{"id":6154,"date":"2021-02-25T22:00:00","date_gmt":"2021-02-25T22:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2021\/02\/25\/muhkem-ve-mutesabih-ayetlerin-siniflandirilmasi-2\/"},"modified":"2021-02-25T22:00:00","modified_gmt":"2021-02-25T22:00:00","slug":"muhkem-ve-mutesabih-ayetlerin-siniflandirilmasi-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2021\/mart-2021\/muhkem-ve-mutesabih-ayetlerin-siniflandirilmasi\/","title":{"rendered":"MUHKEM VE M\u00dcTE\u015eAB\u0130H AYETLER\u0130N SINIFLANDIRILMASI"},"content":{"rendered":"\n

 <\/p>\n

MUHKEM VE MÜTE\u015eAB\u0130H AYETLER\u0130N SINIFLANDIRILMASI<\/span><\/strong><\/p>\n

       <\/span><\/strong><\/p>\n

Muhkem ayetler<\/span><\/strong>: Manas\u0131 ve mesaj\u0131 aç\u0131k ve kesin olan… Herkes taraf\u0131ndan ayn\u0131 \u015fekilde ve kolayl\u0131kla anla\u015f\u0131lan… Hüküm ve haberleri net ve belirgin bulunan ayetlerdir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Müte\u015fabih ayetler<\/span><\/strong>: Manas\u0131 ve maksad\u0131 kapal\u0131 oldu\u011fu için üzerinde durulmas\u0131 ve kafa yorulmas\u0131 gereken… Farkl\u0131, hatta ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde yorumlanabilen… De\u011fi\u015fik anlamlar içeren ve benze\u015fmeli=\u015füpheli=i\u015f’ari mesajlar veren ayetlerdir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Kur’an ayetlerinin baz\u0131s\u0131 <\/span><\/strong>Muhkem<\/span><\/strong>, bir k\u0131sm\u0131 ise <\/span><\/strong>Müte\u015fabih<\/span><\/strong>’tir. Daha do\u011frusu, her bir ayetin hem <\/span><\/strong>muhkem<\/span><\/strong> (aç\u0131k ve anlam\u0131 sa\u011flam), hem de <\/span><\/strong>müte\u015fabih<\/span><\/strong> (ke\u015ffedilmeyi bekleyen mana ve mesaj\u0131 sakl\u0131) k\u0131s\u0131mlar\u0131 oldu\u011fu söylenebilir. Çünkü Kur’an-\u0131 Kerim, hem Allah’\u0131n ö\u011fretileri ve hayat prensipleri, hem de imtihan vesilesidir. \u0130çerisinde hükmü belirgin ayetlerin de, hikmeti gizli ayetlerin de bulunmas\u0131 bunun içindir.<\/span><\/strong><\/p>\n

“Sana Kitab\u0131-Kur’an’\u0131 indiren O’dur. Ondan (Kur’an’dan) bir bölümü kitab\u0131n anas\u0131 (temeli ve esas\u0131) say\u0131lan muhkem ayetler (aç\u0131k ve kesin emirler)dir. Di\u011fer bir k\u0131sm\u0131 da müte\u015fabihtir. (Benzer manalara ve çe\u015fitli yorumlara müsaittir.) Kalplerinde \u015füphe ve e\u011frilik olanlar, fitne ç\u0131karmak ve (keyfi) te’villerde bulunmak üzere (aç\u0131k ve kesin emirleri b\u0131rak\u0131p manas\u0131 kapal\u0131 olan) müte\u015fabih ayetlerin pe\u015fine dü\u015fmektedirler. Halbuki bunlar\u0131n gerçek te’vilini ancak Allah bilir… \u0130limde derinle\u015fenler (râsihûn) ise: ‘Biz ona inand\u0131k, tümü Rabbimizin kat\u0131ndand\u0131r’ derler. (Ve müte\u015fabih -kapal\u0131- ayetlere ise; Kur’an’\u0131n sarih hükümlerine ve Resulüllah’\u0131n sahih hadislerine uygun yorumlar getirirler.) Zaten temiz ak\u0131l sahiplerinden ba\u015fkas\u0131 ö\u011füt al\u0131p-dü\u015fünmez.<\/span><\/em><\/strong>” <\/span><\/em><\/strong>(Al-i \u0130mran: 7)<\/span><\/em><\/p>\n

“O, Sana Kitab’\u0131 \u0130nzal Eden (Kur’an’\u0131 indiren)dir…”<\/span><\/strong><\/p>\n

Al-i \u0130mran 3. ayette “Sana Kitab’\u0131 tenzil etti.”<\/strong> buyrulmaktad\u0131r. Burada ise “Enzele” <\/strong>olarak getirilmi\u015f bulunmaktad\u0131r. Evet Kur’an, Allah (CC) kat\u0131ndan Hz. Peygamberimize “inzal”<\/strong> olmu\u015ftur; ama mana ve mesaj olarak k\u0131yamete kadar sürekli inzal olunacakt\u0131r. Ayr\u0131ca Kur’an Hz. Muhammed’e (SAV) peyderpey “tenzil”<\/strong> olunmu\u015ftur, bize ise hepsi birden “inzal”<\/strong> olunmu\u015ftur. Burada da “Aleyke”<\/strong> ile getirilmi\u015ftir. Kitap bizim üzerimize etki etmektedir. Çünkü biz onlar\u0131 muhkem ve müte\u015fabih<\/em><\/strong><\/span> <\/span>olarak anl\u0131yoruz. Yani bizim anlay\u0131\u015f ve içtihad\u0131m\u0131za etki etmektedir. “\u0130nzal”<\/strong> olarak söylemesinin ba\u015fka bir anlam\u0131 da, muhkem ve müte\u015fabih ayetlerin hep birden ele<\/em><\/strong> al\u0131nmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. “Nezzele”<\/strong> demi\u015f olsayd\u0131 baz\u0131 ayetler muhkem,<\/em><\/strong> baz\u0131 ayetler müte\u015fabihtir<\/em><\/strong> anlam\u0131 ç\u0131kard\u0131. Oysa Kur’an’\u0131n her ayetinin muhkem ve müte\u015fabih taraf\u0131 vard\u0131r. <\/em><\/strong>Lafz\u0131yla her ayet muhkemdir, çünkü mucizedir ve namazda okunur. Hiçbir ayetin bütün manalar\u0131n\u0131 bilmemiz mümkün olmad\u0131\u011f\u0131 için bir yan\u0131 ile müte\u015fabih say\u0131l\u0131r. \u0130\u015fte bu sebepledir ki burada “Nezzele”<\/strong> de\u011fil de “Enzele”<\/strong> olarak gelmi\u015ftir. “Aleyke”<\/strong> ile de muhkem ve müte\u015fabih ayeti ay\u0131racak olan biz mü’minler olaca\u011f\u0131z<\/em><\/strong> demektir. Yani muhkemlik ve müte\u015fabihlik bize göredir. Yoksa Allah için müte\u015fabih yoktur. Nas\u0131l Allah için gayb yoksa, O’nun için müte\u015fabihlik de yoktur.<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

Surenin ba\u015f\u0131nda “Nezzele aleyke’l-kitabe<\/strong>” denmi\u015ftir. Burada da “Enzelehu aleyke”<\/strong> diyece\u011fine Kitab’\u0131 tekrar etmi\u015ftir. “Nezzele el-Kitabe aleyke”<\/strong> dememi\u015ftir de; “Enzele aleyke’l-Kitabe”<\/strong> denmi\u015ftir. Bu: “Allah Kur’an’\u0131;<\/em><\/strong> Sana tenzil etmi\u015ftir. Okuyana tenzil etmi\u015ftir. \u0130man edene tenzil etmi\u015ftir.”<\/strong><\/em> manas\u0131na i\u015farettir.<\/span><\/p>\n

Kitab’\u0131 tehir etmek için Kitab’a zamir göndermemi\u015f,<\/sub> Kitab’\u0131 izhar etmi\u015ftir. Bir \u015fey izhar edilirken farkl\u0131 taraflar\u0131 ile ele al\u0131nm\u0131\u015f manas\u0131n\u0131 içerir. Yukar\u0131da Kitap, Tevrat, \u0130ncil ve Furkan içinde al\u0131nm\u0131\u015f, insanl\u0131\u011fa hitap eder yanlar\u0131yla dile getirilmi\u015ftir. Bu sebeple “Hüden Linnas”<\/strong> denmi\u015ftir. Burada ise Kur’an ki\u015fi ve topluluklar yönüyle ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Yani içtihat yapan kimselerin gözüyle bak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Olaylara iki yönüyle bak\u0131l\u0131r.<\/strong> Bir derenin kenar\u0131nda durup onu gözlerken, ondan nas\u0131l yararlanaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 veya nas\u0131l geçece\u011finizi dü\u015fünürseniz kendi yönünüzle bakmakt\u0131r. Ama o \u0131rma\u011f\u0131n nerelerden do\u011fdu\u011funu, hangi derelerden birle\u015fti\u011fini, nereye ak\u0131p gitti\u011fini dü\u015fünürseniz; o da genel olarak bakmad\u0131r. Al-i \u0130mran 3. ayette “Kitap” genel bak\u0131\u015f ile ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Burada 7. ayette ise kendi aç\u0131m\u0131zdan ona bak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Onun için tekrar edilmi\u015f ve zamirle yetinilmemi\u015ftir. Marife gelmekle ayn\u0131 Kitap oldu\u011fu<\/strong> da belirtilmi\u015f olmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

“Ondan (bir k\u0131sm\u0131) Muhkem Ayetler (konumundad\u0131r).”<\/span><\/strong><\/p>\n

“Ayet”<\/span><\/strong> kelimesini cümleler olarak anlayacak olursak; Kur’an’\u0131n baz\u0131 sözleri muhkem, baz\u0131 sözleri ise müte\u015fabih<\/em><\/strong> anlam\u0131 ç\u0131kacakt\u0131r. Ama “ayet”<\/strong> kelimesini lügat manas\u0131yla anlarsak; onda aç\u0131k olarak anla\u015f\u0131lan manalar vard\u0131r, bir de belirsiz olanlar vard\u0131r<\/em><\/strong> manas\u0131 ç\u0131kacakt\u0131r. Onun için “Uharu âyâtun müte\u015fabihatün”<\/strong> denmemi\u015ftir. Uzak yere bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman baz\u0131 da\u011flar\u0131 çok aç\u0131k görürsünüz ve oralar\u0131 tan\u0131rs\u0131n\u0131z. Bunlar aç\u0131k ayetlerdir. Di\u011fer baz\u0131lar\u0131n\u0131n sizler varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark edersiniz ama o da\u011flar\u0131n hangi da\u011flar oldu\u011funu bilemezsiniz. Onlar ayet (net ve kesin) olmayanlard\u0131r, yani müte\u015fabihlerdir. Kur’an’\u0131n sözleri de böyledir. Baz\u0131lar\u0131n\u0131n manalar\u0131 çok aç\u0131kt\u0131r; ayettirler. Kendilerini tan\u0131t\u0131yorlar. Baz\u0131lar\u0131 ise sisler içindedir. Biz bunlar\u0131n manas\u0131na vâk\u0131f olam\u0131yoruz, onlar da aç\u0131k ayet de\u011fildirler, müte\u015fabihtirler. Ayet kelimesinin nekire<\/em><\/strong> gelmi\u015f olmas\u0131 bunu ifade eder. E\u011fer baz\u0131 ayetlerin nekire oldu\u011fu ifade edilmek istenmeseydi o zaman “Fihi el-âyât”<\/strong> yani içinde ayetler var derdi. “Minhu muhkematün ve minhü müte\u015fabihatün”<\/strong> derdi. Çünkü Kur’an’\u0131n cümle olarak ayetleri bellidir. Burada ayetler nekire olarak getirildi\u011fine göre kastedilen lâf\u0131zlar\u0131 de\u011fil, onlardan ortaya ç\u0131kan manalar\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte “Nezzele”<\/strong> de\u011fil de “Enzele”<\/strong> gelmi\u015f olmas\u0131 da bundand\u0131r.<\/span><\/p>\n

“Ayet”,<\/span><\/strong> lügat olarak da\u011flar\u0131n ba\u015f\u0131na dikilen ve oralar\u0131n kime ait oldu\u011funu gösteren i\u015faretlerdir. Yollarda konan i\u015faret levhalar\u0131 da birer ayettir. Bir yerde kimin bayra\u011f\u0131 dikilmi\u015f ise o yer onun say\u0131l\u0131r. Kâinat’\u0131n her taraf\u0131 Allah’\u0131n bayraklar\u0131 (ayet ve alametleri) ile donat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Çünkü biz O’nun oldu\u011funu bilebiliyoruz. Her yönüyle bilebiliyoruz. Bugünkü ilimler Kâinat’\u0131n tek bir Yüce Varl\u0131\u011f\u0131n eseri oldu\u011funu aç\u0131kça göstermektedir. Onun için her yönüyle âlem ayetlerdir. Kur’an’\u0131n sözleri de böyledir. Onun her yönüyle Allah’\u0131n sözleri oldu\u011funu göstermektedir. Bu ayetler içinde bizim hemen görebildiklerimiz vard\u0131r, hâlâ göremediklerimiz vard\u0131r. Görebildiklerimiz bizim için muhkem ayetlerdir. Ama Allah’\u0131n indirdi\u011fi Kur’an ayetleri olduklar\u0131n\u0131 bildi\u011fimiz ama henüz anlam\u0131n\u0131 te\u015fhis edemediklerimiz de müte\u015fabihlerdir. Kâinat’ta da böyle pek çok bilmediklerimiz vard\u0131r, onlar da bir nevi müte\u015fabihtir. Kur’an’\u0131n nüzulü ile ceninin anne karn\u0131nda olu\u015fmas\u0131 bu sebeple kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

“<\/span><\/strong>Muhkemat<\/span><\/strong>“;<\/span><\/strong> kendisiyle hükmolunan yani amel olunan ayetler anlam\u0131ndad\u0131r. Kur’an’\u0131 okuyup manas\u0131n\u0131 anlamam\u0131z ve ona göre amelde bulunmam\u0131z buyrulmaktad\u0131r. Kur’an kendisiyle amel edilen bir kitapt\u0131r. Kendisiyle hükmedilen bir kitapt\u0131r. Bu sebeple muhkemdir. Hekem, lügat olarak ata tak\u0131lan gemdir. Seyis onunla at\u0131 sa\u011fa sola çevirir. Arabadaki direksiyon gibidir. Bununla beraber gemler sa\u011flam olarak yap\u0131l\u0131r ve sa\u011flam anlam\u0131na da gelir. Yani ak\u0131l ve vicdan sahibi kimse onlara itiraz edemez. \u0130cma ile sabit olan hakikat ve emirlerdir.<\/strong><\/span><\/p>\n

“<\/span><\/strong>Müte\u015fabih<\/span><\/strong>” de ihtilafl\u0131 anlam\u0131na gelir. Furkan için “tenzil” de\u011fil de “inzal” kelimesini kullanm\u0131\u015f olmakla usulde birli\u011fe i\u015faret edilmi\u015ftir. Usulde de ihtilaflar vard\u0131r ama bu zamanla de\u011fi\u015fen ve evrimle\u015fen bir ihtilaf de\u011fildir; mezheplere göre olu\u015fan ihtilaflar cinsindendir. \u0130cma ile sabit olan usulde de\u011fi\u015fme olmas\u0131 söz konusu de\u011fildir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Usulcü \u0130slam âlimleri muhkemat\u0131 ve müte\u015fabihat\u0131 dörder gruplara ay\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. “Allah her \u015feyi zevceyn yaratt\u0131.” denmektedir. “Zevc” iki anlam\u0131na gelir. “Zevceyn” ise iki çift demektir. Yani dörtlü yaratt\u0131 anlam\u0131n\u0131 içerir. Nekire olarak gelen muhkemat ve müte\u015fabihat<\/em> da çift olan asgari ço\u011fulu ifade etmektedir. Çünkü Arapçada “iki” say\u0131s\u0131 ço\u011ful de\u011fildir. O halde muhkemler de dört tanedir. Müte\u015fabihler de dört tanedir. “Mürselat” ayetlerinde dörtlü sistem ifade edilmektedir. Orada “Farikat” diye belirledi\u011fi k\u0131s\u0131mlar burada Furkan’\u0131n aç\u0131klamas\u0131 içinde muhkemat ve müte\u015fabihat olarak belirtilmektedir. Usulcüler bunu beyan ilmine göre yapt\u0131lar ama Kur’an da bunu ayetleri ile teyit etmektedir. Nas\u0131l ki Hazreti Peygamber (SAV) ald\u0131\u011f\u0131 \u015fifahi vahiy ile uygulama yapm\u0131\u015f ama sonra Sünnet ile Kur’an aras\u0131nda bir uygunluk oldu\u011fu usul ilimleri ile teyit edilmi\u015fse; usulcülerin ilhamla yapt\u0131klar\u0131n\u0131 biz de bugün ayn\u0131 sistem ve ayn\u0131 yöntemle yürütme gayretindeyiz.<\/span><\/strong><\/p>\n

Usulcüler muhkem olanlar\u0131 dört grupta toplam\u0131\u015flard\u0131r:<\/span><\/strong><\/p>\n

a-<\/span><\/strong> Muhkem<\/strong> olanlar: Kur’an’\u0131n sahabelerin kavlî ve fiilî içtihatlar\u0131 ile sabit olan manalar\u0131d\u0131r. Bunlar gelmi\u015f geçmi\u015f bütün insanlar için ayn\u0131 olan ve hiçbir zaman asla de\u011fi\u015fmeyen hükümlerdir.<\/span><\/p>\n

b-<\/span><\/strong> Müfesser:<\/strong> Bir asr\u0131n ulemas\u0131n\u0131n icma\u0131 ile sabit olan hükümlerdir. O as\u0131r ve o \u015fartlar içinde de\u011fi\u015fmez. Mesela, Ay’da hayat yoktur böyledir, ama ileride olabilir. Ancak, su yüz derecede kaynay\u0131p erir<\/em><\/strong> hükmü muhkemdir. Hiçbir zaman de\u011fi\u015fmez. “H2<\/sub><\/sup><\/span>O”<\/strong> her yerde ve her dönemde “SU”<\/strong>ya dönü\u015fecektir ve bu kesindir. Bunlar içtihatlarla de\u011fi\u015fmezler. Ama ba\u015fka asr\u0131n ulemas\u0131 aksine içtihat yaparsa de\u011fi\u015fir. \u0130leride belki de Ay’da canl\u0131lar yerle\u015fir. Kim bilir, insan canl\u0131 götürebilir ve orada hayat ba\u015flayabilir.<\/span><\/p>\n

c-<\/span><\/strong> Nass: <\/strong>Bir müçtehidin bütün delilleri de\u011ferlendirerek vard\u0131\u011f\u0131 sonuçlar ve kesin görü\u015flerdir. Onunla amel eder ve içtihad\u0131n\u0131 be\u011fenir. Ancak yeni delil gelirse o zaman tekrar de\u011ferlendirir. \u0130çtihad\u0131 yeni delillerle de\u011fi\u015febilir. O zaman o onun için nesh olmu\u015f olur. Mesela; Ben Kur’an’\u0131n bir ayetini \u015föyle anlad\u0131m. Ama sonra onun aksine anlamaya ba\u015flad\u0131m. O zaman benim için o önceki mana nesh olmu\u015f olur.<\/span><\/p>\n

d-<\/span><\/strong> Zahir:<\/strong> Henüz ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 tamamlayamam\u0131\u015f ama kendindeki bilgilere göre bir görü\u015f olu\u015fmu\u015fsa, buna “zahir”<\/strong> denmektedir. Geciktirmeden zahire göre amel edecektir. Ama ara\u015ft\u0131rmas\u0131na devam etmesi gerekir. Kesin görü\u015fü ortaya ç\u0131k\u0131nca art\u0131k onunla amel edip o konuda ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 durdurabilir. Böylece nekire olarak gelen kurall\u0131 di\u015fi ço\u011ful muhkemat ayetin dört grubu, usulcü alimler <\/em><\/strong>taraf\u0131ndan bin y\u0131ldan çok önce tespit edilmi\u015ftir. Bak\u0131n\u0131z, biz yeni uygarl\u0131\u011f\u0131 olu\u015ftururken bu tasnifleri de\u011fi\u015ftirmiyoruz. Çünkü “Furkan”<\/strong> sözü “\u0130nzal” <\/strong>ile getirilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

“Onlar (muhkem ayetler) Kitab’\u0131n Anas\u0131d\u0131r. (Herkesin uymas\u0131 gereken esaslard\u0131r.)”<\/span><\/strong><\/p>\n

Bu ifade “muhkemat”<\/em><\/strong>tan sonra getirilmi\u015ftir. Kendi ba\u015f\u0131na bir cümledir, atfedilmemi\u015ftir. Muhkemat\u0131 aç\u0131klamak içindir. “Ümm”<\/strong> anne demektir. Nas\u0131l çocuk annesine uyarsa ve ona muhtaçsa biz de Kur’an’\u0131n muhkem ayetlerine uymakla mükellefiz. Bu bak\u0131mdan onlar temel hükümlerdir. “\u0130mam”<\/strong> kelimesi de buradan gelir. Yani mü’minler Kitab’\u0131n muhkem ayetlerine uymakla mükelleftirler. Müte\u015fabih olan ayetler ise çe\u015fitli hikmetler ve \u015fimdilik gizli hedefler içermektedir. Demek ki Kur’an bütün insanlar\u0131n k\u0131yamete kadar muhtaç olduklar\u0131 hükümleri içeren bir kitapt\u0131r.<\/span><\/p>\n

Bizim, Kur’an’\u0131n bütün manalar\u0131n\u0131 anlamam\u0131z mümkün de\u011fildir. Allah herkesin kendisine laz\u0131m olan manay\u0131 ona bildirir. O kimse de ona uymakla mükelleftir. \u0130\u015fte içtihad\u0131n manas\u0131 ve maksad\u0131 da Kur’an ayetlerini ve yükümlülüklerimizi anlay\u0131vermektir. Topluluklar\u0131 da kendilerine laz\u0131m olan kadar\u0131nda birle\u015ftirir. Kur’an’dan ilim ve fikir erbab\u0131n\u0131n ayn\u0131 manay\u0131 almas\u0131na “icma” denir. Nas\u0131l \u015fimdi bizim atmosferimizde binlerce, belki milyonlarca televizyon ve radyo kanallar\u0131 var, ama bizim televizyonumuz sadece onlara ayarlanm\u0131\u015f kanallar\u0131 alabiliyorsa, di\u011ferlerini ise bize getiremiyorsa; biz de Kur’an’dan bizim ayarlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z manalar\u0131 getiren hüküm ve hikmetleri anl\u0131yoruz. Bunlar da muhkemat oluyor. Anlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yay\u0131nlar ise müte\u015fabih kal\u0131yor. Muhkemat kelimesi ile zaten kendisiyle hükmolunan manas\u0131 ç\u0131kmaktad\u0131r. Kur’an; “Onlar Kitab’\u0131n Anas\u0131d\u0131r.” demek suretiyle bunu çok aç\u0131k bir \u015fekilde göstermi\u015ftir. Onlara uyulmas\u0131 gerekir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Ayet burada “Kitab” kelimesini yine izhar etmi\u015ftir ve zamirle i\u015faret etmemi\u015ftir. Çünkü buradaki kitaptan maksat ahkâmd\u0131r. Yani \u015feriatt\u0131r. “Onlar \u015feriat\u0131n anas\u0131d\u0131r.” denmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla “Kitap” kelimesi söylenmi\u015ftir.<\/span><\/strong><\/p>\n

“(Kur’an’\u0131n) di\u011fer baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 ise Müte\u015fabihtir.”<\/span><\/strong><\/p>\n

Di\u011ferleri, yani net ve kesin olmayanlar, aç\u0131kça manalar\u0131 anla\u015f\u0131lmayanlar demektir. Ancak \u015funu da belirtelim ki; Kur’an’dan ç\u0131kan manalar müte\u015fabihtir. Yoksa Kur’an’\u0131n lafz\u0131 müte\u015fabih de\u011fildir. Onlar “Lâ Raybe Fiyh”<\/strong>dir; asla ku\u015fku bulunmayan \u0130lahi gerçeklerdir. Bir ayette “Fihi (içinde)”<\/strong> gelmi\u015fse tümünü kaplamaz. \u0130çerisinin baz\u0131 yerinde demek olur. Kitab’\u0131n baz\u0131 yerlerinde muhkem ayetleri vard\u0131r. Di\u011fer yerlerde ise müte\u015fabihler vard\u0131r. Burada e\u011fer muhkem olmayan ayetler olarak ifade edilmi\u015f olsayd\u0131 “Va’l-Uharu”<\/strong> denmi\u015f olurdu. Muhkemler ç\u0131kt\u0131ktan sonra müte\u015fabihler kal\u0131rd\u0131. Oysa muhkemler nekiredir. Di\u011ferleri de nekiredir. Dolay\u0131s\u0131yla içinde muhkem olmayan ayetlerin di\u011ferleri demek olur. Yoksa “müte\u015fabih ayetler”<\/em><\/strong> anlam\u0131 verilemez. Arapçan\u0131n bu inceli\u011fine vak\u0131f olmayanlar bunu yanl\u0131\u015f anlayabiliyor. Kurey\u015f Arapças\u0131n\u0131 konu\u015fan bunu bu ifade ile böyle anlar.<\/span><\/p>\n

Usulcüler muhkemleri dörde ay\u0131rd\u0131klar\u0131 gibi müte\u015fabihleri de dörde ay\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/span><\/strong> Böylece bu ayetin i\u015faret etti\u011fi ilim ve ilham yoluyla ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. “Biz onu beyan edece\u011fiz.”<\/strong> sözünün ayetli\u011fi ve mucizeli\u011fi belirlenmi\u015f olmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

a-<\/span><\/strong> Müte\u015fabih<\/strong> ayetlerdir. K\u0131yamete kadar bir k\u0131sm\u0131 anla\u015f\u0131lacak, belki de tamam\u0131 insanlar için kapal\u0131 kalacak ayetlerdir. Kimse onlar\u0131 bilemeyecektir. Belki de o ayetlerin manas\u0131n\u0131 ahirette Allah bize bildirecektir. Mesela insan, kendi ruhunun ne oldu\u011funu hiçbir zaman ö\u011frenemeyecektir. Allah’\u0131n ilmi ile insan\u0131n cüz’i iradesi aras\u0131ndaki tearuzu (z\u0131tl\u0131k içindeki irtibat\u0131) insan hiçbir zaman çözemeyecektir. Çünkü insan beyni küllî ilimleri bilecek \u015fekilde yarat\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildir.<\/span><\/p>\n

b-<\/span><\/strong> Mücmel<\/strong> ise; bugün bilmiyoruz ama ileride ö\u011frenebiliriz. \u0130lmimiz artt\u0131kça Kur’an’daki müte\u015fabihlerin manalar\u0131n\u0131 daha çok anlayacak ve Kur’an’daki muhkem ayetler ço\u011falacak demektir. Böylece bilimsel evrimi Kur’an’daki müte\u015fabihleri çözmek \u015feklinde görece\u011fiz. Tabiî ve sosyal kanunlar\u0131 buldukça Kur’an’daki müte\u015fabihlerin de manalar\u0131n\u0131 anlamaya ba\u015flayaca\u011f\u0131m\u0131z bir gerçektir. Bu sebepledir ki Kur’an; anne karn\u0131ndaki çocuklar\u0131n geli\u015fmesi ile müte\u015fabihlerin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 birbirine benzetmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

c-<\/span><\/strong> Mü\u015fkül<\/strong> olanlar ise; ara\u015ft\u0131rsak bile ö\u011frenip ö\u011frenemeyece\u011fimizi bilmedi\u011fimiz ayetlerdir. Bir ayeti yorumlarsak acaba manas\u0131n\u0131 aç\u0131klayabilir miyiz, aç\u0131klayamaz m\u0131y\u0131z konusundaki bilgisizli\u011fimizdir. Kuyu kazan biri suyu bulup bulamayaca\u011f\u0131n\u0131 bilmeyebilir. Bu mü\u015fkül bir durum arz etmektir.<\/span><\/p>\n

d-<\/span><\/strong> Hafi (henüz bize gizli)<\/strong> ise; \u015fimdi bilemiyorum ama, çal\u0131\u015f\u0131rsam onu ileride bulabilirim<\/em><\/strong> demektir. Mesela, elinde bir adres olsa ama o adresi bilmesen senin için hafidir. Ama haritaya baksan veya birisine sorsan o adresi bulabilirsin. Bu hafi gizlenmi\u015f bilgidir. Çarpma ve toplama yapmadan önce kaç lira ödeyece\u011fini bilemezsin, ama çarpmay\u0131 biliyorsan veya toplarsan kaç lira ödeyece\u011fini söyleyebilirsin. Bu hafi bilgidir.<\/span><\/p>\n

Kur’an’da da böyle muhkem olmayan; a- Hiç bilemeyece\u011fimiz, b- Zamanla bilebilece\u011fimiz, c- \u015eimdi çal\u0131\u015fsak bile çözece\u011fimizi bilmedi\u011fimiz, bilemeyece\u011fimiz, d- Belli olmayan ve çözme yöntemlerini bildi\u011fimiz ama henüz çözmedi\u011fimiz manalar vard\u0131r. Bunlar\u0131n hiçbirisine göre amel edilemez, onlar uygulanamaz. Bunlardan sadece hafi olanlar\u0131 çözüp amel etmemiz farzd\u0131r. Mü\u015fkil olanlar üzerinde ise çözmeye u\u011fra\u015f\u0131p u\u011fra\u015fmamaya kendimiz karar al\u0131r\u0131z. Ya Allah kelâm\u0131 oldu\u011funa inan\u0131p b\u0131rak\u0131r\u0131z yahut çözmeye çal\u0131\u015f\u0131r\u0131z.<\/span><\/strong><\/p>\n

Çok aç\u0131kça anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, Al-i \u0130mran 7. ayetindeki <\/span><\/strong>“Uher”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>ve <\/span><\/strong>“Müte\u015fabih”<\/span><\/em><\/strong> kelimelerinin nekire olmas\u0131, müte\u015fabih olanlar Kur’an’\u0131n sözleri de\u011fil, onlardan anla\u015f\u0131lan manalard\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Ayette “emma’n\u0131n ba\u015f\u0131na” “Fa” tafsil etmek için getirilmi\u015ftir. “Fa emma men sekulet ve emma men haffef”te oldu\u011fu gibi.<\/span><\/strong><\/p>\n

“Muhkem ayetler vard\u0131r, ve yine muhkem olmayan müte\u015fabih ayetler vard\u0131r”<\/span><\/em><\/strong>, dedikten sonra, o ayetlere kar\u015f\u0131 insanlar\u0131n nas\u0131l tav\u0131r tak\u0131nd\u0131klar\u0131 anlat\u0131lmaktad\u0131r. Burada önemli olan husus, “kalplerinde zay\u011f olanlar müte\u015fabihine uyarlar”<\/em><\/strong> denmektedir. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131na “Emma”<\/strong> gelmi\u015ftir. Fakat kalplerinde zay\u011f olmayanlar ne yaparlar?<\/em><\/strong> bunlardan bahsetmemektedir. Ba\u015fka bir ifade ile bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda “Emma”<\/strong> deyip anlatmaktad\u0131r. “Ben onlar\u0131n ikisini ça\u011f\u0131rd\u0131m, Ya\u015far ise gelmedi.”<\/strong> dedi\u011fimizde, Orhan’\u0131n geldi\u011fini ifade etmi\u015f oluruz. Çünkü as\u0131l anlat\u0131lmak istenen “kalplerinde zay\u011f”<\/em><\/strong> olanlar\u0131n tutumudur. Di\u011ferleri kar\u015f\u0131 taraftan bilindi\u011fi için söylemeye gerek duyulmaz. Mü’minler elbette Kitab’\u0131n anas\u0131na, muhkem ayetlerine uymu\u015flard\u0131r. Ama kalplerinde zay\u011f olanlar uymam\u0131\u015flard\u0131r. “Va Emma er’rasihuna fi’l-ilmi”<\/strong> denerek, kalplerinde zay\u011f olmayanlar anlat\u0131lmaktad\u0131r. Ancak burada “Fa”<\/strong> yerine “Va Emma”<\/strong> getirilseydi o zaman ilimde rusuhu olanlar da müte\u015fabihin te’vilini bilmezlerdi. Ve yine, “\u0130llallahe ve’r-ras\u0131hune fi’l-ilmi”<\/strong> denseydi, o zaman da rasihler müte\u015fabihlerin hepsini bilmi\u015f olurlard\u0131. “Emma”<\/strong>y\u0131 hazf etmekle müte\u015fabihlerin hepsini Allah’tan ba\u015fkas\u0131 bilmez <\/em><\/strong>anlam\u0131 ç\u0131kmaktad\u0131r. \u0130limde rusuhu olanlar ise ondan gerekli olanlar\u0131 bilir<\/em><\/strong> manas\u0131 ç\u0131km\u0131\u015f olmaktad\u0131r. Müfessirler bunu böyle anlad\u0131lar. Bundan ba\u015fka bir mana vermek mümkün de\u011fildir. \u0130kinci “Emma”<\/strong> hazf olmu\u015ftur. Bunu ancak böyle manaland\u0131rabiliriz. Hepsini bilir \u015fekilde anlamam\u0131za “Emma”<\/strong>n\u0131n söylenmemesi mani olmaktad\u0131r. Hiç bilmezler ise “Rasihun”<\/strong> kelimesinin söylenmemesi ve ondan sonra da “Elbab sahibi olmayanlar onu anlayamazlar.”<\/strong> denmi\u015f olmas\u0131 manidir. Çünkü “\u0130man ettik”<\/strong> diyenler yaln\u0131z ilimde rusuhu olanlar de\u011fildir ki, her mü’min öyle demektedir. Sonra Kur’an’\u0131n manas\u0131n\u0131 yaln\u0131z ulu’l-elbab de\u011fil, her mü’min anlar. Ekser uleman\u0131n verdi\u011fi bu mana her yönüyle en uygun manad\u0131r ve ikinci “Emma”<\/strong>n\u0131n gelmemesi ancak böyle bir tefsirle aç\u0131klanabilir.<\/span><\/p>\n

“Kalblerinde Zey\u011f (\u015füphe ve e\u011frilik) Olanlar.”<\/span><\/strong><\/p>\n

“Zey\u011f”<\/span><\/strong> kelimesinin ilk anlam\u0131n\u0131 “say\u011f”<\/strong>dan dönü\u015fmü\u015f olarak yorumlayabiliriz. “Say\u011f”<\/strong> demek, bir kal\u0131ba girme demektir. Döküm kal\u0131b\u0131 veya çamur kal\u0131b\u0131 olarak dü\u015fünebiliriz. Zay\u011f, zaya dönü\u015fmesi ile ba\u015fka tarafa meyli olanlar demektir. “Dayg ve zayiat”<\/em><\/strong> da buna yak\u0131n kelimelerdir. Gözlerin \u015fa\u015f\u0131 görmesi, ba\u015fka tarafa kaymas\u0131 anlam\u0131nda da kullan\u0131lmaktad\u0131r. Zay\u011f<\/strong> demek, gerçekleri görmü\u015f, anlam\u0131\u015f ve inanm\u0131\u015f ama içlerinde hâlâ eski küfrün kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 silip atamam\u0131\u015f olanlar demektir. Bu sebepledir ki burada küfredenler demiyor. Çünkü onlar Kur’an’\u0131 zaten ba\u015ftan kabul etmiyorlar ki yorumlama ile u\u011fra\u015fs\u0131nlar. Münaf\u0131klar da demiyor. Çünkü münaf\u0131klar inanmad\u0131klar\u0131 halde inanm\u0131\u015f görünen kimselerdir. Bunlar te’vil etmeye kalk\u0131\u015fmazlar, tam tersine, kendilerini sad\u0131k uyanlar ve sa\u011flam Müslümanlar olarak gösterirler.<\/span><\/p>\n

Kur’an bize kâfirden ve münaf\u0131ktan farkl\u0131 bir tipi<\/em> ortaya koymaktad\u0131r. Bunlara kar\u015f\u0131l\u0131k olarak “mü’min” kelimesini kullanmamaktad\u0131r, “ilimde rusuhu olan” kelimesini kullanmaktad\u0131r. Çünkü bunlar asl\u0131nda mü’minlerdir. Kur’an’a inanmaktad\u0131rlar, hem de samimiyetle inanmaktad\u0131rlar. Ancak kendi eski ve kötü al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131, \u015firk ve \u015fekavet tutkular\u0131n\u0131 bir türlü b\u0131rakmamaktad\u0131rlar. Onlar müte\u015fabih ayetlere tâbi olup oyalan\u0131yorlar. \u0130nsanlar Allah’a inan\u0131rlar, hatta muttaki olmak da isterler, ama bir türlü eski ve nefsi al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131ndan ve bildiklerinden vazgeçemezler. Kalplerinde zey\u011f olanlar için kötülüklerinin cinsinden bahsetmemektedir. Bundan sonra küfretmi\u015f olanlardan bahsetmektedir. Hem de “\u0130nne” gibi at\u0131fs\u0131z ba\u015flamaktad\u0131r. “Bakara”da oldu\u011fu gibi onlar\u0131 bunlardan ay\u0131rmaktad\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

“Ondan Te\u015fabüh Edene (Kur’an’daki Müte\u015fabih Ayetlere) Tâbi Olurlar.”<\/span><\/strong><\/p>\n

“MinHu\/Ondan”<\/span><\/strong> yani Kitap’tan denmektedir. E\u011fer ayetlerden te\u015fabüh olsayd\u0131 “MinHa”<\/strong> gelirdi. Demek ki Kitap’ta te\u015fabüh var, ama ayetlerde te\u015fabüh yoktur. Yukar\u0131da belirtti\u011fimiz husus burada da “MinHu” zamiri ile teyit edilmektedir. “Kalplerinde zey\u011f olanlar”<\/strong> ifadesi ile hem zey\u011f olanlar bellidir, hem de zey\u011fin kendisi bellidir. Kur’an’\u0131 bilen iman ehli psikologlar ve sosyologlar bu zümreleri tespit edip bunlar\u0131 aç\u0131klayabilirler. Bunlar\u0131n “topluluk olduklar\u0131”<\/em><\/strong> ifade edilmi\u015ftir. Yani bir ki\u015finin zey\u011finden çok topluluk halinde zey\u011fde olanlard\u0131r. Bunlar Kur’an’a uyma yerine, Kur’an’\u0131 kendilerine uydurma yolunu<\/em><\/strong> tutmu\u015flard\u0131r. Tarihte de böyle yapanlar ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u0130slamiyet geli\u015fince, hadisler de yeterli gelmeyince, baz\u0131 kötü niyetli mü’minler Kur’an’\u0131 istedikleri gibi tefsir ederek as\u0131ls\u0131z hükümler ç\u0131karm\u0131\u015flard\u0131r. Böylece \u0130slamiyet bozulmaya ba\u015flad\u0131. Buna kar\u015f\u0131 ç\u0131kanlar bu fasit yorumlar\u0131 reddettiler ama kendileri de çözüm üretmeyi ba\u015faramad\u0131lar.<\/span><\/p>\n

\u0130\u015fte bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n içinden müçtehitler ortaya ç\u0131kt\u0131lar. Bunlar F\u0131k\u0131h ve Usûl-ü F\u0131k\u0131h ilmini geli\u015ftirip kurumla\u015ft\u0131rd\u0131lar ve Kur’an’\u0131 rusuh ile te’vil ve tefsir etmeye ba\u015flad\u0131lar. Ama kalplerinde zey\u011f (kayma, sapma ve bozulma) olanlar ise müte\u015fabihlere uydular. Sonra Yunan felsefesi ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca filozoflar ayn\u0131 \u015feyi yapt\u0131lar. Kur’an’\u0131 felsefeye uydurmaya çal\u0131\u015ft\u0131lar. Kur’an’\u0131 fitne amaçl\u0131 te’vile u\u011fra\u015ft\u0131lar. Sonra mütekellimîn<\/em> geldi, Kur’an’\u0131 Usûl-ü F\u0131kha uyarak ak\u0131l ve ilim yönüyle yorumlad\u0131lar. Böylece rusuh ile ehl-i sünnet yoluna devam ettiler. Sonra do\u011fu dinleri ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca, baz\u0131lar\u0131 Kur’an’\u0131 mistisizme göre te’vil etmeye ba\u015flad\u0131lar. O zaman da büyük tasavvuf ehli yeti\u015fti ve tasavvufu Kur’an’a göre yeniden yorumlay\u0131p yap\u0131land\u0131rd\u0131lar. Böylece ehl-i sünnet yolu devam etti. \u015eimdi ise ça\u011f\u0131m\u0131z müspet ilimleri ve sosyal metotlar\u0131na göre Kur’an’\u0131 te’vil ediyorlar. Kur’an’\u0131 Darwinizme uydurmaya çal\u0131\u015f\u0131yorlar. Ahlâks\u0131z Bat\u0131’n\u0131n zina ak\u0131nt\u0131s\u0131na “kad\u0131n haklar\u0131” ad\u0131 alt\u0131nda k\u0131l\u0131flar uyduruyorlar. Ba\u015förtüsü ve tesettür Kur’an’da yoktur diyorlar. \u0130\u015fte \u015fimdi mü’minlere dü\u015fen görev müspet ilmi Kur’an’a göre uyarlamak ve Kur’an’a göre “Adil Düzen”i olu\u015fturup insanl\u0131\u011fa \u0131\u015f\u0131k tutmakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

“Fitneyi \u0130bti\u011fa Ederek (Fesatl\u0131k Pe\u015fine Dü\u015ftüler)”<\/span><\/strong><\/p>\n

Fitne yapmak<\/span><\/strong> amac\u0131 ile müte\u015fabih ayetleri istismara yeltenirler. Fitne amac\u0131yla yorumlarlar denmiyor, fitne amac\u0131yla müte\u015fabihe uyarlar deniyor. Burada kötü addedilen yorumlama de\u011fildir. Kötü addedilen muhkem varken müte\u015fabihe uymad\u0131r.<\/span><\/p>\n

Kur’an’\u0131 serbestçe yorumlayabiliriz, de\u011fi\u015fik manalar verebiliriz. Ama amel ederken icmalara uymak mecburiyetindeyiz. \u0130\u015fte burada usul alimlerinin ba\u015ftan kabul ettikleri çözümün yine Kur’an’da delili bulunmu\u015f olmaktad\u0131r. \u0130htilafl\u0131 k\u0131s\u0131mlarda herkes kendi içtihad\u0131 ile amel edebilir. Ama bir defa bir konuda icma edildi mi; ki\u015fi art\u0131k kendi içtihad\u0131na göre de\u011fil, ittifak edilen hususlara uymakla mükelleftir. Ancak daha sonra bunun aksine ittifak has\u0131l olursa durum de\u011fi\u015fmi\u015f olabilir. \u0130ttifak edilmi\u015f hususlarda aksine hareket etmek fitnedir. Fitne<\/strong> demek, yap\u0131s\u0131n\u0131 bozmak için maden filizlerinin \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131 ve kaynat\u0131lmas\u0131d\u0131r. Olu\u015fmu\u015f bir Devlet toplulu\u011fun yap\u0131s\u0131n\u0131 bozmak demek olur.<\/span><\/p>\n

“Te’vilini \u0130bti\u011fa Ederek Müte\u015fabihe \u0130ttiba Ederler.”<\/span><\/strong><\/p>\n

Yani insanlar önce, nefislerinin haks\u0131z ve yanl\u0131\u015f arzular\u0131na uyarlar, sonra yapt\u0131klar\u0131n\u0131 do\u011fru göstermek için te’viline ba\u015flarlar. Oysa mü’min müçtehitler önce ilmi ve \u0130slami olarak içtihat ederler, sonra içtihatlar\u0131na göre amel ederler. Biz Müslümanlar, bât\u0131l ve yanl\u0131\u015f al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131za göre yapt\u0131klar\u0131m\u0131za Kur’an’da delil aramamal\u0131y\u0131z. Aksine, önce Kur’an’\u0131n istediklerini tespit edip ona göre amelde bulunmal\u0131y\u0131z. \u0130\u015fte kalplerinde zey\u011f olanlar bunun tam tersini yaparlar. Önce karar verirler, sonra kararlar\u0131na delil ararlar. Bunlara pe\u015fin hükümlüler denir. Oysa Kur’an muttakilere yol gösterecektir. Muttaki demek, hak ne ise, ahlâk ve hukuk neyi gerektirirse onu arayan kimsedir. Ba\u015ftan kendi kafas\u0131ndan hak budur deyip ona kan\u0131t arayanlar Kur’an’\u0131 yanl\u0131\u015f te’vil ve tefsir ediyorlar demektir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Demek ki kalplerinde zey\u011f (\u015füphe, endi\u015fe ve \u015feytani vesvese) olanlar icmalarla sabit olan prensipleri ve toplulu\u011fun Adil Devlet düzenini bozmak için müte\u015fabihe uyarlar. Bir de kendi yapt\u0131klar\u0131na göre veya görü\u015flerine göre kendilerine delil ararlar.<\/span><\/strong><\/p>\n

\u0130limde rusuhu olanlar<\/span><\/em><\/strong> <\/span>ise Allah’\u0131n murad\u0131 ve r\u0131zas\u0131 ne ise onu ararlar, bulduklar\u0131na göre amel ederler. Bât\u0131l âdetlere Kur’an’\u0131 uydurmak, felsefeye Kur’an’\u0131 uydurmak, hurafelere Kur’an’\u0131 uydurmak, müspet ilim de\u011fil de faraziyelere Kur’an’\u0131 uydurmak yerine; örfü Kur’an’a göre düzenlemek, felsefeyi Kur’an’a göre düzenlemek, tasavvufu Kur’an’a göre düzenlemek, müspet ilmin varsay\u0131mlar\u0131n\u0131 Kur’an’a göre belirlemek gerekir. \u0130\u015fte ilimde rusuh budur. Allah’a hamd etmeliyiz ki böyle yapanlar aç\u0131kça kâfir veya münaf\u0131k say\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Ama çok tehlikeli bir s\u0131n\u0131rda olduklar\u0131n\u0131 da unutmamal\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

“Onun Te’vilini Allah’tan Ba\u015fkas\u0131 Bilemez.”<\/span><\/strong><\/p>\n

Allah, sad\u0131k ve samimi mü’minlere ve Kur’ani gerçekleri arayan kimselere onun te’vilini ilhamla veya feraset ile bildirir. Dolay\u0131s\u0131yla e\u011fer biz Kur’an’\u0131 fitne yapmak üzere icmaya ayk\u0131r\u0131 olarak yorumlamazsak, biz Kur’an’\u0131 yanl\u0131\u015f yapt\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 do\u011fru göstermek için yamultmazsak, o takdirde e\u011fer Kur’an’dan bir \u015fey anlam\u0131\u015fsak o Allah’\u0131n bize ö\u011fretti\u011fidir. O’nun do\u011fru te’vilidir. \u0130çtihat ve icmalar O’nun te’vili olarak kabul edilir. Biz hata yapsak da iyi niyet ve gayretimize göre sevap verilir. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki müçtehit hata yapsa da yine ecrine eri\u015fir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Buradaki “Allah” kelimesi, Devlet olu\u015fumu ve kamu yarar\u0131 ile de yorumlan\u0131rsa müte\u015fabihlerin te’vili ancak icma ile bilinir <\/em>anlam\u0131 ç\u0131kar. Yani icma, yine ancak icma ile nesh edilir demek olur.<\/span><\/strong><\/p>\n

Te’vil demek; evvele, önceki hale döndürme anlam\u0131ndad\u0131r. Buradaki evvel yani ilk ise ya Allah’\u0131n murad etti\u011fi ilktir. Hakka te’vildir. O da müte\u015fabihleri muhkemlere göre yorumlamad\u0131r. Yani Kur’an’\u0131 icmalar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 içinde tan\u0131mad\u0131r. Rasihler böyle te’vil ederler. Yahut ki\u015filerin kendi evvelleri vard\u0131r. Yani pe\u015fin hükümlere göre te’villeri vard\u0131r. \u0130kisi de te’vildir. \u0130cmalara uyan hakka te’vildir. \u0130cmalar\u0131 bozan fitneye te’vildir.<\/span><\/strong><\/p>\n

“\u0130limde Rusuhu Olanlar ise Böyle Yapmazlar. (Nefsi Heva ve Hesaplar\u0131na Uymazlar.)”<\/span><\/strong><\/p>\n

Burada “Va emma el-ras\u0131huna” <\/strong>yani kalplerinde zay\u011f olmayanlar<\/em><\/strong> ise demektir. Rusuhu zey\u011fe kar\u015f\u0131<\/em><\/strong> kullanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanlar f\u0131traten mütereddit olarak yarat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Bir türlü kendilerine güvenemezler. Daima kendilerinin hata edeceklerinden korkarlar. Bunlar genellikle ba\u015fkalar\u0131na bakarak hareket ederler. \u0130\u015fte kalplerinde zey\u011f olanlar bunlar olur. Bunlar birçok zamanlarda iktidar olurlar. Ancak kendilerine güvenemedikleri için ba\u015fkalar\u0131na -d\u0131\u015f güç odaklar\u0131na- dan\u0131\u015farak veya onlar\u0131n sözlerine bakarak yönetirler. Böylece iki iktidar olu\u015fur; biri görünürdeki iktidard\u0131r, di\u011feri ise görünmez iktidard\u0131r. Buna derin devlet de denmektedir. Bu Türkiye’de ya masonik mahfiller yahut d\u0131\u015f sermayeyi temsil edenler olmaktad\u0131r. Oysa ilimde rusuhu olanlar, kendilerinden ve bilgilerinden emindirler. Ba\u015fkalar\u0131 inkâr da etse, tasdik de etse, kendi içtihatlar\u0131na güvenleri oldu\u011fundan, buna göre amel ederler.<\/span><\/p>\n

Acaba insan e\u011fitimle rusuh melekesini kazanabilir mi?<\/span><\/strong><\/p>\n

Bizim kanaatimize göre, evet bu do\u011fald\u0131r ve f\u0131trattand\u0131r. Kur’an’la me\u015fguliyet ve samimiyetle onu anlama gayreti gösteren insana Allah rusuh melekesini kazand\u0131r\u0131r. De\u011fi\u015fik tefsirleri ve mealleri okuyan kimseler zamanla kendileri karar verme melekesini olgunla\u015ft\u0131r\u0131r ve o melekelerine göre hareket ettikleri takdirde rasihun mertebesine ç\u0131kacaklard\u0131r. “Va Ellezine Rasihu” denmemi\u015f de “Rasihler” kelimesini kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Burada rasihler ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lard\u0131r, ama rusuhlar\u0131 farkl\u0131d\u0131r demektir. Bu da rusuh melekesinin farkl\u0131 oldu\u011funu gösterir. Yani kimi matematikte rasihtir, kimi hukukta rasihtir, kimi ekonomide rasihtir demektir. Herkes bir ilimde ihtisas yapacak ama bunlar Kur’an’da birle\u015fecekler ve Kur’an etraf\u0131nda i\u015fbirli\u011fi ve i\u015fbölümü yapacaklard\u0131r. Kur’an’\u0131 öyle yorumlayacaklard\u0131r. Kur’an devlet görevlilerini de bu s\u0131\u011fa ile tan\u0131mlay\u0131p “Amiline aleyha” demektedir.<\/span><\/strong><\/p>\n

“Ona (Kur’an’\u0131n Kendisine) \u0130man Ettik Derler.”<\/span><\/strong><\/p>\n

Buradaki “o” yine Kitap’t\u0131r. Ayetler de\u011fildir. Ayetler olsayd\u0131 “Âmenna Biha”<\/strong> olurdu. Kitap bir bütündür. Burada önemli bir husus ortaya ç\u0131kmaktad\u0131r. Mezhep âlimleri içtihat yaparlar. Bir kimse farkl\u0131 mezheplere uyabilir ama oradan buradan toplananlarla kimse amel etme hakk\u0131na sahip de\u011fildir. Herkes Kur’ani prensiplere ve kendi mezhebine göre amel etmekle mükelleftir. Burada “Bi’l-Kitabi” <\/strong>denmemi\u015f, “Bihi”<\/strong> denmi\u015ftir. Yani zamirle ifade etmi\u015ftir. Çünkü de\u011fi\u015fik yönleri olsa da kitap birdir ve o bir olan kitaba (Kur’an’a) iman etmek mecburiyettir.<\/span><\/p>\n

“Hepsi Rabbimizdendir.”<\/span><\/strong><\/p>\n

Buradaki “hepsi” Kur’an’\u0131n hepsi demektir. Kitaplar\u0131n hepsi manas\u0131n\u0131 da verebilirdik. Ancak “Huve ellezi enzele’l-kitabe” dendi\u011fi için bir kitap söz konusudur. O halde muhkem ve müte\u015fabih özellikler yaln\u0131z Kur’an’a ait olup di\u011fer kitaplar için söz konusu de\u011fildir. Çünkü di\u011fer kitaplar\u0131 peygamberler aç\u0131klay\u0131vermi\u015flerdi. Zaman geçince tekrar yeni peygamber gelir gerekenleri izah ederdi. \u0130cma ve içtihat yoktu. \u0130cma ve içtihat Kur’an’la gelmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla muhkem ve müte\u015fabihler Kur’an’da vard\u0131r. Ve bunlar, Kur’an’\u0131 anlamak, uymak ve uygulamak için imtihan\u0131m\u0131zd\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Bununla beraber hâlâ Tevrat’\u0131 ve \u0130ncil’i b\u0131rakmad\u0131klar\u0131na göre ve yeni peygamberler de gelmedi\u011fine göre Yahudi ve Hristiyanlar için de ancak bu muhkem ve müte\u015fabih yöntemi uygulanmal\u0131d\u0131r. \u015eöyle ki, tahrif edildiklerinden dolay\u0131 Tevrat ve \u0130ncil içinde imana, ahlâka ve akla ayk\u0131r\u0131 yanl\u0131\u015flar vard\u0131r. Yapaca\u011f\u0131m\u0131z \u015fey metinleri müspet ilmin, akl\u0131 selimin ve genel ahlâki ve insani de\u011ferlerin verilerine göre yorumlayarak manalar\u0131n\u0131 bozulmu\u015flardan kurtarmak olacakt\u0131r. Böyle yap\u0131l\u0131rsa onlar\u0131n metnine de dokunulmu\u015f olmaz. “Allah’\u0131n o\u011flu” yerine “Allah’\u0131n rahmet etti\u011fi ve elçi gönderdi\u011fi kimse” \u015feklinde anlayabiliriz. \u0130ne\u011fi de\u011fil, ine\u011fi yaratan\u0131 tanr\u0131 olarak kabul ederiz. Allah’\u0131n veledi yerine, krallar\u0131 onun halifesi olarak yorumlatabiliriz. Böylece bütün dinler resmen ve lafzen de\u011fil ama fikren ve fiilen Hak dine gelmi\u015f olacaklard\u0131r. Umar\u0131z Hz. \u0130sa gelip bunlar\u0131 yapacakt\u0131r. Bütün inanç mensuplar\u0131 dinlerini Kur’an’\u0131n ö\u011fretisi içinde muhkem ve müte\u015fabih olarak ay\u0131racaklar ve müspet ilimlerin denetiminde insanl\u0131\u011fa yararl\u0131 dinler halini alacaklard\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

“Ülül Elbab (Lüblü) Olanlardan Ba\u015fkas\u0131 Tezekkür Edemez. (Ak\u0131l Edip Gerçe\u011fi Göremez.)”<\/span><\/strong><\/p>\n

“Lüb”<\/span><\/strong> beyindeki girinti ve ç\u0131k\u0131nt\u0131lar demektir. \u0130nsan zekâs\u0131 lüblerdeki elektriki devreler sayesinde anlamaktad\u0131r. “Kalp”<\/strong> kelimesi de hem beyin hem de yürek anlam\u0131ndad\u0131r. Oysa kalpte yani yürekte lüb<\/em><\/strong> yoktur. Böylece Kur’an bugünkü ilimlere göre de ortaya ç\u0131kan dü\u015fünme merkezlerini bildirmektedir. Tezekkür etmek<\/em><\/strong> demek, kendi kendine anlamaya çal\u0131\u015fmak demektir. Zikretmek ise<\/em><\/strong> anlatmak ve hat\u0131rlay\u0131p anmak anlamlar\u0131ndad\u0131r. \u0130çtihat yapmak için dü\u015fünme (fikretme-zikretme) melekesini çal\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f olmak laz\u0131md\u0131r. Bu da belli e\u011fitimden sonra insanlarda olu\u015fmaya ba\u015flamaktad\u0131r. Önce bilgiler edinirsin, sonra bu bilgilerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar-k\u0131yaslamalar ve içtihatlar yapars\u0131n, sonra içtihatlara göre uygulama yapars\u0131n; beklenen sonuçlar gelirse kendinden emin olursun, bilginden emin olursun. O zaman da cesaretle kararlar almaya ba\u015flars\u0131n. \u0130\u015fte bu tezekkür olmaktad\u0131r. Rasih olanlar\u0131n tezekkürü bu fikri ve zihni çabalard\u0131r. Lüb sahibi olanlar\u0131n tezekkürü, i\u015fte bu ilmi tatmin-doyum sonucunu do\u011furmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

Bu ayet; “Elbab sahibi olmayanlar\u0131n”<\/em><\/span><\/strong> te’vil ve tefsir yapamayaca\u011f\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Bir taraftan rüsuh<\/strong>, di\u011fer taraftan lüb sahibi olma<\/strong> \u015feklinde ifade edilmi\u015ftir. Bunlardan biri insan\u0131n sa\u011flam dü\u015fünme melekesine sahip olmas\u0131d\u0131r, di\u011feri ise pe\u015fin hükümlü ve tarafgir olmamas\u0131d\u0131r. Adil Düzencilerde ilk arayaca\u011f\u0131m\u0131z hususlar bunlard\u0131r. Akla, vicdana, ahlâka ve insan haklar\u0131na uygun içtihad\u0131m\u0131za göre bir partinin<\/strong> veya ekibin taraf\u0131 olaca\u011f\u0131z, onu savunaca\u011f\u0131z. Bunlar üzerinde tart\u0131\u015fmalar yapaca\u011f\u0131z, ama hiçbir zaman tart\u0131\u015fmay\u0131 \u015fah\u0131slar üzerinde yapmayaca\u011f\u0131z. Di\u011fer taraftan Hak tecelli edince de hemen kabul edip sahip ç\u0131kaca\u011f\u0131z. Bu hususta dikkatli olmam\u0131z \u015fartt\u0131r. Do\u011fruya do\u011fru, e\u011friye e\u011fri deme olgunlu\u011funa ula\u015fmal\u0131d\u0131r. Kim olursa, biri do\u011fru bir dü\u015fünceyi savunuyorsa ona destek ç\u0131k\u0131lmal\u0131d\u0131r. Kim yanl\u0131\u015f yap\u0131yorsa uyaraca\u011f\u0131z, yanl\u0131\u015f söylüyorsa kar\u015f\u0131 ç\u0131kaca\u011f\u0131z. Adil Düzenci olabilmenin ba\u015fka yolu kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Aksi halde rasih olamazs\u0131n\u0131z, lüb sahibi olamazs\u0131n\u0131z, yeni bir uygarl\u0131k kuramazs\u0131n\u0131z. Kendilerinde bu marifeti, melekeyi göremeyenler taraf olma durumunda kal\u0131p onlar içtihat yapmayacak, Adil Düzencilere tâbi olacaklar ve destek ç\u0131kacaklard\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

Biz yine Kur’an ayetlerine dayanarak ilimde alt\u0131 mertebe tespit ediyoruz:<\/span><\/strong><\/p>\n

a-<\/span><\/strong> Ümmiler:<\/strong> Söyleneni anlayabilen ve ba\u015fkas\u0131n\u0131n nezaretinde çal\u0131\u015fabilen kimselerdir. Bunlar 7 ya\u015f\u0131ndan itibaren anlat\u0131lanlar\u0131 ö\u011frenebilir. Ondan küçük olanlar\u0131n ehliyetleri ve mesuliyetleri yoktur.<\/span><\/p>\n

b-<\/span><\/strong> Sailler:<\/strong> Bilmedi\u011fini sorabilen kimselerdir. Bunlar kendi ba\u015flar\u0131na verilen uygun i\u015fi yapabilirler. 10 ya\u015f\u0131n\u0131 doldurduktan sonra, sorma yetene\u011fi giderek geli\u015fir.<\/span><\/p>\n

c-<\/span><\/strong> Amiller:<\/strong> Kendileri kitap okuyup anlayamazlar ama \u015fifahi bilgilere sahip olabilirler. \u0130zin verilen i\u015flerde kendi ba\u015flar\u0131na i\u015flere ba\u015flayabilir ve i\u015f görürler. Bunlar 15 ya\u015f\u0131n\u0131 doldurmu\u015f olan kimselerden olabilir.<\/span><\/p>\n

d-<\/span><\/strong> Ehl-i Zikr:<\/strong> Kendilerine bir müçtehit seçerler ve onun kitaplar\u0131n\u0131 okuyup anlayabilirler. Bunlar orijinal proje üretmezler ama haz\u0131r projeleri uygulatabilirler. Çal\u0131\u015fanlara bunlar izin verirler. Bunlar de\u011fi\u015fik mezheplere göre uygulama yapt\u0131rmay\u0131 beceremezler.<\/span><\/p>\n

e-<\/span><\/strong> Fakihler:<\/strong> Bunlar de\u011fi\u015fik müçtehitlerin kitaplar\u0131n\u0131 okuyabilir, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131p tercihlerine göre kendilerine bir ekol olu\u015fturabilirler. Bunlar yeni projeler üretebilirler. Ancak proje yapma usulleri geli\u015ftiremezler. O hususta ancak tercihlerde bulunabilirler.<\/span><\/p>\n

f-<\/span><\/strong> Rasihler:<\/strong> Bunlar ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak içtihat yapabilen âlimlerdir. Bu mertebeye yükselenleri ancak icmalar s\u0131n\u0131rlayabilir. O da içtihatta de\u011fil de ameldeki ölçülerdir.<\/span><\/p>\n

\u0130\u015fte “\u0130nsanl\u0131k Anayasas\u0131”<\/strong> Kur’an’\u0131n emirlerini yerine getirme mekanizmas\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

“Rabbimiz Kalplerimizi Zay\u0131\u011f K\u0131lma! (Hak’tan Kayd\u0131rma, Hay\u0131rdan Cayd\u0131rma!)” <\/span><\/strong>(Al-i \u0130mran: 8)<\/span><\/p>\n

\u0130limde rusuhu olanlar “O’na iman ettik, hepsi Rabbimizdendir.”<\/em><\/strong> derler. Bu demelerinin içine \u015funu da katarlar; “Rabbimiz, kalbimizi bize hidayet ettikten sonra zay\u0131\u011f etme. Kalplerinde zay\u0131\u011f olanlar\u0131n durumuna dü\u015fürme.”<\/em><\/strong> diye dua ederler. Dua yaln\u0131z a\u011f\u0131zla söylemek midir, yoksa kalple istemek de yeterli midir? Kalbin fiilleri insan\u0131n iradesinde de\u011fildir. A\u011f\u0131zla söyleyip ona göre amel etmeye ba\u015flad\u0131n\u0131z m\u0131 yava\u015f yava\u015f kalbinize de girmeye ba\u015flay\u0131verir. A\u011fz\u0131n\u0131zla söylemezseniz ve ona göre amel etmezseniz yava\u015f yava\u015f kalbinizden de ç\u0131k\u0131p gider. Dolay\u0131s\u0131yla as\u0131l olan Allah’\u0131n bize emrettiklerini söylemek ve yapmakt\u0131r. Ondan ötesi bizim irademizde de\u011fildir.<\/span><\/p>\n

“Adil Düzen’e göre amel etmeyenler ‘Adil Düzen’i söyleyemez ve tebli\u011f edemezler. ‘Adil Düzen’i söyleyemeyenler, her f\u0131rsatta gündeme getirip tebli\u011f ve tavsiye edemeyenler ise ‘Adil Düzen’e gerçekten ve samimiyetle iman edemezler.”<\/span><\/strong> Demek ki insanlar önce söyleyecekler, sonra yerine getirecekler, sonra da, bu iman kalplerine girecektir. Kur’an’\u0131n ö\u011fretti\u011fi dualar\u0131 namazlarda zaman zaman tekrar edeceklerdir. En büyük dua “Fatiha”<\/strong>d\u0131r, her namazda okumak mecburiyettir. “Amenerrasulü”<\/strong> ayeti de büyük duad\u0131r ve içtihatla ilgilidir. \u0130mandan sonra insanlar\u0131n kalpleri zai\u011f olmas\u0131 büyük tehlikedir. “Adil Düzen”<\/strong>e inand\u0131ktan sonra \u015fimdi bunlar\u0131 b\u0131rakanlar kalpleri kay\u0131p-cay\u0131p zai\u011f olanlard\u0131r. Dua etmelidirler. Bu ayeti s\u0131k s\u0131k okumal\u0131d\u0131rlar. “Allah’\u0131m, kalbimizi ba\u015fka tarafa kayd\u0131rma!”<\/em><\/strong> diye yalvarmak gerekir. Hepimiz s\u0131k s\u0131k bu duay\u0131 tekrar etmeliyiz. Çünkü insan dünyal\u0131k makam ve ç\u0131kar görünce içtihad\u0131 ve icma\u0131 unutup geçici hevesleri ve hisleri ile ko\u015fmaya yönelmektedir.<\/span><\/p>\n

“Bize Hidayet Ettikten Sonra Kalplerimizi Zay\u0131\u011f K\u0131lma! (Hak Yolundan Ay\u0131rma!)”<\/span><\/strong><\/p>\n

Bu ayet bize yine göstermektedir ki <\/span><\/strong>“zay\u011f; cayma, kayma” <\/span><\/strong>kâfirlere gelen hastal\u0131k de\u011fildir. Çünkü onlar zaten henüz hidayete gelmemi\u015flerdir. Münaf\u0131klar da gerçekte mü’min olmam\u0131\u015f kimselerdir. Oysa hidayet iman edenlere gelir. Bakara’da <\/span><\/strong>“Ellezine amenu”<\/span><\/strong> denmektedir. <\/span><\/strong>“Bu muttakilere hidayettir” <\/span><\/strong>denmektedir. Halbuki zay\u011f, kalp caymas\u0131 ve yamukla\u015fmas\u0131 iman edenlere gelmektedir. Bu Allah’\u0131n bir imtihan sebebidir. Bir bakars\u0131n\u0131z ki beyninize ve kalbinize çe\u015fitli \u015füpheler gelmeye ba\u015flay\u0131verir. Sizi tembellikler sar\u0131verir. \u0130çinizden bu i\u015fi b\u0131rakmak gelir. \u0130\u015fte o zaman bu ayeti okuyacak ve Allah’a iltica edeceksiniz. Allah o zaman sizi korur, “zey\u011f” yani \u015füpheler, vesveseler sizden gider. Yahut da Allah korusun irtidat eder, geri dönüp dalalete sürüklenirsiniz. Bize Allah lütfetmi\u015f de hidayete ermi\u015fizdir. Kendi hayat\u0131m\u0131z\u0131 dü\u015fünelim; sadece Allah’\u0131n lütfu ve imkânlar\u0131 ile bugün hidayette kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 görece\u011fiz. Oysa nefsimize zor gelen bir olay bizi \u015fimdi küfür diyar\u0131nda b\u0131rakabilirdi. Bu dua bizim en çok sevdi\u011fimiz dualardan biridir.[1]<\/span><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\n

[1]<\/a> S. Karagülle \/ 221. Seminer (Yeni düzeltme ve eklemelerle)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  MUHKEM VE MÜTE\u015eAB\u0130H AYETLER\u0130N SINIFLANDIRILMASI        Muhkem ayetler: Manas\u0131 ve mesaj\u0131 aç\u0131k ve kesin olan… Herkes taraf\u0131ndan ayn\u0131 \u015fekilde ve kolayl\u0131kla anla\u015f\u0131lan… Hüküm ve haberleri net ve belirgin bulunan ayetlerdir. Müte\u015fabih ayetler: Manas\u0131 ve maksad\u0131 kapal\u0131 oldu\u011fu için üzerinde durulmas\u0131 ve kafa yorulmas\u0131 gereken… Farkl\u0131, hatta ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde yorumlanabilen… De\u011fi\u015fik anlamlar içeren ve benze\u015fmeli=\u015füpheli=i\u015f’ari […]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[247],"tags":[],"class_list":["post-6154","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-mart-2021"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6154","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6154"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6154\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6154"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6154"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}