{"id":6482,"date":"2021-11-18T22:00:00","date_gmt":"2021-11-18T22:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2021\/11\/18\/islam-fikhinda-hukukunda-kaide-i-kulliye-genel-kural-sayilan-esaslar-2\/"},"modified":"2021-11-18T22:00:00","modified_gmt":"2021-11-18T22:00:00","slug":"islam-fikhinda-hukukunda-kaide-i-kulliye-genel-kural-sayilan-esaslar-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2021\/aralik-2021\/islam-fikhinda-hukukunda-kaide-i-kulliye-genel-kural-sayilan-esaslar\/","title":{"rendered":"\u0130SLAM FIKHINDA (HUKUKUNDA) \u201cKA\u0130DE-\u0130 K\u00dcLL\u0130YE\u201d (GENEL KURAL) SAYILAN ESASLAR"},"content":{"rendered":"\n

 <\/p>\n

\u0130SLAM FIKHINDA (HUKUKUNDA) “KA\u0130DE-\u0130 KÜLL\u0130YE”<\/span><\/strong><\/p>\n

(GENEL KURAL) SAYILAN ESASLAR:<\/span><\/strong><\/p>\n

          <\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Bizim inanc\u0131m\u0131za ve anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131za göre<\/span><\/span>:<\/span> 1- Akl\u0131 selimin. 2- Müsbet bilimin. 3- Tarihi deneyim ve birikimin. (Akla, ahlâka ve insan haklar\u0131na uygun örf ve âdetlerin.) 4- Vicdani kanaat ve tatminin. 5- \u0130lahi Dinin. (Kur’an-\u0131 Kerim’in sarih (aç\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r) ayetlerinin ve sahih (do\u011fru ve güvenilir) Hadis-i \u015eeriflerin ve 6- Evrensel hukuk verilerinin: Hepsinin birden ittifakla (ortakla\u015fa); iyi, güzel, gerekli, hay\u0131rl\u0131 ve yararl\u0131 buldu\u011fu \u015feyler DO\u011eRU… Ve yine bu de\u011fer ölçülerinin ittifakla; kötü, çirkin, gereksiz ve zararl\u0131 buldu\u011fu \u015feyler ise YANLI\u015e’t\u0131r. Bu kesin “DO\u011eRU”lara dayan\u0131larak ve yine kesin “YANLI\u015e”lardan sak\u0131n\u0131larak haz\u0131rlanacak; sosyal, siyasal ve ekonomik tüm kanun ve kurallar\u0131n “AD\u0130L ve \u0130SABETL\u0130” olmas\u0131 için de uyulmas\u0131 gereken ve “Kaide-i Külliye=Genel ve Temel Prensipler” denilen esaslar vard\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

1- Ayr\u0131 din ve dü\u015fünceden, farkl\u0131 kültür ve kökenden bütün insanlar\u0131n; can, mal ve namus emniyeti, din ve dü\u015fünce hürriyeti gibi bütün temel haklar\u0131 kutsald\u0131r ve koruma alt\u0131ndad\u0131r. Hatta, f\u0131tri (do\u011fal), hukuki ve mecburi durumlar d\u0131\u015f\u0131nda, tabiattaki bütün canl\u0131lar\u0131n ya\u015fama haklar\u0131na sayg\u0131 duyulacak ve sahip ç\u0131k\u0131lacakt\u0131r. Zulüm, zorbal\u0131k ve barbarl\u0131\u011f\u0131n her türlüsü yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu durum \u0130slam F\u0131k\u0131h (Hukuk) ve Usül kitaplar\u0131nda: <\/span><\/strong><\/span>“Haklar muhteremdir ve korunmas\u0131 vaciptir.”<\/span><\/em><\/strong><\/span> <\/span><\/span>\u015feklinde yaz\u0131l\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

2- Zaman\u0131n De\u011fi\u015fmesiyle (\u0130çtihatla konulan baz\u0131) Ahkâm\u0131n (Kanun ve Kurumlar\u0131n) De\u011fi\u015fmesi de Kaç\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu durum içtihadi tercihlere, örf ve âdetlere dayal\u0131 hükümler hakk\u0131ndad\u0131r; yoksa ayet ve hadislerin de\u011fi\u015fmez emirleriyle ilgili san\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Ancak; \u015fartlar, sorunlar, ihtiyaçlar ve imkânlar de\u011fi\u015fip geli\u015ftikçe, zaman içinde art\u0131k yetersiz ve gereksiz kalan içtihadi hükümlerin ve fetva cinsinden kanaatlerin de\u011fi\u015fmesi… Eski kanun, kural ve kurumlar yerine yenilerinin yap\u0131l\u0131p yürütülmesi do\u011fal ve sosyal bir kurald\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Halk\u0131n inanç dünyas\u0131na, Milli duyarl\u0131l\u0131klar\u0131na ve asr\u0131m\u0131z\u0131n standartlar\u0131na uygun; Hukuki, Siyasi, Ahlâki, Ekonomik ve Sosyal yeni yasalar ve nizamlar olu\u015fturmak… E\u011fitim, bilim ve teknoloji alan\u0131nda yeni ve yeterli düzenlemeler yapmak, zaten Devletin ve bilim ehlinin zorunlu görevlerinin ba\u015f\u0131ndad\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

3- Hakk\u0131nda Nass (Kesin Emir ve Nehiy) Bulunan Bir Konuda, \u0130çtihada \u0130zin ve \u0130htiyaç Bulunmamaktad\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani; sarih (aç\u0131k ve net) ayetlerle ve sahih (do\u011fru ve güvenilir) hadislerle buyrulan ya da yasaklanan bir konuda, art\u0131k içtihada gerek kalmam\u0131\u015ft\u0131r; bize dü\u015fen bunlara tâbi olmak (uymak ve uygulamak) laz\u0131md\u0131r. Bu nedenle f\u0131k\u0131h ve usül kitaplar\u0131m\u0131zda <\/span><\/strong><\/span>“Mevrid-i Nass’ta içtihada mesa\u011f yoktur”<\/span><\/em><\/strong><\/span> <\/span><\/span>hükmü kay\u0131tl\u0131d\u0131r. Ve zaten sarih (aç\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r) sözlerin ayr\u0131ca izaha ihtiyaçlar\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

4- Yap\u0131lm\u0131\u015f Bir \u0130çtihada Dayan\u0131larak Yeni Bir \u0130çtihat Yap\u0131lamayacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Çünkü içtihatlarda <\/span><\/strong><\/span>“Mutlak Delil”<\/span><\/strong><\/span>ler esas al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Yap\u0131lm\u0131\u015f bir içtihat ise <\/span><\/strong><\/span>“\u0130lahi ve mutlak delil”<\/span><\/em><\/strong><\/span> <\/span><\/span>olmay\u0131p, sadece <\/span><\/strong><\/span>“Be\u015feri bir hüküm”<\/span><\/em><\/strong><\/span> <\/span><\/span>konumundad\u0131r. Bu nedenle bir içtihat, ba\u015fka bir içtihatla geçersiz say\u0131lamayacakt\u0131r. Ancak bir içtihad\u0131n sarih ayetlere ve sahih hadislere ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortaya konulmas\u0131 durumunda, art\u0131k o bât\u0131l (geçersiz) hükmünde olacakt\u0131r. Bu yüzden F\u0131k\u0131h ve Usül kitaplar\u0131m\u0131zda <\/span><\/strong><\/span>“\u0130çtihatla içtihat nakzolunmaz”<\/span><\/em><\/strong><\/span> <\/span><\/span>kaidesi yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

5- Fesat Ortam\u0131n\u0131n, Haks\u0131zl\u0131k ve Ahlâks\u0131zl\u0131k Nizam\u0131n\u0131n Ortadan Kald\u0131r\u0131lmas\u0131; Hay\u0131rl\u0131 ve Yararl\u0131 Kurum ve Kurallar\u0131n Olu\u015fturulmas\u0131ndan Önceye Al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bu kural f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131m\u0131zda \u015föyle kay\u0131tl\u0131d\u0131r, “Def’i Mefâsid, Celbi Menafîden Evlâd\u0131r…”<\/em><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bir \u015feyde hem zarar, hem de fayda var ise, o fayda için mevcut zarara raz\u0131 olunmas\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r. Bu bak\u0131mdan önce zarar\u0131 def etmek gerekli ve öncelikli say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Çünkü \u0130slam’\u0131n zulüm ve kötülükleri gidermede gösterdi\u011fi hassasiyet ve itina, me\u015fru ve lüzumlu \u015feylerin i\u015flenmesinden daha fazlad\u0131r. Örne\u011fin: <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Bir bölgede anar\u015fik olaylar\u0131n ve ahlâks\u0131zl\u0131k kayna\u011f\u0131n\u0131n kurutulmas\u0131, oraya fabrika aç\u0131lmas\u0131ndan ve hay\u0131rl\u0131 yat\u0131r\u0131mlar yap\u0131lmas\u0131ndan daha önemli ve önceliklidir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Cünüblükten dolay\u0131 kad\u0131na gusül gerekti\u011finde erkeklerin göremeyece\u011fi bir yer bulamazsa y\u0131kanmak için guslü geciktirir veya teyemmümle yetinir. Çün­kü y\u0131kanmak faydal\u0131ysa da erkeklerin bir kad\u0131n\u0131 ç\u0131plak görmesi za­rarl\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

c) Bir kimse mülkünde istedi\u011fi gibi tasarruf edebilir, ba\u015fkas\u0131­na zarar vermedi\u011fi müddetçe… Ancak kendi mülkünde tasarrufundan dolay\u0131 ba\u015fkas\u0131na aç\u0131ktan aç\u0131­\u011fa zarar verecek olursa, bu tasarruftan men’edilip yasaklan\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

6- Umumi ve Tehlikeli Zararlar\u0131 Önlemek \u0130çin, Gerekirse Cüz’i ve Hususi Zararlar Mecburen Tercih Olunacakt\u0131r. Bu Durum F\u0131k\u0131h Kitaplar\u0131m\u0131zda \u015eöyle Yer Alm\u0131\u015ft\u0131r: “Zarar-\u0131 Âmm\u0131 Defi’ \u0130çin Zarar-\u0131 Hass \u0130htiyar Olunacakt\u0131r!”<\/em><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani, umuma zarar veren bir \u015feyi -birkaç \u015fahs\u0131n zarar\u0131na da olsa- gidermek laz\u0131md\u0131r. Örne\u011fin: <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Ba\u015flayan ve yay\u0131lma riski ta\u015f\u0131yan bir orman yang\u0131n\u0131n\u0131 söndürmek ve önlemek için, bir ki\u015finin tarlas\u0131ndaki ekinler sürülebilir, a\u011façlar kesilebilir. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Birinin evinin balkonu veya duvar\u0131 umuma ait yolu daralt\u0131yor, gelip geçenlere zarar veriyorsa, onu y\u0131k\u0131p kald\u0131rmak -\u015fahs\u0131n zarar\u0131na da olsa- vâcibdir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

c) Fahi\u015f fiyatla sat\u0131lan bir mala rayiç koymak, yani sat\u0131\u015f fiyat\u0131n\u0131 örfe uygun s\u0131n\u0131rlamak -her ne kadar sat\u0131c\u0131n\u0131n zarar\u0131naysa da, umumun men­faatini dikkate almak bak\u0131m\u0131ndan- gerekli olabilir. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

7- Aslolan “Hukuk Devleti” Mant\u0131\u011f\u0131, Hak ve Özgürlüklerin Esas Al\u0131nmas\u0131d\u0131r. Liderin, Devlet Yetkililerinin ve Hakimlerin Halk Üzerindeki Tasarrufu, Maslahata Ba\u011fl\u0131d\u0131r; Yani, Anayasa ve Kanunlarla Kay\u0131tl\u0131 ve S\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu bak\u0131mdan \u0130slam f\u0131kh\u0131na göre Devlet Ba\u015fkan\u0131, kendi yetkisiyle bir insan\u0131n katilini affedip k\u0131sas olunmaktan ve cezaland\u0131r\u0131lmaktan kurtaramaz. Çünkü kul hakk\u0131d\u0131r. Ama siyasi suçlar\u0131 ba\u011f\u0131\u015flama yetkisi vard\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

8- Çe\u015fitli \u0130tham ve \u0130ddialara Muhatap San\u0131klar \u0130çin Beraat-i Zimmet (Aksi \u0130spatlan\u0131ncaya Kadar Suçsuz Say\u0131lma) As\u0131ld\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Çünkü, suçlar sonradan i\u015flenen sald\u0131r\u0131 ve haks\u0131zl\u0131klard\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n önceden ve pe\u015finen suçlu say\u0131lmalar\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r. Ancak i\u015fledi\u011fi kan\u0131tlanan bir sebep ve fiilden dolay\u0131 suçlu olabilir. Örne\u011fin: <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) H\u0131rs\u0131zl\u0131k suçu iddias\u0131yla hâkimin huzuruna ç\u0131kar\u0131lan kimse hakk\u0131nda ilk dü\u015fünülen husus, h\u0131rs\u0131zl\u0131k yapmam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. H\u0131rs\u0131z oldu\u011fu beyyine (\u015fahitler ve deliller) ile ispat edilmedikçe suçsuz oldu\u011fu kanaatine var\u0131larak ser­best b\u0131rak\u0131l\u0131r. Çünkü beraat-i zimmet as\u0131ld\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Bir kimse bir di\u011ferinin mal\u0131n\u0131 telef eder de o mal\u0131n mikta­r\u0131 konusunda ihtilâfa dü\u015ferlerse, mal sahibi iddia etti\u011fi fazlal\u0131\u011f\u0131 ispat ede­medi\u011fi takdirde, o mal\u0131 telef edenin itiraf\u0131 esas al\u0131n\u0131r. Yani onun sözü kabul edilip, ona göre hükme ba\u011flan\u0131r.  <\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

9- Bir \u0130\u015ften (Ki\u015finin Güttü\u011fü) Maksat Ne \u0130se Hüküm Ona Göre Al\u0131n\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani; bir konu üzerine verilecek hüküm, o i\u015ften maksat (as\u0131l amaç) ne ise ona göre olacakt\u0131r. Örne\u011fin: <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) A\u011façtaki çocu\u011fu fark etmeyip, daldaki ku\u015fa ok veya kur\u015fun s\u0131karken, onun ölümüne yol açana “kasten katil” muamelesi yap\u0131lmaz. Ancak tazir (uyar\u0131) cezas\u0131na ve tazminata u\u011frat\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Bir \u015fey hem helâllik, hem haraml\u0131k vasf\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yorsa bunlar­dan hangisi kastedilerek i\u015flenmi\u015fse ona göre hüküm al\u0131r. Yerde bu­lunan bir e\u015fyay\u0131, sahibini bulup vermek için almak helâldir. Ama kendi­ne mal etmek için almak haramd\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

c) Kurulan çad\u0131ra bir av hayvan\u0131 tak\u0131l\u0131p kal\u0131rsa, bak\u0131l\u0131r: E\u011fer çad\u0131r bu maksatla kurulmu\u015fsa, tak\u0131lan hayvan çad\u0131r sahibinin olur; bu maksatla de\u011filse ona sahip olamaz. O hayvan, avlamak iste­yip onu izleyen kimsenin hakk\u0131d\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Akidlerde (Sözle\u015fme ve Senetlerde) \u0130tibar; Maksad ve Manayad\u0131r, Elfaz ve Mebâniye (Kullan\u0131lan Laf\u0131zlara ve Söz Oyunlar\u0131na) Bak\u0131lmayacakt\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yap\u0131lan bir akidde kastedilen mana ba\u015fka, lâf\u0131z da ba\u015fka olur­sa, itibar manayad\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Be\u015f gram alt\u0131n\u0131 4,5 gram alt\u0131nla de\u011fi\u015ftirme muamelesi “Bey’i = al\u0131m-sat\u0131m” ismi alt\u0131nda cereyan etse bile bu, mana yönünden faiz muamelesine girer ve caiz de\u011fildir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Vefaen bey’ide (belirli bir süre içinde sat\u0131lan mal\u0131 geri almak \u015fart\u0131yla yap\u0131lan sat\u0131\u015f sözle\u015fmesinde), sanki “rehin b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f” hükmü uygulan\u0131r. Çünkü bir mal\u0131 ka­rarla\u015ft\u0131r\u0131lan \u015fartlara göre semen ve mebi’ (mal\u0131n de\u011feri olan para ve sat\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lan mal) tekrar iade edilmek üzere sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 yapmaya, her ne kadar lâf\u0131z yönünden “bey’i bi’l-vefâ” deniliyorsa da, mana yö­nünden “rehin” muamelesine girdi\u011fi için bunda rehin hükmü uygulan\u0131r. Bir nev’i ipotek olup borcu teminata ba\u011flamakt\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

10- Yakîn (Kesinlik \u0130fade Eden \u015eey) \u015eüphe ile Zail Olmayacak (Ortadan Kalkmayacak)t\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: (A)’n\u0131n (B) üzerinde 1000 lira alaca\u011f\u0131 var. (B) bu borcu (A)’ya ödedi\u011fine dair hüccet ve delil gösteriyor. (A) da hâlâ 1000 lira (B)’de alaca\u011f\u0131 oldu\u011funa hüccet ve delil gösteriyor. Bu durumda (A)’n\u0131n delili, bu alaca\u011f\u0131n\u0131n di\u011fer 1000 lira alaca\u011f\u0131n\u0131 (B) ödedikten son­ra yenilendi\u011fini beyyine ile ispat etmedikçe kabul olunmaz. Çünkü beyyine hüccet-i kaviye demektir ki, \u015fehadet ikrar ve yeminden nükûle \u015fâmildir. (B)’nin bu borcu ödedi\u011fini delile dayanarak söylemesi yakîn (kesin bilgi) ifade eder. (A)’n\u0131n iddias\u0131 ise, her ne kadar deli­le dayansa da \u015füphe ifade eder. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Sarahat (Aç\u0131k ve Anla\u015f\u0131l\u0131r Durumlar) Kar\u015f\u0131s\u0131nda, Delâlete (\u0130\u015faret ve \u0130htimallere) \u0130tibar Olunmayacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Sözle bir \u015feyi irâde etmek sarahattir. Fiil veya sükût ile irade et­mek ise delâlettir. Bir hususun yap\u0131lmas\u0131nda sarahatle delâlet aras\u0131n­da ihtilâf vuku bulursa, sarahatle amel edilir. Çünkü delâlet sarahat gibi kesinlik ifade etmez. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Bir evde misafir olarak bulunan topluluktan biri bulundu\u011fu evin aynas\u0131n\u0131 al\u0131r bakar, sonra di\u011fer birine verir, derken ara yerde ayna dü\u015füp k\u0131r\u0131l\u0131rsa, hiçbirisi bunu tazmine (bedelini ödemeye) mecbur tutulmaz. Çünkü bu gibi hallerde evdeki e\u015fyay\u0131 kullanmaya delâleten müsaade vard\u0131r. Ama ev sahibi “Mevcut hiçbir e\u015fyaya dokun­may\u0131n”<\/em> veya “Aynaya falan dokunmay\u0131n” <\/em>demi\u015f olsayd\u0131, o zaman delâletin hükmü kalmaz, sarih beyanla amel edilir ve aynay\u0131 k\u0131ranlar ödemeye mecbur olurlard\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Üçüncü bu \u015fah\u0131s (B)’nin nam-u hesab\u0131na fuzûli olarak bir mal sat\u0131n al\u0131r, (B) de bu mal\u0131n kendisine teslimini arzu ederse, bu akde (al\u0131m-sat\u0131ma) delâleten izin vermi\u015f say\u0131l\u0131r. Ama (B) kendi nam\u0131na sat\u0131n al\u0131nan mal\u0131 reddettikten sonra, tekrar o mal\u0131n kendisine tes­limini isterse, önceki red beyan\u0131 sarahat, tekrar teslim alma iste\u011fi ise delâlet ifade etti\u011finden, red karar\u0131 geçerli say\u0131l\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

11- K\u0131yasa Ayk\u0131r\u0131 Olarak Sabit Olan \u0130stisnai \u015eeyler, Ba\u015fka \u015eeye Makîsün Aleyh (Benzetilme, Örnek Te\u015fkil Etme) Olamayacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Genel kaideye ayk\u0131r\u0131 olarak sabit olan \u015fey, istisna te\u015fkil edece­\u011finden ba\u015fka \u015feye makîsün aleyh olamaz. Yani ba\u015fka \u015fey ona k\u0131yas edilemez. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Hazret-i Peygamber (AS)’\u0131n, yaln\u0131z olarak Huzeyme’nin (RA) \u015fehadetini kabul buyurmas\u0131 ve: “Huzeyme kime \u015fahit olursa bu ona kâfidir!”<\/em> ilâve etmesi gibi. Çünkü genel kaide “\u0130ki erkek \u015fahit”<\/em> din­letmektir. Kur’an’da sarîh beyân vard\u0131r. O halde Huzeyme’nin yap­t\u0131\u011f\u0131 \u015fahitli\u011fin kabul edilmesi istisna te\u015fkil eder; ba\u015fkas\u0131 ona k\u0131yas edilemez.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Ve yine, Hz. Peygamber’in 9 kad\u0131nla evlenmesi istisna te\u015fkil eder, ba\u015fkas\u0131 ona k\u0131yasla (mazeret ve mecburiyet durumlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda) fazla kad\u0131nla evlenemez. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

12- Bir \u015eeyin Bulundu\u011fu Hal Üzere Kalmas\u0131 As\u0131ld\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: a) Bir \u015fah\u0131s uzun müddet kaybolur; sa\u011f veya ölü oldu\u011funa dair kesin bir bilgi elde edilmezse, -Hanefilere göre 90 ya\u015f\u0131n\u0131 bitirinceye kadar- onun sa\u011f bulundu\u011funa hükmedilir ve buna göre miras ve baz\u0131 hususlar da dikkate al\u0131n\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Evin, arazinin veya i\u015fyerinin bir k\u0131sm\u0131 sat\u0131ld\u0131ktan sonra, biri o k\u0131sma \u015ferîk (ortak) oldu\u011funu iddia ederek \u015fuf’a (sat\u0131n almada öncelik hakk\u0131) talebinde bulunur, mü\u015fteri de elinde sa­t\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131m hakk\u0131ndaki bu iddiay\u0131 inkâr ve reddederse, mü\u015fteri­nin sözü as\u0131l olarak kabul olunur; \u015fuf’a iddias\u0131 (o mala ortakl\u0131\u011f\u0131 bulunup sat\u0131n almada tercih olunmas\u0131) ise ancak delil ve hüc­cet ile sübut bulur. Çünkü burada as\u0131l olan sat\u0131lan k\u0131sm\u0131nda ba\u015fka­s\u0131n\u0131n \u015fuf’adar olmas\u0131d\u0131r ve böylece o, bulundu\u011fu hal üzere kal\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Kadîm K\u0131demi Üzere Terk Olunmal\u0131d\u0131r! Her \u015eey Önceden Bilindi\u011fi ve Yürütülegeldi\u011fi \u015eekilde B\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: a) Vak\u0131f oldu\u011fu bilinen, fakat vakfiyesi ve vak\u0131f \u015fart\u0131 tespit edilmeyen bir vakf\u0131n gailesi (geliri) öteden beri nereye sarf ediliyor ve nas\u0131l kullan\u0131l\u0131yorsa öylece dokunulmadan devam eder; dokunulmaz.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Tarla sahibi öteden beri tarlas\u0131n\u0131n içinden geçen yol veya suyu kald\u0131rmak istese veya yoldan ve sudan istifade edenlere mâni’ olmak istese, bak\u0131l\u0131r: E\u011fer öteden beri bunun böyle devam edip gel­di\u011fi ispat edilirse, kademi üzere kal\u0131r; tarla sahibinin müdahalesi men’edilir. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

13- Bir Zarar\u0131n Uzun Zamand\u0131r \u0130\u015fleniyor Olmas\u0131, Onu Geçerli K\u0131lmayacakt\u0131r. Bu Durum F\u0131k\u0131h Kitaplar\u0131m\u0131zda: “Zarar; Kadîm Say\u0131lmayacakt\u0131r!” \u015eeklinde Yaz\u0131l\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Genel olarak zararl\u0131 bilinen \u015feylerin i\u015flenip yap\u0131lmas\u0131na cevaz verilmez. Bu, hemen hemen her devir ve idare sisteminde böyledir. Müstesna olarak, böyle bir \u015feye önceden müsamaha edilmi\u015f veya yap\u0131l\u0131rken görülmemi\u015fse, umumî kaideyi bozmayaca\u011f\u0131ndan, bir zaman tekrarlanmas\u0131na bak\u0131lmak­s\u0131z\u0131n kald\u0131r\u0131l\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Birine ait a\u011faç yola sarkm\u0131\u015f, gelip geçenlere zarar veriyor­sa, bu a\u011faç bir as\u0131r önce bile buraya dikildi\u011fi ispat edilse bile, ke­silip kald\u0131r\u0131l\u0131r. Çünkü zarar kadim say\u0131lmayacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Bir evin la\u011f\u0131m veya mutfak suyu soka\u011fa aç\u0131ktan ak\u0131yor; ge­lip geçenlere zarar veriyor ve kom\u015fular\u0131n sa\u011fl\u0131k ve huzurunu bozuyorsa, ev ya­p\u0131ld\u0131 yap\u0131lal\u0131 bu suyun soka\u011fa akt\u0131\u011f\u0131 ispat edilse bile, derhal kald\u0131­r\u0131l\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

14-<\/span><\/strong><\/span> Ar\u0131zî (Geçici) S\u0131fatlarda Aslolan Yok Say\u0131lmas\u0131d\u0131r!<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Genel olarak s\u0131fat ikiye ayr\u0131l\u0131r: Biri aslî, di\u011feri ar\u0131zî s\u0131fatlard\u0131r. Aslî olan s\u0131fat hayat, bekâret gibi mevsufla (vas\u0131flanan \u015fah\u0131sla) birlikte var olan durumlard\u0131r. Ar\u0131zî olan s\u0131fat ise; mevsufla (ilgili \u015fah\u0131sla) birlikte var olmay\u0131p sonradan -ölüm, hastal\u0131k ve dulluk gibi- âr\u0131z olan durumlard\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Bir taraf\u0131n sermayesini, di\u011fer taraf\u0131n emek ve maharetini koyarak kurulan müdarabe \u015firketinde kâr sa\u011flan\u0131p sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 ihtilaf ko­nusu olursa, ademi (kâr sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131) as\u0131l oldu\u011funa göre söz müdaribindir; sermaye sahibi ise kâr sa\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispata muhtaç olur.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Ölen kimsenin vârisleri, (mesela o\u011fullar\u0131) babam\u0131z \u015fu yer­deki tarlay\u0131, (A)’ya, “\u015fuuruna sahip olmad\u0131\u011f\u0131 bir zamanda satm\u0131\u015ft\u0131r”,<\/em> diye davac\u0131 olsalar, (A) da bunun aksini (yani, \u015fuuru yerindeyken satt\u0131<\/em>) iddia etse, beyyine (delil getirmek) davac\u0131ya aittir. Çünkü as\u0131l olan \u015fuurlu bir halde sat\u0131\u015f\u0131n yap\u0131lmas\u0131d\u0131r. Oysa bunama ve \u015fuurunu yitirmi\u015f olma gibi hal, hareket ve sözler ar\u0131zi (sonradan olma) durumlard\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

15-<\/span><\/strong><\/span> <\/span><\/span><\/span>Bir Zamanda Sabit Olan \u015eeyin Hilâf\u0131na Delil Olmad\u0131kça Onun Bekas\u0131yla (Eski Halinin Devam\u0131yla) Hükmolunacakt\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Az yukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi “Kadîm k\u0131demi üzere terk olunur.”<\/em> Çünkü bu hususta aslolan, bir \u015feyi bulundu\u011fu hal üzere b\u0131rakmak­t\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Bir zamanda bir yerin (A)’ya ait oldu\u011fu, onun mülkiyeti al­t\u0131nda bulundu\u011fu sabit oldu\u011fu takdirde, bu mülkiyeti geçersiz sayacak (bir sat\u0131\u015f senedi veya Noter Sözle\u015fmesi) ortaya konulmad\u0131kça o yerin öteden beri mülkiyeti alt\u0131nda bulunduran (A)’ya ait oldu\u011fuyla hükmolunur.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Bir kad\u0131n\u0131n ölen (B)’ye vâris oldu\u011funu iddia edip davac\u0131 ol­mas\u0131 halinde bak\u0131l\u0131r:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Kad\u0131n (B)’nin resmi ve aleni nikâhl\u0131 kar\u0131s\u0131 ise, onu bo\u015fad\u0131\u011f\u0131na dair beyyine (bir resmi kay\u0131t ve belge) ol­mad\u0131kça, iddias\u0131 kabul edilip (B)’ye varis olaca\u011f\u0131na hükmedilir. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

16- Yeni Meydana Gelen Bir Olay\u0131n Mevcut Hâle (\u015eimdiki Zamana) En Yak\u0131n Vakte \u0130zafesi (Ona Ba\u011fl\u0131 De\u011ferlendirilmesi) As\u0131ld\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Sonradan meydana gelen bir olay\u0131n ne zaman meydana geldi­\u011finde ihtilâf edilirse, uzak bir zamanda vuku’ buldu\u011fu ispat edilmez­se, \u015fimdiki zamana en yak\u0131n olan vakte izafe olunarak hükme ba\u011f­lan\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Al\u0131m-sat\u0131mda akid yap\u0131l\u0131rken al\u0131c\u0131 için “hiyâr-i \u015farta” (pi\u015f­man olma müddeti) yer verilir ve sonra bu akdi al\u0131c\u0131 bozmak ister de anla\u015fma müddetinin bitip bitmedi\u011finde ihtilâfa dü\u015ferlerse, fesh zaman\u0131 hâle en yak\u0131n olan vakte izafe edilir ve muhayyer olan al\u0131c\u0131ya (ki bunun muayyen müddeti içinde feshetti\u011fini iddia ediyor­du) beyyine (delil göstermek) dü\u015fer.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (A) ölmeden önce “(B) benim vârisimdir”<\/em> diye ikrarda bulu­nur ve sonra ölürse, (B) ile (A)’n\u0131n vârisleri bu ikrar\u0131n s\u0131hhatli iken mi, yoksa ölüm hastal\u0131\u011f\u0131nda m\u0131 edildi\u011fi üzerinde ihtilafa dü\u015ferlerse, burada vârislerin sözüne itibar edilir; beyyine (delil ve ispat ise) (B)’ye dü\u015fer. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Kelâmda (Konu\u015fulanlarda) Aslolan Hakiki ve Örfi Manad\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Kelimenin delâlet etti\u011fi hakiki manaya göre hükme var\u0131l\u0131r; ka­rine olmad\u0131kça mecâz-i manaya veya ta\u011flîb kaidesine göre mana ç\u0131­karmaya gidilmez. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Bir kimse o\u011flu için bir \u015feyler vasiyet ederse, o\u011flunun o\u011flu buna girmez. Çünkü kelimenin hakiki manas\u0131 o\u011flu ifade ediyor; to­runu de\u011fil.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (A) “\u015eu kadar mal\u0131m\u0131 evlâd\u0131ma vakfettim” <\/em>dedikten sonra ölürse, (A)’n\u0131n erkek ve k\u0131z bütün çocuklar\u0131 buna girer; çünkü örfen “evlâd” kelimesi umumiyetle erkek ve k\u0131z çocuklar\u0131na delâlet eder; yani manay-i hakikisi budur. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

17- Bir \u0130\u015fte Me\u015fakkat (Özel Zahmet, Külfet ve Mihnet) Varsa, (Ona Mahsus) Kolayl\u0131k Yolu Aç\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Güçlük kolayl\u0131\u011fa, s\u0131k\u0131nt\u0131 geni\u015fli\u011fe yol açar: Darl\u0131k vaktinde ge­ni\u015flik göstermek gerekir. Faizsiz ödeme, havale, hicir gibi birçok f\u0131khî meseleler bu as\u0131l kaideye göre hükme ba\u011flan\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Kolayl\u0131\u011f\u0131 celbeden me\u015fakkatin tahlil sebepleri yedidir:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

1- Yolculuk… 2- Hastal\u0131k… 3- \u0130krah (Zorlama)… 4- Bilgisizlik… 5- Güçlük… 6- Umumî belâ… 7- Nak\u0131z (Bozmaya mecbur kalma).<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: Selem Senedi usulünde Mebiin=sat\u0131lacak \u015feylerin (Al\u0131m-Sat\u0131ma konu olan mal cinslerinin; belirlenen vakitte mevcut olmas\u0131 gerekirken, para s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 çeken kimsenin ileride elde edece\u011fi mal\u0131 \u015fim­diden sat\u0131p bedeli olan paray\u0131 almas\u0131 caiz görülmü\u015ftür.) Bu bir nevi ihtiyaç kar\u015f\u0131s\u0131nda verilen ruhsat olmaktad\u0131r. Unutulmas\u0131n ki \u0130slam zorla\u015ft\u0131rmay\u0131 de\u011fil, kolayla\u015ft\u0131rmay\u0131 esas al\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Bir \u0130\u015f Daral\u0131nca, Maslahat \u0130cab\u0131 Geni\u015fletmeye Bakmal\u0131d\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\u015eöyle ki; bir i\u015fte darl\u0131k ve me\u015fakkat görülünce, geni\u015flik ve ruh­sat gösterilmeye bak\u0131l\u0131r. Âlimler bu hususta \u015föyle bir kaide ortaya koymu\u015flard\u0131r: “Bir i\u015f daral\u0131p s\u0131k\u0131\u015f\u0131nca geni\u015fletilip rahatlat\u0131l\u0131r… Bir i\u015f fazla geni\u015fleyince de daralt\u0131l\u0131p kontrol alt\u0131na al\u0131n\u0131r!” <\/em>Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Borçlu belirtilen vakitte borcunu ödeyemez de s\u0131k\u0131nt\u0131ya dü­\u015ferse, ona borcu ödeyebilecek kadar geni\u015f bir müddet vakit sa\u011flan\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Nafaka vermekle yükümlü tutulan kimsenin mali durumu bozulur; tayin edilen miktar\u0131 ödemekten âciz kal\u0131rsa, kudretine gö­re yeni bir imkân tan\u0131n\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

18- Ba\u015fkalar\u0131n\u0131 Zarara U\u011fratmaya veya U\u011frad\u0131\u011f\u0131 Zararlara \u015eahsen Kar\u015f\u0131l\u0131kta Bulunmaya \u0130zin Ç\u0131kmayacakt\u0131r. Çünkü Bu Anar\u015fi ve Karga\u015fay\u0131 Do\u011furacakt\u0131r. U\u011fran\u0131lan Zararlar\u0131n Kar\u015f\u0131lanmas\u0131 Devlete ve Adalete B\u0131rak\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Hiçbir gerekçe ile ba\u015fkas\u0131na zarar verilmeyece\u011fi gibi, u\u011fran\u0131lan bir zarara yine zararla kar\u015f\u0131l\u0131kta bulunmak da yasakt\u0131r. O halde zarar; zarar vermeyecek bir \u015fekilde giderilmeye çal\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Ev kom\u015fusu, kendi evinin çat\u0131s\u0131n\u0131 tamir ederken biti\u015fi\u011finde­ki ba\u015fkas\u0131na ait evin çat\u0131s\u0131n\u0131 tahrip eder veya kiremitlerini k\u0131racak olursa, bu bir zarard\u0131r; yap\u0131lmamal\u0131yd\u0131. Ama kazara veya cehaleten oldu\u011funa göre bu zarara zararla mukabele edilmesi yanl\u0131\u015ft\u0131r ve yasakt\u0131r. Ancak mevcut zarar\u0131n telâfisi cihetine gidilmeli ve kar\u015f\u0131lanmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Umuma ait yoldan herkesin geçmesi sa\u011flan\u0131r. Ama birisinin ba\u015fkas\u0131­n\u0131n geçece\u011fine engel olacak \u015fekilde bir yüklü arabay\u0131 getirip yolun ortas\u0131na b\u0131rakmas\u0131 yasakt\u0131r. Bu vaziyette bir ba\u015fkas\u0131 da kar\u015f\u0131l\u0131k olsun diye onun yolunu kapatamaz. Bu nedenle Usuli F\u0131k\u0131h kitaplar\u0131m\u0131zda;<\/span><\/strong><\/span> “Hem zarar, hem Mukabele-i Bizzarar kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r”<\/em> <\/span><\/strong><\/span>hükmü yaz\u0131l\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Her Türlü Zarar \u0130zâle Olunmal\u0131 ve Yapanlarca Kar\u015f\u0131lanmal\u0131d\u0131r! Böylece Zarara ve Haks\u0131zl\u0131\u011fa U\u011frayan Ma\u011fdurlar Korunmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bu kaide yukar\u0131daki kaidenin sonucu mahiyetindedir. Çünkü zarara zarar ile mukabele edilmeyece\u011fine göre, mevcut zarar\u0131 gider­mek gerektirir. Hz. Peygamber (AS); <\/span><\/strong><\/span>“\u0130slam’da, zarar ve mukabele-i bizzarar yoktur” <\/span><\/em><\/strong><\/span>buyurmu\u015ftur, yani ki\u015fi karde\u015fine ne kendisi za­rar verir, ne de onun zarar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k bir zarar vermeye yönelir… Örne\u011fin: Zararlar mümkünse aynen, de\u011filse kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ödettirilerek giderilmeye çal\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Zor ve zulümle al\u0131nan bir mal\u0131n, ayn\u0131 muhafaza ediliyorsa aynen sahibine iade ettirilir; bu surette, o mal\u0131 zorla zimmetine ge­çiren, “Ben onun k\u0131ymetini vereyim.” <\/em>diyemez. Ayn\u0131 muhafaza edilmiyorsa yani telef olmu\u015f veya itlaf edilmi\u015f ise, misli varsa misliyle, de\u011filse k\u0131ymetiyle ödenir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Üzerine su b\u0131rakmak suretiyle tahrip edilip kullan\u0131lmaz ha­le getirilen bir tarlada, zarar\u0131 misliyle ödemek mümkün olmad\u0131\u011f\u0131n­da bedeli cihetine gidilir. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Bir Zarar Kendi Misliyle \u0130zâle Olunmayacak (Giderilmeye Çal\u0131\u015f\u0131lmayacak)t\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Verilen bir zarar\u0131n ne kendisinden büyük bir zararla ne de kendisine müsavi olacak bir zararla giderilmesi uygun olmayacakt\u0131r. Belki, kendisinden hafif bir zararla giderilmeye çal\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

“\u0130ki \u015ferden en hafif olan\u0131 ihtiyar olunur.” “Büyük zarar, hafif bir zararla giderilir.” <\/span><\/em><\/strong><\/span>kaideleri de bunu aç\u0131klamaktad\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Mevcut bir dükkân\u0131n yan\u0131nda veya kar\u015f\u0131s\u0131nda ayn\u0131 i\u015fi yapan ba\u015fka bir dükkân aç\u0131l\u0131r ve bu sebeple ilk dükkân\u0131n al\u0131\u015f-veri\u015finde bir azalma ba\u015flar da sahibi zarara girdi\u011fini söyleyip yeni aç\u0131lan dükkân\u0131n kapat\u0131lmas\u0131n\u0131 isterse, bu dava reddolunur ve ikinci dükkân kapat\u0131l­maz.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Açl\u0131ktan ölüm derecesine gelen bir ki\u015fi, yan\u0131ndaki kimseyi ancak ölümden kurtaracak kadar bulunan yiyece\u011fini al\u0131p yemesine ruhsat tan\u0131nmayacakt\u0131r. Çünkü zarar\u0131n, ken­di misliyle izâle olunmas\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r, haks\u0131zl\u0131kt\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

19- Baz\u0131 Mecburiyetlerle Hukuken Geçerli Say\u0131lan Zaruretler; Mahzurlu \u015eeyleri (Geçici olarak) Mubah K\u0131lacakt\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130slam’da zaruretler (mecburi mazeretler) belirtilmi\u015ftir. Haramla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya ge­len bir kimse baz\u0131 mecburiyetler kar\u015f\u0131s\u0131nda, onlar\u0131 ihtiyaç nispetinde kul­lanabilir; aksi halde caiz de\u011fildir. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) K\u0131tl\u0131k y\u0131llar\u0131nda; ölmü\u015f bir hayvan\u0131n etinden ba\u015fka yiyecek bir \u015fey bulunmaz da bir adam açl\u0131ktan ölmek tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131rsa, ölmeyecek kadar kendisi ve ailesi o etten yiyebilir. Bunun gibi susuzluktan ölüm tehlikesiyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rsa, ölmeyecek kadar \u015farap içebilir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Silahla yaralanma, sakatlanma ve ölüm tehdidiyle, küfre zorlanan kimse, kal­ben mü’min oldu\u011fu halde elfaz-\u0131 küfürden birini söyleyip kurtulmaya bakmal\u0131d\u0131r. Veya bir kimse, tehdit ve cebir ile di\u011fer bir kimsenin mal\u0131n\u0131 almaya veya zarara u\u011fratmaya mecbur b\u0131rak\u0131lsa, bu i\u015fe zorlanan kimse mes’ûl tutulmayacakt\u0131r. Çünkü arada cebir vard\u0131r; zaruri olarak bu yola tevessül edilmi\u015f durumdad\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

c) Açl\u0131ktan ölüm tehlikesi geçiren kimse, ba\u015fkas\u0131na ait olup sa­hibinin müsaadesini almadan -ileride bedelini ödemek niyetiyle- ma­l\u0131ndan ölmeyecek kadar al\u0131p yiyebilir. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Ancak Bu Zaruretler Kendi Miktar\u0131nca Takdir ve Tayin Olunacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu kaide yukar\u0131daki kaidenin tamamlay\u0131c\u0131s\u0131 mahiyetindedir. \u0130\u015faret edildi\u011fi gibi, zaruri bir sebeple mubah olan \u015fey ancak zaruret miktar\u0131nca mubah olur; fazlas\u0131 mubah olmaz. Çünkü haram\u0131 mu­bah k\u0131lan cevaz illeti, zaruret miktar\u0131yla kalkm\u0131\u015f olur; fazlas\u0131 ise zaruretsiz al\u0131nm\u0131\u015f olur. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) So\u011fuktan donmak üzere bulunan bir kimse, tehlikeyi atlatacak miktarda ba\u015fkas\u0131na ait odun veya yak\u0131ttan -ileride bedelini ödemek niyetiyle- kullanabilir; fazlas\u0131 ise haramd\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Yukar\u0131daki kaidede geçen misallerden ikisi buna da örnek say\u0131l\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• <\/span><\/strong><\/span>Bir Özür \u0130çin Caiz Olan \u015eey, O Özrün Zevâliyle (Sona Ermesiyle) Art\u0131k Bât\u0131l Olacak<\/span><\/strong><\/span> (Hükümsüz Kalacak)t\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Önce caiz olmayan, fakat bir özürden dolay\u0131 caiz olan \u015fey, mev­cut özrün ortadan kalkmas\u0131yla hükümsüz kal\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Vücudundaki bir hastal\u0131ktan dolay\u0131 su kullanamayan kim­se, bu özründen dolay\u0131 toprakla teyemmüm yapacakt\u0131r. Ama mevcut hastal\u0131\u011f\u0131n gi­derilmesiyle özür kalkm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131ndan art\u0131k su ile abdest al\u0131n\u0131r; te­yemmümle yetinmesi yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bunun gibi suyu kullanmaya s\u0131hhati müsait olmakla beraber, bir kimse su bulamad\u0131\u011f\u0131 veya suyun çok pahal\u0131ya sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumda bu özründen dolay\u0131 teyemmüm hakk\u0131 vard\u0131r. Su bulunun­ca da teyemmüm hükümsüz kal\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) \u015eahitlik üzerine \u015fahitlik… As\u0131l \u015fahit hasta olur veya seferde bulunursa, bir özre binaen, kendi bildi\u011fini-gördüklerini ö\u011fretip yerine tayin etti\u011fi ki\u015finin \u015fehadet üzerine \u015fehadeti caiz say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ama as\u0131l olan \u015fahit iyile\u015fir veya seferden dönerse, o zaman fer’in yani as\u0131l olmayan vekil \u015fahidin \u015fehadeti bât\u0131l olacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

20- Mâni’ (Bir \u015eeye Engel Say\u0131lan Durum) Zail Olunca, Memnu’ (Yasakl\u0131k) Ortadan Kalkacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bir \u015feyin s\u0131hhat ve cevaz\u0131na mâni (engel) te\u015fkil eden \u015fey giderilip zail oldukta, memnu’ (men’olunup yasaklanan \u015fey) kald\u0131r\u0131l\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) \u0130ki k\u0131z karde\u015fi bir ki\u015fi nikâh\u0131 alt\u0131nda bulunduramaz. \u015eöyle ki: (A) ile (B) k\u0131z karde\u015ftirler. (C), (A) ile (B)’den birisiyle evlene­bilir. Bu caizdir… Fakat hangisiyle evlenirse, di\u011feri muvakkaten ken­disine haram olur. Farz edelim ki (C), (A) ile evlendi, bu takdirde, (A), (C)’nin (B) ile evlenmesine mâni te\u015fkil eder. (A) ölecek olur­sa (C), (B) ile evlenebilir. Çünkü mâni zail olmu\u015ftur.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Sat\u0131n al\u0131nan bir malda eski ay\u0131b\u0131ndan ba\u015fka yeni bir ay\u0131p meydana gelirse art\u0131k o mal\u0131 eski ay\u0131b\u0131ndan dolay\u0131 reddetmek caiz olmaz. Ancak yeni ay\u0131p kendili\u011finden veya bir müdahale ile gideri­lirse, o takdirde “mâni’ kalkt\u0131\u011f\u0131 için memnu avdet eder”<\/em> kaidesince iadesi caiz olur. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

21- Zarar-\u0131 E\u015fed, Zarar-\u0131 Ahaf ile \u0130zâle Olunacakt\u0131r. (\u015eiddetli ve Külfetli Bir Zarar, Daha Hafif Bir Zararla Önlenmeye ve Giderilmeye Çal\u0131\u015f\u0131l\u0131r.)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani; bü­yük ve daha tehlikeli zararlar, daha hafif olan zararlarla giderilmeye ça­l\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Borcunu ödemeyen veya vâcib olan nafakay\u0131 vermeyen kim­se, -ödeme imkân\u0131na sahipse- ödemesi için icbar edilir. Baba, küçük çocu\u011funun nafakas\u0131n\u0131 vermekten imtina ederse hapsolunur.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Bir tavuk k\u0131ymetli bir ta\u015f yutacak olursa bak\u0131l\u0131r; hangisinin k\u0131ymeti yani tavuktan ve ta\u015ftan hangisinin k\u0131ymeti fazlaysa, fazla k\u0131ymette olan\u0131n sahibi, az k\u0131ymette olana zarar nisbetini öder. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Ayn\u0131 Anda, Birkaç Haks\u0131zl\u0131k ve Yanl\u0131\u015fl\u0131ktan Birini Yapma Mecburiyeti Do\u011fsa, Zarar\u0131 En Hafif, Cüz’i ve \u015eahsi Olan\u0131 Tercih Etmek Laz\u0131md\u0131r! Bu Kaide F\u0131k\u0131h Kitaplar\u0131m\u0131zda: “\u0130ki Fesâd Taarüz Ettikde Ahaffini \u0130rtikâb ile Azab\u0131n\u0131n Çaresine Bak\u0131l\u0131r!” <\/em>\u015eeklinde Yer Alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Fesad\u0131 gerektiren iki \u015fey gelip çatt\u0131\u011f\u0131nda, zarar\u0131 daha az olan tercih olunmal\u0131, bela en hafif \u015fekilde atlat\u0131lmaya çal\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Mesela birbirine e\u015fit iki be­lâ ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen kimse bu ikisinden diledi\u011fini seçip kabullenir. Ama e\u015fit olmad\u0131\u011f\u0131 takdirde ise en hafif olan\u0131n\u0131 al\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: Ba\u015f\u0131nda yara bulunan kimse bu vaziyette secde edecek olur­sa, yaras\u0131 ak\u0131nt\u0131 yap\u0131p tehlike arz ederse, ba\u015f i\u015faretiyle secdeleri yerine getirir; fakat namaz\u0131 terk etmez. Çünkü secdeyi terk etmek na­maz\u0131 terk etmekten daha hafiftir. Nitekim hayvan ve binekler üzerinde i\u015faretle secde edilip namaz k\u0131l\u0131n\u0131r; ama abdestsiz namaz k\u0131l\u0131nmas\u0131 haramd\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Mecburiyet Durumunda \u0130ki \u015eerden Daha Ehven ve Zarar\u0131 Daha Hafif Olan\u0131 \u0130htiyar<\/span><\/strong><\/span> (Tercih) Olunacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu kaide, yukar\u0131daki prensiplerin izah\u0131d\u0131r. Zarar ve \u015ferri gerekti­ren iki hâdise birden gelip çatarsa en kolay ve zarar\u0131 az olan\u0131n tercih edilmesi laz\u0131md\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: Bir koçun ba\u015f\u0131 kazara bir küpe girip, ç\u0131kmas\u0131 mümkün ol­mazsa bak\u0131l\u0131r: Hangisinin k\u0131ymet ve zarar\u0131 daha azsa o tercih olunacakt\u0131r: Koyunun k\u0131ymeti küpünkünden daha fazlaysa, küp k\u0131r\u0131l\u0131r ve k\u0131y­meti sahibine ödenir. Küpün k\u0131ymeti daha fazlaysa koç bo\u011fazlan\u0131r ve k\u0131ymeti sahibine ödenir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

22- Bir Zarar \u0130mkân Nispetinde Giderilmeye Çal\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: a) \u0130mkân\u0131 oldu\u011fu halde çocu\u011funa nafaka vermeyen bir baba hapsolunur,<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Hz. Peygamber (AS), “Müslümanlara kar\u015f\u0131 k\u0131l\u0131ç çeken kim­senin kan\u0131 helâl olur.” <\/em>buyurmu\u015flard\u0131r. Çünkü o kimse tu\u011fyan edip mütecâviz hale gelmi\u015f oldu\u011fundan bu zarar\u0131 ancak vücudunu ortadan kald\u0131rmak ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n böyle bir tu\u011fyana tevessül etmemesini sa\u011flamak laz\u0131md\u0131r. Devlete isyana kalk\u0131\u015fanlar\u0131n ve anar\u015fi ç\u0131karanlar\u0131n def ve telef edilmesi kaç\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

23- Hacetler (Zaruret ve Mecburiyetler) Umumî Olsun, Hususî Olsun; Zaruret Menzilesine Tenzîl Olunur. (Genel \u0130htiyaç Miktar\u0131na Göre Karar Al\u0131n\u0131r.)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Fert ve cemiyetin birtak\u0131m ihtiyaçlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak gere\u011fi ortaya ç\u0131ksa; bu ihtiyaçlar zaruret gibi kabul edilip baz\u0131 memnuiyetler (yasaklar) kalkar ve böyle bir ihtiyaç kar­\u015f\u0131s\u0131nda k\u0131yas terk edilir;<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Selem Senedi al\u0131\u015fveri\u015finde “Bey’ün bi’l-vefâ”ya (bir mal\u0131n belirli bir müddet kullan\u0131ld\u0131ktan sonra, ayn\u0131 fiyata geri sat\u0131lmas\u0131 \u015fart\u0131na) cevaz verilmesi bu cinstendir. Tarihte; Buha­ra halk\u0131ndan, borç al\u0131p verme muamelesi ço\u011fal\u0131nca görülen ihtiyaç üzerine bu muameleye cevaz verilmi\u015ftir…<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Bunun gibi k\u0131yas hilaf\u0131na seleme de cevaz vermi\u015ftir… Çün­kü al\u0131m-sat\u0131mda, mâdumun (henüz mevcut olmayan \u015feyin) bey’i ya­p\u0131lamaz. Fakat ihtiyaç bu k\u0131yas\u0131n hilaf\u0131na cevaz vermeyi gerektir­mi\u015ftir. Ve bu Selem Senedi al\u0131\u015fveri\u015fi, Peygamberimizin ekonomik mucizesidir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

c) Genel olarak orada kalma vakti ve yararlanma nispeti belli olmamakla beraber hamamda y\u0131kanmak, halk\u0131n ihtiyac\u0131na binaen caiz kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Ama bu k\u0131­yasa ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Çünkü ücret belli olmakla beraber menfaat belli de­\u011fildir. Hamama giren kimsenin ne kadar kalaca\u011f\u0131 ne kadar su sarf edece\u011fi bilinmemektedir. Selem Senedi; normalinden biraz dü\u015fük fiyatla, ama peynir, zeytin, kuma\u015f, tuhafiye ve k\u0131rtasiye gibi mevsimlik mallar\u0131n ise birkaç ay sonras\u0131nda teslim al\u0131nmas\u0131 \u015fart\u0131yla yap\u0131lan; tüketiciye ucuz mal, üreticiye ise faizsiz kredi imkân\u0131 sa\u011flayan, ve sadece \u0130slam’da bulunan mucize bir ekonomik yöntemdir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• \u0130ztirar (Zaruret Durumlar\u0131) Ba\u015fkas\u0131n\u0131n Hakk\u0131n\u0131 \u0130btâl Etme Gerekçesi Say\u0131lamayacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu prensip;<\/span><\/strong><\/span> “Zarurât, mahzurat\u0131 mubah k\u0131lar”<\/span><\/em><\/strong><\/span> kaidesindeki sorunlar\u0131 ve sorular\u0131 yan\u0131tlar mahiyettedir… Aç kal\u0131p ölüm derecesine gelen bir kimse ba\u015fkas\u0131na ait ekmek­ten yiyecek olursa, bilâhare onun k\u0131ymetini ödemesi gerekir. Çünkü o ekmekten yemesi her ne kadar zarurî ise de, bu zaruret ba\u015fkas\u0131­n\u0131n hakk\u0131n\u0131 iptal etmez. Bu bak\u0131mdan zaruret miktar\u0131 yer ve fakat sonradan bedelini öder. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

24- Al\u0131nmas\u0131 Yasak (Haram) Olan \u015eeyin, Verilmesi de Yasakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bir \u015feyin al\u0131nmas\u0131 haram k\u0131l\u0131nm\u0131\u015fsa, o takdirde verilmesi de ha­ramd\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Rü\u015fvet (bunu almak haramd\u0131r; o halde vermek de haram­d\u0131r. Ancak mecbur b\u0131rak\u0131lan bunun d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r.)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Riba-Faiz: (Bunu almak haramd\u0131r; o halde vermek de haramd\u0131r.) Bunlar gibi daha birçok misaller vard\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• \u0130\u015flenmesi<\/span><\/strong><\/span> Yasak Olan \u015eeyin \u0130stenmesi (Te\u015fvik ve Tahrik Edilmesi) de Ya­sakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu “\u0130\u015flenmesi haram olan \u015feyin, istenmesi de haramd\u0131r” <\/em>kaidesi­ne yak\u0131nd\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Her türlü uyu\u015fturucu madde kullanmak haramd\u0131r. O halde bu maddenin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 istemek de haramd\u0131r. Üstelik insanlar\u0131n uyu\u015fturucuya al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 büyük bir zulümdür ve kul haklar\u0131na tecavüz say\u0131l\u0131r. Uyu\u015fturucular\u0131n kâfirlere ve gayri müslimlere sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 mübah görenler \u015feytan\u0131n avukatlar\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Adam öldürme fiili haramd\u0131r; ba\u015fkas\u0131n\u0131n bunu i\u015flemesini is­temek de haramd\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

c) Zina etmek haramd\u0131r; o halde ba\u015fkas\u0131n\u0131n zina i\u015flemesini istemek de haramd\u0131r. Öyle ise zinay\u0131 ve her türlü fuh\u015fiyat\u0131 azd\u0131ran ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131ran yasalar ve yay\u0131nlar da haramd\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

25- Âdetler Muhakkem[1] <\/span><\/span><\/strong><\/span>(Hükme Esas) ve Muteber Say\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örf ve âdet, temel ve genel kurallara uygun ve umumun yarar\u0131na ise, muteberdir… Çünkü Hz. Pey­gamber (AS), “Mü’minlerin (ve akl\u0131 selim kimselerin) iyi ve güzel görüp kabul etti\u011fi \u015fey, Al­lah kat\u0131nda da iyidir.”<\/em> buyurmu\u015ftur. Örne\u011fin: <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Birisi: “Vallahi aya\u011f\u0131m\u0131 falan adam\u0131n evine koymam”<\/em> diye yemin ederse, bundan eve girmeyece\u011fi manas\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r. Çünkü bu tabir âdet halini alm\u0131\u015ft\u0131r. Sadece “aya\u011f\u0131n\u0131 koymak” manas\u0131 ise âdete uygun de\u011fildir, bir mecazd\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Bir i\u015fte çal\u0131\u015ft\u0131rmak üzere tutulan amele, aralar\u0131nda hususi bir anla\u015fma yap\u0131lmam\u0131\u015fsa o beldede i\u015fçi s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kaç saat çal\u0131\u015fma­s\u0131 âdet ise (veya ilgili kanun ve kurallar ne ise) o da o kadar çal\u0131\u015f\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Nâs\u0131n<\/span><\/strong><\/span> \u0130sti’mali (\u0130nsanlar\u0131n Bir Konuda Uygulayageldikleri Âdetler) Bir Hüccettir ki; Onunla Amel Vâcib ve Caiz Olacakt\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu kaide, yukar\u0131daki kaidenin aç\u0131klamas\u0131 veyahut mütemmimi mahiyetindedir. Halk\u0131n bir mesele hakk\u0131ndaki örf ve âdeti -\u0130slam’\u0131n zahir hükümlerine muhalif de\u011filse- delil olarak kabul edilir. Çünkü f\u0131k\u0131hta birçok meselelerde örf ve âdete göre hükmedilir. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Hz. Ömer (RA) fethedilen Irak topraklar\u0131n\u0131, ora halk\u0131na b\u0131rak\u0131p, geçerli olan örfe göre yararlan\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015ftir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Bir kuyuya dü\u015fen koyun d\u0131\u015fk\u0131s\u0131n\u0131n azl\u0131k ve çokluk miktar\u0131, bu hu­susla ilgili ve bilgili \u015fah\u0131slar\u0131n görü\u015füne göre takdir edilir… Çünkü az bir \u015fey kabul edilirse suyu necis etmez; çok olarak kabul edilirse suyu necis eder. Bunun gibi günümüzdeki içme suyu barajlar\u0131na kat\u0131lan zararl\u0131 ve kirli at\u0131klar\u0131n oran\u0131 ve temizlenme \u015fartlar\u0131 bilimsel tetkiklerle belirlenmelidir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Ama bir \u015feyin ölçüye ve tart\u0131ya girdi\u011fi nass ile sabit ol­mu\u015fsa art\u0131k o \u015fey hakk\u0131nda halk\u0131n örf ve âdetine itibar edilmez. \u015eöyle ki: Bu\u011fday ve arpa ölçe\u011fe, alt\u0131n ve gümü\u015fün tart\u0131ya girdi\u011fi me\u015f­hur Hadis-i \u015eeriflerle sabit olmu\u015ftur. O halde halk\u0131n bu nass\u0131n hilâf\u0131na olan örf ve âdetine itibar edilmez. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Âdeten<\/span><\/strong><\/span> Mümteni (Çok Zor, \u0130mkâns\u0131z) Olan \u015eey, Hakikaten de Mümteni Konumundad\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: a) (A)’n\u0131n (B)’ye 1000 lira borçlu oldu\u011funu ikrar etmesi, yalan bile olsa hakikat olarak kabul edilir. Çünkü bir kimsenin yalan yere bir ba\u015fkas\u0131na borçlu oldu\u011funu ikrar etmesi âdeten mümteni’dir. Öy­le ise böyle bir ikrar hakikat gibi kabul edilir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Nesebi belli olan (A) için, (B) kalk\u0131p da; “Bu benim o\u011flumdur”<\/em>, derse bu âdeten mümteni’ (sak\u0131n\u0131lan ve uzak durulan bir \u015fey) oldu\u011fundan hakikaten de mümteni’ (as\u0131ls\u0131z) say\u0131l\u0131r. Ama kar\u015f\u0131 taraf isterse DNA testine bak\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

c) Çok fakir olan (A)’n\u0131n (B)’ye senetsiz ve \u015fahitsiz bir milyon ödünç para veya mal verdi\u011fini iddia etmesi de âdeten mümteni’ (ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131d\u0131r) ve itibara al\u0131nmayacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Âdetin<\/span><\/strong><\/span> Delâletiyle Hakiki Mana Terk Olunacakt\u0131r! (Sözlerdeki Zahiri Mana De\u011fil, Örf ve Geleneklerle Yayg\u0131n Anla\u015f\u0131lan Mana Esas Al\u0131nacakt\u0131r!)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bir cümleden anla\u015f\u0131lan hakiki ve zahiri mana, bazen âdetin delâletiyle terk edilip, âdetler do\u011frultusunda anla\u015f\u0131lan manaya göre hükme ba\u011flanacakt\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Bir kimse et yemeyece\u011fine dair yemin ederse, \u0131zt\u0131rar halin­de domuz veya insan eti yiyecek olursa yeminini bozmu\u015f say\u0131lmaz; çünkü âdet ve teamüle göre bunlar yenilen et grubuna girmemektedir. Âdeten bu ikisi de yenilmez… (Bu, \u0130mameyne göredir).<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Bir kimse “Vallahi falan adam\u0131n e\u015fi\u011fine ayak basmayaca\u011f\u0131m”<\/em> derse ve e\u015fi\u011fe ayak basmadan içeri girerse yine de yeminini bozmu\u015f olacakt\u0131r. Çünkü her ne kadar hakiki mana “e\u015fi\u011fe ayak basmamaksa da” örf ve âdete göre bununla o adam\u0131n evine girmeyece\u011fi manas\u0131 kastedildi\u011fi aç\u0131kt\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Âdet<\/span><\/strong><\/span>; Ancak Muttarid Bulunuyorsa (Uzun Zaman Aynen Devam Ediyorsa); Yahut Gaalip Oldukta (Yani Ço\u011funluk Taraf\u0131ndan Hep Ayn\u0131 \u015eekilde Anla\u015f\u0131l\u0131yorsa) Muteber Say\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Ancak, her âdet muteber say\u0131lmaz; ancak devam edegelip genellikle uygulanan, veya gaalip durumda olan (ço\u011funluk taraf\u0131ndan öyle anla\u015f\u0131lan) âdetler muteber say\u0131l\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Al\u0131m-sat\u0131mda alt\u0131n lira üzerine pazarl\u0131k yap\u0131l\u0131rsa ve o beldede devam edegelen yahut ekseri kullan\u0131lan alt\u0131n lira hangisiyse o dikkate al\u0131n\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Bir pazarda iki ki\u015fi al\u0131m-sat\u0131m yaparken pe\u015fin-veresiye di­ye bir \u015fey beyan edilmezse, o beldede o mal hakk\u0131nda câri olan örf ve âdete göre muamele yap\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

c) Tanesi bir liradan bir miktar yumurta \u0131smarlan\u0131r ama yumur­tan\u0131n gramaj\u0131 (büyüklük oran\u0131) belirtilmezse, o beldenin câri yahut galip olan âdetine itibar olunacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Örf<\/span><\/strong><\/span> ve Âdetlerle \u0130tibar Olunma; (De\u011ferli ve Geçerli Say\u0131lma) Galib-i \u015eayiad\u0131r (Yayg\u0131n Olan Mana Esas Al\u0131n\u0131r); Nâdirata (Ara S\u0131ra Olana) \u0130tibar Olunmayacakt\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu prensip, yukar\u0131daki kaidenin tamamlay\u0131c\u0131s\u0131 mahiyetindedir. Müstesna olan (çok seyrek rastlanan durumlar) umumî kaideyi bozmayaca\u011f\u0131 gibi, vukuu nadir olan \u015feyler de galib-i \u015fayi’ olan (fiilen ya\u015fanan ve öyle anla\u015f\u0131lan) \u015feyler hakk\u0131ndaki hükmü bozmayacakt\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Fazla geri zekâl\u0131 olup kendisini kontrol edemeyen (sefih) kimseler rü\u015fde ermedikçe mal\u0131nda tasarruf etmesi yasaklan\u0131r. Çünkü ek­seri sefih olanlar 15 ya\u015f\u0131na girdikten sonra az-çok kendilerini kontrol etmeye, kâr\u0131n\u0131 zarar\u0131n\u0131 bilmeye ba\u015flayacakt\u0131r. Ama bir sefih nadiren 15 ya\u015f\u0131na varmadan kendini kontrol edebilse de buna k\u0131yasla hüküm verilmesi yanl\u0131\u015ft\u0131r. Çünkü bu nadirattand\u0131r, yok hükmünde say\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Uzun y\u0131llar kaybolan, ve nerede oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmayan bir kimse­nin miras\u0131 için; baz\u0131 fukâhaya göre 90 ya\u015f\u0131na kadar beklenir. Bu ya\u015fa eri\u015fti\u011fi sa­bit olunca öldü\u011füne hükmedilir. Ama nadiren baz\u0131lar\u0131 100-110 ya\u015f da ya­\u015fam\u0131\u015f olabilir; ama bu durum galib-i \u015fayi’ olan (yani genel olarak bilinip duran) ömre tesir etmeyecektir. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Örfen<\/span><\/strong><\/span> Mâruf Olan (Âdet ve Geleneklerle Uyguland\u0131\u011f\u0131 Anla\u015f\u0131lan) \u015eey; \u015eart K\u0131l\u0131nm\u0131\u015f ve Geçerli Say\u0131lm\u0131\u015f Makam\u0131ndad\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bir belde halk\u0131 aras\u0131nda mutad olagelen (genellikle uygulan\u0131veren) \u015feyler örfen mâruf oldu\u011fundan \u015fart k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f gibi hükme medar olur. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) K\u0131z\u0131n\u0131 kocaya veren bir baba, onun için haz\u0131rlay\u0131p verdi\u011fi çeyizi, bilahare emaneten verdi\u011fini iddia edecek olursa, bu hususta beldenin örfüne göre hükmedilir. O belde k\u0131za verilen çeyizi emanet olarak de\u011fil, mülk olarak veriyorsa, baban\u0131n bu husustaki iddias\u0131 reddedilir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Bahçe veya tarlas\u0131na tuttu\u011fu i\u015fçiye, yemek de verilip verilmeyece\u011fi, söz konusu edilmemi\u015fse de i\u015fçiler yemek de isteyecek olurlar­sa bu hususta da o beldenin mâruf olan örfüne göre hareket edilir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Ticaret<\/span><\/strong><\/span> Erbab\u0131 Aras\u0131nda Mâruf Olan (Öteden Beri Bilinip Uygulanan) \u015eey, Onlar Aras\u0131nda \u015eart K\u0131l\u0131nm\u0131\u015f ve Uygunlu\u011funda \u0130ttifak Sa\u011flanm\u0131\u015f Gibi Alg\u0131lan\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu kaide, yukar\u0131daki kaidenin tamamlay\u0131c\u0131s\u0131 ve aç\u0131klamas\u0131 ma­hiyetindedir. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Örf<\/span><\/strong><\/span> ile Tayin, Nass ile Tayin Konumundad\u0131r! (Halk Aras\u0131nda Yayg\u0131n Uygulanan, Akla ve \u0130nanca da Uygun Bulunan \u015eeyler; Muteber Örf ve Âdet Olarak Ölçü Al\u0131n\u0131r.)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: a) Hakk\u0131nda nass bulunmayan bir \u015feyde örfe göre karar al\u0131n\u0131r. Öl­çü veya tart\u0131ya girdi\u011fi hakk\u0131nda nass bulunmayan bir \u015fey hakk\u0131nda örfe göre muamele yap\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Çar\u015f\u0131daki esnaf\u0131n ço\u011fu, çar\u015f\u0131y\u0131 korumak için ücretle bekçi tu­tacak olurlarsa, -esnaftan bir k\u0131sm\u0131 buna muhalif kalsa bile- bekçi ücretini hepsi de bilâ istisna ödemek mecburiyetindedir. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

26- Mâni’ ve Muktazi Taarruz Ettikte Mâni’ Takdim Olunacak (Öne Al\u0131nacakt\u0131r). (Bir \u015eeye ENGEL Olanla GEREKL\u0130 Olan Çat\u0131\u015ft\u0131kta, Engel Öncelikli Say\u0131l\u0131r.)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Bu kaideye göre bir adam alacakl\u0131s\u0131 bulunan kimse eline rehin b\u0131rakm\u0131\u015f oldu\u011fu mal\u0131n\u0131 ba\u015fkas\u0131na satamaz. Çünkü buna mâni’ olan borçtur. Onu ödemedikçe veya mürtehin icazet vermedikçe sa­t\u0131lmas\u0131 iktiza eden merhunu satamaz.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Mü\u015fterek (ortak) bir mal\u0131n hisse-i \u015fayias\u0131n\u0131n (mü\u015fterek pay\u0131n\u0131n, talip ise) ortaktan ba\u015f­kas\u0131na icar\u0131 do\u011fru de\u011fildir. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

27- Vücutta Bir \u015eeye Tâbi Olan, Hükümde Dahi Ona Tâbi K\u0131l\u0131n\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: a) Gebe bulunan bir hayvan sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda karn\u0131ndaki yavrusu da ona tâbi olarak sat\u0131lm\u0131\u015f olur. Çünkü rahimdeki yavru vücutta anas\u0131na tâbidir; o halde sat\u0131\u015f hükmünde de ona tâbi olur.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Tarla, bahçe ve arsa gibi bir arazi sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, içinde bulunan a\u011faç, akarsu ve kuyu da ona tâbi olarak sat\u0131lm\u0131\u015f olur. Bunun gibi, rehin olarak verilen gebe bir hay­vana veya a\u011façl\u0131 bir araziye, do\u011fan yavru ile mevcut a\u011façlar da dahil say\u0131l\u0131r; ayn\u0131 hükme kat\u0131l\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Tâbi<\/span><\/strong><\/span> Olan \u015eeye Ayr\u0131ca Hüküm Verilmeye Gerek Kalmam\u0131\u015ft\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Bu kaide yukar\u0131daki kaideyi aç\u0131klamaktad\u0131r. Meselâ: Bir hayvan\u0131n karn\u0131ndaki yavrusu ayr\u0131ca sat\u0131lamayacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Bir evin kap\u0131 ve penceresi tak\u0131l\u0131 oldu\u011fu halde sat\u0131l\u0131rsa, ayr\u0131ca bunlar için para al\u0131namayacakt\u0131r. Çünkü sat\u0131lan ev ile birlikte onlar da sat\u0131lm\u0131\u015f say\u0131l\u0131r. Ama yavru do\u011fduktan, evdeki kap\u0131 ve pencere ç\u0131kar\u0131ld\u0131ktan sonra o vaziyette kabul edilip sat\u0131lm\u0131\u015fsa; art\u0131k yav­rusu annesine, kap\u0131 pencere de eve tâbi ve ba\u011fl\u0131 olmaktan ç\u0131kacakt\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

28- Bir \u015eeye Mâlik (ve Sahip) Olan Kimse, Onun Zaruriyat\u0131ndan (Gerekli K\u0131s\u0131mlar\u0131ndan) Olan \u015eeye de Mâlik Say\u0131l\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: a) Bir evi sat\u0131n alan kimse o eve giden yola da mâlik ve sahip olacakt\u0131r. Çün­kü, yol evin zarurat\u0131ndan (yani mecburi ihtiyac\u0131ndan) say\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Yine bir evi sat\u0131n alan kimse o evin önünde bulunan kümes, odunluk ve a\u011façlara da mâlik ve sahip olur. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• As\u0131l<\/span><\/strong><\/span> Sâk\u0131t Oldukta (Gerçek Sorumlu Serbest Kald\u0131kta) Fer’i Dahi Sâk\u0131t Olacak (ve Serbest Kalacak)t\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: a) As\u0131l borçlu bulunan kimse borcunu ödeyip kurtulunca, art\u0131k onun kefili olan kimse de o borçtan kurtulmu\u015f olacakt\u0131r. Çünkü borçlu as\u0131ld\u0131r; kefil onun fer’i=yedek vekili konumundad\u0131r. As\u0131l sorumluluktan ç\u0131k\u0131nca, fer’i ve vekili de kurtulacakt\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Alacakl\u0131 alaca\u011f\u0131n\u0131 tamamen alsa, yan\u0131nda rehin bulunan \u015feyi elinde tutma hakk\u0131 kalkacakt\u0131r. Çünkü rehin, alaca\u011fa ba\u011fl\u0131d\u0131r ve onun fer’i yani emanet garantisi say\u0131l\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

29- Sâk\u0131t Olan \u015eeyin Dönmesi, Yani Gidenin Hükmen Geri Gelmesi \u0130mkâns\u0131zd\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Hukuken varl\u0131\u011f\u0131 kalmayan bir \u015fey tekrar vücud bulamayacakt\u0131r. Ancak benzeri meydana getirilebilir. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Vârisler, murisin (miras b\u0131rakan ki\u015finin) yapm\u0131\u015f oldu\u011fu “üçte birlik bölümden” fazla vasiyeti­ne r\u0131za gösterdikten sonra, bir daha geri dönemezler.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Kirli say\u0131lan ve necis olan az suyun üzerine akarsu b\u0131rak\u0131l\u0131r da ço\u011fal\u0131p ta­\u015far ve tekrar azal\u0131rsa, art\u0131k bu su yine “necis oldu, necisli\u011fe döndü”<\/em> denilmez. Çünkü çok suyun ona kar\u0131\u015f\u0131p ta\u015f\u0131rmas\u0131yla temiz olmu\u015ftu; azalmas\u0131yla ayn\u0131 temizlik devam eder; tekrar necisli\u011fe dönmü\u015f say\u0131lmaz.  <\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

30- Bir \u015eey Bât\u0131l Oldukta (Hükümsüz Kald\u0131kta), Onun Z\u0131mm\u0131ndaki (Kapsam\u0131ndaki, Ba\u011flam\u0131ndaki) \u015eey de Bât\u0131l Olacakt\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bir \u015fey ister aslen, ister vasfen gayr-i sahih bir durum al\u0131rsa onun z\u0131mm\u0131ndaki \u015fey de gayr-i sahih olur. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) (A), (B)’ye, “Ben kan\u0131m\u0131 sana bin liraya satt\u0131m”, “Beni öldürmeni helal k\u0131ld\u0131m”<\/em> dese, (B) de bu sebeple vurup onu öldürse, yine de k\u0131sas laz\u0131m gelir ve elbette cezaland\u0131r\u0131l\u0131r. Çünkü insan\u0131n can\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131\u015flamas\u0131 ve kan\u0131n\u0131 sat­mas\u0131 gayr-\u0131 sahih ve geçersiz oldu\u011funa göre bu do\u011frultudaki r\u0131za ve teklif de geçersiz say\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Birisi nikâh\u0131n\u0131 mehir ile yenileyecek olursa, bu da geçersiz say\u0131l\u0131r. Çünkü birinci nikâh zaten bozulmam\u0131\u015ft\u0131r, o halde ikinci nikâh bât\u0131l oldu\u011fu için yeni mehir de hükümsüz kal\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

31- Asl\u0131n \u0130fâs\u0131 (Yerine Getirilmesi) Mümkün Olmad\u0131\u011f\u0131 Durumda, Onun Bedeli \u0130fâ Olunacakt\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bir \u015feyin asl\u0131n\u0131 ödemek edâ say\u0131l\u0131rsa, bedelini ödemek kaza olur. Bu bak\u0131mdan asl\u0131n\u0131 ödemek mümkün oldu\u011fu müddetçe bedelini öde­me cihetine gidilemez. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Gasp olunan bir mal aynen duruyorsa sahibine oldu\u011fu gibi iadesi laz\u0131m gelir. Ama asl\u0131 telef olmu\u015fsa, o takdirde varsa misli yoksa bedeli ödenecektir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Bir evin bir ayl\u0131k kiraya tutulmas\u0131nda hilâl as\u0131ld\u0131r. \u0130sterse hilâl 28 günde tamamlanm\u0131\u015f olsun, ona uyulacakt\u0131r. Ama ay\u0131n ortalar\u0131nda icar edilirse, o zaman ay 30 gün itibar edilerek ödenir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

32- Bizzat Tecviz Olunmayan (Caiz ve Geçerli Say\u0131lmayan) \u015eeyler, Bazen Bît-teba’ (Dolay\u0131s\u0131yla) Caiz Say\u0131l\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: a) Al\u0131c\u0131, sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 \u015feyi, teslim almak üzere sat\u0131c\u0131y\u0131 vekil edecek olursa, bu caiz olmaz. Ama sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 zahireyi ölçüp koymak için sat\u0131c\u0131ya çuval\u0131 verse, o da zahireyi çuvala koyacak olursa, bu z\u0131m­nen ve teb’an teslim al\u0131nm\u0131\u015f say\u0131laca\u011f\u0131ndan caiz olur. Çünkü sat\u0131­c\u0131n\u0131n mal\u0131 teslim almada al\u0131c\u0131ya vekil olmas\u0131 do\u011fru olmaz; ancak z\u0131m­nen ve hükmen caiz olabilir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Bir ki\u015fi, görmedi\u011fi bir \u015feyi sat\u0131n al\u0131p teslim al\u0131nmas\u0131na birisini ve­kil edecek olur; vekil de henüz mal\u0131 görmeden “ben o mal\u0131 görme muhay­yerli\u011fini iskat ettim”<\/em> derse, (mal\u0131 alan) müvekkilinin görme muhayyerli\u011fi sâk\u0131t olmaz, yani dü\u015fmü\u015f-hükümsüz say\u0131lmaz. Ama vekil görüp de mal\u0131 teslim alacak olursa, art\u0131k müvekkilinin görme muhayyerli\u011fi sâk\u0131t olacakt\u0131r. (Bu \u0130mam Ebû Hânife’ye gö­redir, \u0130mameyn bu hususta muhalif kalm\u0131\u015flard\u0131r.)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

33- Genellikle, Önceleri Caiz ve Uygun Görülmeyen Baz\u0131 \u015eeylere, Sonralar\u0131 Görülen Lüzum Üzerine Fetva (\u0130zin) Verilmesi \u0130htimali Vard\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Umumun hak ve düzeniyle ilgili olmayan mesele ve muameleler­de, ba\u015flang\u0131çta caiz olmad\u0131\u011f\u0131 halde, -bir mahzur yoksa- sonuç itiba­riyle caiz olabilir. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Hisse-i \u015fayiah olan bir mal\u0131n (mü\u015fterek bir mal\u0131n her hissesine dü\u015fen pay\u0131n) bu \u015fekliyle ba\u015flang\u0131çta hibe edilmesi caiz say\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat hibe olunan bu mal\u0131n \u015fayi’ (mü\u015fterek olan) hissesini müstahak olan kimse (ortaklardan birisi) zapt edecek olursa, geri kalan k\u0131sm\u0131nda hibe hükümsüz olmaz; kendisine hibe edilenin mal\u0131 olarak kal\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (A), (B)’ye bir ev hibe ettikten sonra dönüp yar\u0131s\u0131na rücû eder, yani yar\u0131s\u0131n\u0131n hibesinden vazgeçer de ev ikisi aras\u0131nda \u015fayial\u0131 olur­sa, bu daha önce yap\u0131lan hibenin devam\u0131na ve bekas\u0131na engel say\u0131lmayacakt\u0131r. Bu durum f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131m\u0131zda: “\u0130btidâen (en ba\u015f\u0131nda) tecvîz olunmayan \u015feyin, bakaan (sonradan) tecviz olunma ihtimali vard\u0131r!” \u015feklinde kay\u0131tl\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Teberru’ (Her Türlü Ba\u011f\u0131\u015f); Ancak Kabz (Teslim Almakla) Tamam Olacakt\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: (A), (B)’ye bir \u015fey hibe etse, teslim al\u0131nmadan önce hibe tamam olmaz. Çünkü hibe de icâb kabul ve kabz\u0131 gerektiren bir akittir. Sa­daka da böyledir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

34- Özel Velayet ve Vekalet, Genel Velayet ve Vekaletten Daha Kuvvetli ve Önemli Say\u0131l\u0131r. Bu Durum F\u0131k\u0131h Kitaplar\u0131m\u0131zda: “Velâyet-i Hasse, Velâyet-i Ammeden Akvad\u0131r.” \u015eeklinde Kay\u0131tl\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bir vakfe mütevelli olan \u015fahs\u0131n özel velayeti, ilgili hâkimin genel velayetinden daha kuvvetlidir; çünkü mütevellinin velayeti hususîdir, hâkimin ise umumidir,<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu itibarla: a) Vali, Kaymakam, Hâkim ve Milletvekilleri, velisi bulunan bir yetimi evlendiremezler. Ancak o yetimin velisi olmad\u0131\u011f\u0131 zaman velâyet-i amme yetkisiyle evlendirebilirler.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Maktulün (öldürülen ki\u015finin) ailesi ve velisi dilerse k\u0131sas talep eder, dilerse sulha gidip diyet isteyerek affede­bilir. Fakat Devlet ve Cumhur Reisi, o katili affetmeye yetkili de\u011fildir. Çünkü liderin vekalet yetkisi velâyeti ammedir, ailesinin ve velisinin ise hususi ve özeldir. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

35- Bir Senet, Vasiyet ve \u015eahitlikte, Sözlere Makul ve Uygun Bir Mana Vermek, O Sözü Önemsememekten Daha Yararl\u0131d\u0131r. Bu Durum F\u0131k\u0131h Kitaplar\u0131m\u0131zda: “Sözün \u0130’mâli \u0130hmâlinden Evlâd\u0131r.”<\/em> \u015eeklinde Yer Alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani bir söz, bir manaya hamli mümkün oldukça ihmâl olunmamal\u0131d\u0131r. \u0130’mali mümkün olmad\u0131\u011f\u0131nda ise ihmâl (manas\u0131z itibar) edi­lir. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) (A) Mal\u0131n\u0131 evlâd\u0131na vakfeder ve fakat (A)’n\u0131n kendi evlâd\u0131 olma­y\u0131p torunlar\u0131 oldu\u011fu tespit edilirse, evlâd kelimesini torunlara hamle­derek “\u0130’mâl etmek ihmâlinden evlâd\u0131r”<\/em>; çünkü mecaz yollu ifadelerle amel edilir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (B), “Ben o\u011flumu o\u011fulluktan ç\u0131kard\u0131m” <\/em>derse, bu sözü manaland\u0131rmak mümkün olmad\u0131\u011f\u0131nda ihmâl (manas\u0131z itibar) edilir. Çünkü babal\u0131k ve o\u011fulluk tabii bir olayd\u0131r; manas\u0131z k\u0131l\u0131namaz.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Hakiki Mana Mümkün ve Münasip Olmad\u0131\u011f\u0131nda Mecaze Bak\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: a) (B) \u015eu undan yemeyece\u011fine yemin edecek olur ve undan yap\u0131lan ekmek ve herhangi bir \u015feyden yiyecek olursa, yeminini boz­mu\u015f olur. Ama o undan yiyecek olursa yeminini bozmu\u015f olmaz. Çün­kü burada hakiki mana mümkün olmad\u0131\u011f\u0131ndan mecazi manaya gi­dilmi\u015ftir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (C) Babas\u0131n\u0131n kim oldu\u011fu bilinen kar\u0131s\u0131n\u0131 kastederek: “Bu benim k\u0131z\u0131md\u0131r” derse, (C)’nin bu sözüyle kar\u0131s\u0131 kendisine haram ol­maz. Çünkü kelimeyi burada hakiki manas\u0131na almak mümkün de\u011fildir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Bir Kelâm\u0131n \u0130’mâli Mümkün De\u011filse \u0130hmâl Olunur.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani bir sözün hakiki ve mecazi bir manaya hamli mümkün olmazsa, o halde mühmel, yani manas\u0131z b\u0131rak\u0131l\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

36- Mütecezzi Olmayan (Parçalanmas\u0131 Mümkün Bulunmayan) Bir \u015eeyin Bir K\u0131sm\u0131n\u0131 Zikret­mek Tümünü Zikretmek Anlam\u0131ndad\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani parçalanmayan bir \u015feyin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 anmak, tümünü anmak say\u0131l\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Maktulün velilerinden bir k\u0131sm\u0131 katile k\u0131sas yap\u0131lmamas\u0131­n\u0131 isterse bütün velilerin iste\u011fi gibi dikkate al\u0131n\u0131r. Çünkü k\u0131sas bö­lünmez bir uygulamad\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (D) Mahkeme huzurunda “Ben kar\u0131m\u0131 yar\u0131m talakla bo\u015fad\u0131m”<\/em> derse talak bölünme kabul etmeyece\u011fi için bir talakla bo\u015fam\u0131\u015f hükmü uygulan\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

37- Ticaret ve Sözle\u015fmelerde; Mallar ve E\u015fyalar Konusunda “Mutlak \u0130tlâk\u0131 Üzere Câri Olunacakt\u0131r”<\/em>; Yani Uygulamada Genel Geçer Anlam\u0131 Esas Al\u0131nacakt\u0131r; Me\u011fer ki Nassen (Ayet ve Hadisle) veya Delâletten Takyidi Delil (Özel Kay\u0131t ve Tan\u0131m) Buluna; (O Zaman Farkl\u0131d\u0131r.)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani nass ile veya delâlet ile bir kay\u0131t ile mukayyed olmad\u0131\u011f\u0131 tak­dirde, laf\u0131zlar genel anlay\u0131\u015fa göre yorumlan\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Mutlak: Cinsinde \u015fayi’ olan; \u015fümul ve tayin olmaks\u0131z\u0131n birçok hisseleri ihtimal edinen laf\u0131zd\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Takyid: Herhangi bir sebeple \u015fuyû’dan ç\u0131kan laf\u0131zd\u0131r. Örne\u011fin: <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) (A) kendisine ait tarlay\u0131 (B)’ye hiçbir kay\u0131t koymaks\u0131z\u0131n icâre verse, (B) bu tarlay\u0131 istedi\u011fi \u015fekilde kullanabilir; \u0130sterse bu\u011f­day eker, isterse sebze i\u015finde kullan\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (A) Kendisine ait han\u0131 (B)’ye âriyet olarak verse ve hiçbir kay\u0131t ve k\u0131s\u0131tlamada bulunmazsa, (B) bu han\u0131 isterse depo olarak, isterse otur­mak için kullanabilme hakk\u0131 kazan\u0131r. Ancak bu hususlarda örf ve âdete uymayan \u015feyleri yapamaz. Yani örf ve âdete uymayan i\u015fi o handa yapmas\u0131na engel olunma hakk\u0131 vard\u0131r. Ancak, delâleten bir kay\u0131tlama bulursa o ba\u015fkad\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: (A), Kurban Bayram\u0131’na takaddüm eden günlerde (B)’yi, kendisine bir koyun almak üzere vekil etse, her ne kadar buradaki laf\u0131z mutlaksa da delâleten bir kay\u0131t mevcuttur; o da Kurban Bay­ram\u0131’n\u0131n yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131, bu itibarla (B)’nin koyunu istedi\u011fi vakit de\u011fil de Kurban günlerinden önce sat\u0131n al\u0131p getirmesi gerekir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Ticarette; Haz\u0131rdaki (Görünen) E\u015fyay\u0131 Vas\u0131f (Tan\u0131t\u0131m) Bo\u015f Çabad\u0131r; Ama Gâibdeki (Haz\u0131rda Görünmeyen) Mal\u0131 Vasfetmek (Tan\u0131tmak) Laz\u0131md\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani al\u0131m-sat\u0131m esnas\u0131nda, meydanda olan bir mal\u0131 vasfetmek bo\u015funad\u0131r; bir de\u011fer ta\u015f\u0131maz. Çünkü görmek, tariften de tavsiften de kuvvetli say\u0131l\u0131r. Ancak meydanda gözle görülmeyen bir mal\u0131n vas\u0131flar\u0131na itibar olunacakt\u0131r. Çünkü görüp muayene imkân\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) (A) kendisine ait haz\u0131r bir k\u0131r at\u0131 (B)’ye, “Bu ya\u011f\u0131z, at\u0131 \u015fu kadar liraya sana satt\u0131m” <\/em>derse, (B) at\u0131 gördü\u011fü halde al\u0131rsa (A)’n\u0131n “ya\u011f\u0131z” diye vasfetmesi bo\u015ftur, bir mana ta\u015f\u0131maz ve (B) de sat\u0131n al­d\u0131ktan sonra “Sen ya\u011f\u0131z dedin, halbuki at k\u0131rd\u0131r, ben kabul etmem”<\/em> deme \u015fans\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (A) Ba\u011fdaki üzümü görüp be\u011fendikten sonra ba\u011f sahibine “Bana \u015fu ba\u011f\u0131n üzümünden \u015fu kadar sat” <\/em>derse, ba\u011f sahibi de, üzüm siyah oldu\u011fu halde, “\u015eu beyaz üzümden sana \u015fu kadar satt\u0131m”<\/em> derse; akit bittikten sonra (A) “Sen beyaz üzüm dedin, halbuki bana ver­di\u011fin siyah ç\u0131kt\u0131, bu bak\u0131mdan iade edip akdi bozaca\u011f\u0131m”<\/em> diyemez.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Al\u0131\u015fveri\u015fte Sual, Verilen Olumlu Cevapla \u0130ade Olunmu\u015f Say\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani bir soruda sorulan ne ise, ona verilen cevapta ayn\u0131 söz tek­rar etmi\u015f say\u0131l\u0131r. “\u015eu at\u0131n\u0131 bana \u015fu kadar liraya satt\u0131n m\u0131?”<\/em> diye sor­sa, at sahibi de “evet” dese, bundan “\u015eu at\u0131m\u0131 sana \u015fu kadar liraya satt\u0131m”<\/em> manas\u0131 ç\u0131kar; böylece sual cevapta iade olunmu\u015f olur.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

38- Susan Kimseye Bir Söz \u0130snad Edilmesi \u015earta Ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani (A)’n\u0131n söylemedi\u011fi bir sözü “Söylemi\u015f olabilir veya söylemi\u015ftir!”<\/em>, denilmesi itibara al\u0131nmayacakt\u0131r. Ancak söz söylenmesi ihtiyaç hissedilen yerde susmak beyân say\u0131l\u0131r. Zira “Sükût ikrardand\u0131r.” <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

39- Yaz\u0131 ile Beyân, Sözle Beyân Konumundad\u0131r: (Mükâtebe Muhatebe Say\u0131l\u0131r.)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: a) Borçlu, alacakl\u0131n\u0131n kendi el yaz\u0131s\u0131yla “falan kimsede bulunan \u015fu kadar alaca\u011f\u0131m\u0131 ald\u0131m.” Veya “borçlum ad\u0131 geçen borcunu tamamen kapatm\u0131\u015ft\u0131r” yaz\u0131l\u0131 oldu\u011funu iddia eder ve yaz\u0131l\u0131 kâ\u011f\u0131d\u0131 ç\u0131kar\u0131p ispat ederse, iddias\u0131 kabul edilir. Çünkü yaz\u0131 ile beyân sözle beyân gibidir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (A) ölmeden önce haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 vasiyetnamesine “falan ada­ma \u015fu kadar borcum var” diye yazarsa bu, sözle beyân yerine geçe­ce\u011finden muteber say\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Dilsizin Bilinen \u0130\u015fareti, Dil ile Beyân Makam\u0131ndad\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Konu\u015fma melekesi yerinde olan veya bir ân için dili tutulan kim­senin i\u015faretine itibar edilmez. Ancak dilsizin i\u015fareti al\u0131m-sat\u0131mda, icâre ve hibede rehin ve nikâhta, talâk ve ibrada, ikrar ve k\u0131sasta muteberdir; hududda de\u011fil… Bu hu­suslarda yaz\u0131 yazma kudreti de olsa yine i\u015faretine itibar edilir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

40- (Yeminli ve Resmi Görevli) Tercüman\u0131n Sözü Her Hususta Kabule \u015eayand\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Tercüman, bir dili ba\u015fka bir dile çeviren kimseye denilir. Müter­cimin ibaresi, sahibinin ibaresi gibidir. \u0130mam Ebû Hanîfe ile \u0130mam Ebû Yusuf’a göre mütercimin bir ki\u015fi olmas\u0131 da yeter.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

41- Hatas\u0131 Zahir Olan ve Yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 Ortaya Ç\u0131kan Hususlarda, Art\u0131k Zanna \u0130tibar Olunmayacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bir \u015feyin vukuu zannedilir; sonra da öyle olmad\u0131\u011f\u0131 tespit edilir­se, o zanna itibar edilmez. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) (A), (B)’ye borçlu oldu\u011funu zan­nederek bir miktar para ona verdikten sonra borçlu olmad\u0131\u011f\u0131 anla­\u015f\u0131l\u0131rsa, zanna itibar edilmeyece\u011finden verdi\u011fi paray\u0131 geri al\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Kendisine ait oldu\u011funu zannederek bir koyun kesip yer ve­ya satar, sonra ba\u015fkas\u0131na ait oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131rsa onu ödemesi gerekir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Delilden Meydana Gelen \u0130htimal (Olas\u0131l\u0131k ve Kanaat) Kar\u015f\u0131s\u0131nda Art\u0131k, Hüccete (Yeni Gerekçelere) \u0130tibar Kalmaz.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani delil ve emareden ne\u015f’et eden ihtimal muteber tutulur ve buna mukabil hüccet olan \u015feye itibar edilmez. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Ölüm hastal\u0131\u011f\u0131 içinde iken varislerinden birine \u015fu kadar borçlu oldu\u011funu ikrar eder; fakat di\u011fer vârisler bunu tasdik etmezse, bu ikrar muteber de\u011fildir. Çünkü di\u011fer vârislerden mal kaç\u0131rma ihtimali daha kuvvetlidir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (C) 70 ya\u015f\u0131nda oldu\u011funu iddia edip bunu \u015fahitlerle ispat eder ve fakat görünü\u015fü bunun do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 gösteriyorsa, iddia­s\u0131 ve \u015fahitlerin \u015fehadeti kabul olunmaz…<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

42- Bir Konuda, Bo\u015f Kuruntu ve Tahminlerden Olu\u015fan Tevehhüme \u0130tibar Yoktur.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Tevehhüm, sadece kalbe âr\u0131z olan hakikatten uzak bir vehimler ve tahminlerdir. \u015eüphe derecesinden bile zay\u0131ft\u0131r. O halde mücerred tevehhümle hü­küm sabit olmaz. Örne\u011fin:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Elinde kanl\u0131 b\u0131çak ile heyecanl\u0131 bir vaziyette bir evden ç\u0131kan (A)’dan hemen sonra o eve girilir ve içeride bir adam\u0131n b\u0131çakla öl­dürüldü\u011fü görülürse katilin (A) oldu\u011funa hükmedilir; öldürülen adam\u0131n intihar etti\u011fine itibar edilmez. Çünkü bu olayda intihar bir vehimden ibaret kal\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (A) ile (B)’nin evleri aras\u0131nda fâs\u0131l olarak bulunan (A)’ya ait duvarda (A) hava almak için bir insan boyu yüksekli\u011finde bir de­lik açar; delik de insan boyunu a\u015ft\u0131\u011f\u0131 için oradan (B)’nin evinin ve­ya avlusunun içini görmek mümkün olmaz, fakat (B) bu vehme kap\u0131l\u0131rsa, (A) bu deli\u011fi açmaktan men’edilir mi, hay\u0131r, edilmez.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

43- Burhan ile Sabit Olan \u015eey Aynen Sabit (\u0130spat Edilmi\u015f) Konumdad\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Kesinlik ifade eden alâmet ve geli\u015fmelerden meydana gelen veya “beyyine-i âdile” ile sabit olan \u015feye “burhan” denilir. Buna kuvvetli ve ke­sin delil de denilebilir. Burhan ile sabit olan \u015fey, ilm-i istidlalidir (yani delile var\u0131lan do\u011fru bir neticedir); gerçe\u011fe dayanmak hususunda ilm-i zaruriye benzer. Bu itibarla burhan ile sabit olan \u015fey, bir muayene ve mü\u015fahede ile sabit olan \u015fey gibi kesinlik ifade eder.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: Daval\u0131 olan (A) hâkim huzurunda aleyhinde iddia edilen dava­y\u0131 kendisi itiraf ve ikrar edecek olursa, hâkim beyyine ara\u015ft\u0131rmadan davay\u0131 hükme ba\u011flar. Çünkü ki\u015finin kendi aleyhindeki iddiay\u0131 ikrar etmesi, muayene ve mü\u015fahede derecesinde do\u011fru say\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Beyyine (\u0130spat Edici Delil Getirmek) Müddei (\u0130ddia Sahipleri) \u0130çin (Gereklidir); Yemin ise \u0130nkâr Eden Üzerine­ Laz\u0131md\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Hazret-i Peygamber (AS): “Beyyine müddeî üzerine, yemin de inkâr eden üzerine dü\u015fer”,<\/em> buyurmu\u015ftur. Hukukta bu hadis esas ola­rak kabul edilmi\u015ftir. Çünkü beyyine hilaf-i zahiri ispat için, yemin ise asl\u0131 ibka içindir. Beyyine, müddean\u0131n do\u011frulu\u011funu, gizli ve kapal\u0131 olan \u015feyin ispat\u0131n\u0131 meydana koyacak kuvvetli delil demektir. \u015eehadet, ikrar, sened gibi…<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: (A), (B)’den alacak dava eder, (B) ise borçlu oldu\u011funu inkâr eder­se, burada borçlu olmamak <\/em>as\u0131ld\u0131r ve aç\u0131kt\u0131r. Borçlu olmak<\/em> ise, ar\u0131zi olaca\u011f\u0131ndan gizli ve kapal\u0131d\u0131r, O halde (A)’dan beyyine talep edilir. (A) beyyine getirmezse (B)’ye yemin gerekir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

44- Ki\u015fi Kendi Özgür \u0130krar\u0131yla \u0130lzam Olunup (Suçlan\u0131p), Sorumlu Tutulacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130krar, lügat olarak: Bir \u015feyi dil veya kalp ile veyahut her iki­siyle itiraf ve ispat etmektir; \u0130nkâr\u0131n z\u0131dd\u0131 olan bir kabullenmedir. \u0130slam hukuk lisan\u0131nda ise ikrar: Kendi üzerinde bulunan ba\u015fkas\u0131na ait hakk\u0131 kabul edip haber vermektir. Bu ba­k\u0131mdan ikrar, sahibini ikrar etti\u011fi \u015feyle ilzam eder (ba\u011flay\u0131verir). Ama (B) kendi lehinde (A)’n\u0131n yapm\u0131\u015f oldu\u011fu ikrar\u0131 reddederse art\u0131k (A) ikrar\u0131yla ilzam olunmaz. Örne\u011fin: <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) (A), (B)’ye 1000 lira borçlu oldu\u011funu ikrar eder, (B) de bu­nu reddetmezse, (A) üzerine 1000 lira borç gerekli olur.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (A)’n\u0131n, evinden çal\u0131nan bir mal\u0131, (B) “ben çald\u0131m” diye ik­rar ederse, tazmin ve tecziyesi gerekli olur.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Davac\u0131 Ki\u015finin Kendi \u0130ddias\u0131 Hilaf\u0131na Olan \u0130tiraflar\u0131 Kar\u015f\u0131s\u0131nda, Di\u011fer Delil ve Hüccetlerinin Bir De\u011feri Kalmayacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Davac\u0131<\/span><\/strong><\/span> <\/span><\/span>olan ki\u015fi, \u015fayet<\/span><\/strong><\/span> <\/span><\/span>getirdi\u011fi hüccet hilâf\u0131na bir ikrarda bulunmu\u015fsa, art\u0131k o hüccetin bir de\u011feri kalmaz. \u015eahitler \u015fehadette bulunduktan sonra, bundan dönecek olurlarsa, \u015fehadetleri hüccet olmaz. Örne\u011fin: <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) (B), “(C)’de olan alaca\u011f\u0131m\u0131n hepsini ald\u0131m”<\/em> diye ikrarda bu­lunduktan sonra, (C)’de \u015fu kadar daha alaca\u011f\u0131m kald\u0131 diye dava ederse, davas\u0131 dinlenmez, reddedilir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (A), (B)’ye ödünç para verdi\u011fini iddia eder, (B) de bunu reddederse; bunun üzerine (A) davas\u0131n\u0131 hüccetle ispat ettikten sonra (B) ise “Ben ona olan borcumu ödemi\u015ftim”<\/em> derse davas\u0131 dinlenmez.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

45- As\u0131l Sabit Olmad\u0131\u011f\u0131 Halde Fer’in (\u0130kinci Derece Sorumlu Ki\u015finin) Sabit Oldu\u011fu Durumlar Vard\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: Bir kimse “Falan\u0131n falana \u015fu kadar lira borcu vard\u0131r; ben ona kefilim” <\/em>dese ve asl\u0131n (borçlu oldu\u011fu iddia edilen \u015fahs\u0131n) inkâr\u0131 üzerine alacakl\u0131 alaca\u011f\u0131n\u0131 iddia et­se, bu borcu kefilin vermesi laz\u0131m gelir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

“As\u0131l sâkit oldukta fer’ dahi sâk\u0131t olur”<\/span><\/em><\/strong><\/span> kaidesi muttarid (uyulagelen bir prensip) olmak­la beraber; bazen as\u0131l sabit olmad\u0131\u011f\u0131 halde fer’ sabit oluyor; Yukar\u0131­daki misalde oldu\u011fu gibi…<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

46- \u0130mkân Nisbetinde \u015earta Riâyet Olunacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Buradaki akidlerde ile­ri sürülen birtak\u0131m kay\u0131t ve \u015fartlard\u0131r. Örne\u011fin: <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

a) Vakfedilen bir gayr-\u0131 menkulün gallesinin (gelirlerinin) o semtteki ca­miye veya medreseye sarf edilmesi \u015fart k\u0131l\u0131nm\u0131\u015fsa, buna mümkün ol­du\u011fu müddetçe riayet olunmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (A), (B)’den sat\u0131n alaca\u011f\u0131 bir mal\u0131 <\/em>\u015fayet; “24 saate kadar geri ve­rebilir”<\/em> \u015fart\u0131yla alacak olursa, o takdirde bu müddet içinde (B) mal\u0131 geri verebilir; (A) da bu \u015farta riayet etmek zorundad\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

47- Va’adler, Baz\u0131 \u015eartlara Ba\u011flan\u0131rsa, Uyulmas\u0131 Laz\u0131md\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: a) (B), (C)’ye, “Sen bu mal\u0131 (D)’ye sat, e\u011fer paras\u0131n\u0131 vermezse ben sana veririm”<\/em> derse, o mal\u0131 sat\u0131n alan (D) de paray\u0131 vermezse, va’adde bulunan (B)’nin mal\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan paray\u0131 ödemesi \u015fartt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) (A), (B)’ye “\u015eu i\u015fimi yaparsan, (C)’ye olan borcunu ben öde­rim”<\/em> der, (B) de o i\u015fi yapacak olursa, (A)’n\u0131n o borcu ödemesi laz\u0131md\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Ve yine: “Kusurlu ç\u0131kmas\u0131 durumunda geri verilmesi \u015fart\u0131yla”<\/em> al\u0131nan bir hayvan\u0131 veya arabay\u0131 (e\u015fyay\u0131), al\u0131c\u0131n\u0131n bir müddet kullanm\u0131\u015f olma­s\u0131ndan dolay\u0131 sat\u0131c\u0131 herhangi bir ücret alamaz. Zira geri almadan önce telef olsay­d\u0131 zarar\u0131 al\u0131c\u0131ya ait olacakt\u0131.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

48- Ücret ile Zaman Cem’ Olmaz.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani bir \u015fey tazmin edilince, (zarar\u0131 veya kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ödenince) art\u0131k o \u015feyin kullan\u0131lma ücreti al\u0131nmaz.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: (A), (B)’nin at\u0131n\u0131, arabas\u0131n\u0131 veya binas\u0131n\u0131 gasbedip kulland\u0131ktan sonra, (A)’n\u0131n bu mal\u0131 ondan tazmin edilince (kendisi veya de\u011feri ona ödettirilince), art\u0131k kulland\u0131\u011f\u0131 günlerin ücreti kendisinden al\u0131nmaz.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

49- Bir \u015eeyin Ç\u0131kar\u0131na ve Yarar\u0131na Nail Olan Kimse, O \u015eeyin Zararlar\u0131na ve Sonuçlar\u0131na da Katlan\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: a) Mü\u015fterek bir araban\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 menfaat ve gelir, ortaklara ait oldu­\u011fu gibi, o araban\u0131n tamirine sarf edilenler de yine onlara aittir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

b) Mü\u015fterek bir mülkün hâs\u0131lat ve menfaati, ortaklar\u0131n\u0131n his­selerine göre olaca\u011f\u0131 gibi, onar\u0131m ve \u0131slah\u0131 için yap\u0131lan masraf da yi­ne onlar\u0131n i\u015ftirak hisseleri nispetine göre olacakt\u0131r. Bu durum f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131m\u0131zda: “Mazarrat menfaat kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r” \u015feklinde kay\u0131tl\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

50- Külfet Nimetin, Nimet de Külfetin Oran\u0131ndad\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu kaide, yukar\u0131daki kaideyi aç\u0131klar mahiyetteki bir kurald\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

51- Bir Fiilin Hükmü Failini de, Onu Zorlayan Âmirini de Sorumlu K\u0131lacakt\u0131r!<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

• Bizzat Fiili \u0130\u015fleyen Fail ile O Fiile Dolayl\u0131 Sebep Olan Birle\u015fti\u011finde, Hüküm O Failin Üzerine Kal\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: Birinin umuma ait yolda kazm\u0131\u015f oldu\u011fu kuyuya, ba\u015f­kas\u0131, birinin hayvan\u0131n\u0131 at\u0131p itlaf etse, o zâmin (mislini veya bedelini ödemekle yükümlü) olur. Kuyuyu kaz\u0131yan kimseye tazmin gerekmez.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

52- \u015eer’î (Hukuki) Cevaz Tazmine Ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani bir \u015feye \u015fer’an (hukuken) cevaz verilmi\u015fse, o \u015fey sebebiyle vuku bulacak bir zarar durumunda, o \u015feyin sahibi tazmine mecbur tutulamayacakt\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: Bir adama, kendi mülkünde kazm\u0131\u015f oldu\u011fu kuyuya birinin hay­van\u0131 dü\u015füp telef olsa, tazmin gerekmez. Çünkü \u015fahs\u0131n kendi mülkin­de tasarruf hakk\u0131 vard\u0131r…<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

53- Bir Fiili Bizzat \u0130\u015fleyen, Bunu Kasden Yapmasa Bile, Yine de Tazminata (Yol Açt\u0131\u011f\u0131 Zarar\u0131 Kar\u015f\u0131lamaya) Mecbur B\u0131rak\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Çünkü o fiile bizzat ve bile-isteye ba\u015flamas\u0131, isim, mana ve hüküm yönünden bir illet (sorumluluk sebebi) say\u0131l\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

54- Mütesebbip (Bir Fiile Sebeb Olan Kimse), Kasden O Fiili \u0130\u015flemedikçe Kendisine Tazmin Gerekmez.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: Kasden olmaks\u0131z\u0131n h\u0131rs\u0131zl\u0131k yapana sordu\u011fu adresi veren, ve yine adam öldürmeye gidene, bilmeden yol ve hedef gösteren kimseye tazmin gerekmez; ancak muahaza edilir (k\u0131na­n\u0131r ve dikkatli olmas\u0131 yönünde uyar\u0131l\u0131r). Çünkü ara yerde fail-i muhtar (kendi istek ve iradesiyle suç i\u015fleyen) mevcuttur.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

55- Evcil Hayvanlar\u0131n Kendili\u011finden Olarak Yapt\u0131\u011f\u0131 Cina­yet ve Zararlar\u0131 Kar\u015f\u0131lanmayacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani sahibinin ihmal ve kasd\u0131 olmaks\u0131z\u0131n bir hayvan bulundu\u011fu mer’ada bir zarar yapacak olursa, o zarar hederdir; hayvan\u0131n sahi­binden tazmin edilmez. Ancak zarar verdi\u011fi konusunda uyar\u0131lm\u0131\u015f da ihmalkâr davranm\u0131\u015fsa o ba\u015fkad\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

56- Ba\u015fkas\u0131n\u0131n Mülkünde Tasarrufla Emretmek Bâ­t\u0131ld\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Çünkü ba\u015fkas\u0131n\u0131n mülkünde onun izni ve haberi olmad\u0131kça tasarrufa kimsenin hakk\u0131 yoktur.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

57- Me\u015fru Bir Sebep Olmaks\u0131z\u0131n Ba\u015fkas\u0131n\u0131n Mal\u0131n\u0131 Almak ve Kullanmak Asla Caiz Olmayacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

58- Bir \u015eeyde Temellük (Bir Mala Sahip Olma) Sebebinin De\u011fi\u015fmesi, O \u015eeyin De\u011fi\u015fmesi Anlam\u0131n\u0131 Ta\u015f\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Yani bir \u015fey asl\u0131nda (nefsül-emrde) de\u011fi\u015fmedi\u011fi halde, temellük sebebi de\u011fi\u015fince, o \u015fey de de\u011fi\u015fmi\u015f say\u0131l\u0131r. Örne\u011fin: Zekât, zengine verilmez. Fakat zekât alan fakir ona sahip olduk­tan sonra onu bir zengine hibe edebilir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

59- Mubah Olan ve Kamuya Ait Bulunan Yerlerden Herkese Yararlanma Hakk\u0131 Tan\u0131n\u0131r. <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Örne\u011fin: Denizlerden, göllerden, nehirlerden herkesin yararlanma hakk\u0131 vard\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

60- Herkesin Kendi Me\u015fru Mülkünde \u0130stedi\u011fi Gibi Tasarruf Hakk\u0131 Bulunmaktad\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

61- Vefatla Zimmet (Sorumluluk) Zail Olacakt\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Ancak; ba\u015fkas\u0131n\u0131n, vefat eden üzerindeki haklar\u0131 ve onun da ba\u015fkas\u0131 üze­rindeki alacaklar\u0131 bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r.<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n


<\/p>\n
\n
\n

[1]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> Örfle âdet aras\u0131nda fark vard\u0131r. Örf aklen ve dinen iyi bilinen \u015feyler demek­tir. Âdet ise i\u015flenegelen ve al\u0131\u015fkanl\u0131k edinilen haller demektir. Örf denilince sadece aklen ve dinen iyi olan \u015feyler hat\u0131ra gelir; “Kötü örf” olmaz. Âdet ise böyle de\u011fildir. Bunun iyisi de olabilir, kötüsü de. Bu bak\u0131mdan bu “Umumun yarar\u0131na” ise tercih edilir.<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  \u0130SLAM FIKHINDA (HUKUKUNDA) “KA\u0130DE-\u0130 KÜLL\u0130YE” (GENEL KURAL) SAYILAN ESASLAR:           Bizim inanc\u0131m\u0131za ve anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131za göre: 1- Akl\u0131 selimin. 2- Müsbet bilimin. 3- Tarihi deneyim ve birikimin. (Akla, ahlâka ve insan haklar\u0131na uygun örf ve âdetlerin.) 4- Vicdani kanaat ve tatminin. 5- \u0130lahi Dinin. (Kur’an-\u0131 Kerim’in sarih (aç\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r) ayetlerinin ve sahih (do\u011fru ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[255],"tags":[],"class_list":["post-6482","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aralik-2021"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6482","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6482"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6482\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6482"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6482"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6482"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}