 bir olmas\u0131, yalan\u0131n en tehlikelisi ise; insan\u0131n kendini kand\u0131rmas\u0131, çi\u011f ve çirkin yönlerini kapatmas\u0131 ve kirli-hain niyetlerini ustal\u0131kla saklamas\u0131d\u0131r. \u015eeytan insanlar\u0131 çe\u015fitli mazeretlerle, telkinlerle, aldat\u0131c\u0131 davetlerle kendi yoluna çekmeye çal\u0131\u015f\u0131r. \u0130nsanlara yarat\u0131l\u0131\u015f amaçlar\u0131n\u0131 unutturarak, onlar\u0131 dünyevi ç\u0131karlara, geçici ideallere yöneltip sapt\u0131r\u0131r. E\u011fer bir insan, \u015feytan\u0131n bu ça\u011fr\u0131s\u0131na uyar ve her \u015feyi yaratm\u0131\u015f olan Rabbimizin ça\u011fr\u0131s\u0131ndan yüz çevirirse, i\u015fte o zaman do\u011fruyu görebilmesi zorla\u015f\u0131r. Allah; Kur’an’da böyle insanlar\u0131n durumunu, Zuhruf Suresi’ndeki ayetlerde \u015föyle buyurmaktad\u0131r:<\/span><\/p>\n “Kim Rahman (olan Allah)\u0131n zikrini görmezlikten gelirse, Biz bir \u015feytana onun ‘üzerini kabukla ba\u011flatt\u0131r\u0131r\u0131z’; art\u0131k bu, onun bir yak\u0131n dostudur. Gerçekten bunlar (bu \u015feytanlar), onlar\u0131 yoldan al\u0131koyarlar; onlar ise, kendilerinin gerçekten hidayette olduklar\u0131n\u0131 san\u0131rlar. Sonunda Bize geldi\u011fi zaman, der ki: ‘Ke\u015fke benimle senin aranda iki do\u011fu (do\u011fu ile bat\u0131) uzakl\u0131\u011f\u0131 olsayd\u0131. Me\u011fer ne kötü yak\u0131n-dost(mu\u015fsun sen).’ (Bu söylenmeleriniz,) Bugün size kesin olarak bir yarar sa\u011flamaz. Çünkü zulmettiniz. \u015eüphesiz azapta da ortaks\u0131n\u0131z. Öyleyse sa\u011f\u0131r olanlara sen mi dinleteceksin veya kör olan ve aç\u0131kça bir sap\u0131kl\u0131k içinde bulunan\u0131 hidayete erdireceksin?”[13]<\/span><\/em><\/strong><\/em><\/p>\n Yukar\u0131daki ayetlerde görüldü\u011fü gibi, Allah bu insanlar\u0131 sa\u011f\u0131r ve kör<\/em><\/strong> olarak nitelendirmi\u015ftir. Ku\u015fkusuz burada söz konusu olan, fiziksel anlamda bir sa\u011f\u0131rl\u0131k ve körlük de\u011fildir. Allah bu insanlar\u0131n manevi aç\u0131dan kör ve sa\u011f\u0131r olduklar\u0131n\u0131, do\u011fru yola yap\u0131lan daveti duymazl\u0131ktan, gerçekleri görmezlikten geldiklerini bildirmi\u015ftir. K\u0131sacas\u0131; bu insanlar, ak\u0131l ve vicdanlar\u0131na uymayarak, Allah’\u0131n emirlerini ve hesap gününü göz ard\u0131 etmekte ve bu \u015fekilde kurtulabileceklerini zannetmektedirler. Oysa bu insanlar yaln\u0131zca kendilerini aldat\u0131vermektedirler.<\/span><\/p>\n \u015eunu öncelikle belirtmeliyiz ki: Kendilerini kand\u0131ran insanlar, dünya üzerinde az say\u0131da bulunan istisna ki\u015filer de\u011fildir. Kur’an’da bildirildi\u011fi gibi; “…Hay\u0131r, onlar\u0131n ço\u011fu Hakk\u0131 bilmiyorlar, bundan<\/span><\/em><\/strong> dolay\u0131 yüz çeviriyorlar.”[14]<\/em><\/span><\/strong> Ve yine; “…insanlardan ço\u011fu Rablerine kavu\u015fmay\u0131 inkâr ediyorlar.”[15] <\/em><\/span><\/strong><\/span><\/em>Burada söz edilen ki\u015filerden olmamak için, herkesin kendisi ad\u0131na bir kez daha dü\u015fünmesi ve kendini kand\u0131ranlardan olmamak için çaba göstermesi gerekmektedir. Çünkü dünyadayken do\u011frulara gözlerini kapatarak kendini kand\u0131rmak, ahirette insana yarar de\u011fil büyük bir zarar verecektir.<\/span><\/strong><\/p>\n Sorguya çekilince; “Akl\u0131ma gelmedi, bilmiyordum”<\/em> diyebilece\u011fini zannederek kendini aldatanlar:<\/span><\/strong><\/p>\n \u0130nsan\u0131n hayat\u0131 boyunca ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 her ân\u0131; bir filmin karelerine benzetecek olursak, bir ya\u015fam\u0131n trilyonlarca kareden olu\u015ftu\u011funu dü\u015fünebiliriz. Bu trilyonlarca kareden her biri, insan için tan\u0131nm\u0131\u015f bir f\u0131rsat demektir. \u0130nsan\u0131n hayat\u0131ndaki her ân, gerçekleri dü\u015fünmesi, do\u011frular\u0131 görebilmesi için hesap gününden önce kendisine verilmi\u015f bir nimettir. Bu nimeti hayra kullananlar; dü\u015fünerek, dünya hayat\u0131n\u0131n gerçek yönünü kavrayabilen kimselerdir. Dü\u015fünmeyenler ve ya\u015famlar\u0131n\u0131 gaflet içinde sürdürenler ise, bu f\u0131rsat\u0131 bo\u015fa verenlerdir. Ku\u015fkusuz, dü\u015fünmek kavram\u0131ndan herkes farkl\u0131 bir anlam ç\u0131karabilir. Kiminin “dü\u015fünmek”ten anlad\u0131\u011f\u0131, gelece\u011fini garanti etmektir. Gelece\u011fe dair planlar yapmak, yat\u0131r\u0131mlarda bulunmak, dü\u015fünmenin bir göstergesidir onlar için… Kimi ise dü\u015fünmeyi, geçmi\u015fin muhasebesini yapmak olarak görmektedir. Durmaks\u0131z\u0131n geçmi\u015fte yapt\u0131klar\u0131n\u0131, kazand\u0131klar\u0131n\u0131 veya kaybettiklerini dü\u015fünüp dertlenir. Kimi ise “sadece bugünü dü\u015fünmenin, yar\u0131n\u0131 hiç dü\u015fünmemenin”<\/em><\/strong> faydal\u0131 oldu\u011fu kanaatindedir. Bu, onun hayat felsefesidir. Günü gününe ya\u015far, belli bir amac\u0131 ve izledi\u011fi yolu da yoktur. Sabah kalkt\u0131\u011f\u0131nda kahvalt\u0131da ne yiyece\u011fini dü\u015fünür, i\u015fe giderken hangi vas\u0131taya binece\u011fini dü\u015fünür, ö\u011flen yeme\u011fine kimlerle ç\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünür, ak\u015fam gelecek misafire ne yemek yapaca\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünür, hangi \u015firketin hisse senetlerini almas\u0131n\u0131n kârl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünür, ertesi günkü futbol maç\u0131na bilet bulup bulamayaca\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünür, okul partisine kiminle gidece\u011fini dü\u015fünür… K\u0131sacas\u0131 ço\u011fu insan\u0131n zihni; günlük, s\u0131radan ve sathi dü\u015füncelerle me\u015fgul edilir.<\/span><\/p>\n \u0130\u015fte yeryüzündeki yüz milyonlarca insan, bu ve benzeri dü\u015füncelerle ömrünü geçirir. Ve görülen odur ki, maalesef insanlar\u0131n ço\u011fu, bu tarz konular d\u0131\u015f\u0131ndaki derin konular ve gerçek sorunlar ve sorumluluklar üzerinde dü\u015fünmeye pek gerek görmemektedir. Ancak burada “dü\u015fünmek”ten kastedilen; insan\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131n gayesini, çevresindeki yarat\u0131l\u0131\u015f delillerini, Allah’\u0131n kâinatta tecelli eden muhte\u015fem sanat eserlerini, ölümü, ahireti, hesap gününü, yeryüzünde hak ve adaletin hâkimiyet gayretini dü\u015fünmektir. \u0130\u015fte insanlar\u0131n ço\u011funlu\u011funun eksik oldu\u011fu yön budur. Maalesef insanlar; senelerce e\u011fitim görüp biyolog, mühendis, t\u0131p doktoru, profesör olur, ama hayat\u0131nda bir kez bile ‘hiç yokken nas\u0131l var oldu\u011funu, bunun da mutlaka bir amaç üzerine oldu\u011funu’<\/em> dü\u015fünmezler. Tez haz\u0131rlar, doktora yapar, asistan olur, ö\u011fretim üyesi olur, insanlara \u015fifa da\u011f\u0131tan bir doktor olur, avukat olurlar, ama niçin ve nas\u0131l yarat\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 ve yarat\u0131l\u0131\u015flar\u0131n\u0131 Allah’a borçlu olduklar\u0131n\u0131<\/em> hiç dü\u015fünmezler. Kitaplar yazar, televizyonlarda aç\u0131k oturumlara kat\u0131l\u0131r, her konuda dü\u015fünüp fikir beyan ederler, ama bir kere olsun ölümü ve sonras\u0131nda Allah’a verecekleri hesab\u0131 ak\u0131llar\u0131na getirmezler. \u0130\u015fte böyle insanlar büyük bir ziyan içindedirler. Çünkü her insan, er ya da geç ölümle kar\u015f\u0131la\u015facak ve Allah’a olan kullu\u011fundan sorguya çekilecektir. “Dü\u015fünmemi\u015f” olmak, hiç kimseye bir yarar vermeyecektir. Ahirete gitti\u011finde ise; kaçt\u0131\u011f\u0131 gerçekleri ya\u015fayarak kavrayacak ve Allah’\u0131n huzurunda hesap verirken; “bilmiyordum, akl\u0131ma gelmedi, dü\u015fünemedim”<\/em> gibi samimiyetsiz mazeretlerin geçerli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 aç\u0131kça görecektir. <\/span>Allah bir ayetinde insanlara, hesap gününün “zalimlere kendi mazeretlerinin hiçbir yarar sa\u011flamayaca\u011f\u0131 gün…”[16]<\/em><\/span><\/strong> oldu\u011funu haber vermi\u015ftir. Ba\u015fka ayetlerde de bu gerçek haber verilmi\u015ftir: “Art\u0131k o gün, zulmedenlerin ne mazeretleri bir yarar sa\u011flayacak, ne (Allah’tan) ho\u015fnutluk dilekleri kabul edilecektir.”[17]<\/em><\/span><\/strong><\/em><\/p>\n “Biliyordum, ama zaman ve \u015fartlar müsaade etmedi”<\/span><\/em><\/strong> diyerek kendini kand\u0131ranlar:<\/span><\/strong><\/p>\n Allah; Kur’an’\u0131 tüm insanlara yol gösterici bir rehber<\/em><\/strong>, Resulûllah’\u0131 da en güzel örnek olarak <\/em><\/strong> yollam\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131yamete kadar tüm insanlar, Kur’an’da bildirilen emirleri yerine getirmekle, ibadetleri uygulamakla yükümlü tutulmu\u015flard\u0131r. Allah’\u0131n Kur’an’da istisna olarak bildirdi\u011fi durumlar d\u0131\u015f\u0131nda; her insan, ibadetleri yerine getirip getirmedi\u011fi konusunda, din günü hesaba ve sorguya al\u0131nacakt\u0131r. \u0130\u015fte bu yüzden; kendi kendine birtak\u0131m mazeretler uydurarak, Allah’a kulluk görevini yerine getirmeyen ki\u015fi, kendisini aldatmaktad\u0131r. Bu aç\u0131k gerçe\u011fe ra\u011fmen, insanlar sürekli olarak içinde bulunduklar\u0131 \u015fartlar\u0131 bahane edip, Allah’a kar\u015f\u0131 olan sorumluluklar\u0131ndan kaç\u0131nmaktad\u0131r. Okul y\u0131llar\u0131nda ayr\u0131, i\u015f hayat\u0131na at\u0131l\u0131nca ayr\u0131, evlenip çocuklar\u0131 olunca ayr\u0131 bahaneler uydurulmaktad\u0131r. Din ahlâk\u0131n\u0131 ya\u015famaya ve Kur’an adaletini hâkim k\u0131lmaya samimi niyetleri olmad\u0131\u011f\u0131 için, çe\u015fitli konular ibadetlerini yerine getirmelerine engel san\u0131lmaktad\u0131r. Öne sürdükleri engellerden en ba\u015fta gelenleri de; müsait zamanlar\u0131n\u0131n olmamas\u0131 ve \u015fartlar\u0131n uygun olmamas\u0131 iddias\u0131d\u0131r. Oysa, günlük ya\u015famlar\u0131 içinde insanlar pek çok i\u015fe rahatl\u0131kla zaman ay\u0131r\u0131rlar. Özellikle bir ç\u0131karlar\u0131 söz konusu oldu\u011funda, gerekirse ba\u015fka isteklerinden fedakârl\u0131k eder, ama yine de o i\u015f için gereken zaman\u0131 ayarlarlar. Ayr\u0131ca bulunduklar\u0131 \u015fartlar o i\u015fi yapmalar\u0131n\u0131 engelliyorsa, bu engelleri kald\u0131racak çözümleri de çok çabuk dü\u015fünüp bulurlar. Ancak insanlar\u0131n geneline bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ibadetler konusunda ayn\u0131 kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 göstermedikleri anla\u015f\u0131l\u0131r. <\/span><\/p>\n “Namaz k\u0131lmak istiyorum, ama hiç zaman bulam\u0131yorum”, “çal\u0131\u015f\u0131yorum, nas\u0131l oruç tutabilirim”, “okula gidiyorum, ders çal\u0131\u015fmam laz\u0131m, ibadete vakit ay\u0131ramam”, “buras\u0131 yazl\u0131k, burada oruç tutamam” gibi mazeretler öne süren insanlara çevrenizde s\u0131k s\u0131k rastlam\u0131\u015fs\u0131n\u0131zd\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde “sab\u0131rl\u0131 bir insan olmak istiyorum, ama olaylar çok üst üste geliyor”, “öfkelenmek istemiyorum, ama ortam çok stresli” benzeri bahanelerle çirkin bir ahlâk gösteren insanlar\u0131 çokça görmü\u015fsünüzdür. Bu insanlar asl\u0131nda Kur’an ahlâk\u0131n\u0131 ya\u015fama konusunda samimiyetsiz bir yakla\u015f\u0131m içindedirler. Çünkü biraz önce de belirtti\u011fimiz gibi, insanlar dünyaya yönelik bir ç\u0131kar umduklar\u0131nda, zaman\u0131 ve \u015fartlar\u0131 göz ard\u0131 ederek, gerekti\u011finde her türlü çözümü bularak istedikleri \u015feyi yaparlar. Ama konu; kendilerini yaratan ve ya\u015fatan Allah’a kar\u015f\u0131 yerine getirilmesi gereken bir sorumluluk oldu\u011fu zaman, hemen imkâns\u0131zl\u0131klardan \u015fikâyet etmeye ba\u015flarlar. Bu konunun daha somut bir \u015fekilde anla\u015f\u0131labilmesi için \u015föyle bir örnek verelim. Bir insana, günde 1 saatini ay\u0131rarak bir i\u015f yapmas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda çok yüklü bir miktarda para teklif edilse (örne\u011fin, ayl\u0131k kazand\u0131\u011f\u0131 maa\u015f\u0131n 10 mislinin ödenece\u011fi söylense), bu ki\u015fi içinde bulundu\u011fu \u015fartlar ne olursa olsun, hemen teklifi kabul eder. Üstelik bu insan; bir yandan üniversite s\u0131nav\u0131na haz\u0131rlan\u0131yor olabilir veya ayn\u0131 zamanda bir i\u015fte çal\u0131\u015fmas\u0131 gerekebilir. Her ne olursa olsun, gerekirse uykusundan fedakârl\u0131k yapar, gerekirse kendine ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 vakitten k\u0131sar, ama zaman gibi bir konuyu problem olarak öne sürmez. Ayn\u0131 \u015fekilde tüm \u015fartlar\u0131n\u0131 da hemen bu i\u015fe uygun hale getirir. Bu, dünya üzerindeki insanlar\u0131n ço\u011fu için geçerli olan, inkâr edilemez bir gerçektir. <\/span><\/strong><\/p>\n “\u0130nsana o gün, önceden takdim ettikleri ve erteledikleri \u015feylerle haber verilir. Hay\u0131r; insan, kendi nefsine kar\u015f\u0131 bir basirettir. Kendi mazeretlerini ortaya atsa bile.”[18] <\/span><\/em><\/strong><\/span><\/em>\u0130\u015fte bu yüzden siz de dikkat edin, sak\u0131n bu insanlar gibi ahirette geçerli olmayacak mazeretleri dünyada öne sürerek kendinizi kand\u0131rmay\u0131n. Ayette bildirildi\u011fi gibi, her ne mazeret ortaya atarsan\u0131z at\u0131n, siz asl\u0131nda bunun geçerli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavrayabilecek bir “basirete” sahip k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f insanlars\u0131n\u0131z. E\u011fer nefsinize uyarsan\u0131z, bunun hesab\u0131n\u0131 Rabbimiz olan Allah’a veremez ve çok a\u011f\u0131r cezalara çarpt\u0131r\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z. Sizin zaten \u015fu an dünya üzerinde varolu\u015f amac\u0131n\u0131z Allah’a kulluk etmektir. Yapman\u0131z gereken di\u011fer i\u015flerin hiçbiri, bundan daha öncelikli ve önemli de\u011fildir. Çünkü ebedi kurtulu\u015funuz, ancak Allah’\u0131n rahmetini kazanmakla mümkündür.<\/span><\/em><\/p>\n “Yorgunum, hastay\u0131m<\/span><\/em><\/strong>” diyerek Allah’a ibadet etmeyenler ve mazeret uyduranlar:<\/span><\/strong><\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n din ahlâk\u0131n\u0131 ya\u015famama konusunda öne sürdükleri mazeretlerden biri de fiziki rahats\u0131zl\u0131klard\u0131r. Örne\u011fin, Allah’a ibadette isteksiz olan bir ki\u015fi gerçekte hasta olmad\u0131\u011f\u0131 halde, “hastay\u0131m, yorgunum” gibi bahanelerle kendisini ve çevresindekileri kand\u0131rma yoluna gider ve sorumluluklar\u0131n\u0131 yerine getirmekten kaç\u0131n\u0131r. Oysa bu ki\u015fi unutmamal\u0131d\u0131r ki, Allah her \u015feyi bilir. \u0130nsan\u0131n hiçbir hareketi, hiçbir dü\u015füncesi Allah’tan gizli kalmayacakt\u0131r. Akl\u0131ndan geçen her dü\u015fünce, kalbinde hissettikleri ve bilinçalt\u0131nda gizli olanlar\u0131 Allah bilip durmaktad\u0131r. Kur’an’da haber verildi\u011fi gibi “…\u015eüphesiz Allah; sinelerin özünde sakl\u0131 duran\u0131 bilendir.”[19]<\/em><\/strong><\/span> “<\/span><\/em><\/strong>Allah (a\u011f\u0131r yükleri) sizden hafifletmek ister. (Çünkü) \u0130nsan zay\u0131f olarak yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.”[20]<\/span><\/em><\/strong> “Hiç kimseye güç yetirece\u011finden fazlas\u0131n\u0131 yüklemeyiz; elimizde Hakk\u0131 söylemekte olan bir kitap (herkesin hayat\u0131 ve bütün davran\u0131\u015f kay\u0131tlar\u0131) vard\u0131r ve onlar hiçbir haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frat\u0131lmazlar.”[21]<\/span><\/em><\/strong><\/em><\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n ço\u011fu ise; Allah’\u0131n merhametine ve lütfuna kar\u015f\u0131l\u0131k son derece nankörce bir tav\u0131r ortaya koymaktad\u0131r. Dünyaya olan h\u0131rs ve ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131ndan ötürü ibadetlerini, \u0130slam ve insanl\u0131k görevlerini yerine getirmeme konusunda sürekli olarak ba\u015fka bahanelere s\u0131\u011f\u0131nmaktad\u0131r. Elbette bunu yapmakla yaln\u0131zca kendilerini kand\u0131r\u0131p zarara sokacaklard\u0131r. <\/span><\/p>\n “Nas\u0131l olsa Allah beni affeder”<\/span><\/em><\/strong> diyerek \u015feytana aldananlar:<\/span><\/strong><\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n ço\u011fu Allah’\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilir ve kabul ederler, ama O’nun kudretini gere\u011fi gibi takdir edip, O’na hürmet ve itaate yana\u015fmazlar. Yan\u0131lg\u0131ya dü\u015ftükleri konu Allah’\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, Allah’\u0131n s\u0131fatlar\u0131d\u0131r. Örne\u011fin; Allah’\u0131n kullar\u0131na kar\u015f\u0131 çok lütufkâr, ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131 ve merhametli oldu\u011funu dü\u015fünürler de, Allah’\u0131n inkârc\u0131lardan intikam alan, onlara azap eden, kahreden s\u0131fatlar\u0131n\u0131<\/em><\/strong> dü\u015fünmeye pek yana\u015fmazlar. Allah’\u0131 gere\u011fi gibi takdir edemeyen bu insanlar\u0131n, Allah korkular\u0131 ya hiç yoktur veya çok s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu da insan\u0131n ahireti aç\u0131s\u0131ndan çok tehlikeli bir durumdur. Çünkü Allah korkusu olmayan, yapt\u0131klar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ceza görece\u011fine inanmayan bir insan, her türlü kötülü\u011fü ve zulmü rahatl\u0131kla yapabilir. Allah’\u0131n yasaklad\u0131\u011f\u0131, haram k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 her türlü suçu i\u015fleyip, sonra da “nas\u0131l olsa Allah affeder” gibi gerçeklerden uzak, sapk\u0131n bir dü\u015fünceye kap\u0131labilir. \u0130\u015fte bu yüzden \u015feytan, insanlara hep bu yönden yakla\u015f\u0131r ve insanlar\u0131n kendilerini “nas\u0131l olsa affedilirim” dü\u015füncesiyle kand\u0131rmalar\u0131na neden olur. <\/span><\/p>\n “Yoksa kötülüklere bat\u0131p-yara alanlar; kendilerini, iman edip salih amellerde bulunanlar gibi k\u0131laca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 m\u0131 sand\u0131lar? Hayatlar\u0131 ve ölümleri bir mi (olacak)? Ne kötü hüküm veriyorlar. Allah, gökleri ve yeri Hak olarak yaratt\u0131; öyle ki, her nefis kazand\u0131klar\u0131yla kar\u015f\u0131l\u0131k görsün. Onlara zulmedilmez.”[22]<\/span><\/em><\/strong>