{"id":792,"date":"2006-12-10T12:56:17","date_gmt":"2006-12-10T12:56:17","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2006\/12\/10\/atatkten-utanin\/"},"modified":"2006-12-10T12:56:17","modified_gmt":"2006-12-10T12:56:17","slug":"ataturkten-utanin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2006\/aralik-2006\/ataturkten-utanin\/","title":{"rendered":"ATAT\u00dcRKTEN UTANIN!"},"content":{"rendered":"<p>\u00a0  <\/p>\n<p> <strong>Mert\u00e7e ve medeni bir cesaretle, Kurana inanmad\u0131klar\u0131n\u0131 ve \u0130slam d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koyamayan, ama f\u0131rsat bulduk\u00e7a ve \u00e7o\u011fu kez de dokunulmazl\u0131k z\u0131rh\u0131n\u0131n verdi\u011fi bir \u015f\u0131mar\u0131kl\u0131kla:<\/strong> <\/p>\n<p> <strong>&quot;Dogmatik saplant\u0131lar, gerici safsatalar&quot; gibi dolayl\u0131 s\u00f6zlerle Dine sata\u015fan&#8230;<\/strong> <\/p>\n<p> <strong>&quot;\u00c7a\u011fd\u0131\u015f\u0131 e\u011fitim, Yobazl\u0131k \u00f6\u011fretimi&quot; gibi hakaretlerle \u0130mam-Hatip ve Kur&#39;an Kurslar\u0131na \u00e7atmay\u0131 marifet sayan&#8230;<\/strong> <\/p>\n<p> <strong>Ve b\u00fct\u00fcn bu \u015feytanl\u0131k ve \u015farlatanl\u0131klar\u0131n\u0131 &quot;Atat\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck&quot; kisvesi alt\u0131nda saklamaya \u00e7al\u0131\u015fan zavall\u0131lar, a\u015fa\u011f\u0131daki tarihi ger\u00e7ekleri okuyup Atat\u00fcrk&#39;ten utanmalar\u0131 gerekir.<\/strong> <\/p>\n<p> <\/p>\n<p> <strong>\u00c7\u00fcnk\u00fc Atat\u00fcrk, Anadolu (Konya) k\u00f6kenli dindar bir M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk ailesinden gelen sa\u011flam bir Osmanl\u0131 medeniyet k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7inde yeti\u015fen, ak\u0131ll\u0131 ve inan\u00e7l\u0131, \u0130slama ba\u011fl\u0131 ve Kur&#39;ana son derece sayg\u0131l\u0131 bir liderdir.<\/strong> <\/p>\n<p> <strong>Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Selanik&#39;te do\u011fdu\u011fu ev, i\u00e7indeki e\u015fyalarla birlikte g\u00fcn\u00fcm\u00fczde asl\u0131na uygun \u015fekilde korunmaktad\u0131r. Evin birinci kat\u0131nda yatak odas\u0131 olarak kullan\u0131lan b\u00f6l\u00fcmde, yata\u011f\u0131n ba\u015fucundaki duvarda, g\u00fcm\u00fc\u015f k\u0131laptanl\u0131, k\u0131rm\u0131z\u0131 atlas y\u00fcz kesesi i\u00e7erisinde bir Kur&#39;an-\u0131 Ker\u00eem as\u0131l\u0131d\u0131r. Yine ayn\u0131 duvarda Fetih s\u00fbresinin ilk \u00e2yetinin (\u0130nn\u00e2 fetahn\u00e2 leke fethan m\u00fcb\u00ee-n\u00e2) yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu bir levha as\u0131l\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/strong> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn babas\u0131 Ali R\u0131za Bey, din dersleri okutan bir ilkokul \u00f6\u011fretmeninin o\u011fluydu. Ali R\u0131za Bey&#39;in ailesi \u00f6zellikle \u00e7evrede dindarl\u0131\u011f\u0131yla tan\u0131n\u0131yordu. Ali R\u0131za Bey&#39;in babas\u0131, Haf\u0131z Ahmet Efendi olarak tan\u0131n\u0131yordu. Haf\u0131z unvan\u0131, onun Kur&#39;an&#39;\u0131 ezbere bildi\u011fini g\u00f6stermektedir. Ali R\u0131za Bey, \u00f6zellikle hayat\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda dervi\u015f me\u015frep bir ya\u015fam s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn sahip oldu\u011fu din\u00ee inan\u00e7, \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7ok dindar bir ki\u015fi oldu\u011fu bilinen Ali R\u0131za Efendi ile K\u0131z\u0131l Haf\u0131z denilen Ahmet Efendi&#39;nin manevi miras\u0131d\u0131r.<a name=\"_ftnref1\" href=\"#_ftn1\" title=\"_ftnref1\">[1]<\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn ilk\u00f6\u011frenim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015eemsi Efendi Mektebi, ard\u0131ndan devam etti\u011fi Selanik M\u00fclkiye \u0130dadisi o d\u00f6nemin ko\u015fullar\u0131nda ciddi din\u00ee bilgiler veren e\u011fitim kurumlar\u0131yd\u0131. Yine onun e\u011fitim ald\u0131\u011f\u0131 Selanik asker\u00ee r\u00fc\u015ftiyesi ve Manast\u0131r Asker\u00ee \u0130dadisi, programlar\u0131nda az\u0131msanmayacak oranda din k\u00fclt\u00fcr\u00fc dersi bulunan okullard\u0131. \u00d6rne\u011fin, Selanik Askeri R\u00fc\u015ftiyesi ve Manast\u0131r Asker\u00ee \u0130dadisi&#39;nde okutulan dersler aras\u0131nda, (\u0130sl\u00e2m dininin inan\u00e7 esaslar\u0131n\u0131 konu alan) ak\u00e2id-i diniye, tarih-i \u0130sl\u00e2m, ilm-i ahl\u00e2k adl\u0131 dersler vard\u0131r. Ak\u00e2id-i diniye, dersi her iki okulda neredeyse her y\u0131l okutulan bir derstir. Atat\u00fcrk, <strong>Kur&#39;an&#39;\u0131<\/strong> terc\u00fcme ve tefsir edebilecek derecede Arap\u00e7a bilgisine sahiptir.<a name=\"_ftnref2\" href=\"#_ftn2\" title=\"_ftnref2\">[2]<\/a> <\/p>\n<p> <strong><span style=\"font-size: x-small\">Milli M\u00fccadele Y\u0131llar\u0131<\/span><\/strong> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn, en umutsuz g\u00f6r\u00fcnen ko\u015fullarda, yurt savunmas\u0131 i\u00e7in kendisiyle birlikte g\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0131rpmadan \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6ze almaya haz\u0131r T\u00fcrk halk\u0131n\u0131 yan\u0131 ba\u015f\u0131nda bulabilmesinde din unsurunun \u00f6nemli bir rol\u00fc vard\u0131r. O, ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 mill\u00ee istiklal m\u00fccadelesinde mill\u00ee ve din\u00ee ama\u00e7lardan g\u00fc\u00e7 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, 1920&#39;de Ali R\u0131za Pa\u015fa&#39;ya g\u00f6nderdi\u011fi telgrafta, \u0130ngilizler taraf\u0131ndan men olunursa istikl\u00e2li milli u\u011frunda <strong>m\u00fccahedei milliye ve diniye<\/strong> ilan etmek yolunda ilerleyece\u011fiz, a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r.<a name=\"_ftnref3\" href=\"#_ftn3\" title=\"_ftnref3\">[3]<\/a>  <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, kurtulu\u015f sava\u015f\u0131nda verilen m\u00fccadeleyi, dine yap\u0131lan yararl\u0131 bir hizmet olarak nitelemi\u015ftir. Bu t\u00fcr din\u00ee hizmetler u\u011fruna insanlar\u0131n fedak\u00e2rl\u0131k yapmaktan ka\u00e7\u0131nmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn bu konudaki yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 Tevfik Abud Bey&#39;e g\u00f6nderdi\u011fi mektupta g\u00f6r\u00fcr\u00fcz: <\/p>\n<p> &quot;Geldi\u011finizi ve yararl\u0131 hizmetler \u00fcstlendi\u011finizi \u00f6\u011frenerek sevindik. <strong>Ulu Tanr\u0131 hepimizi dinimize yararl\u0131 hizmetler yapmakta ba\u015far\u0131l\u0131 k\u0131ls\u0131n.<\/strong> Rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131za \u00fcz\u00fcld\u00fck. <strong>Dinsel hizmetler yolunda<\/strong> sayg\u0131de\u011fer ki\u015filerin bu t\u00fcr g\u00fc\u00e7l\u00fckleri \u00f6nemsemeyecekleri ve rahat olacaklar\u0131 do\u011fald\u0131r.<a name=\"_ftnref4\" href=\"#_ftn4\" title=\"_ftnref4\">[4]<\/a>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0  <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, T\u00fcrk Kurtulu\u015f sava\u015f\u0131n\u0131n kutsal bir boyutunun oldu\u011funu; bu m\u00fccadelenin ayn\u0131 zamanda, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kurtulu\u015funu ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Atat\u00fcrk, 1921 y\u0131l\u0131nda Azerbaycan temsilcisi \u0130brahim Abilof&#39;u \u00c7ankaya&#39;da kabul\u00fcnde \u015fu a\u00e7\u0131klamay\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r:<br \/> &quot;Bu kuts\u00ee m\u00fccadelede, milletimiz, <strong>\u0130sl\u00e2m&#39;\u0131n kurtulu\u015funa<\/strong> d\u00fcnya mazlumlar\u0131n\u0131n refahlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na hizmet etmekle m\u00fcftehirdir.<a name=\"_ftnref5\" href=\"#_ftn5\" title=\"_ftnref5\">[5]<\/a>  <\/p>\n<table border=\"0\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\" width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<p> \t\t\t<strong><em>Atat\u00fcrk, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131&#39;n\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Bat\u0131l\u0131lardan kurtulu\u015f m\u00fccadelesi olarak de\u011ferlendirmi\u015ftir. Bu m\u00fccadelede T\u00fcrk milletinin M\u00fcsl\u00fcman kimli\u011fini hep \u00f6n planda tutmu\u015ftur. K\u00fcfrev\u00eezade \u015eeyh Abdulbaki Efendi&#39;den Bitlis halk\u0131n\u0131 milli m\u00fccadele hakk\u0131nda ayd\u0131nlatmas\u0131n\u0131 isteyen Atat\u00fcrk, ona yazd\u0131\u011f\u0131 mektupta \u015fu ifadelere yer vermi\u015ftir:<\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<strong><em>&quot;&#8230;Yak\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, Avrupal\u0131 m\u00fcstevlilerden kurtulu\u015fu hususundaki ba\u015far\u0131 haberlerini in\u015fallah size bildiririm<\/em><\/strong><em>. (Utkan Kocat\u00fcrk, Do\u011fumdan \u00d6l\u00fcm\u00fcne Kadar Kaynak\u00e7al\u0131 Atat\u00fcrk G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, Atat\u00fcrk Ara\u015ft\u0131rma Merkezi, Ankara, 1999, s. 231.)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<strong><em>Atat\u00fcrk, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131&#39;n\u0131n amac\u0131n\u0131, \u0130sl\u00e2m&#39;\u0131n kurtulu\u015fu olarak nitelemi\u015ftir. Bu ama\u00e7 i\u00e7in sava\u015fan T\u00fcrk ordusunun ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in dua edilmesini istemi\u015ftir. \u015eeyh Ahmed \u015eerif Sen\u00fbs\u00ee&#39;ye, &quot;\u0130sl\u00e2m&#39;\u0131n kurtulu\u015fu ama\u00e7lar\u0131na y\u00f6nelik olan bug\u00fcnk\u00fc sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 olmalar\u0131 i\u00e7in dualar\u0131n\u0131z\u0131 beklerim.&quot; demi\u015ftir. <\/em><\/strong><em>(Onar, ag.e., H\/261.)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<strong><em>Atat\u00fcrk, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda camilerde Kur&#39;an ve Sahih-i Buh\u00e2ri okunmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir. <\/em><\/strong><em>(\u0130brahim Ag\u00e2h \u00c7ubuk\u00e7u, &quot;Halifelik Din ve L\u00e2iklik&quot;, Atat\u00fcrk Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Dergisi, Say\u0131: 17, 1990, s. 304.)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<strong><em>&quot;Atat\u00fcrk, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi&#39;nin hem milli hem de \u0130sl\u00e2m\u00ee a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck bir \u00f6neme sahip oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn, 21 Nisan, 1920&#39;de Heyet-i Temsiliye ad\u0131na yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 tamim&#39;de \u015fu a\u00e7\u0131klamalara yer verilmi\u015ftir: T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi&#39;nin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f g\u00fcn\u00fc, Hac\u0131bayram\u0131 Veli Camii \u015eerifinde Cuma namaz\u0131 k\u0131l\u0131narak, Kur&#39;an ve namaz\u0131n nurlar\u0131ndan feyz al\u0131nacakt\u0131r.&quot;<\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<strong><em>Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn bu ki\u015filik \u00f6zelli\u011fini tespit edenlerden birisi Gott-hard Jachke&#39;dir. Ona g\u00f6re Atat\u00fcrk, \u00e7o\u011fu zaman Allah&#39;\u0131n hid\u00e2yeti i\u00e7in dua etmi\u015f, bir zaferden sonra da Allah&#39;a \u015f\u00fckretmeyi hi\u00e7 unutmam\u0131\u015ft\u0131r. Tanr\u0131dan yard\u0131m dilemek onun en belirgin \u00f6zelliklerinden birini olu\u015fturmu\u015ftur. M\u00fccadelesinde her zaman destek ve yard\u0131m\u0131 Allah&#39;tan isteyen Atat\u00fcrk, her f\u0131rsatta Kur&#39;an okutup dua etmeye \u00f6zen g\u00f6stermi\u015ftir. Yeni T\u00fcrk devletinin temellerini atarken dayand\u0131\u011f\u0131 tek kuvvet, Allah&#39;a olan tevekk\u00fcl\u00fc olmu\u015ftur. <\/em><\/strong><em>(Can Erkan Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Devlet Adaml\u0131\u011f\u0131 Sh. 126)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<strong><em>Atat\u00fcrk, Z\u00fcbeyde Han\u0131m ve Fikriye Han\u0131m&#39;a cepheden g\u00f6nderdi\u011fi telgrafta, Allah&#39;\u0131n yard\u0131m\u0131yla kazan\u0131lan zaferlerden bahsetmi\u015f ve vatan\u0131n kurtulu\u015fu i\u00e7in dua etmelerini istemi\u015ftir:<\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<strong><em>&quot;Buraya geldikten sonra d\u00fc\u015fman\u0131 kovmak gerekti\u011finden taarruz ederek Allah&#39;\u0131n l\u00fctfuyla att\u0131k. Afyonkarahisar&#39;\u0131 ald\u0131k. Bu nedenle daha birka\u00e7 g\u00fcn buralarda kalmak laz\u0131m gelecektir. Siz m\u00fcsterih olunuz! \u0130n\u015fallah duan\u0131z berek\u00e2t\u0131yla b\u00fct\u00fcn memleketimizi d\u00fc\u015fmandan kurtarmak nasip olacakt\u0131r. <\/em><\/strong><em>(Kocat\u00fcrk, Do\u011fumdan \u00d6l\u00fcm\u00fcne Kadar Kaynak\u00e7al\u0131 Atat\u00fcrk G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, s. 292.)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<strong><em>Atat\u00fcrk, milli m\u00fccadeleye \u00f6nderlik etmek \u00fczere Ankara&#39;ya geldi\u011finde ciddi bir bi\u00e7imde maddi s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekmekteydi. Bu durumdan haberdar olan Ankara m\u00fcft\u00fcs\u00fc Atat\u00fcrk&#39;\u00fc ziyaret etmi\u015f ve ona bin lira gibi az\u0131msanmayacak miktarda madd\u00ee destek sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Sa\u011flanan bu maddi imkan\u0131n ard\u0131ndan Atat\u00fcrk, Mazhar M\u00fcfit Kansu&#39;ya, &quot;G\u00f6rd\u00fcn m\u00fc, ak\u015fam ne kadar s\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131k. Bu hat\u0131ra gelir miydi? Allah bize yard\u0131m ediyor&quot; demi\u015ftir. <\/em><\/strong><em>(Adnan Nur Baykal, Mustafa Kemal Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Liderlik S\u0131rlar\u0131, Sistem Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul, 2004, s. 96.)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p> Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn, B\u00fcy\u00fck Taarruz sabah\u0131, ordu h\u00fccuma haz\u0131rlan\u0131rken; &quot;Y\u00e2 Rabbi! Sen T\u00fcrk ordusunu muzaffer et&#8230; T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n d\u00fc\u015fman ayaklar\u0131 alt\u0131nda, esaret zincirinde kalmas\u0131na m\u00fcsaade etme! Rabb&#39;im, Yunanl\u0131lar\u0131n kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterme bana, onlar kazanacaksa, \u015fu g\u00f6k kubbe benim ba\u015f\u0131ma y\u0131k\u0131ls\u0131n daha iyi&quot; diye dua etmi\u015f, &quot;Anac\u0131\u011f\u0131m dua et!&quot; demi\u015f, bu s\u0131rada g\u00f6zlerinden birka\u00e7 damla ya\u015f s\u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yine ayn\u0131 g\u00fcn, T\u00fcrk top\u00e7ular\u0131 d\u00fc\u015fman siperlerini d\u00f6vmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, Allah&#39;\u0131m, T\u00fcrk Milletini ve ordusunu koru, diye dua etmi\u015ftir.<a name=\"_ftnref6\" href=\"#_ftn6\" title=\"_ftnref6\">[6]<\/a> <\/p>\n<p> &quot;&#8230;Benim i\u00e7in d\u00fcnyada en b\u00fcy\u00fck mevki ve m\u00fck\u00e2fat milletin bir ferdi olarak ya\u015famakt\u0131r. E\u011fer <strong>Cenab\u0131 Hak<\/strong> beni bunda muvaffak etmi\u015f ise, <strong>\u015f\u00fck\u00fcr ve hamdlar ederim.<\/strong> Bug\u00fcn oldu\u011fu gibi, \u00f6mr\u00fcm\u00fcn nihayetine kadar milletin hadimi olmakla iftihar edece\u011fim.&quot;<a name=\"_ftnref7\" href=\"#_ftn7\" title=\"_ftnref7\">[7]<\/a> <\/p>\n<p> \u015eeyh Sen\u00fbs\u00ee; Atat\u00fcrk&#39;\u00fc, hal\u00e2sk\u00e2r-\u0131 \u0130slam yani \u0130sl\u00e2m&#39;\u0131n kurtar\u0131c\u0131s\u0131 olarak nitelendirmi\u015ftir. Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fma odas\u0131nda bulundurdu\u011fu Kur&#39;an n\u00fcshalar\u0131ndan ikisini \u015eeyh Sen\u00fbs\u00ee hediye etmi\u015ftir. \u015eeyh Sen\u00fbs\u00ee bu Kur&#39;an&#39;lardan birisinin \u00fczerine Atat\u00fcrk&#39;e hitaben \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r: <strong>Kur&#39;an-\u0131 Kerim<\/strong> aram\u0131zda sadakat ve muh\u00e2denet te\u015fkil edecektir. Bunu hal\u00e2sk\u00e2r-\u0131 \u0130sl\u00e2m olan sana hediye ediyorum. <strong>Kitabullah<\/strong> \u00f6n\u00fcnde yemin ederim ki, hayatta bulunduk\u00e7a sana yard\u0131m edece\u011fim.<a name=\"_ftnref8\" href=\"#_ftn8\" title=\"_ftnref8\">[8]<\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, 1922 y\u0131l\u0131nda yapm\u0131\u015f oldu\u011fu bir konu\u015fmada, &quot;Ben zannediyorum ki, bu hidemat\u0131mdan dolay\u0131 milletimin muhabbetine ve tevecc\u00fch\u00fcne mazhar oldum. Belki b\u00fct\u00fcn \u00e2lemi \u0130sl\u00e2m&#39;\u0131n muhabbet ve tevecc\u00fch\u00fcne mazhar\u0131m.&quot; demi\u015ftir. Nitekim Atat\u00fcrk, sadece T\u00fcrkler taraf\u0131ndan de\u011fil, b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131 taraf\u0131ndan &quot;Gazi&quot;ligine ek olarak &quot;kurtar\u0131c\u0131&quot; diye an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<a name=\"_ftnref9\" href=\"#_ftn9\" title=\"_ftnref9\">[9]<\/a> \u015eimdi d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini aktaraca\u011f\u0131m\u0131z devlet adam\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin a\u00e7\u0131klamalar\u0131 Atat\u00fcrk&#39;\u00fc yukar\u0131daki s\u00f6zlerinde hakl\u0131 \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n<p> Pakistan&#39;\u0131n kurucusu Muhammed Ali Cinnah, Atat\u00fcrk&#39;\u00fc &quot;Yak\u0131n do\u011funun M\u00fcsl\u00fcman devletlerine \u00f6rnek olabilecek hizmetler yapan, \u00e7a\u011fda\u015f \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck M\u00fcsl\u00fcman&quot; olarak tan\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n<p> <strong><span style=\"font-size: x-small\">Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Okudu\u011fu Din\u00ee \u0130\u00e7erikli Kitaplar<\/span><\/strong> <\/p>\n<p> <strong>\u0130sl\u00e2m dinini iyi bilen Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn, yakla\u015f\u0131k 6500 kitapl\u0131 k\u00fct\u00fcphanesi tetkik edildi\u011finde, 122 adet \u0130sl\u00e2m dinine ait kitap okudu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu ara\u015ft\u0131rmada di\u011fer dinlere ait okudu\u011fu kitaplar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n da 21 oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. \u00d6zellikle &quot;Dinler tarihi&quot; Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn en \u00e7ok okudu\u011fu konular aras\u0131nda yer al\u0131r.<a name=\"_ftnref10\" href=\"#_ftn10\" title=\"_ftnref10\"><strong>[10]<\/strong><\/a><\/strong> <\/p>\n<p> <strong>Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn ki\u015fili\u011finin dinsel y\u00f6n\u00fcn\u00fcn olu\u015fmas\u0131nda okumu\u015f oldu\u011fu eserlerin b\u00fcy\u00fck etkisi vard\u0131r. Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn, Corci Zeydan&#39;\u0131n Medeniyet-i \u0130sl\u00e2miye Tarihi gibi, Bat\u0131l\u0131 yazarlar\u0131n eserlerini okudu\u011funu biliyoruz.<a name=\"_ftnref11\" href=\"#_ftn11\" title=\"_ftnref11\"><strong>[11]<\/strong><\/a> Atat\u00fcrk, Leon Caetani&#39;nin \u0130sl\u00e2m Tarihi, R. Dozy&#39;in \u0130sl\u00e2m Tarihi \u00dczerine Denemeler, Filibeli Ahmet Hilmi&#39;nin \u0130sl\u00e2m Tarihi, M. \u015eemsettin G\u00fcnaltay&#39;\u0131n \u0130sl\u00e2m Tarihi, Enrico \u0130nsabato&#39;nun \u0130sl\u00e2m ve M\u00fcttefiklerin Politikas\u0131 gibi din\u00ee i\u00e7erikli eserler okumu\u015ftur. Ahmet Naim taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7e&#39;ye \u00e7evrilen Buh\u00e2r\u00ee&#39;nin Sah\u00eeh adl\u0131 eserinin muhtasar\u0131 da Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn okudu\u011fu kitaplar aras\u0131ndad\u0131r.<a name=\"_ftnref12\" href=\"#_ftn12\" title=\"_ftnref12\"><strong>[12]<\/strong><\/a><\/strong> <\/p>\n<p> <strong>Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn, \u0130sl\u00e2m Tarihi ve Halifelik meselesi gibi konularda etkilendi\u011fi eserlerin ba\u015f\u0131nda Leon Caetani&#39;nin \u00fcnl\u00fc \u0130sl\u00e2m Tarihi adl\u0131 kitab\u0131 gelir. Atat\u00fcrk, kaleme alm\u0131\u015f oldu\u011fu &#39;Tarih II. Ortazamanlar&quot; adl\u0131 eserinde Hz. Muhammed&#39;in hayat\u0131 ve sava\u015flar\u0131n\u0131 yazarken Caetani&#39;nin H\u00fcseyin Cahit taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7e&#39;ye \u00e7evrilen \u0130sl\u00e2m Tarihi adl\u0131 kitab\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130talyan yazardan \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yararlanm\u0131\u015ft\u0131r.<a name=\"_ftnref13\" href=\"#_ftn13\" title=\"_ftnref13\"><strong>[13]<\/strong><\/a><\/strong> <\/p>\n<p> <strong>Bu kitaplardan bir k\u0131sm\u0131n\u0131 okuyan da Afet inan&#39;d\u0131r. Atat\u00fcrk, \u00f6zellikle bu \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda Hz. Muhammed&#39;in gazvelerini incelerken onlar\u0131n haritalar\u0131n\u0131 \u00e7izmi\u015ftir.<a name=\"_ftnref14\" href=\"#_ftn14\" title=\"_ftnref14\"><strong>[14]<\/strong><\/a><\/strong> <\/p>\n<p> \u00d6\u011frencilik y\u0131llar\u0131nda Atat\u00fcrk okul tatillerinde Selanik&#39;e d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc zaman Mevlevi tekkesini ziyarete gider, orada Mevlevi ayini dinler, sema seyredermi\u015f. G\u00f6rd\u00fckleri ve duyduklar\u0131 ilgisini \u00e7ekti\u011fi i\u00e7in, Mevl\u00e2na&#39;n\u0131n Mesnev\u00ee ve Divan-\u0131 Kebir isimli eserlerinin terc\u00fcmelerini okumu\u015ftur.<a name=\"_ftnref15\" href=\"#_ftn15\" title=\"_ftnref15\">[15]<\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, kendi \u00f6zel k\u00fct\u00fcphanesinde bulunan bir\u00e7ok kitab\u0131 okumu\u015f ve \u00f6nemli buldu\u011fu yerlerin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmi\u015ftir. Ayr\u0131ca bu kitaplar\u0131n kenarlar\u0131na birtak\u0131m notlar d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<br \/> Atat\u00fcrk, \u0130sl\u00e2m tarihini \u00e7ok iyi bilen bir \u00f6nderdi. O, bir aral\u0131k kendisini \u0130sl\u00e2m Tarihine vermi\u015ftir. \u0130sl\u00e2m tarihini ve Hz. Muhammed&#39;in hayat\u0131n\u0131 derinden incelemi\u015ftir. Atat\u00fcrk, tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapmak \u00fczere Yalova&#39;ya giderken \u0130sl\u00e2m Tarihine ve dinler tarihine ait T\u00fcrk\u00e7e, Frans\u0131zca kitaplar\u0131 da beraberinde g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Saatlerce s\u00fcren okumalar ve tart\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131r. Aylarca s\u00fcren bu etkinlikte Afet \u0130nan, kendisine asistanl\u0131k etmi\u015ftir.  <\/p>\n<table border=\"0\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\" width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Kur&#39;an Hayranl\u0131\u011f\u0131!<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk&#39;e 1923 y\u0131l\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck boyda bir Kur&#39;an-\u0131 Kerim hediye edilmesi \u00fczerine:<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<strong><em>Bence k\u0131ymetini takdire imkan olmayan bu hediye Kur&#39;an-\u0131 Kerim&#39;i en derin h\u00fcrmetkar din duygular\u0131mla muhafaza edece\u011fim,<\/em><\/strong><em> demi\u015ftir. (Sar\u0131koyuncu, Atat\u00fcrk Din ve Din Adamlar\u0131, s. 36)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk, Ankara&#39;da M\u00fcft\u00fc R\u0131fat B\u00f6rek\u00e7i ve ulem\u00e2n\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir kar\u015f\u0131lama toplant\u0131s\u0131nda, <strong>Kur&#39;an&#39;a olan sayg\u0131s\u0131n\u0131, <\/strong>onu \u00f6p\u00fcp ba\u015f\u0131na koyarak g\u00f6stermi\u015ftir. Atat\u00fcrk, o s\u0131rada Seymen alay\u0131n\u0131n idarecisi G\u00fcven\u00e7li \u0130brahim&#39;in g\u00f6\u011fs\u00fcnde hamayli \u015feklinde duran <strong>Kur&#39;an&#39;\u0131 sayg\u0131yla \u00f6pm\u00fc\u015ft\u00fcr. <\/strong>(Her Y\u00f6n\u00fcyle Atat\u00fcrk, (Derleyen: Avni Alt\u0131ner), s. 173; Meydan, a.g.e., s. 442.)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk, Kur&#39;an&#39;a duydu\u011fu sayg\u0131y\u0131, Kur&#39;an okuyana kar\u015f\u0131 g\u00f6stererek de ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Haf\u0131z Ya\u015far Okur \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: <strong>Ramazanlar\u0131n Atam i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nemi vard\u0131. Ramazan ay\u0131nda ve Kandil geceleri beni huzurlar\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r, Kur&#39;an-\u0131 Kerim&#39;den baz\u0131 sureler okuturlard\u0131. Ben okurken g\u00f6zleri bir noktaya tak\u0131l\u0131r, derin bir hu\u015fu ile dinlerlerdi. Ruhen \u00e7ok m\u00fctelezziz oldu\u011fu her halinden anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131. <\/strong>(\u00d6mer Cam\u00a0 &quot;Atat\u00fcrk ve Din E\u011fitimi&quot;, T\u00fcrkiye 1. Din E\u011fitimi Semineri, \u0130lahiyat Vakf\u0131 Yay\u0131nlar\u0131 1981, s. 27; \u0130smail Yak\u0131t, Atat\u00fcrk ve Din, S.D.U. Bas\u0131mevi, \u0130stanbul)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>1922 y\u0131l\u0131na ait not defterinde Atat\u00fcrk, s\u0131k s\u0131k, <strong>&quot;haf\u0131za Kur&#39;an okuttum&quot;, &quot;haf\u0131z Kur&#39;an okudu&quot;<\/strong> ifadelerine yer vermektedir:<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Saat sekize do\u011fru \u0130smet Pa\u015fa geldi, evvela yemek, yemekten sonra 10 Mart i\u00e7in suret-i hareket kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. (9 Mart 1922)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<strong><em>Ondan sonra haf\u0131za Kur&#39;an okuttuk. (10 Mart 1922) <\/em><\/strong><em>(<\/em><em>Komisyon, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn B\u00fct\u00fcn Eserleri, XII\/69-72; Kerem Y\u0131lmaz, Dindar Atat\u00fcrk)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn manevi haz ve duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131:<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk, Kuran okumas\u0131n\u0131 isteyince, &quot;Nereyi&quot; diye soran Haf\u0131z Ya\u015far&#39;a \u00e7\u0131k\u0131\u015farak \u015f\u00f6yle der: <strong>Buraya bak! \u0130\u015fte zek\u00e2 ile aptall\u0131\u011f\u0131n mukayesesi! Sana Kur&#39;an oku, dedim. Hangi s\u00fbreyi istersiniz diye sordun. Bu \u015fark\u0131 de\u011fil ki, be\u011fendi\u011fimizi okuyal\u0131m, Allah&#39;\u0131n kel\u00e2m\u0131&#8230; Ne diye soruyorsun. Nereden istersen oradan oku. Sonra, hicaz makam\u0131na ge\u00e7 dedim. Makam\u0131 bulmak i\u00e7in Kur&#39;an&#39;\u0131n azametini ve zevkini berbat ettin. \u015ea\u015fk\u0131n herif! <\/strong>(Nazmi Kal, Atat\u00fcrk&#39;le Ya\u015fayanlar (An\u0131lar), T.C. Ziraat Bankas\u0131 A.\u015e. K\u00fclt\u00fcr Yay\u0131nlan, \u0130stanbul, 2003, s. 71-72; G\u00fcrta\u015f, )<\/em> \t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p> <\/p>\n<p> <strong>Kur&#39;an&#39;\u0131n Anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, T\u00fcrk\u00e7e&#39;ye \u00e7evirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131: <\/strong> <\/p>\n<p> <strong>T\u00fcrkler dinlerinin ne oldu\u011funu bilmiyorlar. Bunun i\u00e7in Kur&#39;an T\u00fcrk\u00e7e olmal\u0131d\u0131r.<\/strong> <\/p>\n<p> <strong>T\u00fcrk, Kur&#39;an&#39;\u0131n arkas\u0131ndan ko\u015fuyor; fakat onun ne dedi\u011fini anlam\u0131yor, i\u00e7inde neler var, bilmiyor ve bilmeden tap\u0131n\u0131yor. Benim maksad\u0131m, arkas\u0131ndan ko\u015ftu\u011fu kitapta neler oldu\u011funu T\u00fcrk anlas\u0131n.<\/strong> Atat\u00fcrk, burada Kur&#39;an&#39;\u0131n T\u00fcrk\u00e7e&#39;ye \u00e7evrilmesinin gerek\u00e7elerini a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r.<a name=\"_ftnref16\" href=\"#_ftn16\" title=\"_ftnref16\">[16]<\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, Kur&#39;an&#39;\u0131n terc\u00fcme edilmesi y\u00f6n\u00fcndeki e\u011filimini, bir dayatma olarak T\u00fcrk milletinin \u00f6n\u00fcne koymam\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131lacak bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n dinin ruhuna uygun d\u00fc\u015f\u00fcp d\u00fc\u015fmedi\u011finden emin olmak istemi\u015ftir. Bu alanda yetkili olan uzman kimselerle uzun s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015f al\u0131\u015fveri\u015flerinde bulunmu\u015ftur. <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, sordu\u011fu soruya Haf\u0131z Ahmet Karaboncuk&#39;un verdi\u011fi cevapla yak\u0131ndan ilgilenmi\u015ftir. <\/p>\n<p> <strong>Haf\u0131z Ahmet \u015f\u00f6yle demi\u015fti: Muhterem Gazimiz! Arzu buyurdu\u011funuz cevab\u0131 Kur&#39;an bizzat kendi diliyle veriyor. Sonra haf\u0131z, &quot;\u0130nn\u00e2 enzeln\u00e2hu Kur&#39;\u00e2nen arabiyyen leallekum ta&#39;k\u0131l\u00fbn&quot; \u00e2yetini okudu. Bunun \u00fczerine Atat\u00fcrk, ondan \u00e2yetin anlaman\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 istedi. Haf\u0131z Ahmet \u00e2yeti \u015fu \u015fekilde a\u00e7\u0131klad\u0131:<\/strong> <\/p>\n<p> Bu \u00e2yet diyor ki, Biz Kur&#39;an&#39;\u0131 Arap kavmine indirdi\u011fimiz i\u00e7in, Arap\u00e7a g\u00f6nderdik. Yoksa ba\u015fka dillerde indirebilirdik. Sebebi de Kur&#39;an&#39;\u0131, yaln\u0131z okumak de\u011fil, manas\u0131n\u0131 da anlamam\u0131z i\u00e7indir. Muhterem Gazimiz! Kur&#39;an&#39;\u0131n as\u0131l maksat ve iste\u011fi m\u00fcnderecat\u0131n\u0131 anlamakm\u0131\u015f, biz T\u00fcrkler Arap\u00e7a bilmedi\u011fimiz i\u00e7in Kur&#39;an T\u00fcrk\u00e7e&#39;ye terc\u00fcme edilmelidir ki, manas\u0131n\u0131 anlayabilelim. Sualinize Kur&#39;an&#39;dan okudu\u011fum \u00e2yetten daha veciz bir cevap olur mu? <br \/> Atat\u00fcrk bu a\u00e7\u0131klamalardan o kadar memnun olmu\u015f ki. &quot;hak\u00eekaten bu cevap beni tatmin etti&quot; demi\u015ftir.<a name=\"_ftnref17\" href=\"#_ftn17\" title=\"_ftnref17\">[17]<\/a>  <\/p>\n<table border=\"0\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\" width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<p> \t\t\t<em>Bilgi boyutunun hemen hemen hi\u00e7 bulunmad\u0131\u011f\u0131 Kur&#39;an k\u0131raat\u0131na, ger\u00e7ek anlamda k\u0131raat demek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn g\u00f6sterdi\u011fi yolda, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk din bilginleri bu soruna \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmeyi denemelidirler. Aksi takdirde d\u00fcn oldu\u011fu gibi, bug\u00fcn de M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkler, Y\u00fcce Allah&#39;\u0131n <\/em><em>&quot;hatt\u00e2 ta&#39;lem\u00fb m\u00e2 tek\u00fbl\u00fbn&quot; emrine uymadan namaz k\u0131lmaya devam edeceklerdir. Namazla ba\u015flayan \u015fekilcilik ve tefekk\u00fcr yoksunlu\u011fu, b\u00fct\u00fcn din\u00ee ya\u015fant\u0131y\u0131 \u015fekilci, \u00f6zden yoksun ve ruhsuz k\u0131lacakt\u0131r.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Bu ayeti kerime:<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>&quot;Ne okudu\u011fumuzu anlay\u0131ncaya kadar, Namaza yakla\u015fmay\u0131n&quot; anlam\u0131ndad\u0131r.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Soner Yal\u00e7\u0131n&#39;\u0131n Kitaplar\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere:<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Sebataist bir aileden geldi\u011fi, dindarl\u0131k kisvesi alt\u0131nda sinsi ve siyasi hesaplar g\u00f6zetti\u011fi, Atat\u00fcrk&#39;e kar\u015f\u0131 gizli bir husumet besledi\u011fi, Mustafa Kemalin Musul ve Kerk\u00fck&#39;\u00fc alma talimat\u0131n\u0131 geri \u00e7evirdi\u011fi, Do\u011fudaki isyanlar\u0131 dolayl\u0131 bi\u00e7imde te\u015fvik etti\u011fi, sabataist ittihat\u00e7\u0131lar\u0131n tertipledi\u011fi \u0130zmir suikast\u0131na kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tevkif edildi\u011fi ve \u0130n\u00f6n\u00fc&#39;n\u00fcn \u00f6zel giri\u015fimiyle sal\u0131verdi\u011fi bilinen Kaz\u0131m Karabekir, Kur&#39;an\u0131n Terc\u00fcmesi i\u015fine \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve \u00e7evresini &quot;Dini yozla\u015ft\u0131r\u0131yor&quot; bahanesiyle Atat\u00fcrk&#39;e kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk ise sabataistlerin (T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman g\u00f6r\u00fcnen gizli Yahudilerin) kendi aralar\u0131nda &quot;Kur&#39;an Muhammed&#39;in kendi yavaleri (uydurma d\u00fczmeceleri) dediklerini ise bilip durmaktad\u0131r.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Yine bu konunun tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir toplant\u0131da Atat\u00fcrk hiddetlenerek; Karabekir&#39;e \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir: <\/em><strong><em>Evet, Karabekir, Arabo\u011flunun yavelerini T\u00fcrko\u011fullar\u0131na \u00f6\u011fretmek i\u00e7in Kur&#39;an&#39;\u0131 T\u00fcrk\u00e7e&#39;ye terc\u00fcme ettirece\u011fim ve b\u00f6yle de okutturaca\u011f\u0131m. Ta ki budalal\u0131k edip aldanmakta devam etmesinler.<\/em><\/strong><em> Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn bu s\u00f6zlerinde, dinin do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ve yanl\u0131\u015f \u00f6\u011frenilmemesini sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan ba\u015fka bir anlam yoktur. Karabekir bu sert cevap kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 an\u0131lar\u0131nda \u015fu \u015fekilde aktarm\u0131\u015ft\u0131r: &quot;\u015e\u00fcphe yok ki, yak\u0131n g\u00fcnlere kadar Kur&#39;an&#39;\u0131 ve Peygamberi \u00f6ven, hatta hutbe okuyan bir insandan bu s\u00f6zleri duymak herkesi incitiyordu. (<\/em><em>Kaz\u0131m Karabekir a.g.e.; Sh. 159)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Halbuki Atat\u00fcrk Kaz\u0131m Karabekir&#39;e bir hat\u0131rlatma yapmakta ve onun dindarl\u0131k g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle, Kur&#39;an\u0131n T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmesine niye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, gizli ve sinsi hesab\u0131n\u0131 y\u00fcz\u00fcne vurmaktad\u0131r.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Yani &quot;siz sabataistler bu Kur&#39;an Hz. Muhammed&#39;in uydurmalar\u0131 demiyor musunuz? \u00d6yle ise bunlar\u0131n terc\u00fcmesinden niye gocunuyorsunuz?! \u00c7\u00fcnk\u00fc siz bu asil Milletin Kur&#39;an ger\u00e7e\u011fini \u00f6\u011frenmesini ve bilin\u00e7le dine y\u00f6nelmesini istemiyorsunuz!&#8230;&quot; uyar\u0131s\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, yeni yeti\u015fen nesle, Kur&#39;an&#39;\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n en kolay ve anla\u015f\u0131l\u0131r y\u00f6ntemlerle \u00f6\u011fretilmesini istemi\u015ftir. Kur&#39;an \u00e2yetlerinin, halk\u0131n anlayaca\u011f\u0131 \u015fekilde T\u00fcrk\u00e7e olarak a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015ftir. Atat\u00fcrk, Kur&#39;an tefsirinin, baz\u0131 kimselerin \u00f6zel uzmanl\u0131k alan\u0131 olarak kalmamas\u0131n\u0131, halk\u0131n din\u00ee ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap verebilecek bir i\u015fleve kavu\u015fturulmas\u0131n\u0131 tavsiye etmi\u015ftir. <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, Kur&#39;an&#39;\u0131 okuyan kimsenin, ondan mutlaka bir \u015feyler anlayabilece\u011fini ifade etmek istemi\u015ftir. Nitekim bir keresinde \u0130n\u015firah s\u00fbresini okuyarak anlad\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n<p> Milli egemenlik kavram\u0131n\u0131n ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k a\u015fk\u0131n\u0131n Kur&#39;andan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fu s\u00f6zlerle vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n<p> &quot;Te\u015fkilat\u0131 Esasiye Kanunu&#39;nun birinci maddesi gere\u011fince egemenlik kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z milletindir. Milletimiz i\u00e7in hi\u00e7bir noktas\u0131n\u0131n her ne \u015fekil ve anlamda olursa olsun de\u011fi\u015ftirilmesine izin verilmesi imk\u00e2n\u0131 yoktur. Bu kanun millet\u00e7e Kur&#39;an h\u00fck\u00fcmleri mertebesinde \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kur&#39;an h\u00fck\u00fcmleri dahi bunu onaylar.&quot;<a name=\"_ftnref18\" href=\"#_ftn18\" title=\"_ftnref18\">[18]<\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk&#39;e Fatiha s\u00fbresinin T\u00fcrk\u00e7e&#39;sini o ezberlemi\u015fti. S\u00fbreyi bir kere daha g\u00f6zden ge\u00e7irdi. G\u00fczel y\u00fcz\u00fcne verdi\u011fi ciddiyet alametlerimle, g\u00f6z\u00fcn\u00fc kar\u015f\u0131da bir noktaya dikerek okumaya ba\u015flad\u0131. Ara s\u0131ra kitaba da bak\u0131yordu. Okudu, o kadar g\u00fczel ve canl\u0131 okudu ki g\u00fczel ve canl\u0131 okuyan bile buna hayran oldu. \u0130yy\u00e2ke&#39;lerdeki hem niyaz n\u00fcktelerini hem hasr manalar\u0131n\u0131 hakikaten canland\u0131rd\u0131. <\/p>\n<p> \u0130hdin\u00e2&#39;daki yalvar\u0131\u015flar\u0131 insan psikolojisine en uygun durumda okumay\u0131 ba\u015fard\u0131. Has\u0131l\u0131 T\u00fcrk\u00e7e bir ibare; n\u00fckteleri, bedi\u00ee rolleri ancak bu kadar meydana \u00e7\u0131kar\u0131lmak suretiyle okunabilirdi. <\/p>\n<p> Hakikaten okudu. Askeri kumanda eder, emirler verir gibi bir ahenk ve tav\u0131rla okudu, kendisi de fark\u0131na vard\u0131.<a name=\"_ftnref19\" href=\"#_ftn19\" title=\"_ftnref19\">[19]<\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn kur&#39;an \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmas\u0131 ve ayetleri ak\u0131l, ilim ve vicdanla yorumlamas\u0131, hayranl\u0131k uyand\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, Kur&#39;an terc\u00fcmesinden bir yer g\u00f6stererek, Haf\u0131z Sadettin Kaynak&#39;tan okumas\u0131n\u0131 ister: (Bu terc\u00fcme, Kaz\u0131mirski&#39;nin Frans\u0131zca Kur&#39;an terc\u00fcmesinden Cemil Said&#39;in &quot;Kur&#39;an-\u0131 Kerim Terc\u00fcmesi&quot; ad\u0131yla T\u00fcrk\u00e7e&#39;ye \u00e7evirdi\u011fi terc\u00fcmedir.) <\/p>\n<p> G\u00f6sterdi\u011fi yer, Nisa s\u00fbresinde hurmet-i mus\u00e2here \u00e2yetinin terc\u00fcmesi idi. Bu \u00e2yette &quot;ve en tecma\u00fb beyne&#39;l-uhteyni ill\u00e2 kad selef innall\u00e2he k\u00e2ne \u011faf\u00fbra&#39;r-rah\u00eem\u00e2&quot; ifadesi \u015f\u00f6yle terc\u00fcme edilmi\u015fti: &quot;iki k\u0131zkarde\u015fi nik\u00e2h etmeyiniz. Bir emri v\u00e2ki olmu\u015f ise Allah gafur ve rahimdir.&quot; <\/p>\n<p> Burada Atat\u00fcrk y\u00fcksek sesle: <\/p>\n<p> Konya&#39;ya git, orada da kar\u0131n\u0131n hem\u015firesini bilmeden al, sonra da bir emr-i v\u00e2ki oldu, Allah gafur ve rahimdir, de ha! Bu bir hezeyand\u0131r&quot; dedi. <\/p>\n<p> Ben aya\u011fa kalkarak; Atat\u00fcrk&#39;\u00fcm, buras\u0131 yanl\u0131\u015f terc\u00fcme edilmi\u015ftir. \u00c2yetin as\u0131l terc\u00fcmesi \u015f\u00f6yledir, dedim: <\/p>\n<p> \u0130ki hem\u015fireyi bir zamanda nik\u00e2h\u0131n\u0131zda bulundurmay\u0131n\u0131z. Ancak birini b\u0131rakt\u0131ktan yahut \u00f6ld\u00fckten sonra \u00f6tekini al\u0131n\u0131z. &quot;Bir emr-i v\u00e2ki olmu\u015f ise&quot; de\u011fil, &quot;illa m\u00e2 kad selef&quot; Kur&#39;an&#39;\u0131n n\u00fczul\u00fcnden yani \u0130sl\u00e2miyetten \u00f6nce vaki olan evlenmeler m\u00fcstesnad\u0131r. Bunlardan dolay\u0131 Cen\u00e2b-\u0131 hak sizleri muhatap tutmaz. <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, bu izahat\u0131m\u0131 sonuna kadar ilgiyle dinledi ve hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemedi. Ertesi gece yine huzurlar\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ld\u0131m. Beni yan\u0131na oturttu ve d\u00fcn geceki bahsi bir daha anlat dedi; ben de anlatt\u0131m. <\/p>\n<p> Senin dedi\u011fin do\u011fruymu\u015f. Ben bug\u00fcn tetkik ettim. Elimizde bulunan terc\u00fcmenin yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu terc\u00fcmeyi b\u0131rakal\u0131m. Mehmet Akif&#39;in terc\u00fcmesini alal\u0131m.<a name=\"_ftnref20\" href=\"#_ftn20\" title=\"_ftnref20\"><strong>[20]<\/strong><\/a> <\/p>\n<p> Sabiha G\u00f6k\u00e7en, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn okudu\u011fu \u015fiirler aras\u0131nda \u015fu m\u0131sralar\u0131n bulundu\u011funu aktar\u0131r: <\/p>\n<p> &quot;F\u0131tratta tek\u00e2m\u00fcl ezel\u00eedir; bu kem\u00e2le Tevrat ile, \u0130ncil ile, Kur&#39;an&#39;la inand\u0131m.&quot; <\/p>\n<p> Kuran \u00e2yetlerine ve Peygamberimiz&#39;in s\u00f6zlerine g\u00f6re h\u00fck\u00fcmetin yaln\u0131z esaslar\u0131 ifade edilmi\u015ftir. Onlar \u015funlard\u0131r: Dan\u0131\u015f\u0131p konu\u015fma, adalet ve devlet ba\u015fkan\u0131na itaat. <\/p>\n<p> Cemil Said, yapm\u0131\u015f oldu\u011fu Kur&#39;an-\u0131 Kerim Terc\u00fcmesi&#39;ni Atat\u00fcrk&#39;e hediye etmi\u015ftir. Bu Terc\u00fcmeyi Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn, alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek okudu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6rne\u011fin, Bakara s\u00fbresi 10-12. \u00e2yetler, H\u00fbd s\u00fbresi 80. \u00e2yet alt\u0131 \u00e7izilerek ve i\u015faretlenerek okunmu\u015ftur.<a name=\"_ftnref21\" href=\"#_ftn21\" title=\"_ftnref21\">[21]<\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, 1925 y\u0131l\u0131nda Ankara Gazi K\u0131z Numune Mektebine, Cemil Said&#39;in T\u00fcrk\u00e7e Kur&#39;an \u00e7evirisini arma\u011fan etmi\u015ftir. Hediye etti\u011fi bu Kur&#39;an \u00e7evirisinin \u00fczerine &quot;Gazi K\u0131z Numune Mektebi&#39;ne, dikkatle okunmak ve&#8230; \u0130\u00e7in hediye ediyorum.&quot; ifadelerini not d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<a name=\"_ftnref22\" href=\"#_ftn22\" title=\"_ftnref22\"><strong>[22]<\/strong><\/a> <\/p>\n<p> \u00a0 <\/p>\n<table border=\"0\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\" width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk, \u00e7e\u015fitli vesilelerle, okunan Kur&#39;an \u00e2yetlerinin a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu t\u00fcr etkinliklerden birisi, Beykoz imam\u0131 Haf\u0131z Efendi&#39;yle yapm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015fme s\u0131ras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Beykoz imamlar\u0131ndan Haf\u0131z Efendi bir g\u00fcn Atat\u00fcrk taraf\u0131ndan saraya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Haf\u0131z Efendi&#39;yi kar\u015f\u0131s\u0131na oturtan Atat\u00fcrk ona saatlerce Kur&#39;an okutmu\u015f, okunan \u00e2yetleri de kendisi tefsir etmi\u015ftir. <\/em><em>(G\u00fcrta\u015f, a.g.e., s. 61-62; Yak\u0131t, a.g.e., s. 51-52.)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk, 1922 y\u0131l\u0131nda Konya&#39;ya geli\u015finde Kavakl\u0131 Medresesi&#39;ni ziyaret etmi\u015f ve \u00f6\u011fretmenlerle g\u00f6r\u00fc\u015fmesi s\u0131ras\u0131nda onlara &quot;Devlet nedir?&quot; diye sormu\u015ftur. Verilen cevaplar aras\u0131nda &quot;Muhakkak ki, Allah iyilik ve adaletle emretmemizi ister&#8230;&quot; \u015feklinde bir a\u00e7\u0131klama da yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Atat\u00fcrk bu a\u00e7\u0131klama hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle bir de\u011ferlendirmede bulunmu\u015ftur:<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Be\u015feriyetin idrak derecesi, nurlanmas\u0131, m\u00fckemmelle\u015ftirilmesi her insan\u0131n do\u011frudan do\u011fruya Allah&#39;\u0131n iman\u0131yla temas kabiliyetine eri\u015fmesiyle m\u00fcmk\u00fcn olur. <\/em><em>Bu olayda Atat\u00fcrk&#39;le diyalokta bulunan ki\u015finin Sadi Irmak oldu\u011funu \u00f6\u011frendik. Sadi Irmak bu olay\u0131 \u015f\u00f6yle anlatmaktad\u0131r:<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>&quot;01 Mart 1922 tarihinde B\u00fcy\u00fck Atat\u00fcrk Konya&#39;ya te\u015frif etmi\u015flerdi. \u00c7elebi Efendi ve dervi\u015fler taraf\u0131ndan istasyonda kar\u015f\u0131land\u0131ktan sonra Kavakl\u0131 Medrese olarak ad\u0131 kalan k\u00fclt\u00fcr yuvas\u0131na geldiler. Maarif Camias\u0131 i\u00e7inde Konya \u0130dadisi \u00d6\u011fretmeni olarak ben de bulunuyordum.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Kendilerini bah\u00e7ede Merasim birli\u011fi \u015feklinde kar\u015f\u0131lad\u0131k. Her birimizi dikkatle s\u00fczd\u00fckten sonra &quot;Efendiler, devlet nedir?&quot; sorusunu ani olarak bize y\u00f6neltti. Arkada\u015flar bayrakt\u0131r, anayasad\u0131r, gibi cevaplar verirlerken bendeniz cevap arz edece\u011fimi i\u015faret ettim. \u0130zin verdiler.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Devlet\u00e7ili\u011fin geni\u015f anlam\u0131n\u0131 emsalsizce B\u00fcy\u00fck Kitab\u0131m\u0131z Kur&#39;an-\u0131 Kerim&#39;de yer alan her Cuma hutbelerinin sonunda hepimizin her zaman duydu\u011fu &quot;innall\u00e2he ye&#39;muru bil&#39;adli ve&#39;l-ihs\u00e2ni&#8230;&quot; \u00e2yetini okudum. Bendenizi takdir edip s\u0131rt\u0131m\u0131 ok\u015fayarak taltif ettiler&#8230; <\/em><em>(<\/em><em>Sadi Irmak&#39;dan An\u0131lar, T.C. Konya Valili\u011fi, http\/\/www.konya.gov.tr\/ataturk\/anilar.htm)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p> Atat\u00fcrk Evrendeki Kanunlarla Kur&#39;an&#39;daki \u00c2yetlerin Kayna\u011f\u0131n\u0131n Ayn\u0131 Oldu\u011funun Fark\u0131ndad\u0131r.  <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk Kur&#39;an&#39;da yer alan ve \u0130sl\u00e2m dininin esas\u0131n\u0131 te\u015fkil eden bilgi ve \u00f6\u011fretilerle, evrende hakim olan kanunlar\u0131n ayn\u0131 kayna\u011fa dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedir. Hem dini g\u00f6nderenin hem de evrendeki kanunlar\u0131 d\u00fczenleyenin Y\u00fcce Allah oldu\u011funu belirtmektedir. O, din\u00ee verilerle, evrendeki kanunlar aras\u0131nda bir \u00e7eli\u015fkinin ve uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. <\/p>\n<p> Temel kurallar hepimizce bilindi\u011fi \u00fczere Y\u00fcce Kur&#39;an&#39;daki buyruklard\u0131r. \u0130nsanlara olgunluk ruhu vermi\u015f olan dinimiz, son d\u00eendir. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00eenimiz akla, mant\u0131\u011fa, hakikate tamamen uyar ve uygun d\u00fc\u015fer. E\u011fer akla, mant\u0131\u011fa ve hakikate uygun d\u00fc\u015fmemi\u015f olsayd\u0131 bununla di\u011fer il\u00e2h\u00ee kanunlar aras\u0131nda tezat olmas\u0131 gerekirdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn kav\u00e2nin-i kevniyyeyi yani varl\u0131k kanunlar\u0131n\u0131 yapan Cen\u00e2b-\u0131 Hak&#39;t\u0131r. Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn bu yakla\u015f\u0131m\u0131, Kur&#39;an&#39;\u0131n a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli konulardan birisidir. <\/p>\n<p> Kur&#39;an&#39;da yer alan bilgilere \u00e2yet denildi\u011fi gibi, Allah&#39;\u0131n evrende yaratt\u0131\u011f\u0131 varl\u0131k ve onlarla ilgili d\u00fczenledi\u011fi kanunlara da \u00e2yet denilmektedir. Kur&#39;an&#39;a g\u00f6re, evrendeki b\u00fct\u00fcn varl\u0131k ve olu\u015flar Allah&#39;\u0131n \u00e2yetleridir: &quot;Biz onlara, ufuklarda ve kendi canlar\u0131nda \u00e2yetlerimizi g\u00f6sterece\u011fiz ki o Kur&#39;an&#39;\u0131n ger\u00e7ek oldu\u011fu onlara iyice belli olsun.<a name=\"_ftnref23\" href=\"#_ftn23\" title=\"_ftnref23\">[23]<\/a> <\/p>\n<p> Y\u00fcce Allah Kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n delillerini\/\u00e2yetlerini insan ruhunun derinliklerine, kapsaml\u0131 bir \u015fekilde evrene yerle\u015ftirmi\u015ftir. Evrene yay\u0131lan ve insan benli\u011fine yerle\u015ftirilen kevn\u00ee \u00e2yetler Kur&#39;an \u00e2yetlerinin do\u011frulu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. <\/p>\n<p> Kur&#39;an&#39;da, evrendeki varl\u0131klar ve ge\u00e7erli olan tabiat kanunlar\u0131 ile ilgili pek \u00e7ok \u00e2yet vard\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde modern bilimin geli\u015fmesiyle, evrendeki varl\u0131k ve olu\u015flardan bahseden Kur&#39;an \u00e2yetleri daha do\u011fru anla\u015f\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, evrendeki varl\u0131k ve olu\u015flardan bahseden Kur&#39;an \u00e2yetlerinin modern ilmin sa\u011flam verileriyle \u00e7eli\u015fmedi\u011fini g\u00f6steren eserler kaleme alm\u0131\u015flard\u0131r.<a name=\"_ftnref24\" href=\"#_ftn24\" title=\"_ftnref24\">[24]<\/a> <\/p>\n<p> M. Kemal g\u00f6steri\u015f ve \u015fekilcili\u011fe kar\u015f\u0131d\u0131r: <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, G\u00f6steri\u015f ve istismar i\u00e7in b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 uzun sakal\u0131n\u0131 asla kesmeyece\u011fini s\u00f6yleyen birisini, \u00f6nemli bir g\u00f6rev vadiyle Ankara&#39;ya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Ertesi g\u00fcn \u015e\u0131h Atat\u00fcrk&#39;\u00fc g\u00f6rmek \u00fczere Ankara&#39;ya gelir. Sakal tamamen kesilmi\u015f, sa\u00e7lar k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f, k\u0131l\u0131k k\u0131yafet ba\u015ftan sona de\u011fi\u015ftirilmi\u015f, bamba\u015fka bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcmle Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn huzuruna \u00e7\u0131kar. Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn mesai arkada\u015flar\u0131, b\u00fcy\u00fck bir merak i\u00e7erisinde \u015e\u0131h&#39;daki de\u011fi\u015fikli\u011fin sebebini Atat\u00fcrk&#39;e sorarlar: <\/p>\n<p> Aman Pa\u015fam, o \u015f\u0131h sakal\u0131na el s\u00fcrd\u00fcrmezdi, siz ne ettiniz de k\u00f6k\u00fcnden kesmesini sa\u011flad\u0131n\u0131z? <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, tebess\u00fcm ederek yan\u0131ndakilere \u015fu kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 verir: D\u00fcn ak\u015fam Amasya valili\u011fine bir yaz\u0131 g\u00f6nderdim ve \u015e\u0131h&#39;\u0131 Afyon&#39;a vali atad\u0131\u011f\u0131m\u0131 bildirdim. <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, yeni bir yaz\u0131 yazd\u0131r\u0131p \u015e\u0131h&#39;a verilmesini s\u00f6yler. Yaz\u0131da \u015fu ifadeler yer almaktad\u0131r:  <\/p>\n<p> \u0130nanc\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fcn sakalda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131\u011f\u0131na sevindim. Valilik meselesine gelince, bug\u00fcn koltuk u\u011fruna k\u0131rk y\u0131ll\u0131k sakal\u0131ndan vazge\u00e7ebilen, yar\u0131n ba\u015fka \u015feyler i\u00e7in milletinden bile vazge\u00e7ebilir. Seni b\u00f6yle bir ikileme mahkum b\u0131rakmayal\u0131m. Kal sa\u011fl\u0131cakla.<a name=\"_ftnref25\" href=\"#_ftn25\" title=\"_ftnref25\">[25]<\/a> <\/p>\n<table border=\"0\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\" width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<p> \t\t\t<em>Hz. Muhammed&#39;i anlayarak ve hayranl\u0131k duyarak inanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>\u015eemsettin G\u00fcnaltay anlat\u0131yor.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Ben s\u00f6zlerimi bitirince Gazi, Milli \u015eef \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc&#39;ye d\u00f6nerek \u015f\u00f6yle dedi:<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>&quot;Muhammed&#39;i bana, cezbeye tutulmu\u015f, s\u00f6n\u00fck bir dervi\u015f gibi tan\u0131tt\u0131rmak gayretine kap\u0131lan bu gibi cahil adamlar, O&#39;nun y\u00fcksek \u015fahsiyetini ve ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 asla kavrayamam\u0131\u015flard\u0131r. Anlatmaktan da \u00e7ok uzak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar. Cezbeye tutulmu\u015f bir dervi\u015f, Uhud Muharebesi&#39;nde ancak en b\u00fcy\u00fck bir komutan\u0131n yapabilece\u011fi bir plan\u0131 nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve tatbik edebilir?.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>\u00d6n\u00fcndeki k\u00e2\u011f\u0131da Uhud Muharebesi&#39;nin plan\u0131n\u0131 \u00e7izdi. Milli \u015eefe uzatt\u0131. Her iki taraf\u0131n kuvvet ve durumlar\u0131n\u0131, al\u0131nan tedbirleri, Peygamber&#39;in sava\u015ftan \u00f6nce ve sonraki kararlar\u0131n\u0131 beni hayrette b\u0131rakan bir do\u011frulukla izah etti. Sonra \u0130n\u00f6n\u00fc&#39;ye hitaben &quot;O zaman orada siz komutan olsayd\u0131n\u0131z; bundan ba\u015fka m\u0131 hareket ederdiniz?&quot;<\/em><em> diyerek al\u0131nan tedbirlerin isabetini ona da tasdik ettirdi.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Ben, on \u00fc\u00e7 as\u0131r \u00f6nce Medine \u00e7evresinde cereyan etmi\u015f olan bir harbi b\u00fct\u00fcn teferruat\u0131yla canland\u0131ran bu b\u00fcy\u00fck komutan\u0131n belirttikleri sahneyi sanki seyreder gibi dalm\u0131\u015ft\u0131m. Gazi, birden bire g\u00f6zlerini bana dikerek \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>&quot;Tarih, hakikatleri tahrif eden bir sanat de\u011fil, belirten bir ilim olmal\u0131d\u0131r. Bu, k\u00fc\u00e7\u00fck harpte bile asker\u00ee dehas\u0131 kadar siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle de y\u00fckselen bir insan\u0131, cezbeli bir dervi\u015f gibi tasvire yeltenen cahil serseriler, bizim tarih mesaimize kat\u0131lamazlar. Muhammed, bu harp sonunda \u00e7evresindekilerin direnmelerini yenerek ve kendisinin yaral\u0131 olmas\u0131na bakmayarak, galip d\u00fc\u015fman\u0131 takibe kalk\u0131\u015fmam\u0131\u015f olsayd\u0131, bug\u00fcn yery\u00fcz\u00fcnde M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k diye bir varl\u0131k g\u00f6r\u00fclemezdi!&quot; <\/em><em>(M. \u015eemsettin G\u00fcnaltay, &quot;Atat\u00fcrk&#39;e Ait \u0130ki Hat\u0131ra&quot;, \u00dclk\u00fc Dergisi, say\u0131.- 100, 1945, s. 3; Halil \u015eim\u015fek, T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fc, Harp Akademileri Komutanl\u0131\u011f\u0131&#39; Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2000, s. 23-25; Y\u0131lmaz, a.g.e, s.9-11: Z\u00fcmr\u00fct, a.g.e., s. 161-163; Perincek, a.g.e., s. 259.) <\/em><em>\u00a0<\/em><em>Atat\u00fcrk bu a\u00e7\u0131klamas\u0131nda, Hz. Muhammed&#39;i asker\u00ee alanda b\u00fcy\u00fck bir deha olarak kabul etmi\u015ftir. Okudu\u011fu din\u00ee eserlerde en \u00e7ok \u00e7izdi\u011fi sat\u0131r altlar\u0131, Hz. Peygamberin sava\u015f hakk\u0131ndaki s\u00f6zleri ve uygulamalar\u0131d\u0131r.<\/em><em> <\/em><em>(<\/em><em>Z\u00fcmr\u00fct, a.g.e., s. 64.)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Kur&#39;an&#39;\u0131n, insanl\u0131\u011fa model \u015fahsiyet olarak sundu\u011fu Hz. Muhammed, Atat\u00fcrk taraf\u0131ndan bir \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilmi\u015ftir. Atat\u00fcrk, toplumun kalk\u0131nabilmesi ve sorunlar\u0131n\u0131 a\u015fabilmesi noktas\u0131nda Hz. Muhammed&#39;in yol g\u00f6stericili\u011fine ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funu belirtmi\u015ftir.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p> <\/p>\n<p> Kaynaklarda bu konuda, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn son mesaj\u0131 ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir bilgi aktar\u0131l\u0131r: B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131, Allah&#39;\u0131n son peygamberi Hz. Muhammed&#39;in g\u00f6sterdi\u011fi yolu takip etmeli ve verdi\u011fi talimatlar\u0131 tam olarak tatbik etmeli, t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcmanlar Hz. Muhammed&#39;i \u00f6rnek almal\u0131 ve kendisi gibi hareket etmeli: \u0130sl\u00e2miyetin h\u00fck\u00fcmlerini oldu\u011fu gibi yerine getirmeli; zira ancak bu \u015fekilde insanlar kurtulabilir ve kalk\u0131nabilirler. Hz. Muhammed&#39;i \u00f6verek onu \u00f6rnek alan Atat\u00fcrk, Allah&#39;a y\u00f6nelmede onu rehber g\u00f6stermi\u015ftir.<a name=\"_ftnref26\" href=\"#_ftn26\" title=\"_ftnref26\">[26]<\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, Hz. Muhammed&#39;e beslenilen sevginin, ancak onun koydu\u011fu fikirleri, esaslar\u0131 korumakla, tecelli ettirmekle m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<a name=\"_ftnref27\" href=\"#_ftn27\" title=\"_ftnref27\">[27]<\/a> &quot;B\u00fcy\u00fck bir ink\u0131l\u00e2p yaratan Hazreti Muhammed&#39;e kar\u015f\u0131 beslenilen sevgi, ancak onun ortaya koydu\u011fu fikirleri, esaslar\u0131 korumakla, tecelli ettirmekle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.&quot;<a name=\"_ftnref28\" href=\"#_ftn28\" title=\"_ftnref28\"><strong>[28]<\/strong><\/a> Atat\u00fcrk \u00fcn bu s\u00f6z\u00fc, \u00c2l-i \u0130mr\u00e2n, 3\/31 \u00e2yetinin a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 gibidir. Y\u00fcce Allah bu \u00e2yette \u015f\u00f6yle buyurmu\u015ftur:\u00a0 &quot;De ki: &quot;E\u011fer Allah&#39;\u0131 seviyorsan\u0131z bana uyun ki Allah da sizi sevsin ve g\u00fcnahlar\u0131n\u0131z\u0131 ba\u011f\u0131\u015flas\u0131n. Allah ba\u011f\u0131\u015flayan, esirgeyendir.&quot; Allah&#39;\u0131 sevmek, dolay\u0131s\u0131yla O&#39;nun peygamberini sevmek, peygamberin ortaya koydu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve esaslar\u0131 korumakla, ger\u00e7ekle\u015ftirmekle m\u00fcmk\u00fcn olur. Sevgi sevilenin d\u00fc\u015f\u00fcncelerine sad\u0131k kalarak ispat edilebilir. <\/p>\n<p> Din e\u011fitimine verdi\u011fi \u00f6nem ve ama\u00e7lar\u0131: <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, T\u00fcrk Milli E\u011fitimi&#39;nin ama\u00e7lar\u0131ndan birinin, yeni yeti\u015fen nesle dini tan\u0131tmak ve bunun i\u00e7in de onlara yeterli din\u00ee ve ahl\u00e2k\u00ee bilgiyi vermek oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r: <\/p>\n<p> Dolay\u0131s\u0131yla; bizim takip edece\u011fimiz maarif siyasetinin temeli, evvela mevcut cehaleti gidermektir. Teferruata girmekten ka\u00e7\u0131narak, bu fikrimi birka\u00e7 kelime ile a\u00e7abilmek i\u00e7in diyebilirim ki, genel olarak b\u00fct\u00fcn k\u00f6yl\u00fcye okumak, yazmak ve vatan\u0131n\u0131, dinini, d\u00fcnyas\u0131n\u0131 tan\u0131tacak kadar co\u011frafi, tarihi, din\u00ee ve ahl\u00e2k\u00ee malumat vermek ve d\u00f6rt i\u015flemi \u00f6\u011fretmek maarif program\u0131m\u0131z\u0131n ilk hedefidir.<a name=\"_ftnref29\" href=\"#_ftn29\" title=\"_ftnref29\"><strong>[29]<\/strong><\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n, ba\u015fka milletlerin egemenli\u011fi alt\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 bir ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcklerini g\u00f6zlemlemi\u015ftir. M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda verilen din ve ahl\u00e2k e\u011fitiminin, onlar\u0131 ba\u015fka milletlerin tutsa\u011f\u0131 olmaktan kurtaramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmi\u015ftir. Bu y\u00fczden e\u011fitimin ciddiyetle yeniden ele al\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015ftir: <br \/> Efendiler, yery\u00fcz\u00fcnde \u00fc\u00e7 y\u00fcz milyonu a\u015fk\u0131n \u0130sl\u00e2m vard\u0131r. Bunlar ana-baba, hoca e\u011fitimiyle e\u011fitim ve ahl\u00e2k almaktad\u0131r. Ne yaz\u0131k ki ger\u00e7ek durum \u015fudur ki, yery\u00fcz\u00fcndeki y\u00fcz milyonlarca M\u00fcsl\u00fcman y\u0131\u011f\u0131nlar \u015funun ya da bunun tutsakl\u0131k ve a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131l\u0131k zincirleri alt\u0131ndad\u0131r. Ald\u0131klar\u0131 manevi e\u011fitim ve ahl\u00e2k, onlara tutsakl\u0131k zincirlerini k\u0131rabilecek insanl\u0131k niteli\u011fini vermemi\u015ftir, veremiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u011fitimlerinin hedefi milli de\u011fildir.<a name=\"_ftnref30\" href=\"#_ftn30\" title=\"_ftnref30\"><strong>[30]<\/strong><\/a> <\/p>\n<table border=\"0\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\" width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk, T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011finin asla \u0130slams\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyece\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk \u00fcn etkilendi\u011fi bir \u015fiirde &#39;T\u00fcrk&quot; ve &quot;din&quot; kavramlar\u0131na birlikte de\u011fer y\u00fcklenmi\u015ftir. Burada T\u00fcrkl\u00fck ve din kavramlar\u0131 \u00f6zde\u015fle\u015filen iki temel unsuru dile getirmektedir. Atat\u00fcrk, mill\u00ee benli\u011fini bu iki kavram\u0131n temsil etti\u011fi anlay\u0131\u015fa g\u00f6re \u015fekillendirmi\u015ftir.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk&#39;e g\u00f6re, T\u00fcrk milleti, milliyet\u00e7ilik ba\u011f\u0131yla birbirine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bununla birlikte \u0130sl\u00e2m dinine mensup olan T\u00fcrk milleti, di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman topluluklarla da inan\u00e7 ba\u011f\u0131na sahiptir. Bu inan\u00e7 ba\u011f\u0131, T\u00fcrk milletinin ba\u011flar\u0131n\u0131 geni\u015f ve s\u0131n\u0131rs\u0131z bir alana ta\u015f\u0131r:<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Bizim milliyetperverli\u011fimiz her halde hodbinane ve ma\u011frurane bir milliyetperverlik de\u011fildir ve bilhassa biz \u0130sl\u00e2m oldu\u011fumuz i\u00e7in \u0130sl\u00e2miyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan bizim \u00fcmmet\u00e7ili\u011fimiz vard\u0131r ki, milliyetperverli\u011fin \u00e7izmi\u015f<\/em><em> oldu\u011fu s\u0131n\u0131rl\u0131 daireyi sonsuz bir sahaya nakledir&#8230; <\/em><em>(Komisyon, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn B\u00fct\u00fcn Eserleri, K\/176-177.)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk, bir milletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmesinde dini zorunlu bir kurum olarak g\u00f6rmektedir. O, din olgusundan yoksun milletlerin varl\u0131klar\u0131n\u0131 sonsuza kadar koruyamayacaklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesindedir: Din l\u00fczumlu bir m\u00fcessesedir. Dinsiz milletlerin devam\u0131na imkan yoktur.<\/em><em> Atat\u00fcrk, bir milletin kendi mill\u00ee benli\u011fini muhafaza edebilmesi i\u00e7in kendi dinine olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da devam ettirmesi gerekti\u011fine inanm\u0131\u015f oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftur. Onun bu kanaati, dini, T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn en \u00f6nemli temel unsurlar\u0131ndan biri saymas\u0131ndan kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Vatan sevgisinin, devlete ve millete ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n kayna\u011f\u0131nda din vard\u0131r. Atat\u00fcrk, Dinsiz milletlerin devam\u0131na imkan yoktur,<\/em><em> derken bu ger\u00e7e\u011fe dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. (<\/em><em>An\u0131l \u00c7e\u00e7en, Atat\u00fcrk ve Cumhuriyet, T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 K\u00fclt\u00fcr Yay\u0131nlar\u0131 Ankara)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk, T\u00fcrk milletinin din\u00ee geleneklerinin g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu ve buna ba\u011fl\u0131 olarak da yabanc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131mlar\u0131n\u0131n mill\u00ee dokuyu bozmas\u0131n\u0131n zor oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk, T\u00fcrk milletinin kimli\u011fini Tam manas\u0131yla T\u00fcrk olmak \u015feklinde a\u00e7\u0131klarken, iyi M\u00fcsl\u00fcman olmay\u0131 T\u00fcrk kimli\u011finin bir unsuru olarak g\u00f6r\u00fcr. Atat\u00fcrk iki defa &quot;biz&quot; kelimesini kullanarak, birisinde &quot;T\u00fcrk&quot; kavram\u0131na, di\u011ferinde &quot;M\u00fcsl\u00fcman&quot; kavram\u0131na vurgu yapar: &quot;Biz T\u00fcrk\u00fcz; tam manas\u0131yla T\u00fcrk\u00fcz. \u0130\u015fte o kadar. Bize iyi M\u00fcsl\u00fcman olmak k\u00e2fidir. <\/em><em>(S\u00fcleyman Arslan, &quot;Atat\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi&quot;, 100. Y\u0131l Atat\u00fcrk Konferanslar\u0131 Ankara, 1981, s. 17; Kaz\u0131m \u00dct\u00fck, T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn Bayra\u011f\u0131n\u0131 Y\u00fckselten)<\/em> \t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn sa\u011flam Ahiret inanc\u0131 ve \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck anlay\u0131\u015f\u0131: <\/p>\n<p> \u00d6nemli olan, \u00f6lmemek i\u00e7in \u00e7areler aramak, \u00f6l\u00fcmden ka\u00e7mak de\u011fil, \u00f6l\u00fcm bize nerede, ne zaman gelirse gelsin anlaml\u0131 bir \u015fekilde \u00f6lebilmeye her an haz\u0131r olmakt\u0131r. Her \u015feyi bu d\u00fcnyadan ibaret g\u00f6renler, zaten \u00f6l\u00fcm korkusuyla her an \u00f6l\u00fcp \u00f6l\u00fcp dirilmektedirler. Yads\u0131ma ya da bast\u0131rma t\u00fcr\u00fcnden savunma mekanizmalar\u0131 geli\u015ftirenlerin, \u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00f6l\u00fcm korkusunu ne derece a\u015ft\u0131klar\u0131 ise ku\u015fkuludur.<a name=\"_ftnref31\" href=\"#_ftn31\" title=\"_ftnref31\">[31]<\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, insan\u0131n hem bu d\u00fcnyadaki hem de \u00f6l\u00fcmden sonraki varolu\u015funu felsef\u00ee d\u00fczeyde sorgulam\u0131\u015ft\u0131r. Bu konudaki kendi \u015fahs\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u015fu \u015fekilde dile getirmi\u015ftir: <\/p>\n<p> Vaktiyle kitaplar kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131m. Hayat hakk\u0131nda filozoflar\u0131n dediklerini anlamak istedim. Bir k\u0131sm\u0131 her \u015feyi kara g\u00f6r\u00fcyordu. &quot;Mademki hi\u00e7iz ve s\u0131f\u0131ra varaca\u011f\u0131z, d\u00fcnyadaki ge\u00e7ici \u00f6m\u00fcr s\u0131ras\u0131nda ne\u015fe ve saadete yer bulunmaz&quot;, diyorlard\u0131. <\/p>\n<p> Ba\u015fka kitaplar okudum, bunlar\u0131 daha ak\u0131ll\u0131 adamlar yazm\u0131\u015flard\u0131. Diyorlard\u0131 ki, &quot;mademki sonu nas\u0131l olsa s\u0131f\u0131rd\u0131r, bari ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u00fcddet\u00e7e \u015fen ve ne\u015feli olal\u0131m.&quot; <\/p>\n<p> Ben kendi karakterim bak\u0131m\u0131ndan ikinci hayat (Ahiret) anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 tercih ediyorum. Fakat \u015fu kay\u0131tlar i\u00e7inde: B\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi \u015fah\u0131slar\u0131nda g\u00f6ren adamlar bedbahtt\u0131rlar. Herhangi bir \u015fahs\u0131n, ya\u015fad\u0131k\u00e7a memnun ve mesut olmas\u0131 i\u00e7in laz\u0131m gelen \u015fey, kendisi i\u00e7in de\u011fil, kendisinden sonra gelecekler i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. Makul bir adam, ancak bu suretle hareket edebilir. Hayatta tam zevk ve saadet ancak gelecek nesillerin \u015ferefi, varl\u0131\u011f\u0131, saadeti i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmakta bulunabilir. <\/p>\n<p> Bir insan b\u00f6yle hareket ederken, &quot;benden sonra gelecekler acaba b\u00f6yle bir ruhla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 fark edecekler mi?&quot; diye bile d\u00fc\u015f\u00fcnmemelidir. Hatta en mesut olanlar, hizmetlerinin b\u00fct\u00fcn nesillerce me\u00e7hul kalmas\u0131n\u0131 tercih edecek karakterde bulunanlard\u0131r.<a name=\"_ftnref32\" href=\"#_ftn32\" title=\"_ftnref32\">[32]<\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, &quot;ikinci hayat anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 tercih ediyorum&quot; derken bu d\u00fcnya hayat\u0131ndan sonra gelecek olan \u00e2hiret hayat\u0131n\u0131 kastetmi\u015ftir. Ahiret hayat\u0131na olan inanc\u0131n\u0131 karakterinin bir par\u00e7as\u0131 olarak a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Atat\u00fcrk, d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcmle son bulmas\u0131n\u0131, \u00f6l\u00fcm\u00fcn insan \u00fczerindeki etkisini, ikinci bir hayat\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na kabul ederek a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Atat\u00fcrk, insan\u0131n varolu\u015funu sadece bu d\u00fcnyadan ibaret g\u00f6ren, bu y\u00fczden \u00f6l\u00fcm dolay\u0131s\u0131yla k\u00f6t\u00fcmserli\u011fe d\u00fc\u015fen ya da mevcut d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131 en y\u00fcksek hazla ge\u00e7irmeyi tercih eden anlay\u0131\u015flar\u0131 benimsememi\u015ftir. <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, kendisinin bu d\u00fcnyadaki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 milletine hizmete adad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Yapt\u0131\u011f\u0131 hizmetlerden dolay\u0131 herhangi bir \u00e7\u0131kar ya da \u00f6vg\u00fc beklemedi\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. O, bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131 yaparken ikinci hayat\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na olan inanc\u0131n\u0131 belirtme ihtiyac\u0131 duymu\u015ftur. Dolayl\u0131 olarak, milletine yapt\u0131\u011f\u0131 hizmetin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu ikinci hayatta umdu\u011funu i\u015faret etmi\u015ftir. Nitekim onun d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131 bir imtihan olarak kabul etti\u011fini, insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n cennet ya da cehennemle de\u011ferlendirilece\u011fine inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftik. <\/p>\n<p> \u00d6zetle: <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, ki\u015fili\u011finin dinsel y\u00f6n\u00fcn\u00fc ifade ederken, &quot;dinime, bizzat hakikate nas\u0131l inan\u0131yorsam, buna da \u00f6yle inan\u0131yorum&quot;, &quot;elhamd\u00fclillah, hepimiz M\u00fcsl\u00fcman\u0131z; hepimiz dindar\u0131z&quot; demi\u015ftir. O, \u0130sl\u00e2m dininden, &quot;ba\u011fl\u0131 bulunmakla mutlu oldu\u011fum \u0130sl\u00e2m dini&quot; diye s\u00f6z emi\u015ftir. Ger\u00e7ek bir M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funu b\u00fct\u00fcn hayat\u0131 boyunca g\u00f6stermi\u015ftir.<a name=\"_ftnref33\" href=\"#_ftn33\" title=\"_ftnref33\"><strong>[33]<\/strong><\/a> Atat\u00fcrk, bu ifadeleriyle, dindarl\u0131\u011f\u0131n kendi ki\u015fili\u011finde \u00f6nemli bir yeri oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. \u0130sl\u00e2m dinini, kendi kimli\u011fini olu\u015fturan temel unsurlar\u0131ndan biri olarak kabul etmi\u015ftir. <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn dine ba\u011fl\u0131l\u0131k ve Kur&#39;an ile olan ili\u015fkisi, onun ki\u015fili\u011finin temel \u00f6zelliklerinden birisi olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Onun, Kur&#39;an mesaj\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc iyi kavrad\u0131\u011f\u0131 ve tarih\u00ee mecras\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi bildi\u011fi s\u00f6ylenmi\u015ftir. Atat\u00fcrk, konu\u015fmalar\u0131nda Kur&#39;an \u00e2yetlerine referansta bulunmu\u015ftur. O, \u0130sl\u00e2m dini ve \u0130sl\u00e2m&#39;a \u00f6zg\u00fc temel kavramlar hakk\u0131nda geni\u015f ve zengin bilgi sahibidir. Dinine ba\u011fl\u0131 bir insan olan Atat\u00fcrk, dinini hi\u00e7bir zaman ret etmemi\u015ftir.<a name=\"_ftnref34\" href=\"#_ftn34\" title=\"_ftnref34\"><strong>[34]<\/strong><\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Son Hastal\u0131\u011f\u0131 ve Vefat\u0131 <\/p>\n<p> \u0130sl\u00e2m dininin, \u00f6zellikle de Kur&#39;an&#39;\u0131n Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn ki\u015fili\u011fi \u00fczerindeki etkisi \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kadar devam etmi\u015ftir: \u015eifas\u0131z hastal\u0131\u011f\u0131 te\u015fhis edildi\u011finde, namaz s\u00fbreleri ile daha yak\u0131ndan ilgilenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fbreler hakk\u0131nda Ahmet Hamd\u0131 Akseki ve Ali R\u0131za Sa\u011fman hocalardan bilgi alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu iki hocay\u0131 kastederek; &quot;\u015eimdi bana \u015fifa ve huzur getirenlerle beraberim&quot; demi\u015ftir.<a name=\"_ftnref35\" href=\"#_ftn35\" title=\"_ftnref35\">[35]<\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, nas\u0131l ki, daha do\u011far do\u011fmaz Kur&#39;an k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle tan\u0131\u015fm\u0131\u015fsa, hayat\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru da Kur&#39;an&#39;\u0131n manev\u00ee deste\u011fine b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermi\u015ftir. Hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n, kendisini rahats\u0131z etti\u011fi d\u00f6nemlerde teselliyi Kur&#39;an&#39;da bulmu\u015ftur. <\/p>\n<p> \u00d6mr\u00fcn\u00fcn son Ramazan ay\u0131nda, vefat\u0131ndan 15 g\u00fcn \u00f6nce 25 Ekim 1938&#39;de, T\u00fcrk milletine ve b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlara vasiyet niteli\u011finde yapm\u0131\u015f oldu\u011fu \u015fu a\u00e7\u0131klama onun dindar ki\u015fili\u011finin yans\u0131malar\u0131ndan birisidir: &quot;Allah&#39;\u0131n son peygamberi Hz. Muhammed&#39;i b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar \u00f6rnek almal\u0131, \u0130sl\u00e2m&#39;\u0131n h\u00fck\u00fcmlerine uymal\u0131d\u0131rlar. \u0130nsanl\u0131k ancak bu \u015fekilde kurtulup kalk\u0131nabilir.&quot;<a name=\"_ftnref36\" href=\"#_ftn36\" title=\"_ftnref36\">[36]<\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, son hastal\u0131\u011f\u0131nda, b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar i\u00e7erisindeyken Allah&#39;\u0131n az\u00eez ismini &quot;Y\u00e2 Rabbi, Y\u00e2 Rabbi&quot; diyerek aral\u0131ks\u0131z zikretmi\u015ftir. &quot;Aman yarabbi&#8230;&quot; gibi s\u00f6zler say\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. \u015e\u00fckr\u00fc Kaya&#39;n\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Atat\u00fcrk, hayat\u0131n\u0131n son saatlerinde kendine geldi\u011fi bir anda, &quot;Bana ne oldu? Hi\u00e7bir \u015fey bilmiyorum&#8230; Allah&#8230; Allah&#8230; \u00e7ok \u015fey!&quot; gibi s\u00f6zler sarf etmi\u015ftir. Hastal\u0131\u011f\u0131 s\u0131ras\u0131nda kendinden ge\u00e7ti\u011fi anlarda &quot;Allah!&quot; dedi\u011fi, \u00e7evresindekiler taraf\u0131ndan i\u015fitilmi\u015ftir.<a name=\"_ftnref37\" href=\"#_ftn37\" title=\"_ftnref37\">[37]<\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, her M\u00fcsl\u00fcman gibi son demlerinde Allah&#39;\u0131 anm\u0131\u015ft\u0131r. Son anlar\u0131nda hep Kur&#39;an lisan\u0131yla Allah! Allah! diye il\u00e2h\u00ee yard\u0131m talebinde bulunarak ruhunu teslim etmi\u015ftir.<a name=\"_ftnref38\" href=\"#_ftn38\" title=\"_ftnref38\">[38]<\/a> <\/p>\n<p> Ne\u015fet \u00d6mer \u0130rdelp, son derece halsiz d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olan Atat\u00fcrk&#39;\u00fc tedavi edip rahatlatmak isterken, &quot;dilinizi l\u00fctfen biraz uzat\u0131n\u0131z!&quot; diye ricada bulunmu\u015ftur. Ba\u015f\u0131n\u0131 biraz sa\u011fa \u00e7evirip doktora dikkatle bakan Atat\u00fcrk, &quot;Aleyk\u00fcmselam!&quot; demi\u015f ve bu onun son s\u00f6z\u00fc olmu\u015ftur.<a name=\"_ftnref39\" href=\"#_ftn39\" title=\"_ftnref39\">[39]<\/a> Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn son s\u00f6zleri hakk\u0131nda s\u00f6yle bir rivayet daha vard\u0131r: <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, \u00fc\u00e7 gece komada kald\u0131ktan sonra g\u00f6zlerini a\u00e7t\u0131. Kelime-i \u015feh\u00e2det getirdi. Hafif bir sesle, T\u00fcrkiye&#39;nin kalk\u0131nma ve refah yoluna koyulmas\u0131ndan ve ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 i\u015fin ba\u015far\u0131yla sonu\u00e7lanmas\u0131ndan memnun oldu\u011funu belirtti. \u0130kinci kez \u015feh\u00e2det getirdi ve son nefesini verdi.<a name=\"_ftnref40\" href=\"#_ftn40\" title=\"_ftnref40\">[40]<\/a> <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilerledi\u011fi, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son g\u00fcnlerinde karde\u015fi Makbule, ba\u015fucunda s\u0131k s\u0131k Kur&#39;an okumu\u015ftur. Cenaze namaz\u0131n\u0131, Dolma Bah\u00e7e Saray\u0131&#39;nda \u0130stanbul \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi \u00f6\u011fretim \u00fcyesi \u015eerafettin Yaltkaya k\u0131ld\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130n\u00f6n\u00fc ve sabataist cuntas\u0131 Atan\u0131n cenazesini M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk halk\u0131ndan ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n<p> \u0130lahiyat\u00e7\u0131 Do\u00e7. Dr. Abdurrahman Kasapo\u011flu &quot;Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Kur&#39;an K\u00fclt\u00fcr\u00fc&quot; adl\u0131 de\u011ferli ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 \u015fu \u00f6nemli tespitlerle bitirmektedir: <\/p>\n<table border=\"0\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\" width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn ki\u015fili\u011finde etkisi olan unsurlardan birisinin de Kur&#39;an k\u00fclt\u00fcr\u00fc oldu\u011fu kesindir. Bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn etkisi \u00f6zellikle ilk yeti\u015fme y\u0131llar\u0131nda, \u00c7anakkale ve Kurtulu\u015f sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda onun \u015fahsiyetinde daha belirgin hale gelmi\u015ftir. O, hayat\u0131n\u0131n her d\u00f6neminde az ya da \u00e7ok Kur&#39;an k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn izlerini ve etkilerini g\u00f6stermi\u015ftir.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Kur&#39;an, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn sayg\u0131 duydu\u011fu ve moral motivasyon a\u00e7\u0131s\u0131ndan destek ald\u0131\u011f\u0131, baz\u0131 toplumsal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesinde referans g\u00f6sterdi\u011fi il\u00e2h\u00ee bir kitapt\u0131r. Onun ki\u015fili\u011fini \u015fekillendiren pek \u00e7ok kaynak aras\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahiptir. Atat\u00fcrk, her y\u00f6nden oldu\u011fu gibi, bu y\u00f6nden de T\u00fcrk milletine rehberlik etmi\u015ftir.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk, T\u00fcrk milleti i\u00e7in \u00f6nde gelen model \u015fahsiyetlerdendir. Onun sahip oldu\u011fu Kur&#39;an k\u00fclt\u00fcr\u00fc, T\u00fcrk milleti i\u00e7in \u00f6rnek al\u0131nabilecek y\u00f6nlerden birisidir. T\u00fcrk milleti, din\u00ee ya\u015fant\u0131s\u0131nda Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Kur&#39;an k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc kendisine \u00f6rnek edinebilir. B\u00f6ylece sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir din anlay\u0131\u015f\u0131na sahip olabilme \u00e7abalar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli k\u0131labilir.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti&#39;nin temellerini atarken, T\u00fcrk milletinin din\u00ee ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde devam ettirebilmesini sa\u011flayacak bir gayret i\u00e7erisine girmi\u015ftir. T\u00fcrk milletinin din\u00ee k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, as\u0131l kaynak olan Kur&#39;an&#39;dan do\u011frudan edinebilmesi i\u00e7in, Kur&#39;an&#39;\u0131n T\u00fcrk\u00e7e&#39;ye \u00e7evirilerini, herkese ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gaye edinmi\u015ftir.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn \u00f6nerileri ve uygulamalar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Kur&#39;an ile ili\u015fkilerine yeni bir boyut kazand\u0131rmak gerekti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. M\u00fcsl\u00fcmanlar, dua ve ibadet ama\u00e7l\u0131 Kur&#39;an okumalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda, bilgiye dayal\u0131 \u015fuurlu okuma ve dinlemeleri daha da gereklidir. \u00d6rne\u011fin camilerde yap\u0131lan Kur&#39;an okumalar\u0131n\u0131n, mealleriyle birlikte sunulmas\u0131na \u00f6nem verilmelidir. T\u00fcrk milleti. Kur&#39;an ile olan ili\u015fkilerinde bili\u015fsel boyuta y\u00f6nelmelidir. Bunun i\u00e7in Kur &#39;an &#39;in T\u00fcrk\u00e7e mealleri yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131 ve te\u015fvik edilmelidir.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<p> \t\t\t<em>Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Kur&#39;an ile olan ili\u015fkisi sadece meal d\u00fczeyinde de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yorum boyutundad\u0131r. O, baz\u0131 Kur&#39;an \u00e2yetlerinin yorumu \u00fczerinde de durmu\u015ftur. Kur&#39;an&#39;\u0131n yeni yeti\u015fen nesle, anlayabilecekleri tarzda ve pratik hayattaki ihtiya\u00e7lar\u0131na uygun bir \u015fekilde yorumlan\u0131p aktar\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015ftir. Kur&#39;an yorumculu\u011funun, sadece belli bir kesimin uzmanl\u0131k alan\u0131 olmakla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p, halk\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap verebilen bir k\u00fclt\u00fcr hazinesi olmas\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015ftir.<\/em> \t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p> <\/p>\n<p> Kur&#39;an&#39;\u0131n metafizik alanla ilgili \u00f6\u011fretileri, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn manevi d\u00fcnyas\u0131na \u015fekil vermi\u015ftir. Atat\u00fcrk, dinin insan\u0131n ruh d\u00fcnyas\u0131ndaki \u00f6nemli yerini, dinsizli\u011fin a\u00e7mazlar\u0131n\u0131 tutarl\u0131 bir \u015fekilde kavram\u0131\u015ft\u0131r. Allah tasavvuru konusunda ve Allah ile ileti\u015fimde dengeli m\u00fc&#39;min bir ki\u015filik geli\u015ftirmi\u015ftir. Allah ile ileti\u015fimde, il\u00e2h\u00ee yard\u0131m talebi, tevekk\u00fcl, hamd ve \u015f\u00fck\u00fcr, il\u00e2h\u00ee adalete g\u00fcven gibi ili\u015fki bi\u00e7imlerini ki\u015fili\u011finde \u00f6z\u00fcmsemi\u015ftir. Allah&#39;a g\u00fcvenmenin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 moral ve g\u00fcce b\u00fct\u00fcn benli\u011fiyle inanm\u0131\u015f iman getirmi\u015ftir. <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, akl\u0131 kullanmay\u0131, d\u00fcnya ko\u015fullar\u0131ndaki y\u00f6ntem ve ilkelerin gere\u011fini yapmay\u0131, \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00fcretmeyi, gayret ve \u00e7abay\u0131 ger\u00e7ek dindarl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6stergesi saym\u0131\u015ft\u0131r. Dindarl\u0131k ad\u0131na, d\u00fcnyadan vazge\u00e7menin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015ftur. Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k, beceriksizlik, tembellik ve ataletin ard\u0131ndan kadere s\u0131\u011f\u0131nmay\u0131 b\u00fcy\u00fck bir yanl\u0131\u015f kabul etmi\u015ftir. D\u00fcnya ko\u015fullar\u0131nda insanlar\u0131n ve toplumlar\u0131n \u00fczerlerine d\u00fc\u015fen g\u00f6revden ka\u00e7mak i\u00e7in kader inanc\u0131n\u0131 savunma mekanizmas\u0131 olarak kullananlar\u0131 s\u00fcrekli olarak ele\u015ftirmi\u015f, sorumluluk ve g\u00f6rev bilincini \u00f6\u011f\u00fctlemi\u015ftir. <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, tarih boyunca toplumlar\u0131n s\u00fcrekli geli\u015fim ve de\u011fi\u015fim i\u00e7erisinde oldu\u011funu ve geli\u015fmelere ayak uydurman\u0131n dinin temel dayana\u011f\u0131 olan Kur&#39;an taraf\u0131ndan tavsiye edildi\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Bozulmalar ve hurafeler kar\u015f\u0131s\u0131nda din\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncenin bile her zaman aktif, geli\u015fmeye ve yenilenmeye a\u00e7\u0131k olmas\u0131 gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir. <\/p>\n<p> Atat\u00fcrk, din e\u011fitimiyle yak\u0131ndan ilgilenmi\u015ftir. Toplumu do\u011fru bilgilendirmek i\u00e7in y\u00fcksek din e\u011fitimine, temel din\u00ee bilgi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc yeni yeti\u015fen nesle kazand\u0131rabilmek i\u00e7in okullardaki din e\u011fitimine \u00f6nem vermi\u015ftir. Her t\u00fcrl\u00fc e\u011fitimde kad\u0131n ve erkek aras\u0131ndaki e\u015fitsizli\u011fi gidermenin din\u00ee bir g\u00f6rev oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir. Yayg\u0131n din e\u011fitiminin temeli olan Cuma hutbelerini \u0131slah ederek bu alanda T\u00fcrk tarihinin en b\u00fcy\u00fck devrimlerinden birisini ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Din hizmetlerinin merkezi durumundaki camilerle yak\u0131ndan ilgilenmi\u015ftir. Kurmu\u015f olu\u011fu Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla T\u00fcrk milletinin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde din hizmeti almas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir. <\/p>\n<p> B\u00fct\u00fcn bu veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda \u015f\u00f6yle bir \u00f6neride bulunmak do\u011fru olur: \u00dclkemizde Kur&#39;an e\u011fitiminin verildi\u011fi Kur&#39;an kurslar\u0131nda, imam hatip liselerinde ve ilahiyat fak\u00fcltelerinde Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Kur&#39;an k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00f6\u011frencilere \u00f6\u011fretilmelidir. Kur&#39;an&#39;\u0131 ve onun T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr hayat\u0131na yans\u0131malar\u0131n\u0131 \u00f6\u011freten kurumlar, bu alanda Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn model ki\u015fili\u011fini \u00f6\u011frencilere aktarmal\u0131d\u0131rlar. \u0130lk\u00f6\u011fretim ve orta \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131nda verilen din k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve ahlak bilgisi derslerinde Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Kur&#39;an k\u00fclt\u00fcr\u00fcne daha \u00e7ok a\u011f\u0131rl\u0131k verilmelidir. <\/p>\n<p> \u00a0 <\/p>\n<hr \/>\n<p> <a name=\"_ftn1\" href=\"#_ftnref1\" title=\"_ftn1\"><\/a><a name=\"_ftn1\" href=\"#_ftnref1\" title=\"_ftn1\"> <\/p>\n<p> [1] <\/p>\n<p> <\/a>Mehmet \u00d6nder, Atat\u00fcrk Evleri Atat\u00fcrk M\u00fczeleri, Atat\u00fcrk Ara\u015ft\u0131rma Merkezi, Ankara, 1993,&#39;s. 17; Selanik Atat\u00fcrk Evi, T.C, K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131,<a name=\"_ftn2\" href=\"#_ftnref2\" title=\"_ftn2\"><\/a><a name=\"_ftn2\" href=\"#_ftnref2\" title=\"_ftn2\">  <\/p>\n<p> [2] <\/p>\n<p> <\/a>Her Y\u00f6n\u00fcyle Atat\u00fcrk, (Derleyen.- Avni Alt\u0131ner), Bak\u0131\u015f M\u00fcessesesi. \u0130stanbul. 1986, s. 64; F\u0131\u011flal\u0131, &quot;Atat\u00fcrk ve Din&quot;, s. 91; \u015eerafettin Turan, Mustafa Kemal<a name=\"_ftn3\" href=\"#_ftnref3\" title=\"_ftn3\"><\/a><a name=\"_ftn3\" href=\"#_ftnref3\" title=\"_ftn3\">  <\/p>\n<p> [3] <\/p>\n<p> <\/a>Nutuk, 1\/367fBkz. Halil Ersoylu, Nutuk \u00dczerinde incelemeler, T\u00fcrk Dil Kurumu Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 1999, s. 133.<a name=\"_ftn4\" href=\"#_ftnref4\" title=\"_ftn4\"><\/a><a name=\"_ftn4\" href=\"#_ftnref4\" title=\"_ftn4\">  <\/p>\n<p> [4] <\/p>\n<p> <\/a>Mustafa Onar, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 Yaz\u0131\u015fmalar\u0131, K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 1995, 11\/171; Komisyon, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn B\u00fct\u00fcn Eserleri, IX\/35.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <a name=\"_ftn5\" href=\"#_ftnref5\" title=\"_ftn5\"><\/a><a name=\"_ftn5\" href=\"#_ftnref5\" title=\"_ftn5\"> <\/p>\n<p> [5] <\/p>\n<p> <\/a>Suat \u0130lhan, Harp Y\u00f6netimi ve Atat\u00fcrk, \/Atat\u00fcrk Ara\u015ft\u0131rma Merkezi, Ankara, 1987, s. 85; Komisyon, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn B\u00fct\u00fcn Eserleri, XII\/36.<a name=\"_ftn6\" href=\"#_ftnref6\" title=\"_ftn6\"><\/a><a name=\"_ftn6\" href=\"#_ftnref6\" title=\"_ftn6\">  <\/p>\n<p> [6] <\/p>\n<p> <\/a>Seyit Kemal Karaalio\u011flu, Resimlerle Atat\u00fcrk: Hayat\u0131 \u0130lkeleri Devrimleri, \u0130nk\u0131l\u00e2p ve Aka Kitabevleri, \u0130stanbul, 1981, s. 110.<a name=\"_ftn7\" href=\"#_ftnref7\" title=\"_ftn7\"><\/a><a name=\"_ftn7\" href=\"#_ftnref7\" title=\"_ftn7\">  <\/p>\n<p> [7] <\/p>\n<p> <\/a>S\u00f6ylev Ve Deme\u00e7leri 2-143<a name=\"_ftn8\" href=\"#_ftnref8\" title=\"_ftn8\"><\/a><a name=\"_ftn8\" href=\"#_ftnref8\" title=\"_ftn8\">  <\/p>\n<p> [8] <\/p>\n<p> <\/a>Mehmet Kaplan ve di\u011ferleri, Devrin Yazarlar\u0131n\u0131n Kalemiyle Milli M\u00fccadele ve Gazi Mustafa Kemal, K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 1981, 11\/762, 862.<a name=\"_ftn9\" href=\"#_ftnref9\" title=\"_ftn9\"><\/a><a name=\"_ftn9\" href=\"#_ftnref9\" title=\"_ftn9\">  <\/p>\n<p> [9] <\/p>\n<p> <\/a>N. Ahmet Asrar, &quot;\u0130ki Halk Kahraman\u0131 M. Kemal Atat\u00fcrk ve M. Ali Cinnah&quot;, I. Uluslararas\u0131 Atat\u00fcrk ve T\u00fcrk Halk K\u00fclt\u00fcr\u00fc Sempozyum Bildirileri, Ankara, 2001, s. 15; Abd\u00fclkadir Karahan, &quot;Dr. Muhammed \u0130kbal&#39;in T\u00fcrkiye ve Atat\u00fcrk<a name=\"_ftn10\" href=\"#_ftnref10\" title=\"_ftn10\"><\/a><a name=\"_ftn10\" href=\"#_ftnref10\" title=\"_ftn10\">  <\/p>\n<p> [10] <\/p>\n<p> <\/a>S\u00fcreyya Sofuo\u011flu, &quot;Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Edirne ve Trakya \u0130le \u0130lgili An\u0131lan&quot;, XI. Milli Egemenlik Sempozyumu, TBMM K\u00fclt\u00fcr Sanat ve Yay\u0131n Kurulu Yay\u0131nlan, Edirne 2000, s. 105; Muammer Tekeo\u011flu, &quot;Atat\u00fcrk\u00e7\u00fc D\u00fc\u015f\u00fcnce \u00c7izgisinde Toplum Bilim ve Ekonomi&quot;, Atat\u00fcrk Haftas\u0131 Arma\u011fan\u0131, Atat\u00fcrk Askeri Tarih ve Stratejik Et\u00fct Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlan, Ankara, 1987, s. 105-106.<a name=\"_ftn11\" href=\"#_ftnref11\" title=\"_ftn11\"><\/a><a name=\"_ftn11\" href=\"#_ftnref11\" title=\"_ftn11\">  <\/p>\n<p> [11] <\/p>\n<p> <\/a>Komisyon, Atat\u00fcrk D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Din ve Laiklik, Atat\u00fcrk Ara\u015ft\u0131rma Merkezi, Ankara, 1999, s. 236; Bayram Bayraktar ve di\u011ferleri, a.g.e., s. 233.<a name=\"_ftn12\" href=\"#_ftnref12\" title=\"_ftn12\"><\/a><a name=\"_ftn12\" href=\"#_ftnref12\" title=\"_ftn12\">  <\/p>\n<p> [12] <\/p>\n<p> <\/a>G\u00fcrb\u00fcz D. T\u00fcfek\u00e7i, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Okudu\u011fu Kitaplar -Eski ve Yeni Yaz\u0131l\u0131 T\u00fcrk\u00e7e Kitaplar-, T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 K\u00fclt\u00fcr Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 1983, s. 330-351,<a name=\"_ftn13\" href=\"#_ftnref13\" title=\"_ftn13\"><\/a><a name=\"_ftn13\" href=\"#_ftnref13\" title=\"_ftn13\">  <\/p>\n<p> [13] <\/p>\n<p> <\/a>\u015eerafettin Turan, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn D\u00fc\u015f\u00fcnce Yap\u0131s\u0131n\u0131 Etkileyen Olaylar D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler Kitaplar, T\u00fcrk Tarih Kurumu Yay\u0131nlan, Ankara, 1999, s. 33;<a name=\"_ftn14\" href=\"#_ftnref14\" title=\"_ftn14\"><\/a><a name=\"_ftn14\" href=\"#_ftnref14\" title=\"_ftn14\">  <\/p>\n<p> [14] <\/p>\n<p> <\/a>A. Afetinan, Atat\u00fcrk&#39;ten Mektuplar, T\u00fcrk Tarih Kurumu Yay\u0131nlan, Ankara,<a name=\"_ftn15\" href=\"#_ftnref15\" title=\"_ftn15\"><\/a><a name=\"_ftn15\" href=\"#_ftnref15\" title=\"_ftn15\">  <\/p>\n<p> [15] <\/p>\n<p> <\/a>Sadi Borak, Atat\u00fcrk ve Din, Toplumsal D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm Yay\u0131nlan, \u0130stanbul, 2002, s. 96<a name=\"_ftn16\" href=\"#_ftnref16\" title=\"_ftn16\"><\/a><a name=\"_ftn16\" href=\"#_ftnref16\" title=\"_ftn16\">  <\/p>\n<p> [16] <\/p>\n<p> <\/a>a.g.e., s. 51-53.<a name=\"_ftn17\" href=\"#_ftnref17\" title=\"_ftn17\"><\/a><a name=\"_ftn17\" href=\"#_ftnref17\" title=\"_ftn17\">  <\/p>\n<p> [17] <\/p>\n<p> <\/a>Her Y\u00f6n\u00fcyle Atat\u00fcrk, (Derleyen: Avni Akt\u0131ner), s. 474; Meydan, a.g.e., s. 396-398.<a name=\"_ftn18\" href=\"#_ftnref18\" title=\"_ftn18\"><\/a><a name=\"_ftn18\" href=\"#_ftnref18\" title=\"_ftn18\">  <\/p>\n<p> [18] <\/p>\n<p> <\/a>Atat\u00fcrk!\u00fcn Kuran k\u00fclt\u00fcr\u00fc Abdurrahman Kasapo\u011flu Sh. 425<a name=\"_ftn19\" href=\"#_ftnref19\" title=\"_ftn19\"><\/a><a name=\"_ftn19\" href=\"#_ftnref19\" title=\"_ftn19\">  <\/p>\n<p> [19] <\/p>\n<p> <\/a>Niyazi Ahmet Bano\u011flu, Atat\u00fcrk Siyasi ve Hususi Hayat\u0131, P\u0131nar Yay\u0131nevi, \u0130stanbul, tsz., s.\u00a0 178; Ergin; a.g.e.,\u00a0 V\/1951; Meydan, a.g.e.,\u00a0 s.\u00a0 440;<a name=\"_ftn20\" href=\"#_ftnref20\" title=\"_ftn20\"><\/a><a name=\"_ftn20\" href=\"#_ftnref20\" title=\"_ftn20\">  <\/p>\n<p> [20] <\/p>\n<p> <\/a>Ergin, a.g.e., V\/1953-1954; C\u00fcndio\u011flu, T\u00fcrk\u00e7e Kur&#39;an ve Cumhuriyet \u0130deolojisi, s. 230-231; Bano\u011flu, Atat\u00fcrk Siyasi ve Hususi Hayat\u0131, s. 178-<a name=\"_ftn21\" href=\"#_ftnref21\" title=\"_ftn21\"><\/a><a name=\"_ftn21\" href=\"#_ftnref21\" title=\"_ftn21\">  <\/p>\n<p> [21] <\/p>\n<p> <\/a>Komisyon, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Okudu\u011fu Kitaplar, 450-457.<a name=\"_ftn22\" href=\"#_ftnref22\" title=\"_ftn22\"><\/a><a name=\"_ftn22\" href=\"#_ftnref22\" title=\"_ftn22\">  <\/p>\n<p> [22] <\/p>\n<p> <\/a>Palazo\u011flu, a.g.e., s. 200.<a name=\"_ftn23\" href=\"#_ftnref23\" title=\"_ftn23\"><\/a><a name=\"_ftn23\" href=\"#_ftnref23\" title=\"_ftn23\">  <\/p>\n<p> [23] <\/p>\n<p> <\/a>Fussilet:53<a name=\"_ftn24\" href=\"#_ftnref24\" title=\"_ftn24\"><\/a><a name=\"_ftn24\" href=\"#_ftnref24\" title=\"_ftn24\">  <\/p>\n<p> [24] <\/p>\n<p> <\/a>Bkz., Celal K\u0131rca, Kur&#39;an-\u0131 Kerim&#39;de Fen Bilimleri, Marifet Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1989.<a name=\"_ftn25\" href=\"#_ftnref25\" title=\"_ftn25\"><\/a><a name=\"_ftn25\" href=\"#_ftnref25\" title=\"_ftn25\">  <\/p>\n<p> [25] <\/p>\n<p> <\/a>Hava Kuvvetleri Komutanl\u0131\u011f\u0131 Atat\u00fcrk Sayfas\u0131, (http: \/\/www.hvkk.mil.tr\/Atat\u00fcrk\/Anilar.asp).<a name=\"_ftn26\" href=\"#_ftnref26\" title=\"_ftn26\"><\/a><a name=\"_ftn26\" href=\"#_ftnref26\" title=\"_ftn26\">  <\/p>\n<p> [26] <\/p>\n<p> <\/a>Atam \u0130zindeyiz, (http.\/Avww.atamizindeyiz.com\/01\/atalO.htm).<a name=\"_ftn27\" href=\"#_ftnref27\" title=\"_ftn27\"><\/a><a name=\"_ftn27\" href=\"#_ftnref27\" title=\"_ftn27\">  <\/p>\n<p> [27] <\/p>\n<p> <\/a>Ar\u0131burnu, a.g.e., s. 286; D-nk, a.g.e.. s. 60. Perincek, a.g.e., s. 259; Y\u0131lmaz,a.g.e, s. 11; Z\u00fcmr\u00fct, a.g.e.. 6b.<a name=\"_ftn28\" href=\"#_ftnref28\" title=\"_ftn28\"><\/a><a name=\"_ftn28\" href=\"#_ftnref28\" title=\"_ftn28\">  <\/p>\n<p> [28] <\/p>\n<p> <\/a>Ger\u00e7ek Atat\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck, (http:\/\/www.bozkurtataturk.com\/gercekata04.html).<a name=\"_ftn29\" href=\"#_ftnref29\" title=\"_ftn29\"><\/a><a name=\"_ftn29\" href=\"#_ftnref29\" title=\"_ftn29\">  <\/p>\n<p> [29] <\/p>\n<p> <\/a>Yahya Aky\u00fcz, T\u00fcrk E\u011fitim Tarihi, ALFA Bas\u0131m Yay\u0131m, \u0130stanbul, 2001, s.<a name=\"_ftn30\" href=\"#_ftnref30\" title=\"_ftn30\"><\/a><a name=\"_ftn30\" href=\"#_ftnref30\" title=\"_ftn30\">  <\/p>\n<p> [30] <\/p>\n<p> <\/a>Selahattin \u00d6\u011f\u00fclm\u00fc\u015f, &quot;Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Yeti\u015fti\u011fi \u00c7evre ve D\u00f6nemin E\u011fitim \u00d6\u011fretim Siyasal ve Sosyal Geli\u015fmeler Bak\u0131m\u0131ndan De\u011ferlendirilmesi, Atat\u00fcrk Haftas\u0131 Arma\u011fan\u0131, Gnkur. Askeri Tarih ve Stratejik Et\u00fct Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 1990, s. 161<a name=\"_ftn31\" href=\"#_ftnref31\" title=\"_ftn31\"><\/a><a name=\"_ftn31\" href=\"#_ftnref31\" title=\"_ftn31\">  <\/p>\n<p> [31] <\/p>\n<p> <\/a>Nurettin Top\u00e7u, Var Olmak, Derg\u00e2h Yay\u0131nlan, \u0130stanbul, 1997, s. 44-45. Bu konunun ba\u015f\u0131ndan buraya kadar olan b\u00f6l\u00fcm yazar\u0131n belirtilen kitab\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r: Kasapo\u011flu, Kur&#39;an&#39;da \u0130nsan, s. 42-52.<a name=\"_ftn32\" href=\"#_ftnref32\" title=\"_ftn32\"><\/a><a name=\"_ftn32\" href=\"#_ftnref32\" title=\"_ftn32\">  <\/p>\n<p> [32] <\/p>\n<p> <\/a>Falih R\u0131fk\u0131 Atay, &quot;Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Ya\u015fam Felsefesi&quot;, Bilim ve Teknik, say\u0131: 14, Ankara, 1984, s. 204; \u00d6zer Ozankaya, Toplumbilime Giri\u015f, S Yay\u0131nlar\u0131<a name=\"_ftn33\" href=\"#_ftnref33\" title=\"_ftn33\"><\/a><a name=\"_ftn33\" href=\"#_ftnref33\" title=\"_ftn33\">  <\/p>\n<p> [33] <\/p>\n<p> <\/a>\u00dcnver G\u00fcnay, Harun G\u00fcng\u00f6r, A. Vehbi Ecer, Laiklik Din ve T\u00fcrkiye, Ad\u0131m Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, \u00a01997, s. 129<a name=\"_ftn34\" href=\"#_ftnref34\" title=\"_ftn34\"><\/a><a name=\"_ftn34\" href=\"#_ftnref34\" title=\"_ftn34\">  <\/p>\n<p> [34] <\/p>\n<p> <\/a>Ethem Ruhi F\u0131\u011flal\u0131, D\u00een ve L\u00e2iklik \u00dcst\u00fcne D\u00fc\u015f\u00fcnceler, Mu\u011fla \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131, Mu\u011fla, 2001, s. 166<a name=\"_ftn35\" href=\"#_ftnref35\" title=\"_ftn35\"><\/a><a name=\"_ftn35\" href=\"#_ftnref35\" title=\"_ftn35\">  <\/p>\n<p> [35] <\/p>\n<p> <\/a>Cemal Kutay, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Beraberinde G\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Hasret: T\u00fcrk\u00e7e \u0130badet, Aksoy Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul, 1998,1\/23; Meydan, a.g.e., s. 456<a name=\"_ftn36\" href=\"#_ftnref36\" title=\"_ftn36\"><\/a><a name=\"_ftn36\" href=\"#_ftnref36\" title=\"_ftn36\">  <\/p>\n<p> [36] <\/p>\n<p> <\/a>Kaz\u0131m \u00dct\u00fck, T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn Bayra\u011f\u0131n\u0131 Y\u00fckselten G\u00f6rkemli Bozkurt: Atat\u00fcrk, http:\/\/www.ulkuocaklari.org.tr\/ataturk\/013.htm);\u00a0 Kezban Matemi, &#39;Kamusal alan Yasak\u00e7\u0131lar\u0131&#39; Atat\u00fcrk&#39;\u00fc \u00d6rnek Almal\u0131!<a name=\"_ftn37\" href=\"#_ftnref37\" title=\"_ftn37\"><\/a><a name=\"_ftn37\" href=\"#_ftnref37\" title=\"_ftn37\">  <\/p>\n<p> [37] <\/p>\n<p> <\/a>Enver Behnan \u015eapolyo, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Hayat\u0131, G\u00fcne\u015f T.A.O. Matbaas\u0131, Ankara 1954, s. 375<a name=\"_ftn38\" href=\"#_ftnref38\" title=\"_ftn38\"><\/a><a name=\"_ftn38\" href=\"#_ftnref38\" title=\"_ftn38\">  <\/p>\n<p> [38] <\/p>\n<p> <\/a>D\u00fccane C\u00fcndio\u011flu, T\u00fcrk\u00e7e Kur&#39;an ve Cumhuriyet \u0130deolojisi, K\u0130TABEV\u0130, \u0130stanbul, 1998, s. 276;<a name=\"_ftn39\" href=\"#_ftnref39\" title=\"_ftn39\"><\/a><a name=\"_ftn39\" href=\"#_ftnref39\" title=\"_ftn39\">  <\/p>\n<p> [39] <\/p>\n<p> <\/a>Bil\u00e2l N. \u015eim\u015fir, Atat\u00fcrk&#39;\u00fcn Hastal\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrk Tarih Kurumu Yay\u0131nlan, Ankara, 1989, s. 91<a name=\"_ftn40\" href=\"#_ftnref40\" title=\"_ftn40\"><\/a><a name=\"_ftn40\" href=\"#_ftnref40\" title=\"_ftn40\">  <\/p>\n<p> [40] <\/p>\n<p> <\/a>Fauk, a.g.e., s. 101 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0  <\/p>\n<p> <strong>Mert\u00e7e ve medeni bir cesaretle, Kurana inanmad\u0131klar\u0131n\u0131 ve \u0130slam d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koyamayan, ama f\u0131rsat bulduk\u00e7a ve \u00e7o\u011fu kez de dokunulmazl\u0131k z\u0131rh\u0131n\u0131n verdi\u011fi bir \u015f\u0131mar\u0131kl\u0131kla:<\/strong> <\/p>\n<p> <strong>&quot;Dogmatik saplant\u0131lar, gerici safsatalar&quot; gibi dolayl\u0131 s\u00f6zlerle Dine sata\u015fan&#8230;<\/strong> <\/p>\n<p> <strong>&quot;\u00c7a\u011fd\u0131\u015f\u0131 e\u011fitim, Yobazl\u0131k \u00f6\u011fretimi&quot; gibi hakaretlerle \u0130mam-Hatip ve Kur&#39;an Kurslar\u0131na \u00e7atmay\u0131 marifet sayan&#8230;<\/strong> <\/p>\n<p> <strong>Ve b\u00fct\u00fcn bu \u015feytanl\u0131k ve \u015farlatanl\u0131klar\u0131n\u0131 &quot;Atat\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck&quot; kisvesi alt\u0131nda saklamaya \u00e7al\u0131\u015fan zavall\u0131lar, a\u015fa\u011f\u0131daki tarihi ger\u00e7ekleri okuyup Atat\u00fcrk&#39;ten utanmalar\u0131 gerekir.<\/strong> <\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41],"tags":[],"class_list":["post-792","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aralik-2006"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/792","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=792"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/792\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=792"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=792"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=792"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}