{"id":815,"date":"2006-12-10T17:16:30","date_gmt":"2006-12-10T17:16:30","guid":{"rendered":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2006\/12\/10\/ret-ve-tecell\/"},"modified":"2006-12-10T17:16:30","modified_gmt":"2006-12-10T17:16:30","slug":"ruyet-ve-tecelli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/2006\/aralik-2006\/ruyet-ve-tecelli\/","title":{"rendered":"R\u00dcYET VE TECELL\u0130"},"content":{"rendered":"

\u00a0 <\/p>\n

\u0130slami kaynaklarda Mira\u00e7 \u015f\u00f6yle anlat\u0131l\u0131r: Bir gece, Cebrail geldi, Cenab-\u0131 Nebi'yi Burak ad\u0131 verilen bir hayvana bindirdi, onu Kud\u00fcs'deki Mescid-i Aksa'ya iletti sonra g\u00f6klere y\u00fckseldi. Sidret\u00fc'l-M\u00fcnteha'ya kadar Cibril'in refakatiyle gitti, Burak ve Cibril orada kald\u0131, kendisi a\u015fk Refrefine binerek Huzur-\u0131 \u0130zzet'e eri\u015fti. Allah'\u0131n cemalini m\u00fc\u015fahede etti ve y\u00fcce kelam\u0131n\u0131 i\u015fitti. Ve yine o gece geri d\u00f6nd\u00fc. <\/strong> <\/p>\n

\u00a0 <\/p>\n

\u0130\u015fte zahiri \u015fekliyle mi'rac olay\u0131 bundan ibarettir. Bununla beraber Peygamberimizin ashab\u0131n\u0131n hepsi, mi'rac\u0131n cismani ve maddi oldu\u011funa kail de\u011fillerdir. Hz. Ai\u015fe ile beraber baz\u0131 ashab, mi'rac\u0131n keyfiyetinin manevi bir \u015fey oldu\u011funa kaildir. Ehli S\u00fcnnetin genel kanaat\u0131: Peygamber Efendimizin mirac\u0131n\u0131n bedeni ve ruhi, birlikte ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u015feklindedir.
Her \u015feyden \u00f6nce, mi'rac\u0131n keyfiyetindeki temsil ve te\u015fbihler ile manaya ait hakikatleri birbirinden ay\u0131rmak laz\u0131md\u0131r ki, bu da ancak bir tahlil ile m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n
\n

\t\t\tMi'ra\u00e7 konusunda \u00fc\u00e7 unsur vard\u0131r: Nebi'nin zat\u0131, Burak ve Cibril. Burak, s\u00fcr'at ve letafet manalar\u0131n\u0131n remz ve te\u015fbihi olmak itibariyle "ruhaniyet"ten ibaret kal\u0131r. Cenab-\u0131 Nebi, "Kendi ruhaniyetine binmi\u015f olarak uruc etti, (y\u00fckseldi) manas\u0131 m\u00fcnasiptir. <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\tCibril: Allah'\u0131n kuvveti, Allah'\u0131n kudreti, ba\u015f\u0131 ve sonucu kavrayan akl\u0131n b\u00fct\u00fcn mertebelerini toplay\u0131c\u0131 olmak manas\u0131nda bir "melekiyet" olup g\u00f6r\u00fcnme semas\u0131 hakikat-i Muhammediyenin g\u00f6n\u00fcl ar\u015f\u0131n\u0131n \u00e7er\u00e7evesi ise de say\u0131s\u0131z \u015fekillere benzeyerek \u00e7e\u015fitli suretlere b\u00fcr\u00fcnebilir. <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\t\u015eu halde hakikat lisan\u0131yle Hz. Nebi'nin mi'rac\u0131 \u015fu \u015fekilde ifade edilebilir: "Sonucu kavrayan k\u00fclli akl\u0131n delaletiyle ruhaniyet burak\u0131na bindi, cismaniyetinden ve d\u00fcnyaya ait ba\u011flardan tecerr\u00fct ederek maneviyat g\u00f6klerine, v\u00fccut tabakalar\u0131na y\u00fckseldi. Makulat aleminin s\u0131n\u0131r\u0131 olan sidret\u00fc'I-m\u00fcnteha'ya kadar Cibril ve burak ile seyretti." <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\tRefref ise; tam a\u015fk suretiyle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale gelen m\u00fccerret his, yani s\u0131r denilen halettir. Bu halete vuslat erbab\u0131, ak\u0131l ad\u0131n\u0131 vermiyor. Zira bu makamda ilim ve malum (bilmek ile bilinen) ayr\u0131 de\u011fildir ki, ak\u0131l ve mak\u00fblun (ak\u0131l ile akl\u0131n kavrad\u0131\u011f\u0131 \u015feyin) birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olsun. S\u0131r haletinin, mutlak fenadan fark\u0131 ise, tecrid edilmi\u015f incizab hissinin muayyen olmayan bir surette hissedilmi\u015f olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Bu, ulvi hicaplar\u0131n en incesi olup onun da yak\u0131lmas\u0131yle "H\u00fb bil\u00e2 H\u00fb" ve mutlak fena denilen bilinmesi ve hissedilmesi kabil olmayan halet kal\u0131r. \u0130\u015fte mi'ra\u00e7 denilen y\u00fcce hikmete bu g\u00f6r\u00fc\u015f noktas\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 vakit, Hz. Ai\u015fe ve baz\u0131 ashab\u0131n ne derece hakl\u0131 oldu\u011funa ve mi'rac\u0131n ruhani bir keyfiyet bulundu\u011funa kanaat getirilir. <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\tBununla beraber cismani oldu\u011funu ve \u015fu kadar ki, m\u00fc\u015fahedenin mana g\u00f6z\u00fc ile vukua geldi\u011fini s\u00f6yleyen bir \u00e7o\u011funluk var ki, bu da mi'rac\u0131 k\u0131smen cismani ve k\u0131smen ruhani kabul etmek demektir. <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\tCisim denilen \u015feyin, g\u00f6lge ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcden ibaret, bir tecelli ve tezah\u00fcr oldu\u011fu \u015feklindeki \u015feriat ve hakikatte makbul olan mana g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, mi'rac\u0131n hakikati kesinle\u015fir.<\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Mi'ra\u00e7 keyfiyetinin "cismani" oldu\u011funa kail bulunan seleflerin iyi niyet ve g\u00fczel iman\u0131ndan \u015f\u00fcphe edilemez, fakat bu fikrin Kur'an'\u0131n ruhuna ve \u0130slam'\u0131n hakikatina uygun bi\u00e7imde izah\u0131 gerekir. Me\u011fer ki, bu fikir, vahdet-i v\u00fccutla, Ahadiyyet-Vahidiyyet<\/strong> kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 e\u015fitli\u011fi ve tevilli misali ile tevil edilmi\u015f olsun. <\/p>\n

Yukar\u0131da nakletti\u011fimiz safiy\u00e2ne \u015fekilde bir cismani mi'ra\u00e7 fikri, gerek tenzih fikri ve gerek tevhid fikri bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131na ayk\u0131r\u0131 de\u011fildir. \u00d6yle bir fikrin zaruri neticesi m\u00fc\u015febbihe ve m\u00fc\u015fahhasa mezhebi ile alel\u00e2de bir "insana tap\u0131c\u0131l\u0131k noktas\u0131na var\u0131r" endi\u015fesi yersizdir. <\/p>\n

Dinimize hizmet eden selefleri (ge\u00e7mi\u015f din alimlerimizi) h\u00fcrmetle yad ederiz. Ancak y\u00fcce Dinimize ve Peygamberimize kar\u015f\u0131 sorumluluklar\u0131m\u0131z\u0131n da bilincindeyiz. Daha fazla a\u00e7\u0131klamaya giri\u015fmeden \u00f6nce, gerek \u015f\u00fchud ve hikmet erbab\u0131ndan olsun, gerek kelam ve mant\u0131k erbab\u0131ndan olsun, m\u00fcdekkiklerin hepsinin yan\u0131nda s\u00f6z\u00fc makbul olan \u0130mam-\u0131 Gazali'nin "Hakiki Maznun" kitab\u0131ndan \u015fu tespitleri birlikte okuyal\u0131m: <\/p>\n

"Fas\u0131l: Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem'in \u015fu s\u00f6zlerinin manas\u0131 nedir: <\/strong> <\/p>\n

\u00a0"Beni r\u00fcyada g\u00f6ren kimse, ger\u00e7ekten beni g\u00f6rm\u00fc\u015f olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015feytan benim suretime giremez."<\/strong> <\/p>\n

Denilmi\u015ftir ki: Bu s\u00f6ze \u015fundan ba\u015fka verilecek bir mana yoktur: <\/strong> <\/p>\n

O kimsenin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fey, ger\u00e7ekte Resulullah'\u0131n nas\u0131l oldu\u011funun bilinmesinde bir vas\u0131ta olmaktan ibarettir. \u00c7\u00fcnk\u00fc n\u00fcb\u00fcvvet cevheri, Resulullah Efendimiz'in vefat\u0131ndan sonra mukaddes ruhtan ibarettir ve renkten, \u015fekilden ve suretten m\u00fcnezzehtir.<\/strong> <\/p>\n

Ne var ki, Resulullah Efendimiz'in \u00fcmmetince bilinip tan\u0131nmas\u0131, renk, \u015fekil ve surete sahip ger\u00e7ek bir misal vas\u0131tas\u0131yle olacakt\u0131r. B\u00f6yle oldu\u011fu da do\u011frudur. \u0130sterse n\u00fcb\u00fcvvet cevheri bunlardan m\u00fcnezzeh bulunsun.
\u0130\u015fte Allah'\u0131n zat\u0131 da b\u00f6yledir. O da \u015fekilden ve suretten m\u00fcnezzehtir. Ne var ki, kul, O'nu nurani hisle kavranabilir bir misal vas\u0131tas\u0131yle veya ondan ba\u015fka \u00e7ok g\u00fczel bir suretle g\u00f6rmektedir. Bu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc de \u015fekli, rengi ve sureti olmayan m\u00e2nevi hakiki cem\u00e2l'in bir misalidir. B\u00f6ylece g\u00f6r\u00fclen ger\u00e7ek bir misal oldu\u011fu gibi g\u00f6r\u00fclenin tan\u0131nmas\u0131na da bir vesiledir. G\u00f6ren kimse, "Ben r\u00fcyamda Allah'\u0131 g\u00f6rd\u00fcm," dese bunun m\u00e2nas\u0131 "Ben onun zat\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm" demek de\u011fildir. Nitekim bir kimse "Ben Nebi'yi g\u00f6rd\u00fcm" dedi\u011fi zaman bunun m\u00e2nas\u0131 "O'nun \u015fahs\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm" demek de\u011fildir. Belki onun bir misalini g\u00f6rd\u00fcm demektir.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n
\n

\t\t\tBurada \u015f\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6ylenebilir: <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\t– Nebi i\u00e7in bir misil (benzeri) vard\u0131r, fakat Allahu Te\u00e2l\u00e2 i\u00e7in bir misil yoktur. <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\tBuna cevap olarak deriz ki:<\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\t– Bu, misil ile misal aras\u0131ndaki fark\u0131 bilmemekten ileri gelir. Ger\u00e7ekten misal, misilden ibaret de\u011fildir. Misil, b\u00fct\u00fcn s\u0131fatlarda e\u015fitlikten ibarettir. Misal ise onda e\u015fitli\u011fi gerektirmez. <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\tAk\u0131l bir mana oldu\u011fu i\u00e7in onu hakikatte mevcut olan misalinden ba\u015fka bir \u015fekilde temsil etmek m\u00fcmk\u00fcn olmaz. Bunun i\u00e7in ben, g\u00fcne\u015fi misal getirece\u011fim. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir hususta ikisi aras\u0131nda bir m\u00fcnasebet vard\u0131r. Hisle kavranabilen \u015feyler g\u00fcne\u015fin nuru ile a\u00e7\u0131l\u0131p meydana \u00e7\u0131kar. Ak\u0131lla kavranabilen \u015feyler de ak\u0131lla a\u00e7\u0131l\u0131p meydana \u00e7\u0131kar. Bu kadar m\u00fcnasebet yeterlidir. <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\tMisal olarak r\u00fcyada Sultan'\u0131n (Cenab\u0131 Hakk\u0131n) temsil edilmesi g\u00fcne\u015f iledir. Vezir'in (Hz. Peygamber Aleyhisselam\u0131n) temsil edilmesi ise ay iledir. Halbuki sureti ve manas\u0131yle ne Sultan g\u00fcne\u015fin bir benzeridir, ne de Vezir ay\u0131n bir benzeridir. <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\t\u015eu var ki, Sultan her \u015feyi istil\u00e2 etti\u011fi ve emri her yerde ge\u00e7erli oldu\u011fu i\u00e7in bu benzerlik ona uygun d\u00fc\u015fmektedir. Aya gelince, o, ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131 vermek hususunda g\u00fcne\u015fle yer aras\u0131nda bir arac\u0131 gibidir. Vezir de, adalet nurunu Sultan ile tebaa aras\u0131nda yayd\u0131\u011f\u0131ndan kendisi ay suretinde temsil edilmi\u015ftir. Zira nuru yaymakta ay, g\u00fcne\u015fle yer aras\u0131nda bir vas\u0131ta yerindedir.<\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\u015eimdi \u015fu anlat\u0131lacak olan da bir misal olup misil de\u011fildir. Allahu Te\u00e2l\u00e2 buyurdu ki:<\/strong> <\/p>\n

  <\/p>\n

"Allah yerin ve g\u00f6klerin nurudur. O'nun nurunun meseli (benzeri) kendine mahsus yerde bulunan bir kandil gibidir. Kandil cam i\u00e7indedir…"[1]<\/strong><\/a><\/strong> <\/p>\n

Bu durumda Allah'\u0131n nuru ile kandil, mi\u015fk\u00e2t (lamba koymaya mahsus yer), a\u011fa\u00e7 ve zeytinya\u011f\u0131 aras\u0131nda nas\u0131l bir benzerlik olabilir? <\/strong> <\/p>\n

Ba\u015fka bir yerde Allah buyurdu ki: <\/strong> <\/p>\n

"G\u00f6kten bir su indirdi de vadiler kendi \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde su ile dolup \u00e7a\u011flad\u0131. Sel \u00fcste \u00e7\u0131kan k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fc y\u00fcklenip g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. S\u00fcs yahut e\u015fya yapmak i\u00e7in ate\u015fte erittikleri madenlerde de b\u00f6yle bir k\u00f6p\u00fck vard\u0131r. Allah, hak ile bat\u0131l\u0131 b\u00f6yle bir benzetme ile anlat\u0131r. K\u00f6p\u00fck yok olup gider. \u0130nsanlara yararl\u0131 olan ise yery\u00fcz\u00fcnde kal\u0131r. \u0130\u015fte Allah b\u00f6yle meseller verir."[2]<\/strong><\/a><\/strong> <\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlar birer mesel (benzerlik) olarak anlat\u0131ld\u0131. Kur'an'\u0131n kadim bir s\u0131fat\u0131 vard\u0131r. Onun bir misli (benzeri) de yoktur. Su onun i\u00e7in nas\u0131l bir misil olabilir? <\/strong> <\/p>\n

Nice r\u00fcyalar vard\u0131r ki, Resulullah Efendimiz Hazretlerine anlat\u0131lm\u0131\u015f olup hepsi de yukar\u0131da zikredilen cinstendir. Mesela s\u00fct g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc zaman "\u0130slam demektir" diye buyurmu\u015flar, ip g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc zaman da "Kur'an demektir" diye buyurmu\u015flard\u0131r. Bunlar\u0131n \u00f6rnekleri say\u0131lamayacak kadar \u00e7oktur. <\/strong> <\/p>\n

Halbuki s\u00fctle \u0130slam aras\u0131nda bir benzerlik olmad\u0131\u011f\u0131 gibi iple Kur'an aras\u0131nda bir benzerlik yoktur. Ancak \u015f\u00f6yle bir m\u00fcnasebet vard\u0131r: <\/strong> <\/p>\n

Kurtulmak i\u00e7in ipe yap\u0131\u015f\u0131l\u0131r; s\u00fct ise zahiri hayat\u0131n g\u0131das\u0131d\u0131r. \u0130slam da bat\u0131ni hayat\u0131n g\u0131das\u0131d\u0131r.<\/strong> <\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu anlat\u0131lanlar misaldir, misli de\u011fildir. Bunlar\u0131n da bir misli yoktur. Allahu Te\u00e2l\u00e2n\u0131n dahi bir misli yoktur. Ancak misal, Allahu Te\u00e2l\u00e2n\u0131n makul (ak\u0131lla kavranabilir) s\u0131fatlar\u0131 ile ilgili bir m\u00fcnasebet i\u00e7in caiz olur. Biz, Allahu Te\u00e2l\u00e2n\u0131n e\u015fyay\u0131 nas\u0131l yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131, onlar\u0131 nas\u0131l bildi\u011fini; onu nas\u0131l irade etti\u011fini (diledi\u011fini), nas\u0131l konu\u015ftu\u011funu, kendi kendine s\u00f6z\u00fc nas\u0131l meydana getirdi\u011fini anlamak istedi\u011fimiz zaman bizim i\u00e7in bunun benzeri insand\u0131r. \u015eayet insan, bu anlat\u0131lan s\u0131fatlar\u0131 kendi nefsinde g\u00f6r\u00fcp anlamasayd\u0131, Allah hakk\u0131nda da onlar\u0131 birer misal olarak bilemezdi. <\/strong> <\/p>\n

Allah hakk\u0131nda misal getirmek caizdir, ama misil b\u00e2t\u0131ld\u0131r. \u015eunun i\u00e7in ki: Misal bir \u015feyin izah\u0131d\u0131r, misil ise o \u015feyin ayn\u0131d\u0131r. <\/strong> <\/p>\n\n\n\n
\t\t\t<\/p>\n

\t\t\tBurada \u015f\u00f6yle bir soru sorulabilir: <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\t– Sizin burada anlatt\u0131klar\u0131n\u0131z \u015fu manaya gelir ki: Allah r\u00fcyada g\u00f6r\u00fclmez. Hatta Resulullah dahi r\u00fcyada g\u00f6r\u00fclmez. G\u00f6r\u00fclen ise O'nun bir misali olup ayn\u0131 de\u011fildir. Bu takdirde Resulullah Efendimiz'in: <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\t"Beni r\u00fcyada g\u00f6ren, ger\u00e7ekte beni g\u00f6rm\u00fc\u015f," olur s\u00f6z\u00fcn\u00fcn manas\u0131 nedir?<\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\tBunun manas\u0131: "Sanki beni g\u00f6rm\u00fc\u015f gibidir, misal aleminde benden duydu\u011funu da sanki ger\u00e7ekten benden duymu\u015f gibidir," demektir.<\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\tYukar\u0131daki soruya cevap olarak deriz ki: <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\t– Bu g\u00f6r\u00fc\u015f yaln\u0131z "Allah'\u0131 r\u00fcyada g\u00f6rd\u00fcm", diyen i\u00e7indir. Yani ba\u015fka \u015fekilde de\u011fil, r\u00fcyada g\u00f6rd\u00fcm demeyi murad eden i\u00e7indir. Yoksa onun murad\u0131 "Allah'\u0131 ger\u00e7ekte oldu\u011fu gibi z\u00e2t\u0131 itibariyle g\u00f6rd\u00fcm," demekse, bu caiz de\u011fildir. Zira \u00fczerinde ittifak bulunan g\u00f6r\u00fc\u015f odur ki, Allah'\u0131n z\u00e2t\u0131 ve Resulullah'\u0131n Hakikat\u0131 g\u00f6r\u00fclemez. Ancak bir r\u00fcya g\u00f6r\u00fcp de onu Allah'\u0131n z\u00e2t\u0131 ve Resulullah'\u0131n z\u00e2t\u0131 olarak itikad ederse bu caizdir. <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\tB\u00f6yle bir \u015fey nas\u0131l ink\u00e2r edilir? \u00c7\u00fcnk\u00fc y\u00fczbinlerce m\u00fcmin bu t\u00fcr r\u00fcyalar\u0131 g\u00f6rmektedir. Bir ki\u015finin kendisi g\u00f6rmemi\u015f olsa bile g\u00f6renlerden bir cemaat tevat\u00fcr halinde anlata gelmi\u015ftir. Ancak inan\u0131lan misal do\u011fru olabilece\u011fi gibi, yanl\u0131\u015f da olabilir. Do\u011fru olan\u0131n manas\u0131 \u015fudur: Allah, g\u00f6ren kimse ile Resulullah aras\u0131nda baz\u0131 i\u015fleri bildirmek i\u00e7in onu bir vas\u0131ta k\u0131lar. Allah'\u0131n kudretinde de kendi ile kulu aras\u0131nda buna benzer bir vas\u0131ta yarat\u0131l\u0131r ve onunla o kimse ger\u00e7e\u011fe ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Nitekim b\u00f6yle \u015fey vard\u0131r ve inkar\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Burada \u015f\u00f6yle bir \u015fey sorulabilir: <\/strong> <\/p>\n

– Nebi aleyhissel\u00e2m\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in cevaz verildi\u011fine g\u00f6re, bu cevaz mutlak olur, yani hi\u00e7 bir kayda ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Halbuki Allah hakk\u0131nda, b\u00f6yle mutlak olarak g\u00f6rme cevaz\u0131 var m\u0131d\u0131r, b\u00f6yle bir izin verilmi\u015f midir?<\/strong> <\/p>\n

Buna cevap olarak deriz ki: <\/strong> <\/p>\n

– Evet, bu hususta mutlak manada izin gelmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Resulullah Efendimiz Hazretleri buyurmu\u015flard\u0131r ki: "Ben, Rabbimi en g\u00fczel surette g\u00f6rd\u00fcm." Burada anlat\u0131lan mana, ayr\u0131ca Allah hakk\u0131nda suret isbat\u0131 manas\u0131na da gelmi\u015ftir. Nitekim mukaddes kel\u00e2mda buyrulmu\u015ftur ki: "Allah, Adem'i kendi sureti \u00fczre yaratt\u0131." Ne var ki, burada suretten murad, z\u00e2t sureti de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc z\u00e2t\u0131n sureti yoktur. Me\u011ferki misal yollu bir tecelli olsun. T\u0131pk\u0131 Cebrail aleyhissel\u00e2m'\u0131n D\u0131hyet\u00fc'l-Kelbi suretinde ve daha ba\u015fka suretlerde geldi\u011fi gibi. Resulullah Efendimiz O'nu bu suretlerde defalarca g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fakat hakiki suretinde ancak iki kere g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc rivayet edilmi\u015ftir. <\/strong> <\/p>\n

Cibril aleyhissel\u00e2m'\u0131n D\u0131hyet\u00fc'l-Kelbi suretinde g\u00f6r\u00fcnmesi, demek de\u011fildir ki, Cibril'in z\u00e2t\u0131 D\u0131hyet\u00fc'l-Kelbi'nin z\u00e2t\u0131na ink\u0131l\u00e2b etmi\u015ftir. Bunun manas\u0131 \u015fudur ki, O, Resulullah Efendimiz'e o surette misal olarak g\u00f6z\u00fckm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kendisine yapaca\u011f\u0131 vahyi de o surette yapm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim Cibril'in bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fcnmesi manas\u0131nda \u015fu ayet-i kerime vard\u0131r: <\/strong> <\/p>\n

"Ona (Meryem'e) d\u00fczg\u00fcn bir insan \u015fekline girerek g\u00f6r\u00fcnd\u00fc."[3]<\/strong><\/a><\/strong> <\/p>\n

Bu g\u00f6r\u00fcnme \u015fekillerinde Cebrail'de bir istihale ve ink\u0131l\u00e2b olmam\u0131\u015ft\u0131r. O, kendi hakikati ve s\u0131fat\u0131 \u00fczre kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan suretinde, sadece tecelli ve tezah\u00fcr etmi\u015ftir.<\/strong> <\/p>\n

Cebrail hakk\u0131nda durum b\u00f6yle olunca Allah hakk\u0131nda da b\u00f6yle olmas\u0131 muhal olmaz, m\u00fcnasiptir. \u0130ster uykuda olsun, isterse uyan\u0131k halde olsun, b\u00f6ylesi tecelliye mazhar olunabilir.<\/strong> <\/p>\n

Bu durum, haber cihetinden bir kayda ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n Allah'\u0131 g\u00f6rmenin cevaz\u0131n\u0131 bildirir. Bu \u0131tlak (bir kayda ba\u011fl\u0131 olmama h\u00e2li), salih seleflerden gelmi\u015ftir. Hatta bu hususta rivayetler ve haberler de (hadisler de) nakledilmi\u015ftir.<\/strong> <\/p>\n

Bu sebeplerle, Allah'\u0131n g\u00f6r\u00fclmesi hakk\u0131nda gelen her lafza, do\u011fru laf\u0131z olmas\u0131 \u015fart\u0131yle, cevaz verilir. Buna bir engel yoktur, haram da de\u011fildir. Ancak dinleyeni hataya d\u00fc\u015f\u00fcrmemesi de \u015fartt\u0131r. Bu gibi s\u00f6zler dillerde \u00e7ok dola\u015f\u0131p durdu\u011fundan Z\u00e2t\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc vehmi verilmemelidir. Faraza bir kimsenin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn anlat\u0131lmas\u0131nda ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 bir \u015fey anla\u015f\u0131lmas\u0131 korkusu varsa, s\u00f6yleneni mutlak olarak s\u00f6ylemesi do\u011fru olmaz. Onun manas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131 gerekir. Nitekim "Biz Allah'\u0131 seviyoruz. O'na m\u00fc\u015ftak\u0131z," deriz. B\u00f6yle demekle ona kavu\u015fmay\u0131 istedi\u011fimizi anlat\u0131r\u0131z.<\/strong> <\/p>\n

Allah'\u0131n z\u00e2t\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclemeyece\u011fi manas\u0131 \u00fczerinde ittifak husule geldikten sonra de\u011fi\u015fik g\u00f6r\u00fc\u015fler art\u0131k sadece laf\u0131zda kal\u0131r. Bu durumda Allah'\u0131n z\u00e2t\u0131 g\u00f6r\u00fclmez. Zira g\u00f6r\u00fclen misaldir ve zand\u0131r. Allah hakk\u0131nda bir misal olmas\u0131 zann\u0131n\u0131 muhal zannetmek ise hatad\u0131r.
Biz, Allah'\u0131n s\u0131fat\u0131 hakk\u0131nda misal getiriyoruz. O'nun z\u00e2t\u0131n\u0131 bir misil (e\u015f ve dengi) olmaktan da tenzih ediyoruz. Ama misalden tenzih etmiyoruz."[4]<\/strong><\/a> <\/p>\n

<\/strong> <\/p>\n\n\n\n
\n

\t\t\t\u0130mam-\u0131 Gazali'nin \u015fu ger\u00e7ek s\u00f6zlerindeki ince hikmetleri sade bir dile naklederek d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi y\u00fcr\u00fctelim. Allah'\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hakikat bak\u0131m\u0131ndan tahlil m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ahadiyette (Allah'\u0131n g\u00f6r\u00fcnmez birli\u011finde) nisbet, mukayese ve muhakeme m\u00fcmk\u00fcn olamaz. Fakat manas\u0131n\u0131 belirtme itibariyle tahlil m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Hatta iman ve irfan bu tahlilden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Demek ki, \u015fu beyanlar hep marifete m\u00fcsteniden olup hakikate m\u00fctedair de\u011fil ve \u00e7\u00fcnk\u00fc Allah'\u0131n Z\u00e2t\u0131na ait hakikat idrakin kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\tAllah'\u0131n Z\u00e2t\u0131na ait hakikat ki, her t\u00fcrl\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f ve belirtiden m\u00fcnezzehtir. Vas\u0131flar ve s\u0131fatlar bu durumda yok olmu\u015f olup a\u00e7\u0131k\u00e7a meydana \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve belirli hale gelmi\u015f de\u011fildir. Z\u00e2t\u0131n Hakikat\u0131n\u0131 ne d\u00fc\u015f\u00fcnmek, ne tasavvur etmek, ne g\u00f6rmek, ne de marifet (tan\u0131mak) manas\u0131yle bilmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\t\u0130l\u00e2hi tecelliler, taayy\u00fcn-i evvel (ilk g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f) ile ba\u015flar ki, bu, Vahidiyet halidir. Fakat il\u00e2hi Vahidiyet, bir azamet umman\u0131 ve \u0130zzet deryas\u0131 gibidir. Vahidiyet ad\u0131n\u0131 alan varl\u0131k umman\u0131 sonsuz ve s\u0131n\u0131rs\u0131z bir tecellidir. Sonsuzun sonluya s\u0131\u011fabilece\u011fini iddia etmek, divaneliktir.<\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\t\u0130l\u00e2hi Vahidiyet, olaylar\u0131n ve g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerin toplam\u0131n\u0131 ihtiva etmektedir. <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\tFakat sonsuz bir azamet umman\u0131n\u0131n dalgalar\u0131 da sonsuz olaca\u011f\u0131ndan olaylar\u0131n ve g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerin toplam\u0131n\u0131 tafsilen g\u00f6rmek meselesi, ayn\u0131yle Vahidiyet g\u00f6rmek meselesidir. <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\tBir insan, cismaniyeti bak\u0131m\u0131ndan azamet umman\u0131n\u0131 g\u00f6rebilir mi? Bu sual ayniyle evvelki sualdir. Ruhu ve ruhaniyeti itibariyle ve bat\u0131ni duygular\u0131yle evet, g\u00f6rebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu durumda azamet harflerinin umman\u0131 bir nokta-i kibriya (en b\u00fcy\u00fckl\u00fck vasf\u0131n\u0131 kaplayan bir nokta) d\u0131r. Bu nokta ise "Hakikat-i Muhammediyye"dir ki, her adam\u0131n hakikati demektir. B\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015f, bir tevhid zevkidir. <\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\tBu hikmetten dolay\u0131d\u0131r ki, b\u00f6yle bir r\u00fcyeti "Kendi kendini g\u00f6r\u00fcr" c\u00fcmlesiyle ifade etmi\u015flerdir. B\u00f6yle bir r\u00fcyet, umumiyetle kabul eyleyip mal\u00fbm olan r\u00fcyete nisbetle "adem-i r\u00fcyet" demektir!<\/em><\/strong> \t\t\t<\/p>\n

\t\t\t<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

<\/p>\n

\u015eu halde r\u00fcyet meselesi i\u00e7in "tecelli ve misal" kal\u0131yor. \u0130mam-\u0131 Gazali'nin ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc fikirler de bundan ibarettir. <\/strong> <\/p>\n

"Cenab-\u0131 Hak g\u00f6klerin nurudur" dedi\u011fimiz vakit, bir misal kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunuyoruz, bir misil de\u011fil. Tenzihleri ba\u015fka suretle anlamaya muktedir de\u011filiz. Bu tenzihi fikir, ya hisle kavranabilen ve var olan \u015feylerden bir \u015feye te\u015fbih ile yahut da akli bir temsil ve anla\u015f\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn bir misal ile anla\u015f\u0131labilir.<\/strong> <\/p>\n

B\u00fct\u00fcn ilahi vas\u0131flar ve fiilleri ancak bu misal imkan\u0131 ile hakikate en yak\u0131n bir surette biliriz. Fakat misal ile misil ve \u00f6zellikle te\u015fbih ve \u015febih (benzetme ve bir \u015feyin benzeri) aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck fark\u0131 birbirinden ay\u0131rmam\u0131z laz\u0131md\u0131r. E\u011fer b\u00f6yle bir ay\u0131rmaya muktedir olamazsak, \u0130slamiyet'ten uzakla\u015fm\u0131\u015f, hatalara d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oluruz. <\/strong> <\/p>\n

Resulullah Efendimiz Hazretleri'nin "Reeyt\u00fc rabbi fi ahseni suretin – Rabbimi en g\u00fczel surette g\u00f6rd\u00fcm," <\/strong>ve benzeri hadisleri, \u0130mam-\u0131 Ali'nin "L\u00e2 a'b\u00fcd\u00fc rabben lem erahu – G\u00f6rmedi\u011fim bir Rabbe ibadet etmem,"<\/strong> n\u00fcktesi, tecelli ve misal keyfiyetini beyan eder. \u0130slam hikmetinin k\u00fclli kaidelerindendir ki: <\/p>\n

"Cenab-\u0131 Hak, bir kuluna ayn\u0131 tecelli ile iki kere tecelli etmez ve bir kula etti\u011fi tecelli ile di\u011ferine tecelli eylemez."[5]<\/a> <\/p>\n

Bu genel kural, Mutlak ve sonsuz olma fikirlerinin esasa ait vahdetidir ki, b\u00fct\u00fcn hikmetin en y\u00fcce noktas\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu hakikatleri muhakeme \u00f6l\u00e7\u00fc ve miyar\u0131na vurdu\u011fumuz takdirde anlar\u0131z ki, Nebi'nin Mi'rac\u0131: "1- Var olan \u015feylerin hepsini ve varl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerini seyredip, anlama, 2- En m\u00fckemmel misal ile tecelliye mazhar olma, 3- A\u015fk\u0131n ta\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile Ahadiyet deryas\u0131nda yok olma" gibi \u00fc\u00e7 \u00f6nemli noktay\u0131 i\u00e7ine almaktad\u0131r. <\/p>\n

Bu ise maddi ve cismani bir keyfiyet de\u011fil, maddilikle m\u00e2nevili\u011fi kendinde toplayan "ruhani" bir keyfiyettir. Mi'rac\u0131n bu hakiki \u015fekline ne fen bak\u0131m\u0131ndan ve ne de hikmet bak\u0131m\u0131ndan herhangi bir t\u00fcrl\u00fc itiraz ileri s\u00fcr\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u0130nsanlar\u0131n av\u00e2m k\u0131sm\u0131, mi'rac\u0131 anlayabilmek i\u00e7in bu uzun tahlillere v\u00e2k\u0131f ve muktedir olamaz. Fakat onlara mi'rac\u0131n ruhani bir keyfiyet oldu\u011funu s\u00f6ylemek yeterlidir. <\/p>\n

Mi'rac\u0131n cismaniyete ait oldu\u011funu kabule meylettiren sebeplere gelince: Bu husustaki sebepler pek \u00e7ok olmakla beraber en m\u00fchimleri te\u015fbihe ait \u015feylerin ve te\u015fbih fikrinin galebesi, alem ve maddi g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fler hakk\u0131ndaki bilgilerin eksikli\u011fidir. Fakat ashab\u0131n en k\u00e2milleri ve \u00e2riflerin hepsi mi'rac\u0131n hakikatini hakk\u0131yle bilmi\u015fler, anlam\u0131\u015flar ve hatta seyr-i s\u00fcl\u00fck (tasavvuf mesleklerinden birine girmek suretiyle ruhen geli\u015ferek m\u00e2nevi erginlik kazanma) hasebiyle her birisi tecellisi derecesinde m\u00fc\u015fahede etmi\u015flerdir. <\/p>\n

\n

[1]<\/a> Nur: 35 <\/p>\n

[2]<\/a> Ra'd: 17 <\/p>\n

[3]<\/a> Meryem: 17 <\/p>\n

[4]<\/a> \u0130mam-\u0131 Gazali Hazretlerinin Maznun isimli eserinden M\u00fcellif taraf\u0131ndan aynen iktibas edilen bu par\u00e7a, eserin sadele\u015ftirilmesi s\u0131ras\u0131nda Arap\u00e7adan terc\u00fcme edilerek ve metinde ge\u00e7en ayet ve hadislerin T\u00fcrk\u00e7e mealleriyle gerekli yerlerde parantez i\u00e7inde k\u0131sa a\u00e7\u0131klamalar da eklenerek buraya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n

[5]<\/a> Bu kaidenin di\u011fer bir ifadesi, "Allah, bir anda iki tecellide ve iki anda bir tecellide bulunmaz" \u015feklindedir ki, her iki ifadenin manas\u0131n\u0131n esas\u0131 birdir ve bunun mesnedi: "O, her an ba\u015fka bir g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015ftedir," mealindeki ayet-i kerimedir. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 <\/p>\n

\u0130slami kaynaklarda Mira\u00e7 \u015f\u00f6yle anlat\u0131l\u0131r: Bir gece, Cebrail geldi, Cenab-\u0131 Nebi'yi Burak ad\u0131 verilen bir hayvana bindirdi, onu Kud\u00fcs'deki Mescid-i Aksa'ya iletti sonra g\u00f6klere y\u00fckseldi. Sidret\u00fc'l-M\u00fcnteha'ya kadar Cibril'in refakatiyle gitti, Burak ve Cibril orada kald\u0131, kendisi a\u015fk Refrefine binerek Huzur-\u0131 \u0130zzet'e eri\u015fti. Allah'\u0131n cemalini m\u00fc\u015fahede etti ve y\u00fcce kelam\u0131n\u0131 i\u015fitti. Ve yine o gece geri d\u00f6nd\u00fc. <\/strong> <\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41],"tags":[],"class_list":["post-815","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aralik-2006"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/815","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=815"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/815\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=815"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=815"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.millicozum.com\/mc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=815"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}