{"id":6445,"date":"2021-10-29T19:54:38","date_gmt":"2021-10-29T19:54:38","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2021\/10\/29\/sn-diyanet-isleri-baskanimiza-acik-ve-aci-bir-mektup\/"},"modified":"2021-10-29T19:54:38","modified_gmt":"2021-10-29T19:54:38","slug":"sn-diyanet-isleri-baskanimiza-acik-ve-aci-bir-mektup","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/ozel-yazilar\/sn-diyanet-isleri-baskanimiza-acik-ve-aci-bir-mektup\/","title":{"rendered":"Sn. Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkan\u0131m\u0131za A\u00c7IK VE ACI B\u0130R MEKTUP!"},"content":{"rendered":"\n

\u00a0<\/p>\n

Sn. Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkan\u0131m\u0131za<\/span><\/strong><\/p>\n

A\u00c7IK VE ACI B\u0130R MEKTUP!<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><\/p>\n

29 Ekim 2021 Cumhuriyet Bayram\u0131m\u0131z Cuma g\u00fcn\u00fcne rastlam\u0131\u015ft\u0131. Bu kutlu g\u00fcn\u00fcn anlam\u0131n\u0131 ve amac\u0131n\u0131, bu devleti ve Cumhuriyeti bize miras b\u0131rakan \u015fahsiyetlerin hay\u0131rla ve \u015f\u00fckranla an\u0131lmas\u0131n\u0131 konu alan bir hutbe beklerken: <\/span><\/strong>“Ya\u015fl\u0131lar\u0131m\u0131za sayg\u0131”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir hutbe okumu\u015flard\u0131. Bu bir unutkanl\u0131k ve ihmalk\u00e2rl\u0131k say\u0131lamazd\u0131. Bunun kas\u0131tl\u0131 ve marazl\u0131 bir tav\u0131r oldu\u011fu s\u0131r\u0131tmaktayd\u0131. Maalesef toplumun Cumhur \u0130ttifak\u0131 – Millet \u0130ttifak\u0131 taraftarlar\u0131 olarak kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 <\/span><\/strong>“\u00c7amur \u0130ttifak\u0131 – Zillet \u0130ttifak\u0131…”<\/span><\/em><\/strong> \u015feklinde kutupla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ortamda, <\/span><\/strong>Cumhuriyetin \u0130slam’\u0131n ruhuna ve insanl\u0131k onuruna en uygun rejim oldu\u011fu<\/span><\/em><\/strong> ger\u00e7e\u011finin vurgulanmas\u0131 ve a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n yumu\u015fat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, bug\u00fcn \u00f6nemli bir f\u0131rsat iken ve yurdumuzun her taraf\u0131nda ve her kurumunda Cumhuriyet Bayram\u0131 kutlan\u0131rken; ayn\u0131 g\u00fcn Cuma hutbesinde ve sohbetinde bu tarihi ve talihli ger\u00e7e\u011fi yok saymak i\u00e7in nas\u0131l bir gerek\u00e7e uydurulacakt\u0131?!. Evet, ge\u00e7mi\u015fte ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde baz\u0131 k\u00f6t\u00fc niyetli \u00e7evrelerce: <\/span><\/strong>“Cumhuriyete uyars\u0131zl\u0131k”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>veya <\/span><\/strong>“Laikli\u011fe ve demokrasiye ayk\u0131r\u0131l\u0131k…”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>bahanesiyle, bu \u00fclkede inanc\u0131m\u0131za ve dindar halk\u0131m\u0131za y\u00f6nelik birtak\u0131m sata\u015fma ve sald\u0131r\u0131lar ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131… Ama \u015fimdi <\/span><\/strong>“Kabuk ba\u011flam\u0131\u015f yaralar\u0131 ka\u015f\u0131mak ve \u00e7irkef batakl\u0131\u011f\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmak…”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>kime ve ne kazand\u0131racakt\u0131?!<\/span><\/strong><\/p>\n

Cumhuriyet Bayram\u0131’na denk d\u00fc\u015fen bir Cuma hutbesinde <\/span><\/strong>“Cumhuriyet kavram\u0131n\u0131n ehemmiyetini ve Cumhuriyeti kuranlar\u0131n kadru k\u0131ymetini”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>unutmak, en az\u0131ndan vefas\u0131zl\u0131k ve vicdans\u0131zl\u0131kt\u0131r, bunun en \u00f6nemli nedeni de <\/span><\/strong>“vas\u0131fs\u0131zl\u0131k”<\/span><\/em><\/strong>t\u0131r. Yani olaylar\u0131 ve konular\u0131 \u00f6nem ve \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131na koyamamakt\u0131r. Bize ula\u015fan nimet ve faziletlerin zahiri sebepleri ve sahipleri olan \u015fahsiyetlere nank\u00f6rl\u00fck yapmak, Hadis-i \u015eeriflere g\u00f6re, Allah’a da \u015f\u00fck\u00fcrs\u00fczl\u00fck say\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Sn. Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkan\u0131!..<\/span><\/strong><\/p>\n

E\u011fer Cumhuriyet olmasayd\u0131, b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle zat\u0131 aliniz <\/span><\/strong>“T\u00fcrbeleri ziyaret Hocas\u0131”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>bile yap\u0131lmayacakt\u0131n\u0131z… Ve yine, e\u011fer Cumhuriyet kurulmasayd\u0131; Sn. Cumhurba\u015fkan\u0131, Bakanlar ve Y\u00fcksek B\u00fcrokratlar; o d\u00f6nemdeki \u015fartlar, standartlar ve sa\u011flanan f\u0131rsatlar i\u00e7erisinde <\/span><\/strong>“Saray\u0131n hademe ba\u015f\u0131”<\/span><\/em><\/strong> koltu\u011funa bile oturamayacaklard\u0131. Daha da ilerisi; e\u011fer \u015fanl\u0131 Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 yap\u0131lmasayd\u0131 ve Cumhuriyet kurulmasayd\u0131, bug\u00fcn T\u00fcrkiye bile olmayacakt\u0131 ve Aziz Milletimiz esir ve zelil bir konumda k\u0131vranacakt\u0131!..<\/span><\/strong><\/p>\n

Cumhuriyet ve Monar\u015fizm Kavramlar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n

Cumhuriyet, Arap\u00e7a <\/span><\/strong>“Cumhur”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>kelimesinden t\u00fcretilen bir kavram olup; halka mahsus ve ait olan, toplumun istek ve iradesine dayanan y\u00f6netim \u015fekli i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu kavram; Kur’ani esaslara, Resul\u00fcllah’\u0131n buyruklar\u0131na, Ra\u015fit (olgun ve do\u011fru) Halifelerin se\u00e7ilme ve y\u00f6netme kurallar\u0131na da uygun bulunmaktad\u0131r. Bu nedenle Cumhuriyet, Latince “Demokrasi”nin e\u015f anlaml\u0131s\u0131 say\u0131l\u0131r. Elbette Bat\u0131 tipi demokrasilerle, bilinen Cumhuriyetlerin pek \u00e7ok ayr\u0131, hatta birbirlerine ayk\u0131r\u0131 \u00e7e\u015fitleri bulunmaktad\u0131r ve maalesef \u00e7o\u011fu kez bunlar birbirlerine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00dcstelik baz\u0131 \u00e7evrelerin inatla iddia ettikleri gibi <\/span><\/strong>“Cumhuriyetin; 29 Ekim 1923 gecesi birka\u00e7 ki\u015fi aras\u0131nda konu\u015fulup kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve o sabah Meclise dayat\u0131l\u0131p bir oldu bitti ile \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f bir karar” <\/span><\/em><\/strong>san\u0131lmas\u0131 da yanl\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc 1919’da Erzurum Kongresi s\u0131ras\u0131nda Millet Bah\u00e7esinde toplanan halk\u0131m\u0131z\u0131n Mustafa Kemal’e do\u011fru <\/span><\/strong>“Ya\u015fas\u0131n Cumhuriyet!” <\/span><\/em><\/strong>diye ba\u011f\u0131rd\u0131klar\u0131 o tarihlerin tan\u0131klar\u0131 ve Atat\u00fcrk’\u00fcn en yak\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Bir toplum i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck talihsizliklerden birisi de, siyasilerin ve entellerin;<\/span><\/strong><\/p>\n

a) Ara\u00e7lar\u0131, ama\u00e7 yerine koymalar\u0131 ve hatta bazen ara\u00e7lar\u0131n hat\u0131r\u0131na ama\u00e7lar\u0131 feda edecek kadar gaflet ve dalalet i\u00e7ine dalmalar\u0131…<\/span><\/strong><\/p>\n

b) \u00dclke sorunlar\u0131n\u0131 \u00f6nem ve \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131na koymamalar\u0131, temel konular\u0131 b\u0131rak\u0131p teferruatla u\u011fra\u015fmalar\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00d6rne\u011fin: Parti ve h\u00fck\u00fcmet ara\u00e7; \u00fclkeye ve millete adaletli hizmet ama\u00e7t\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Demokrasi ara\u00e7; halk\u0131n fiilen y\u00f6netime kat\u0131l\u0131m\u0131 ve etkin bir denetim mekanizmas\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 ama\u00e7t\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Laiklik ara\u00e7; \u00dclkede din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sa\u011flanmas\u0131, din istismar\u0131n\u0131n veya dini bask\u0131lar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fcn al\u0131nmas\u0131, farkl\u0131 din ve d\u00fc\u015f\u00fcnceden b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n birlikte bar\u0131\u015f i\u00e7erisinde ya\u015famas\u0131, din hizmetleriyle devlet i\u015flerinin ayr\u0131lmas\u0131 ama\u00e7t\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Cumhuriyet ara\u00e7; \u00dclkenin varl\u0131\u011f\u0131 ve bekas\u0131, devlet millet kayna\u015fmas\u0131, milli birlik ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe y\u00f6nelik tehditlere kar\u015f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n yap\u0131lmas\u0131 ama\u00e7t\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

\u0130lke ve ink\u0131laplar, kanun ve kurallar ara\u00e7; toplumun huzur ve g\u00fcven ortam\u0131na ula\u015fmas\u0131, refah ve kalk\u0131nman\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, \u00e7a\u011fda\u015f ya\u015fam \u015fartlar\u0131n\u0131n ve standartlar\u0131n\u0131n yakalanmas\u0131 ama\u00e7t\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

\u015eimdi \u00fclkemizde, egemenli\u011fimiz AB’ye devredilirken, gelece\u011fimiz ve g\u00fcvenli\u011fimiz karart\u0131l\u0131rken, birileri bunlar\u0131 dert etmeyip, “laiklik elden gidiyor”<\/em> diye yaygara kopar\u0131yorsa…<\/span><\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye BOP bahanesiyle \u0130srail’e eyalet yap\u0131lmaya ve federasyonlara ayr\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rken, birileri “ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc tehlikesiyle”<\/em> u\u011fra\u015f\u0131yorsa…<\/span><\/strong><\/p>\n

Ahl\u00e2ki yozla\u015fma, ekonomik k\u0131s\u0131rla\u015fma ve etnik kutupla\u015fma, toplumu felakete s\u00fcr\u00fcklerken birileri “daha fazla bat\u0131l\u0131la\u015fma, daha fazla \u00f6zg\u00fcrl\u00fck” <\/em>diye y\u0131rt\u0131n\u0131yorsa:<\/span><\/strong><\/p>\n

Ya bunlar ara\u00e7larla ama\u00e7lar\u0131 ay\u0131ramayacak kadar ak\u0131ldan noksand\u0131r. Veya, kendi \u015fahsi ve \u015feytani hesaplar\u0131 i\u00e7in ortal\u0131\u011f\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131racak kadar k\u00f6t\u00fc insanlard\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Kemal G\u00f6zler bu konuda \u00e7ok \u00f6nemli tespit ve tahlillerde bulunmaktad\u0131r. Ama hem \u0130slami kurum ve kavramlar\u0131, hem Osmanl\u0131 y\u00f6netim yap\u0131s\u0131n\u0131 ve onun zamanla yozla\u015fmas\u0131n\u0131, hem de Atat\u00fcrk \u0130nk\u0131laplar\u0131n\u0131n \u00f6zel \u015fartlar\u0131n\u0131 ve genel ama\u00e7lar\u0131n\u0131 do\u011fru okuyamamaktan kaynaklanan; Il\u0131ml\u0131 \u0130slamc\u0131lar\u0131n ve Yeni Osmanl\u0131c\u0131lar\u0131n<\/em> d\u0131\u015far\u0131dan \u015f\u0131r\u0131ngal\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran baz\u0131 yanl\u0131\u015f yorumlar yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

“T\u00fcrkiye’de Cumhuriyetin ilan\u0131n\u0131n 75’inci y\u0131l\u0131 m\u00fcnasebetiyle, 1998’de “Cumhuriyet”<\/strong> \u00fczerine \u00e7ok \u015fey i\u015fittik. Peki ama “Cumhuriyet”<\/strong> nedir? Bu soru \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerine y\u00f6neltildi\u011finde, genellikle \u015fu cevaplar verilmektedir: “Cumhuriyet halk\u0131n halk taraf\u0131ndan y\u00f6netildi\u011fi rejimdir”, “Cumhuriyet halk\u0131n y\u00f6netime kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 rejimdir”, “Cumhuriyet en iyi y\u00f6netim \u015feklidir”<\/em><\/strong> vs. Bu cevaplarda \u00f6\u011frencilerin ilkokul birden beri \u00f6\u011frendikleri t\u00fcm bilgilerin kal\u0131nt\u0131lar\u0131 sakl\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda \u00f6\u011frenciler cumhuriyeti de\u011fil, demokrasiyi tan\u0131mlamaktad\u0131rlar. \u00dclkemizde demokrasiyle cumhuriyetin ayn\u0131 \u015feyler oldu\u011fu yolunda yerle\u015fik ve yanl\u0131\u015f bir inan\u00e7 vard\u0131r. Her ne hikmetse, “Cumhuriyet”in tan\u0131m\u0131 istendi\u011finde, “demokrasi”nin tan\u0131m\u0131 verilmektedir. Fark\u0131nda olunmadan cumhuriyet, demokrasi ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmektedir. Oysa bu anlay\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yanl\u0131\u015ft\u0131r; ve bu yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n kan\u0131tlanmas\u0131 pek kolayd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc birer cumhuriyet olmakla birlikte demokratik olmayan pek \u00e7ok devlet vard\u0131r. Kom\u015fular\u0131m\u0131z Irak ve \u0130ran birer cumhuriyettir. Keza eski SSCB de bir cumhuriyet idi. Oysa bu devletlerin demokratikli\u011fi lafta kalm\u0131\u015ft\u0131r. Demek ki “cumhuriyet = demokrasi” anlay\u0131\u015f\u0131 ampirik olarak (tarihi ve fiili ger\u00e7eklere g\u00f6re) yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00d6\u011frencilere “monar\u015fi nedir” <\/em><\/strong>diye soruldu\u011funda ise, genellikle, “monar\u015finin bir ki\u015finin y\u00f6netimi oldu\u011fu”,<\/em><\/strong> “monar\u015fide iktidar\u0131n halka de\u011fil, krala ait oldu\u011fu”<\/em>,<\/em><\/strong> hatta “krall\u0131\u011f\u0131n anti-demokratik ve k\u00f6t\u00fc bir rejim oldu\u011fu”<\/em><\/strong> yolunda cevaplar al\u0131nmaktad\u0131r. Bu cevaplar, elbette \u00f6\u011frencilerin ilkokul birden beri edindikleri k\u00fclt\u00fcr\u00fc yans\u0131tmaktad\u0131r. Maalesef, bizim insan\u0131m\u0131z, hatta ayd\u0131nlar\u0131m\u0131z; monar\u015fiyi demokrasinin kar\u015f\u0131t kavram\u0131 olarak tan\u0131mlamaktad\u0131rlar. Asl\u0131nda \u00fclkemizde, pek fark\u0131nda olmasak da, her nedense, monar\u015fi ile demokrasinin kar\u015f\u0131t kavramlar oldu\u011fu <\/em>yolunda yerle\u015fik bir anlay\u0131\u015f vard\u0131r. Monar\u015finin anti-demokratik bir rejim oldu\u011fu, demokrasiyle uzla\u015famayaca\u011f\u0131 yolunda bilin\u00e7-alt\u0131m\u0131za yerle\u015fmi\u015f bir kan\u0131 yayg\u0131nd\u0131r. Oysa bu kan\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yanl\u0131\u015ft\u0131r. <\/strong><\/span>Arend Lijphart<\/span><\/strong>’\u0131n demokratik olarak kabul etti\u011fi yirmi bir \u00fclkeden onu cumhuriyet, on biri ise monar\u015fidir. Avustralya, Bel\u00e7ika, Birle\u015fik Krall\u0131k, Danimarka, Hollanda, Japonya, Kanada, L\u00fcksemburg, Norve\u00e7, \u0130sve\u00e7, Yeni Zelanda[1] gibi demokratikliklerinden hi\u00e7bir \u015fekilde \u015f\u00fcphelenilmeyen ve \u00fcstelik uzun zamandan beri demokratik rejimleri kesintiye u\u011framam\u0131\u015f olan bu devletler bir cumhuriyet de\u011fil, monar\u015fidir.<\/span><\/strong><\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi cumhuriyet ile demokrasi aras\u0131nda do\u011frudan bir ba\u011f\u0131nt\u0131 yoktur. Bir cumhuriyet demokratik olabilece\u011fi gibi, anti-demokratik de olabilir. Keza monar\u015fi ile demokrasi aras\u0131nda da bir ba\u011f\u0131nt\u0131 da yoktur. Bir monar\u015fi demokratik olabilece\u011fi gibi, anti-demokratik de olabilir.<\/span><\/strong><\/p>\n

O halde biz cumhuriyet ve krall\u0131\u011f\u0131n ampirik (deneysel ve ger\u00e7ek\u00e7i) veriler kar\u015f\u0131s\u0131nda ge\u00e7erli olan tan\u0131mlar\u0131n\u0131 yapmak zorunday\u0131z. <\/span><\/strong>Kan\u0131m\u0131zca; “Cumhuriyet, devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n irs\u00ee olarak intikal etmedi\u011fi devlet \u015fekli… Monar\u015fi ise devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n irs\u00ee olarak intikal etti\u011fi devlet \u015fekli”<\/em><\/strong> olarak tan\u0131mlanabilir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bu tan\u0131mlara g\u00f6re, cumhuriyet ile monar\u015fi birbirinin kar\u015f\u0131t kavramlar\u0131d\u0131r. Bu tan\u0131mlarda demokrasiye at\u0131f yoktur. Cumhuriyetlerin ve monar\u015filerin demokratik olup olmad\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131 bir sorundur. Yukar\u0131daki tan\u0131mlar, demokratik ve anti-demokratik, mevcut t\u00fcm cumhuriyetler ve monar\u015filer i\u00e7in ge\u00e7erlidir. \u015e\u00fcphesiz cumhuriyete ve monar\u015fiye isteyen herkes istedi\u011fi duygusal anlam\u0131 atfedebilir. Ama ampirik verilerle tutarl\u0131 olan tek tan\u0131m yukar\u0131daki cumhuriyet ve monar\u015fi tan\u0131m\u0131d\u0131r. O halde, demokrasiye at\u0131f yapmadan, cumhuriyet ve monar\u015fi birbirinin kar\u015f\u0131t kavram\u0131 olarak tan\u0131mlanmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

Asl\u0131nda cumhuriyetin demokrasiyle \u00f6zde\u015fle\u015ftirilerek tan\u0131mlanmas\u0131 sadece bize \u00f6zg\u00fc bir hata de\u011fildir. Frans\u0131z anayasa hukuk\u00e7ular\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 da cumhuriyeti demokrasinin e\u015f anlaml\u0131s\u0131<\/em> olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. Bu y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, bu anlay\u0131\u015f\u0131 en a\u00e7\u0131k \u015fekilde savunan yazar Maurice Hauriou’dur. \u00dcnl\u00fc hukuk\u00e7uya g\u00f6re, “cumhuriyet tamamen se\u00e7ime ba\u011fl\u0131 bir h\u00fck\u00fcmet \u015feklidir”<\/em>. Dahas\u0131 yazara g\u00f6re, cumhuriyet, se\u00e7ilmi\u015f y\u00f6neticilerin \u00f6m\u00fcr boyu de\u011fil, sadece belirli bir zaman i\u00e7in g\u00f6revde kalmas\u0131n\u0131 gerektirir. Ona g\u00f6re bu \u015fart sayesinde cumhuriyet, mill\u00ee egemenli\u011fin en iyi \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi h\u00fck\u00fcmet \u015fekli haline gelir. B\u00f6ylece cumhuriyet, mill\u00ee egemenlik ile ve dolay\u0131s\u0131yla demokrasiyle \u00f6zde\u015fle\u015fir.[2]<\/span><\/strong><\/p>\n

Fransa’da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde h\u00e2l\u00e2 cumhuriyeti, demokratik d\u00fczenin temel prensiplerini i\u00e7ine alan geni\u015f bir kavram<\/em><\/strong> olarak kabul eden yazarlar vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin <\/span>Didier Maus<\/span><\/strong>’a g\u00f6re, “cumhuriyet genel oy, temsil\u00ee rejim, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi prensipleri kapsar.”[3] <\/em><\/strong>Keza <\/span>Maurice Agulhon<\/span><\/strong>, cumhuriyetten “krals\u0131z ve diktat\u00f6rs\u00fcz bir sistem”i, bir “hukuk devleti”ni, bir<\/em><\/strong> “liberal demokrasi”<\/em><\/strong>yi anlamaktad\u0131r.[4] <\/span>Dekan Louis Favoreu<\/span><\/strong> <\/span>de cumhuriyeti demokrasiyle \u00f6zde\u015f olarak yorumlamaktad\u0131r. Yazara g\u00f6re, demokrasiyle \u00f6zde\u015f anlamda cumhuriyet, “cumhuriyet\u00e7i miras\u0131” olu\u015fturur ve bu anlamda cumhuriyet, 1958 Frans\u0131z Anayasas\u0131n\u0131n 2’nci maddesinde say\u0131lan de\u011ferleri (demokratiklik, laiklik, vs.) i\u00e7ermektedir.[5] Cumhuriyeti demokrasiyle tan\u0131mlamada en a\u015f\u0131r\u0131ya giden yazar, hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz <\/span>Maurice Duverger<\/span><\/strong>’dir. Yazara g\u00f6re, “‘Cumhuriyet’ terimi se\u00e7imlerle ifade edilen halk egemenli\u011fi \u00fczerine kurulu b\u00fct\u00fcn rejimleri ifade eder.”[6] <\/em><\/strong>Hatta yazara g\u00f6re, B\u00fcy\u00fck Britanya gibi, sembolik fonksiyonlu irs\u00ee bir krala sahip rejimler dahi bir “cumhuriyet”tir. Yazar bu t\u00fcr rejimlere bir de isim koymaktad\u0131r: “cumhuriyet\u00e7i monar\u015filer (monarchies r\u00e9publicaines).”[7]<\/span><\/p>\n

Belki de cumhuriyetin bu yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131l\u0131\u015f tarz\u0131 bize Frans\u0131z k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden ge\u00e7mi\u015ftir.<\/span><\/strong><\/p>\n

Cumhuriyeti devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n irs\u00ee olarak intikal etmedi\u011fi rejim olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re, “T\u00fcrkiye Devleti bir Cumhuriyettir” diyen Anayasam\u0131z\u0131n 1’inci maddesinin “T\u00fcrkiye’de babadan o\u011fula veraset yoluyla ge\u00e7en bir devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ihdas\u0131n\u0131 yasaklad\u0131\u011f\u0131n\u0131” <\/em><\/strong>s\u00f6yleyebiliriz. Ba\u015fka bir \u015feyi de\u011fil.<\/span><\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrk Devleti bir cumhuriyettir. Osmanl\u0131 Devleti ise bir monar\u015fi idi. Zira 1876 Kanun-\u0131 Esasi’sinin 3’\u00fcnc\u00fc maddesi, “Saltanat-\u0131 Seniye-i Osmaniye… s\u00fclale-i \u00e2li Osman’dan usul\u00fc kadimesi ve\u00e7hile ekber evlada (Saltanat hayattaki ya\u015f\u00e7a en b\u00fcy\u00fck evlada) aittir” demekteydi.<\/span><\/p>\n

T\u00fcrkiye’de cumhuriyet, 29 Ekim 1923 tarih ve 364 say\u0131l\u0131 “Te\u015fkilat-\u0131 Esasiye Kanununun Baz\u0131 Mevadd\u0131n\u0131n Tavzihen Tadiline (Baz\u0131 maddelerin a\u00e7\u0131klan\u0131p d\u00fczeltilmesiyle ilgili) Dair Kanun”<\/em><\/strong> ile ilan edilmi\u015ftir. Bu Kanunun 1’inci maddesine g\u00f6re, “T\u00fcrkiye Devletinin \u015fekl-i h\u00fck\u00fcmeti, Cumhuriyettir.”<\/em><\/strong> 1924, 1961 ve 1982 Anayasalar\u0131 da “T\u00fcrkiye Devleti bir Cumhuriyettir”<\/strong> diyerek cumhuriyeti s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/span><\/p>\n

Asl\u0131nda cumhuriyetin ve monar\u015finin Fransa’da ve T\u00fcrkiye’de yanl\u0131\u015f tan\u0131m\u0131, tarihi sebeplerle a\u00e7\u0131klanabilir. \u00dclkemizde monar\u015fi deyince Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, “cumhuriyet” deyince de Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun yerine kurulan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ve zaten her rejim do\u011fal olarak, kendisini “iyi”, y\u0131kt\u0131\u011f\u0131 rejimi ise “k\u00f6t\u00fc” bir rejim olarak takdim eder. Bir bak\u0131ma me\u015frulu\u011fu i\u00e7in de bu gereklidir. Ancak, halk\u0131n y\u00f6netime m\u00fcdahalesi ve denetimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun tamamen anti-demokratik, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin ise b\u00fct\u00fcn\u00fcyle demokratik bir devlet oldu\u011funu iddia etmek, bilimsel ger\u00e7ekli\u011fe ayk\u0131r\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin demokratik olup olmad\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131ca tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken konulard\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Demokrasinin “normatif” <\/strong>(Bir kurala ve oturmu\u015f kurumlara ba\u011fl\u0131) ve “ampirik”<\/strong> (sadece deneylere ve g\u00f6zleme dayal\u0131) olmak \u00fczere iki de\u011fi\u015fik teorisi vard\u0131r. Normatif teoriye g\u00f6re, “demokrasi; halk\u0131n halk taraf\u0131ndan halk i\u00e7in y\u00f6netildi\u011fi bir rejim” <\/em><\/strong>olarak tan\u0131mlan\u0131r. Bu bir idealdir. Bu ideale tam anlam\u0131yla hi\u00e7bir zaman ula\u015f\u0131lamaz. Dahas\u0131 bu anlamda demokrasinin ger\u00e7ekle\u015fip ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011finin tespiti de\u011fer yarg\u0131lar\u0131yla ilgili bir takdir sorunudur. De\u011fer yarg\u0131lar\u0131 alan\u0131nda ise g\u00f6recelilik ilkesi ge\u00e7erlidir. Bu ilkenin ge\u00e7erli oldu\u011fu alanda bilim yap\u0131lamaz.<\/span><\/p>\n

Ampirik (Deneye ve g\u00f6zleme dayal\u0131) teoriye g\u00f6re<\/span><\/strong> <\/span>ise; demokrasinin varl\u0131\u011f\u0131 birtak\u0131m kriterlerden hareketle belirlenir. \u00d6rne\u011fin \u015fu \u015fartlar\u0131 yerine getiren bir rejim demokratik olarak kabul edilebilir: \u25cfEtkin siyasal makamlar se\u00e7imle i\u015fba\u015f\u0131na ta\u015f\u0131nmal\u0131d\u0131r. \u25cfSe\u00e7imler d\u00fczenli aral\u0131klar ile tekrarlanmal\u0131d\u0131r. \u25cfSe\u00e7imler serbest, adil olmal\u0131 ve genel oy ilkesi uygulanmal\u0131d\u0131r. \u25cfSe\u00e7imlere birden fazla siyasal parti kat\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u25cfMuhalefetin iktidar olabilme \u015fans\u0131 olmal\u0131d\u0131r. \u25cf\u00dclkede temel kamu haklar\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f bulunmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

Bir devlet bu alt\u0131 \u015fart\u0131 birlikte ger\u00e7ekle\u015ftiriyorsa, o devletin a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 demokratik say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ampirik olarak belirleyebiliriz. Bu \u015fartlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan Osmanl\u0131 Devleti’ni ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’ni ayr\u0131 ayr\u0131 ve detaylar\u0131yla de\u011ferlendirmek gerekir. Ancak, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin 1950’ye kadar bu \u015fartlar\u0131 yerine getiremedi\u011fini, 1950’den sonra ise kesintiye u\u011frayarak yerine getirebildi\u011fini genel olarak s\u00f6yleyebiliriz. Buna kar\u015f\u0131n, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu da 1876 Kanun-\u0131 Esasi’sinden sonra ve \u00f6zellikle Kanun-\u0131 Esasi’nin 1909’daki de\u011fi\u015fikliklerinden sonra yukar\u0131daki \u015fartlara b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemekteyiz. Ayr\u0131ca ampirik demokrasi teorisine g\u00f6re, her devlet kendi tarihsel d\u00f6neminin \u015fartlar\u0131na g\u00f6re de\u011ferlendirilmelidir. 1876-1878 y\u0131llar\u0131ndaki Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun siyas\u00ee rejimi demokratiklik bak\u0131m\u0131ndan d\u00f6neminin Bat\u0131 Avrupa monar\u015filerine olduk\u00e7a yak\u0131nd\u0131r. \u0130kinci me\u015frutiyet ile Osmanl\u0131 anayasal d\u00fczeni, d\u00f6nemin Avrupa’s\u0131nda oldu\u011fu gibi, me\u015frut\u00ee bir anayasal monar\u015fiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek san\u0131r\u0131m bir abart\u0131 olmayacakt\u0131r. Bundan sonraki paragraf\u0131 \u015f\u00f6yle d\u00fczeltmek laz\u0131md\u0131r:<\/span><\/strong><\/p>\n

“\u015e\u00fcphesiz tarihte baz\u0131 olaylar olmasayd\u0131, tarihin nas\u0131l geli\u015fece\u011fi yolundaki senaryolar dayanaks\u0131z g\u00f6r\u00fclecekti. Her hal\u00fck\u00e2rda tasarlanan senaryonun do\u011frulu\u011funun veya yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ampirik olarak kan\u0131tlanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak, T\u00fcrkiye’de monar\u015fi kald\u0131r\u0131l\u0131p, cumhuriyet ilan edilmeseydi, ampirik demokrasi teorisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan demokratik geli\u015fimin s\u00fcrebilece\u011fi tahmin edilebilirdi. Hatta, insan\u0131n akl\u0131na Atat\u00fcrk hayatta kalsayd\u0131 T\u00fcrkiye’nin demokrasiye daha \u00e7abuk ge\u00e7me ihtimali, hatta monar\u015fili bir T\u00fcrk demokrasisinin bug\u00fcnk\u00fcnden bile sa\u011flam ve istikrarl\u0131 olabilece\u011fi konular\u0131 akla gelmektedir. En az\u0131ndan, e\u011fer demokrasi egemenli\u011fin teorik k\u00f6keni ile tan\u0131mlanmad\u0131k\u00e7a, \u0130slami hayat ve anlay\u0131\u015f\u0131n demokrasiye asla engel olu\u015fturmayaca\u011f\u0131 bir ger\u00e7ektir.” \u015feklinde d\u00fczeltilmelidir. <\/span><\/strong><\/p>\n

\u015eimdi de demokratiklik a\u00e7\u0131s\u0131ndan monar\u015filerin cumhuriyetlere \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ara\u015ft\u0131ral\u0131m.<\/span><\/strong><\/p>\n

Demokratik rejim a\u00e7\u0131s\u0131ndan monar\u015filerin sahip oldu\u011fu birinci avantaj, monar\u015filerde siyaset-d\u0131\u015f\u0131, tarafs\u0131z ve birlik sembol\u00fc durumunda bir devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n bulunmas\u0131d\u0131r. Arend Lijphart’a g\u00f6re bu, \u00e7o\u011fulcu toplumlar i\u00e7in olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck bir avantaj olu\u015fturmaktad\u0131r. Zira, bu t\u00fcr toplumlarda, se\u00e7ilmi\u015f devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n alt-toplumlardan birinin \u00fcyesi olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.[8]<\/span><\/p>\n

Bu form\u00fcle g\u00f6re, Ba\u015fkan ba\u015fta oturur, ama her erki veya kesimi bizzat y\u00f6netmez (le roi r\u00e8gne, mais ne gouverne pas)<\/em>.”[9] Yani kral veya h\u00fck\u00fcmdar siyasal y\u00f6netimi kendisi belirlemez. Bu g\u00f6rev ve yetki demokratik olarak sorumlu olan h\u00fck\u00fbmete aittir.[10] Ba\u015fkan y\u00f6n verdi\u011fine, ama y\u00f6netmedi\u011fine g\u00f6re, onun varl\u0131\u011f\u0131 demokrasi ile tamamen uyum i\u00e7indedir. Bu sistem demokrasinin iyi i\u015flemesi i\u00e7in yararl\u0131 olabilir. Ba\u015fkan, siyas\u00ee yap\u0131n\u0131n temelinde bulunan siyasal b\u00fct\u00fcnl\u00fck olgusunu sembolize etmektedir.<\/span><\/strong> Miguel Herrero de Minon<\/strong>’un belirtti\u011fi gibi, monar\u015fi XIX’uncu y\u00fczy\u0131l boyunca Almanya ve \u0130talya’da demokratikle\u015fme s\u00fcreci i\u00e7inde rol oynam\u0131\u015f, bu \u00fclkelerde mill\u00ee birli\u011fi demokratikle\u015ftirmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Keza \u00e7ok sonralar\u0131 ve birbirinden \u00e7ok uzak iki \u00fclkede, 1977’de \u0130spanya’da ve 1993’te Kambo\u00e7ya’da monar\u015fi, demokratikle\u015ftirici bir unsur olarak rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. M. Herrero de Minon, Monar\u015finin y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n, 1919’da kurulan yeni Alman, Avusturya ve \u00c7ek demokrasilerinin koruyucu \u015femsiyesini indirdi\u011fi iddias\u0131ndad\u0131r. Yazara g\u00f6re bundan ders alarak, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n galipleri, 1945’te Japonya’da monar\u015fiyi ilga etmeyi yararl\u0131 bulmam\u0131\u015flard\u0131r. Keza, eski sosyalist devletlerinden baz\u0131lar\u0131 kurulurken, monar\u015finin y\u0131k\u0131l\u0131p yerine cumhuriyetin ihdas edilmesi demokrasi i\u00e7in bir zafer olmam\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/p>\n

Demokrasinin \u00f6n ko\u015fulu ulusal b\u00fct\u00fcnl\u00fck ve birliktir. (Integration nationale).<\/em> Ulusal b\u00fct\u00fcnl\u00fck yoksa, ulusal demokrasi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. O halde b\u00fct\u00fcnle\u015fmek demek, bir bak\u0131ma demokratikle\u015fmek demektir. Monar\u015fi ise ayn\u0131 zamanda sembolik ve \u015fahs\u00ee bir b\u00fct\u00fcnle\u015fme fakt\u00f6r\u00fcd\u00fcr. \u015euras\u0131 a\u00e7\u0131k ki ta\u00e7, ister ba\u015flang\u0131\u00e7taki mitik anla\u015f\u0131l\u0131\u015f tarz\u0131na g\u00f6re olsun, ister daha rasyonalize versiyonlar\u0131na g\u00f6re olsun, siyas\u00ee yap\u0131n\u0131n sembol\u00fcd\u00fcr. T\u00fcm sembollerde oldu\u011fu gibi, bilgiden ziyade duygulara hitap eden bir nesnedir. Bu sembol sayesinde ulusal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe eri\u015filir. Bu sembol ile Devletin siyas\u00ee varl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreklilik elde etmektedir. Ayr\u0131ca ba\u015fkan, devletin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n cismanile\u015fmesidir.[11]<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00a0Di\u011fer yandan monar\u015fide “bir \u015fahs\u00ee b\u00fct\u00fcnle\u015fme fakt\u00f6r\u00fc”<\/em><\/strong> vard\u0131r. Ger\u00e7ek ki\u015fi olarak Kral, Padi\u015fah, Sultan; me\u015fruluk unsuru makam\u0131ndad\u0131r. Ancak bu me\u015fruluk Weber’in anlad\u0131\u011f\u0131 anlamda karizmatik bir y\u00f6neticinin me\u015frulu\u011fu san\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Zira, bir h\u00fck\u00fcmdar alk\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131nda, bu alk\u0131\u015flar “belirli bir ki\u015fi”<\/strong> i\u00e7in \u00e7al\u0131nmamaktad\u0131r; onlar daha ziyade, siyasal olarak birle\u015fmi\u015f bir halk\u0131n \u00f6zbilincinin eylemi konumundad\u0131r. Monar\u015fik bir devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n anlam\u0131, mill\u00ee mar\u015f veya bayrakta oldu\u011fu gibi, halk\u0131n siyasal birli\u011finin canlanmas\u0131 ve temsil makam\u0131d\u0131r.[12] Carl Schmitt<\/strong>’in belirtti\u011fi gibi, sadece kral veya krali\u00e7eler duygusal bir ba\u011flanma konusu say\u0131l\u0131r. Kral bir sembol, adeta bir nevi bayrakt\u0131r.[13]<\/span><\/p>\n

\u0130spanya \u00f6rne\u011finde monar\u015fi ulusal b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi sa\u011flay\u0131c\u0131 ve demokratikle\u015ftirici bir unsur olarak rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130spanya, monar\u015fi sayesinde otoriter rejimden demokrasiye ge\u00e7i\u015fi kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/strong><\/p>\n

Yasalara ba\u011fl\u0131 ve halk\u0131n iradesine dayal\u0131 bir <\/span><\/strong>“Ba\u015fkan”<\/span><\/strong>\u0131n sistemde bulunmas\u0131, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na hizmet eder bir stat\u00fcde olmal\u0131d\u0131r.[14] <\/span><\/strong>Zaten Anayasal monar\u015filer de, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na ve y\u00fcr\u00fctmeden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kral taraf\u0131ndan siyasal birli\u011fin temsili esas\u0131na dayal\u0131d\u0131r. Ba\u015fkan\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda ise, ikinci bir temsilci olarak halk\u0131 temsil eden <\/span>parl\u00e2mento<\/span><\/strong> <\/span>vard\u0131r. B\u00f6ylece hukuk devletinin \u00f6rg\u00fctlenmesinde dengelenme ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.[15] (Not: Baz\u0131 paragraflardaki “Kral”<\/strong>, “Ba\u015fkan”<\/strong> \u015feklinde aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.) <\/span><\/p>\n

Max Weber<\/span><\/strong>’e g\u00f6re, irs\u00ee monar\u015fi devletin en y\u00fcksek makam\u0131 i\u00e7in rekabeti saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131r. En y\u00fcksek yer i\u00e7in siyasal m\u00fccadele \u00e7o\u011fu kez ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ve kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece siyasal m\u00fccadele yumu\u015far ve rasyonelle\u015fip HAKEM konumuna ta\u015f\u0131n\u0131r. Zira, politikac\u0131lar\u0131n iktidar h\u0131rs\u0131, devletin en y\u00fcksek makam\u0131n\u0131n milli \u00e7\u0131karlar ve \u00fclke yararlar\u0131 do\u011frultusunda basit ve fasit politik oyunlar\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. \u0130\u015fte Max Weber’e g\u00f6re, \u00f6nceden tespit edilmi\u015f ilkelere g\u00f6re belirlenen bir Kral\u0131n veya H\u00fck\u00fcmdar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 monar\u015finin en \u00f6nemli fonksiyonlar\u0131ndand\u0131r.[16]<\/span><\/p>\n

O halde kral (H\u00fck\u00fcmdar veya Ba\u015fkan); siyasal partilerin \u00fcst\u00fcnde bir konumda olmal\u0131d\u0131r. Bu nedenle <\/span><\/strong>“Partili Cumhurba\u015fkan\u0131”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>olduk\u00e7a sak\u0131ncal\u0131d\u0131r. <\/span><\/strong>Carl Schmitt<\/span><\/strong>’in belirtti\u011fi gibi, parl\u00e2menterle\u015fme ve demokratikle\u015fme; devleti siyasal partiler devleti haline getirdi\u011finde, bu ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na \u00f6nemli bir a\u015famad\u0131r. Yasama ve y\u00fcr\u00fctmenin kar\u015f\u0131s\u0131nda kral \u00f6zel bir konum kazan\u0131r. BA\u015eKAN; tarafs\u0131z ve \u0131l\u0131ml\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir Hakem konumuna ta\u015f\u0131n\u0131r. Devletin de\u011fi\u015fik fonksiyonlar\u0131 ve faaliyetleri aras\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131 ve k\u0131r\u0131lmalar\u0131 Ba\u015fkan yumu\u015fat\u0131r, e\u015fitler ve \u0131l\u0131ml\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r.[17]<\/span><\/strong><\/p>\n

Monar\u015filerin avantajlar\u0131 konusunda son olarak \u015funu belirtelim ki, Stalin SSCB’si, Nazi Almanyas\u0131 gibi y\u00fczy\u0131l\u0131m\u0131zda g\u00f6r\u00fclen en korkun\u00e7 totaliter rejimler; monar\u015filerin de\u011fil, cumhuriyetlerin i\u00e7inden \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. \u00dcstelik her iki rejimin kurulmas\u0131ndan \u00f6nce s\u00f6z konusu \u00fclkelerde istikrarl\u0131 monar\u015filer vard\u0131. Monar\u015filerin demokratiklik bak\u0131m\u0131ndan cumhuriyetlere \u00e7e\u015fitli \u00fcst\u00fcnl\u00fckleri varsa da, demokratik bir monar\u015finin birinci \u015fart\u0131, kral\u0131n siyasette aktif bir rol oynamaktan \u00e7ekilmeyi kabullenmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Zira Richard Rose ve Dennis Kavanagh’\u0131n g\u00f6zlemledi\u011fi gibi, kral\u0131n siyas\u00ee iktidar\u0131 kullanmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek istedi\u011fi \u00fclkelerde monar\u015filer y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.[18]<\/span><\/p>\n

Yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi; Krallar, H\u00fck\u00fcmdarlar veya Ba\u015fkanlar tarafs\u0131zl\u0131k konumlar\u0131yla birlik ve dirlik sembol\u00fc olmalar\u0131 laz\u0131md\u0131r. Ama ne var ki bazen krallar\u0131n, b\u00f6l\u00fcc\u00fc bir g\u00fc\u00e7 haline gelebildi\u011fi durumlar da ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Kral Leopold III’\u00fcn \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki tutumu, sava\u015f sonras\u0131 Bel\u00e7ika’da \u00f6nemli bir siyasal b\u00f6l\u00fcnmeye yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. 1950’de Kral\u0131n tahtta kal\u0131p kalmamas\u0131 konusunda ba\u015fvurulan halk oylamas\u0131, belli ba\u015fl\u0131 alt-toplumlar aras\u0131nda \u015fiddetli bir \u00e7at\u0131\u015fmaya zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Flamanlarla Katoliklerin \u00e7o\u011funlu\u011funun Kral\u0131 desteklemesine kar\u015f\u0131l\u0131k, Valonlar\u0131n, Sosyalistlerin ve Liberallerin \u00e7o\u011fu, onun tahttan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.[19]<\/span><\/strong><\/p>\n

Demokratik monar\u015filerde<\/span><\/strong>; <\/span><\/strong>krallar siyasal iktidar\u0131 kullanmaktan vazge\u00e7mi\u015flerdir. Bu nedenle etkin siyasal bir makam de\u011fildirler. Ne var ki, monar\u015filerde h\u00fck\u00fcmdarlar iktidardan b\u00fcsb\u00fct\u00fcn de yoksun de\u011fildirler. Parl\u00e2menter h\u00fck\u00fcmet sistemlerinde h\u00fck\u00fcmdarlar, devlet ba\u015fkan\u0131 olarak, genellikle ba\u015fbakan\u0131 atama yetkisine sahiptirler. Arend Lijphart’i belirtti\u011fi gibi, bir ba\u015fbakan aday\u0131 \u00fczerinde herkes birle\u015fti\u011fi takdirde bu \u00f6nemli bir fonksiyon de\u011fildir, ama an\u00ee bir \u00f6l\u00fcm ve istifa durumunda \u00e7ok-partili bir parl\u00e2mentoda partiler bir anla\u015fmaya varamad\u0131klar\u0131 takdirde, h\u00fck\u00fcmdar\u0131n ba\u015fbakan se\u00e7imindeki rol\u00fc ihmal edilebilir bir rol olmayabilir. 1974 \u0130sve\u00e7 Anayasas\u0131, h\u00fck\u00fcmdar\u0131n rol\u00fcn\u00fc salt t\u00f6rensel bir role indirgemek i\u00e7in, ba\u015fbakan\u0131n atanmas\u0131 g\u00f6revini h\u00fck\u00fcmdardan alarak Rigsdag (parl\u00e2mento) Ba\u015fkan\u0131na devretmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

B\u00f6ylece “<\/span><\/strong>cumhuriyet ve monar\u015fiyi”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>tan\u0131mlamaya ve bunlar\u0131n birbiri kar\u015f\u0131s\u0131nda avantaj ve dezavantajlar\u0131n\u0131 ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Sonu\u00e7 olarak; cumhuriyetin her zaman bizatihi demokrasiyi sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 gibi, monar\u015finin de bizatihi demokrasiye engel bir yan\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131k. <\/span><\/strong><\/p>\n

Bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2; B\u00fcy\u00fck Britanya, \u0130spanya, Bel\u00e7ika, Hollanda, Danimarka, Norve\u00e7, \u0130sve\u00e7, L\u00fcksemburg gibi<\/em> Avrupa \u00fclkelerinde monar\u015fi vard\u0131r. Cumhuriyet olan bir\u00e7ok Avrupa \u00fclkesinde de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde h\u00e2l\u00e2 monar\u015fist partiler bulunmaktad\u0131r. Do\u011fu Avrupa \u00fclkelerinin 1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda demokrasiye ge\u00e7i\u015fleriyle bu \u00fclkelerde de monar\u015fist partiler kurulmu\u015flard\u0131r. Rusya, Romanya, Bulgaristan gibi bir\u00e7ok \u00fclkede g\u00fcn\u00fcm\u00fczde monar\u015fi taraftarlar\u0131 vard\u0131r; ve bunlar siyasal m\u00fccadelede az\u0131msanamayacak bir role de sahip konumdad\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye’sinde herhangi bir monar\u015fist parti olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, bu y\u00f6nde en ufak bir siyasal ak\u0131m dahi s\u00f6z konusu de\u011fildir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde milliyet\u00e7i ve \u0130slamc\u0131 partiler dahi cumhuriyet\u00e7idir. Hatta Osmanl\u0131 hanedan\u0131n\u0131n baz\u0131 \u00fcyeleri de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kendilerinin “cumhuriyet\u00e7i” olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. \u00d6zetle, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye’de cumhuriyet tam anlam\u0131yla yerle\u015fmi\u015ftir, bu \u00fclkenin 600 y\u0131l boyunca ve o d\u00f6nemlerin \u015fartlar\u0131 ve ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda ba\u015far\u0131yla y\u00f6netildi\u011fi Monar\u015fi ise tamamen unutulmu\u015f gibidir. <\/span><\/strong><\/p>\n

Osmanl\u0131 Saltanat\u0131, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin 1-2 Kas\u0131m 1922 tarihinde verdi\u011fi kararla[20] kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 3 Mart 1924 tarih ve 431 say\u0131l\u0131 Kanun[21] ile de hilafet kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kanun sadece Osmanl\u0131 Hanedan\u0131na mensup ki\u015filerin s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilmesini \u015fart ko\u015fmam\u0131\u015f; bu Hanedan\u0131n “damatlar”\u0131n da s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilmesini h\u00fckme ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. 18 Nisan 1949 tarih ve 5370 say\u0131l\u0131 kanunla de\u011fi\u015ftirilerek Osmanl\u0131 Hanedan\u0131ndan olmayan ve bu Hanedandan biri ile evlenmi\u015f ve \u00f6l\u00fcm veya bo\u015fanma ile dul kalm\u0131\u015f olan ve \u00e7ocu\u011fu bulunmayan erkek ve kad\u0131nlar\u0131n T\u00fcrkiye’ye girebilmesine f\u0131rsat tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. 18 Nisan 1949 tarih ve 5371 say\u0131l\u0131 di\u011fer bir Kanun ile de, bu kimselerin tekrar T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmalar\u0131na imk\u00e2n sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Demokrat Parti iktidar\u0131 d\u00f6neminde \u00e7\u0131kar\u0131lan 18 Nisan 1952 tarih ve 5958 say\u0131l\u0131 Kanunla, “Osmanl\u0131 Saltanat\u0131 Hanedan\u0131n\u0131n padi\u015fahlar sulb\u00fcnden olan erkek azas\u0131 ve bunlar\u0131n erkek f\u00fcruu” d\u0131\u015f\u0131nda kalan Hanedan mensuplar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye’ye gelmelerine izin \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/em><\/strong>Keza bu ki\u015filerin T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na al\u0131nmalar\u0131na da olanak sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Maalesef bu iyi niyetli a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131 baz\u0131lar\u0131; “Yeni Osmanl\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve Il\u0131ml\u0131 \u0130slamc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ilk ad\u0131m\u0131”<\/em><\/strong> olarak istismara kalk\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131 hanedan\u0131n\u0131n, kad\u0131nlar\u0131na verilen haklar Cumhuriyetin 50’nci y\u0131l\u0131 m\u00fcnasebetiyle 1974 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan Af Kanununun 8’inci maddesiyle erkek mensuplar\u0131na<\/strong><\/em> da tan\u0131nm\u0131\u015f ve Osmanl\u0131 Hanedan\u0131n\u0131n erkek mensuplar\u0131n\u0131n da yurda gelmelerine imk\u00e2n haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 hanedan\u0131 kesintisiz h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015f D\u00fcnyan\u0131n en uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc hanedan\u0131d\u0131r. Bu hanedan\u0131n saltanat\u0131 alt\u0131nda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ba\u015far\u0131 ile y\u00f6netilmi\u015f ve alt\u0131 y\u00fczy\u0131l ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Bilindi\u011fi gibi “millet” kavram\u0131, “halk” kavram\u0131ndan farkl\u0131 olarak ge\u00e7mi\u015fi de i\u00e7ine al\u0131r. Bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk milleti b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde alt\u0131 as\u0131rl\u0131k Osmanl\u0131 ge\u00e7mi\u015finin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc ve devam\u0131d\u0131r. T\u00fcrk milleti Osmanl\u0131 y\u00f6netimi alt\u0131nda asli varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyarak ba\u015fkalar\u0131n\u0131 da kucaklam\u0131\u015f, b\u00fcnyesini \u00e7e\u015fitlendirerek geli\u015ftirmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk mill\u00ee kimli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan Osmanl\u0131 Medeniyeti, \u00e7ok \u00f6nemli ve tarihi bir g\u00f6stergedir. Ancak <\/span>“Il\u0131ml\u0131 \u0130slam, Dinleraras\u0131 Diyalog” <\/span><\/em><\/strong>safsatalar\u0131yla birlikte g\u00fcndeme getirilen <\/span>“Yeni Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k”<\/span><\/em><\/strong> <\/span>ak\u0131m\u0131 da; Siyonist ve emperyalist merkezlerin, Milli ve dini duyarl\u0131l\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 istismara ve yozla\u015ft\u0131rmaya y\u00f6nelik yeni bir tuza\u011f\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

“T\u00fcrkiye’de siyasal yelpazenin her kesimi cumhuriyet\u00e7idir ve demokrasiden yanad\u0131r. “Cumhuriyet\u00e7i” olmayan kesim de bu “Cumhuriyet”in kendisinden de\u011fil, laikli\u011fi alg\u0131lay\u0131\u015f ve uygulay\u0131\u015f bi\u00e7iminden rahats\u0131zl\u0131k duymaktad\u0131r. Yukar\u0131da T\u00fcrkiye’de “cumhuriyet = demokrasi” \u015feklinde bir anlay\u0131\u015f bulundu\u011fu ve bunun nas\u0131l yanl\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6sterilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde \u00fclkemizde bir yandan cumhuriyet ile laiklik aras\u0131nda, di\u011fer yandan da monar\u015fi ile teokrasi aras\u0131nda bir paralellik kurulmaktad\u0131r. Oysa cumhuriyet ile laiklik aras\u0131nda ve keza monar\u015fi ile teokrasi aras\u0131nda da, do\u011frudan bir ili\u015fki bulunmamaktad\u0131r. \u0130ran \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, bir cumhuriyet dine dayal\u0131 olabilece\u011fi gibi, Bel\u00e7ika ve Hollanda \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi; bir monar\u015fi laik de olabilir.”[22] <\/span><\/em><\/strong>Hem tarihte hem de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bunun pek \u00e7ok \u00f6rneklerine rastlanmaktad\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Ancak T\u00fcrkiye i\u00e7in gerekli ve \u00f6nemli say\u0131lan sistem; Anayasam\u0131z\u0131n giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00e7er\u00e7evesi \u00e7izilmi\u015f olan, Evrensel hukuk kurallar\u0131na ve temel insan haklar\u0131na dayal\u0131 haz\u0131rlanan, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n \u015fartlar\u0131na ve insan\u0131m\u0131z\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na da uygun bulunan ve Mustafa Kemal taraf\u0131ndan da hedef olarak sunulan <\/span><\/strong>yeni ve adil bir d\u00fczendir<\/span><\/em><\/strong>.<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\n

\u00a0 [1]<\/a> Arend Lijphart, \u00c7a\u011fda\u015f Demokrasiler, \u00c7ev. Ergun \u00d6zbudun ve Ersin Onulduran, Ankara, Yetkin Yay\u0131nlar\u0131, Tarihsiz <\/span><\/p>\n

\u00a0 [2]<\/a> Maurice Hauriou, Pr\u00e9cis de droit constitutionnel, Paris, Sirey, 1929, r\u00e9impression par les Editions du C.N.R.S., 1965, s.343<\/span><\/p>\n

\u00a0 [3]<\/a> Didier Maus, “Sur ‘la forme r\u00e9publicaine du gouvernement’”, Revue fran\u00e7aise de droit constitutionnel, n\u00b011, 1992, s.412<\/span><\/p>\n

\u00a0 [4]<\/a> Maurice Agulhon, La R\u00e9publique: “R\u00e9publique”, in Olivier Duhamel et Yves Meny (sous la direction de-), Dictionnaire constitutionnel, Paris, P.U.F., 1992, s.923.<\/span><\/p>\n

\u00a0 [5]<\/a> Louis Favoreu, Commentaire sous la d\u00e9cision n\u00b0 92\u2011312 DC du 2 septembre 1992, “Maastricht II”, Revue fran\u00e7aise de droit constitutionnel, 1992, s.738; <\/span><\/p>\n

\u00a0 [6]<\/a> Maurice Duverger, “Les monarchies r\u00e9publicaines”, Pouvoirs: Revue d’\u00e9tudes constitutionnelles et politiques, 1996, no 78, s.107<\/span><\/p>\n

\u00a0 [7]<\/a> Ibid<\/span><\/p>\n

\u00a0 [8]<\/a> Lijphart, op. cit.,\u00a0s.77<\/span><\/p>\n

\u00a0 [9]<\/a> Schmitt, op. cit.,\u00a0s.433<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0 [10]<\/a> Miguel Herrero de Minon, “Monarchie et d\u00e9veloppement d\u00e9mocratique”, Pouvoirs: Revue d’\u00e9tudes constitutionnelles et politiques, 1996, no 78, s.9<\/span><\/p>\n

\u00a0 [11]<\/a> Schmitt, op. cit.,\u00a0s.432<\/span><\/p>\n

\u00a0 [12]<\/a> Ibid.,\u00a0s.12<\/span><\/p>\n

\u00a0 [13]<\/a> Schmitt, op. cit.,\u00a0s.430<\/span><\/p>\n

\u00a0 [14]<\/a> Schmitt, op. cit.,\u00a0s.431<\/span><\/p>\n

\u00a0 [15]<\/a> Schmitt, op. cit.,\u00a0s.434<\/span><\/p>\n

\u00a0 [16]<\/a> Maw Weber, Grundriss der Sozial\u00f6konomik, Wirtschaft und Gesellschaft, III, s.649’dan aktaran Schmitt, op. cit.,\u00a0s.431<\/span><\/p>\n

\u00a0 [17]<\/a> Schmitt, op. cit.,\u00a0s.432<\/span><\/p>\n

\u00a0 [18]<\/a> Richard Rose ve Dennis Kavanagh, “The Monarchy in Contemporary Political Culture”, Comparative Politics, 8, no.4, (July 1976), s.568’den nakleden Lijphart, op. cit.,\u00a0s.77<\/span><\/p>\n

\u00a0 [19]<\/a> Lijphart, op. cit.,\u00a0s.78<\/span><\/p>\n

\u00a0 [20]<\/a> D\u00fcstur, Tertip 3, Cilt 3, s.152<\/span><\/p>\n

\u00a0 [21]<\/a> D\u00fcstur, Tertip 3, Cilt 5, s.323<\/span><\/p>\n

\u00a0 [22]<\/a> Yar. Do\u00e7. Dr. Kemal G\u00f6zler, Uluda\u011f \u00dcniversitesi \u0130ktisadi ve \u0130dari Bilimler Fak\u00fcltesi, www.anayasa.gen.tr.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 Sn. Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkan\u0131m\u0131za A\u00c7IK VE ACI B\u0130R MEKTUP! \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 29 Ekim 2021 Cumhuriyet Bayram\u0131m\u0131z Cuma g\u00fcn\u00fcne rastlam\u0131\u015ft\u0131. Bu kutlu g\u00fcn\u00fcn anlam\u0131n\u0131 ve amac\u0131n\u0131, bu devleti ve Cumhuriyeti bize miras b\u0131rakan \u015fahsiyetlerin hay\u0131rla ve \u015f\u00fckranla an\u0131lmas\u0131n\u0131 konu alan bir hutbe beklerken: “Ya\u015fl\u0131lar\u0131m\u0131za sayg\u0131” ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir hutbe okumu\u015flard\u0131. Bu bir unutkanl\u0131k ve ihmalk\u00e2rl\u0131k say\u0131lamazd\u0131. Bunun […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98],"tags":[],"class_list":["post-6445","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ozel-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6445","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6445"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6445\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6445"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6445"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6445"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}