ATATÜRK, MEŞHUR “NUTUK”UNU
NİÇİN VE NASIL HAZIRLADI?

Mustafa Kemal, görünüşte İstanbul’dan uzaklaştırılarak, ama gerçekte çok özel Müfettişlik yetkileriyle donatılarak Samsun’a yollanmıştır. Atatürk, Nutuk’unun başında bu özel ve gizemli konuyu izah etmekte bile zorlanmaktadır.

“Bu geniş yetkinin, beni İstanbul’dan sürmek ve uzaklaştırmak maksadıyla Anadolu’ya gönderenler tarafından, bana nasıl verilmiş olduğu garibinize gidebilir. Hemen ifade etmeliyim ki, onlar bu yetkiyi bana bilerek ve anlayarak vermediler. Ne pahasına olursa olsun, benim İstanbul’dan uzaklaşmamı isteyenlerin (özellikle işgalci güçlerin ve işbirlikçilerin) buldukları gerekçe ‘Samsun ve dolaylarındaki güvensizlik olaylarını yerinde görüp tedbir almak üzere Samsun’a kadar gitmem’ idi. Ben, bu görevin yerine getirilmesinin bir makam ve yetki sahibi olmaya bağlı bulunduğunu ileri sürdüm. Bunda hiçbir sakınca görmediler. O tarihte Genelkurmay’da bulunan ve benim maksadımı bir dereceye kadar sezmiş olan kimselerle görüştüm. Müfettişlik görevini buldular; yetki konusu ile ilgili talimatı da ben kendim yazdırdım. (Böylece Anadolu’daki tüm askeri ve sivil yöneticiler üzerinde etkin ve yetkin olacaktım.) Hatta Harbiye Nâzırı olan Şakir Paşa, bu talimatı okuduktan sonra, imzalamaya çekinmiş; anlaşılır anlaşılmaz bir biçimde mührünü basmıştır.”

Bu itirafların sonundaki: “Harbiye Nâzırı (Milli Savunma Bakanı) olan Şakir Paşa, bu (olağanüstü yetkilerle donatılarak Samsun’a yollandığım) talimatı okuduktan sonra, imzalamaya çekinmiş; anlaşılır anlaşılmaz bir biçimde mührünü basmıştır.” ifadesinde; bazı çok özel girişimlerin, etkin ve yetkin bir müdahalenin yaşandığı, yani Padişah direktifinin anlaşılması üzerine Harbiye Nâzırı’nın mührünü bastığı ortaya çıkmaktadır.

Genç ve Araştırmacı Tarihçilerden Ahmet Anapalı’nın İlginç Saptamaları:

Sultan Vahdettin, Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak Paşa’ya diyor ki; “Bu ülkeyi kurtaracak kabiliyet ve karakterde olan paşaların adını yaz bana getir!” Bir hafta sonra 16 isimle geliyor Çakmak Paşa. Sultan Vahdettin listeye bakıyor, en başta Enver Paşa’nın abisi Nuri Paşa, Nuri Killigil yazıyor. En altta ise Refet Bele’nin adını görüyor. Dikkatle bakıyor ve isimleri tek tek okuyor. Sonra Erkan-ı Harbiye Reisi Fevzi Çakmak Paşa’ya diyor ki: “Benim yaverlerimden Mustafa Kemal Paşa var, onu tanır mısın?” diye soruyor… Fevzi Çakmak: Tabii ki tanırım Sultanım diyor. Peki diyor, hırsız mıdır Mustafa Kemal? Asla… Peki korkak mıdır? Asla… Peki bu ülkeyi sever ve sahip çıkar mı? Hem de ölümüne Sultanım!.. Bunun üzerine Padişah der ki, “Peki Paşam, madem bu kadar iyi bu adam, neden bunların arasında onun ismi yok?” Bunun üzerine Çakmak Paşa der ki; “Sultanım, Mustafa Kemal bu ülkeyi savunup kurtarmayı becerir, düşmanı bu ülkeden gönderir. Ama sonra seni de gönderir. Çünkü o Cumhuriyetçidir, Cumhuriyet rejimini getirir!..” Bunun üzerine Sultan Vahdettin eliyle boğazdaki gemileri gösteriyor ve diyor ki; “Şu gemileri ülkemden göndersin de, sonra kimi nereye gönderirse göndersin!”[1]

Bu açıklamalardan sonra, genel durumu daha dar bir çerçeve içine alarak, çabucak ve kolayca hep birlikte gözden geçirelim:

“Düşman devletler, Osmanlı devlet ve memleketine karşı maddi ve manevi saldırıya geçmişler. Onu yok etmeye ve paylaşmaya karar vermişler. Padişah ve halife olan zat, hayat ve rahatını kurtarabilecek çareden başka bir şey düşünmüyor. Hükümeti de aynı durumda. Farkında olmadığı halde, başsız kalmış olan millet, karanlıklar ve belirsizlikler içinde olup bitecekleri beklemekte. Felaketin dehşet ve ağırlığını kavramaya başlayanlar, bulundukları çevreye ve alabildikleri etkilere göre kendilerince kurtuluş çaresi saydıkları tedbirlere başvurmakta… Ordu, ismi var cismi yok bir durumda. Komutanlar ve subaylar, I. Dünya Savaşı’nın bunca çile ve güçlükleriyle yorgun, vatanın parçalanmakta olduğunu görmekle yürekleri kan ağlıyor; gözleri önünde derinleşen karanlık felaket uçurumu kenarında, bir kurtuluş çaresi aramakta!..”

Atatürk, tüm ümitlerin karardığı bir ortamda:

1- Bazılarının İngiliz himayesine sığınmayı…

2- Bazılarının Amerikan mandasına başvurmayı düşünürken…

3- Bazılarının da, bölgesel kurtuluş çareleri aradıklarını vurgulamaktadır.

O halde ciddi ve gerçek karar ne olabilirdi?

“Efendiler, bu durum karşısında bir tek karar vardı. O da millî hâkimiyete dayanan, kayıtsız şartsız, bağımsız yeni bir Türk devleti kurmak! İşte, daha İstanbul’dan çıkmadan önce düşündüğümüz ve Samsun’da Anadolu topraklarına ayak basar basmaz uygulanmasına başladığımız karar, bu karar olmuştur.”

Ya İstiklâl, Ya Ölüm!

“Bu kararın dayandığı en güçlü muhakeme ve mantık şuydu:

Temel ilke, Türk milletinin haysiyetli ve şerefli bir millet olarak yaşamasıdır. Bu ilke, ancak tam istiklâle sahip olmakla gerçekleştirilebilir. Ne kadar zengin ve bolluk içinde olursa olsun, istiklâlden yoksun bir millet, medenî insanlık dünyası karşısında uşak olmak mevkiinden yüksek bir muameleye lâyık görülemez.

Yabancı bir devletin koruyup kollayıcılığını kabul etmek, insanlık vasıflarından yoksunluğu, güçsüzlük ve miskinliği itiraftan başka bir şey değildir. Gerçekten de bu seviyesizliğe düşmemiş olanların, isteyerek başlarına bir yabancı efendi getirmelerine asla ihtimal verilemez.”

“Burada, zihinlerde yer etmiş olması ihtimali bulunan bazı kararsızlık düğümlerinin çözülmesini kolaylaştırmak için, bir gerçeği hep birlikte gözden geçirmeliyiz. Yapılan Millî Mücadele dıştan gelen saldırıya karşı vatanın kurtuluşunu tek hedef olarak kabul ettiğine göre, bu Millî Mücadele’nin, başarıya yaklaştıkça, safha safha bugünkü döneme kadar millî irade rejiminin (yani Cumhuriyet’in) bütün ilke ve gereklerini yerine getirmesi tabiî ve kaçınılmaz bir tarihî akış idi. Bu kaçınılmaz tarihî akışı gelenekten gelen alışkanlığı ile hemen sezmiş olan hükümdar ailesi(nden yararlanmak isteyen çevreler) ilk andan başlayarak Millî Mücadele’nin amansız düşmanı kesildi. Bu kaçınılmaz tarihî akışı daha başlangıçta ben de görmüş ve sezmiştim. Ancak, sonuna kadar devam etmiş olan bu sezgimizi, başlangıçta bütün yönleri ile açığa vurup ifade etmedik. Gelecekteki ihtimaller üzerinde fazla konuşmak, giriştiğimiz gerçek ve maddî mücadeleye (aklı yatmayan kesimlerce) hayalî bir macera niteliği verdirebilirdi. Dış tehlikenin yakın etkilerini derinden duyanlar arasında, geleneklerine, düşünce kabiliyetlerine ve ruh yapılarına aykırı olan muhtemel değişmelerden ürkeceklerin ilk anda direnme güçlerini harekete geçirebilirdi. Başarı için pratik ve güvenilir yol, her safhayı vakti geldikçe uygulamaktı. Milletin gelişmesini ve yükselmesini sağlayacak doğru yol buydu. Ben de bu yolda yürüdüm. Ancak, bu pratik ve güvenilir başarı yolu, yakın çalışma arkadaşlarım olarak tanınmış kimselerden bazıları ile aramızda zaman zaman görüş ayrılıkları, davranışlar veya yapılan çalışmalardaki uygulamalar bakımından temel veya ikinci derecede etken birtakım anlaşmazlıkların, kırgınlıkların ve hatta ayrılmaların da sebebi ve açıklayıcısı olmuştur. Millî Mücadele’ye beraber başlayan yolculardan bazıları, millî hayatın bugünkü Cumhuriyet’e ve Cumhuriyet kanunlarına kadar uzanan gelişmelerinde, kendi fikir ve ruh kabiliyetlerinin kavrayış sınırı bittikçe bana karşı direnişe ve muhalefete geçmişlerdir. Bu noktalara, aydınlanmanız ve kamuoyunun aydınlanmasına yardımcı olmak için, sırası geldikçe birer birer işaret etmeye çalışacağım.

Bu son sözlerimi özetlemek gerekirse, diyebilirim ki, ben milletin vicdanında ve geleceğinde hissettiğim büyük gelişme kabiliyetini, bir millî sır gibi vicdanımda taşıyarak, yavaş yavaş bütün bir topluma uygulatmak mecburiyetinde idim.” [Nutuk (1919-1927) s.11 – Sadeleştiren: Prof. Dr. Zeynep Korkmaz]

Nutuk’un girişinde Mustafa Kemal’in, Sultan Vahdettin hakkındaki “Mütereddi” sıfatı da doğru yorumlanmamıştır. Bu sıfatı “soysuzlaşmış, hıyanete kalkışmış” şeklinde açıklayanlar, ya kasıtlı bir çarpıtma ve karalama amacındadır… Veya Osmanlıcaya vakıf olmayanların basit sözlük aktarımlarıdır. Çükü Arapça “rediye” = Helâk olmak, uçuruma yuvarlanmak ve ümitleri kararmak kökünden türetilen “mütereddi” kelimesi; ruhen bunalmış, çaresiz bırakılmış, eli kolu bağlanmış anlamındadır.

Atatürk’ün Akşam Sohbet Sofraları!

Atatürk’ün akşam sofraları; sanıldığı gibi yalnızca bir yemek veya eğlence yeri değil, ülkenin en kritik sorunlarının gündeme taşındığı, gerekli kararların alındığı, bilim, sanat, felsefe ve devlet politikalarının tartışıldığı bir “akademi” ve “fikir meclisi” niteliği taşırdı.

O Sohbet Sofralarının Genel Özellikleri Şunlardı:

İşlevi: Yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin inkılaplarının uygulamaları, aksaklıkları, eğitim, dil, tarih çalışmaları, dış politika ve toplumsal sorunların çözüm yolları bu sofralarda masaya yatırılırdı.

Akademi Niteliği: Bu sofralar sırasında kara tahta, tebeşir ve not defterleri eksik olmazdı; uzmanlar, akademisyenler, sanatçılar ve siyasetçiler konuk edilir, fikirleri alınırdı.

İşleyiş: Akşam yemekleri, Atatürk’ün hoş geldin konuşması ile başlardı. Herkesin söz alabildiği, fikirlerin özgürce savunulabildiği demokratik ama disiplinli bir ortam vardı.

Sade Menüler: Atatürk yemekte aşırılıktan hoşlanmaz, genellikle sade yemekler hazırlanırdı. (En sevdiği yemekler arasında etsiz kuru fasulye ve pilav yer alırdı.)

Sofranın Daimî Misafirleri (Mutat Zevat): Sofraya sürekli katılan, Atatürk’ün yakın dostu ve fikir arkadaşı olan isimler “mutat zevat” (alışılmış kişiler) olarak adlandırılırdı: İsmet İnönü, Salih Bozok, Nuri Conker, Kılıç Ali, Falih Rıfkı Atay, Afet İnan, Ruşen Eşref Ünaydın, Tevfik Rüştü Aras, Ali Fuat Cebesoy bunlar arasındaydı.

Bu sohbetlerin birinde, Atatürk konuklarına “Ölümümden sonra nasıl anılacağım?” diye sormuşlardı. Abartılı ve aşırı iltifatçı tahminlerin hiçbirini beğenmeyip: “Belki de; şayet yakın çevresinde daha sadık, daha anlayışlı ve daha başarılı insanlar bulunsaydı, o çok daha hayırlı ve yararlı hizmetler yapacaktı!” diyenler olacaktır, şeklinde yanıtlamıştı. Zaten tarih boyunca bu yalnızlık, büyük devrimcilerin ortak kaderi olmaktadır…

Atatürk’ün, Fransız filozof Voltaire’e okurken altını çizdiği şu cümleler onun yalnızlıktan bunaldığını gösteren belge konumundadır:

“Bir arkadaşa ihtiyacım var… Şimdiye kadar hiç olmadı… Oysa kalbim bir dostu şiddetle arzulamaktadır!..”

Voltaire; Kilise baskısına ve fanatik bağnazlığa karşı çıkan, ama Din ve düşünce özgürlüğünü savunan ve Fransız Devrimi’ne zemin hazırlayan bir fikir adamıdır…

“Beni görmek demek, mutlaka yüzümü görmek değildir. Benim fikirlerimi, benim duygularımı anlıyorsanız ve hissediyorsanız bu yeterlidir.”

Bu söz Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’e aittir.

Anlamı: Atatürk bu sözleriyle; fiziksel bir varlığın ötesinde, Türkiye Cumhuriyeti’nin temel değerlerini, akıl ve bilim rehberliğindeki, prensiplerini ve bağımsızlık idealini, tarihi mesuliyetini ve talihli gelecek hedeflerini anlamanın ve benimsemenin asıl unsur olduğunu belirtmektedir.

Devamı: Bu sözün devamında sıklıkla yer alan ifadelerden biri de şu şekildedir: “Büyük şahsiyetlerin vefatına matem yersizdir, onların eserlerine ve fikirlerine bağlılık yeterlidir…”

Atatürk’ün Yalnızlığı… (Vasıfsızların Vefasızlığı!..)

“2 Aralık 1922 tarihinde TBMM’ye verilen yasa teklifinden kaçımız haberdarız? O yasa teklifi, “Mustafa Kemal Atatürk Milletvekili seçilemesin” diye hazırlanmıştı. Şaşırtıcı değil, 1919’da Sivas Kongresi başlarken, Mustafa Kemal Atatürk’ün Kongre Başkanı olmasına karşı çıkan isim Rauf Bey olacaktı. Bir gece önce Kara Vasıf’ın evinde bunun için toplantı bile yapmışlardı.

Son Meclis-i Mebusan’a gittiklerinde Mustafa Kemal Atatürk’ü gıyabında Meclis Başkanı seçtirmekten sakınan, Atatürk’ün istediği “Müdafaa-i Hukuk Grubu”nu kurmaktan korkan, onun yerine “Felah-ı Vatan” grubunu kuran yine Rauf Bey olduğu tarihi kayıtlarda yazılıdır.

ABD mandasının kabul edilmesi konusunda Rauf Bey ile İsmet (İnönü) Paşa, 1919’da aynı çizgide buluşmuşlardı. Mustafa Kemal Atatürk ise; “Ya İstiklâl Ya Ölüm!” diyerek yola çıkmıştı. Lozan Antlaşması zamanında Başbakan Rauf Bey ile Dışişleri Bakanı İsmet Paşa çok sert kavgalara tutuşmuşlardı, birbirlerini suçlamışlardı. Mustafa Kemal Atatürk ise, Nutuk’ta ikisine de sert müdahalede bulunduklarını yazmıştı… Türkiye’nin menfaatinin kişisel kavgalarla gölgelenmesine karşı çıkmıştı.

İzmir Suikastı Davası’nda 10 yıl hapis cezası alan Rauf Orbay, yurt dışından Türkiye’ye 1935’te dönmüş, 1939’da Milletvekili yapılmış, 1942’de Londra Büyükelçisi olarak atanmıştı. 22-26 Ocak 1937 tarihleri arasında Kurun gazetesinde İsmet Paşa’nın Hatay politikasını sert şekilde eleştiren Asım Us imzalı yazıları kaleme alan Mustafa Kemal Atatürk olduğu anlaşılmıştı.

Son Meclis-i Mebusan Başkanı olan Celaleddin Arif Bey Ankara’ya ulaştıktan sonra TBMM Başkanvekili yapılmıştı. Tartışmaya açtığı ilk konu, “Ankara’da alacağı maaşın İstanbul’daki maaşından daha az olmasıydı.”!? (Bu durumu özellikle FON soyguncusu Bakan ve Bürokratlara hatırlatmak lazımdı…) İsmet Paşa, Rauf Bey, Refet Bey, Kazım Karabekir Paşa, Kurtuluş Savaşı döneminde ülkeye büyük hizmetler yapmış insanlardı ama Atatürk’ün etrafında bir çelik çekirdek olarak yer almamışlar, onu yalnız bırakmışlardı. Özetle; Atatürk, İstanbul’daki İngiliz hayranı hükümet kadar yanındakilerle de mücadele etmek zorunda kalmıştı, ama yine de yanındakileri doğru yöneterek zaferi kazanmıştı.[2]

“Atatürk Nutuk’u Neden Yazdı?”

Başlıklı Alev Çoşkun’un yazısının, ciddi düzeltmelere ve eklemelere ihtiyacı vardı.

“Atatürk; Nutuk’u 15 Ekim 1927 tarihinde toplanan CHP’nin 2. kurultayında, her gün altı saat okuyarak altı günde tamamladı. Alev Çoşkun da, ‘Atatürk Nutuk’u neden yazdı ve neden bizzat okudu?’ konusunda özet bir yazı hazırlamıştı.

29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanından sonra, en önemli tarih 3 Mart 1924 sayılmaktaydı. Bu tarihte üç önemli Devrim Yasası’nın kabul edildiği açıklanmıştı. 1- Eğitimin birleştirilmesi (Tevhid-i Tedrisat kararı alınması), 2- Mahalle mekteplerinin kapatılması ve 3- Halifelik makamının kaldırılması sağlanmıştı. Böylece demokratik Cumhuriyet’in temelleri atılmıştı.

Bunlar çok önemli ve etkin birer devrim, büyük toplumsal değişim ve dönüşümlerdir. Yüzyıllar boyunca savaş koşullarında yaşayan ve Haçlı saldırılarına karşı koyan Türk toplumu henüz hak ettiği huzura ulaşamamıştı. Atatürk’ün laik ilkelere dayalı devrimleri gerçekleştikçe, dış güçler ve işbirlikçi hainler de harekete geçiyorlardı.

Lozan Antlaşması’nda Musul konusunda çözüme ulaşılamamıştı ve tekrar ele alınması 1924 yılına bırakılmıştı.

Bu karar gereğince, 19 Mayıs 1924 tarihinde Musul sorunu ile ilgili Türk-İngiliz görüşmeleri İstanbul’da başladı. Görüşmeler 20 gün kadar sürdü, uzlaşma sağlanamadığı için konunun Milletler Cemiyeti’ne götürülmesi kararı alındı. Tam bu ortamda, 7 Ağustos 1924’te Güneydoğu sınırında Hakkâri ve civarında Nasturi ayaklanması patladı.

22 Eylül 1924’te Atatürk, Samsun’da yaptığı konuşmada “Dünyada huzur ve refah için, uygarlık için, hayat için, başarı için en hakiki yol gösterici ilimdir, fendir” diyerek, bağnazlıktan ve yobazlıktan uzak, gerçek ve saf İslam’a zemin hazırlamıştı. Çünkü imansız ve ahlâksız bir toplumun ayakta kalamayacağını çok iyi biliyorlardı.

26 Ekim 1924’te Milli Mücadele’nin Doğu Bölgesi Komutanı Kâzım Karabekir; ardından 30 Ekim 1924’te General Ali Fuat Cebesoy, Ordu Müfettişliklerinden istifa ettiler ve görevlerine TBMM’de Milletvekili olarak devam edeceklerini açıkladılar.[3] Atatürk bu olayı hiç beklemiyordu ve bu olayı “komutanlar komplosu” olarak değerlendiriyorlardı.

Bundan iki hafta sonra, 17 Kasım 1924’te Kâzım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay, Refet Bele ve Adnan Adıvar, Atatürk’e ve Cumhuriyet’e karşı Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nı kurdular. Milli Mücadele’ye birlikte başlayan arkadaşlar arasında ilk “çatlak” böylece açığa çıkmıştı. Dış güçler savaşlarla başaramadıklarını, sinsi oluşumlarla sahneye koymuşlardı.

Şeyh Sait İsyanı 

Musul konusu Milletler Cemiyeti’nde konuşulurken bu kez 13 Şubat 1925’te Şeyh Sait İsyanı patladı. İsyancılar, 16-17 Şubat’ta Bingöl (Genç) ilini, 24 Şubat’ta Elâzığ’ı ele geçirmişler ve her iki şehri yağmalamaya başlamışlardı. Daha sonraları isyancıların arkasında İngiliz Gizli Servisi’nin bulunduğu, belgelere dayalı olarak ortaya çıkmıştı.

İsyanın denetim altına alınması amacıyla TBMM’de, 4 Mart 1925’te iki yıl için “Takrir-i Sükûn Kanunu” çıkarılmak zorunda kalınmıştı.

Kastamonu Konuşmaları 

23 Ağustos 1925’te Atatürk elinde yazlık bir şapka ile Kastamonu’ya uğramıştı. Kastamonu ve Çankırı’da yaptığı konuşmalarda şunları hatırlatmıştı: “Uygarlık öyle kuvvetli bir ateştir ki ona yabancı kalanları yakar, mahveder.” diye uyarıyorlardı.

Kastamonu’da ikinci konuşmasında ise şunları aktarmıştı: “Efendiler ve ey millet! İyi biliniz ki Türkiye Cumhuriyeti (cahil ve istismarcı) şeyhler, (şuursuz) dervişler, müritler, (ve meczup) mensuplar memleketi olamaz. En doğru ve gerçek tarikat, uygarlık tarikatıdır.”

Çankırı konuşması: “Hiçbirimiz (Dinimizin esaslarına aykırı ve istismarcı) tekkelerin uyarmasına muhtaç değiliz. (Bunların) Amacı, halkı kendinden geçmiş (şuursuz vaziyete taşımak) ve aptal yapmaktır.”

2 Eylül 1925’te tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması, din görevlilerinin kıyafetleri ile memurların şapka giymeleri hakkında Bakanlar Kurulu Kararnamesi, ardından kanunu Meclis’ten çıkmıştı.

Tüm bu gelişmeler elbette bazı kesimleri rahatsız ediyor, harekete geçiriyordu. Şapka konusunda Anadolu’da yer yer hareketler oluyordu. 14 Kasım 1925’te Sivas’ta şapka aleyhine duvarlara bildiriler asıldı. Ayrıca, Kayseri, Erzurum, Rize, Maraş ve Giresun’da da şapka gerekçe gösterilerek gerici gösteriler yapıldı. Tutuklanan elebaşılar İstiklâl Mahkemeleri’nde yargılandı.

İzmir Suikastı 

Bu karmaşa içinde 1926 yılına girildi ve beklenmedik bir olayla karşılaşıldı. 14 Haziran 1926 tarihinde İzmir suikastı ortaya çıktı. Atatürk’e karşı girişilen bu hareketin içinde bulunan Giritli Şevki, İzmir Valisi Kazım Dirik’e Atatürk’e suikast yapılacağı haberini ulaştırmıştı.

Bu planın arkasında Sabataist Dönme kodamanların, eski İttihatçıların ve yeni kurulmuş olan Terakkiperver Fırkası’nın olduğu iddiaları da sarsıcıydı. Ama nedense Kemalistler bu gerçeği özellikle saklamışlardı.

Evet, vatanın kurtuluşunu sağlayan, Cumhuriyet’in kuruluşunu hazırlayan Atatürk, sonradan; Atatürkçülüğü despotizme çeviren Kemalizm’i uyduracak olan Sabataist ve masonik mihraklarca öldürülmeye çalışılmıştı. Plan; bizzat içinde bulunanlar tarafından önce ihbar edilmiş, ardından mahkemede kabul edilmiş ve belgelere bağlanmıştı.[4]

Suikast girişiminin, İstiklâl Mahkemesi’nde belgelere bağlanması karşısında Mustafa Kemal’in çok “üzüntü” çekmesi doğaldır. Bu durum karşısında Atatürk bir durum değerlendirmesi yaptı. Vatan kurtarılmış, çağdaşlaşma hareketi başlatılmış ancak malum ve mel’un odaklar kendisine de suikast hazırlamaktan sakınmamıştı.

İşte bütün bu durumlar karşısında Mustafa Kemal, tarihe bir belge bırakmak ihtiyacı duymuşlardı. 19 Mayıs 1919’dan başlayarak 1927 yılına kadar geçen 8 yılda olan bitenleri ele almıştı. Günlerce yoğun olarak çalışarak belgelere dayalı Nutuk’u hazırlamıştı. Atatürk Nutuk’u, 15 Ekim 1927 tarihinde toplanan CHP kurultayında altı gün boyunca toplamda 36 saat 33 dakikada bizzat kendisi okumuşlardı.

Nutuk’un Önemi ve Konuları 

Nutuk, Milli Mücadele’nin belgelere dayalı bir tarihi konumundadır. Eğer Nutuk olmasaydı, Milli Mücadele, onu değersiz kılmak, yalan ve yanlışlarla saptırmak isteyen karşıdevrimcilerin elinde bambaşka bir niteliğe büründürülmüş olacaktı. İngilizleri oyalaması ve Milli Mücadele’yi başlatması için Mustafa Kemal’i Anadolu’ya özel yetkilerle Padişah Vahdettin’in gönderdiği, ayrıca kendisine yeterince para verdiği gerçeğini yalanlayacak kadar yamuklaşanlar, bunun gibi yüzlerce yalan ortaya atacak, tarihi gerçekleri çarpıtmaya çalışacaklardı. Evet, Dönme ve masonların yönettiği İttihat ve Terakki kuşatması altında Padişah bir kukla konumundaydı. Ve ülkenin kurtuluşuna varacak yolu Mustafa Kemal’in açacağının farkındaydı. Elbette bu gizemli ve tarihi gerçeği, Nutuk’u hazırlarken Mustafa Kemal’in açığa vurması uygun olmayacaktı!.. Böyle bir özel Padişah fermanı olmasa ve Atatürk özel yetkilerle donatılmasaydı, Anadolu’da asker ve sivil yöneticilerin itimat ve itibarını kazanması zorlaşacaktı.

Nutuk, 1919’da girişilen ve adım adım yürütülen Milli Mücadele’nin ve daha sonra da gerçekleşen çağdaş devletin öyküsü olmaktadır. Nutuk’un önemi Milli Mücadele’nin her aşamasının ve o zaman diliminde ortaya çıkan her olayın belgelere dayalı olarak anlatılmasıdır.

Milli Mücadele’ye birlikte başlayan arkadaşların temelde birbirinden koparak yeni parti kurmaları, Doğu’da isyanların dış kaynaklı olarak başlatılması, türbelerin ve tekkelerin kapatılması üzerine toplumdaki dalgalanmalar ve hiç beklenmeyen İzmir suikast girişimi Atatürk’ü derin derin düşündürmeye başlamıştı. Yaptıklarını belgelere dayandırarak anlatacak bir eser bırakmalıydı.

Atatürk, Nutuk’tan söz ederken “Amacım, devrimimizin incelenmesinde tarihe kolaylık sağlamaktır” buyurmuşlardır. Atatürk bir yandan Türk Devrimi’nin incelenmesinde tarihe kolaylık sağlarken, dünya tarihinde bir benzeri olmayan Kuvay-ı Milliye hareketini belgelere dayalı olarak bizzat anlatmış olmaktadır.

Nutuk’ta ayrıca yeni Türk devletinin geleceğine yön veren ilkeler de vurgulanmıştır. Bunların en başında siyasal ve ekonomik “tam bağımsızlık” ilkesi yer alır. Nutuk, Milli Mücadele’nin, “kurtuluş” ve ardından gerçekleşen “kuruluş” öyküsüdür. Bu öykü, devrimi yapan lider tarafından belgelere dayanarak yazılmıştır. Tarihe sunulmuş bir rapor niteliği taşımaktadır. Nutuk aynı zamanda gelecek kuşaklar için bir başvuru kaynağıdır.

Nutuk Nasıl Yazıldı?

Nutuk, “1919 yılı Mayıs’ının 19’uncu günü Samsun’a çıktım” cümlesiyle başlamaktadır. 1919’dan 1927’ye kadar geçen tüm olaylar ve gelişmeler ele alınır. Milli Mücadele’nin ayrıntıları, zorlukları, verilen stratejik kararlar belgelere dayalı olarak anlatılıp açıklanmaktadır.

Nutuk’un yazılışına o günleri bizzat yaşamış olan Yakup Kadri Karaosmanoğlu ve Falih Rıfkı Atay tanıklık etmişlerdir. Atay gözlemlerini şöyle aktarmıştır:[5]

“Atatürk fikir alanında da cephedeki kadar destansı bir adamdı. Biz bunu ilk defa Büyük Nutuk’unu hazırlayıp yazarken anladık. Bunun üstünde bütün bir gün, gece yarılarına, bazen şafak sökünceye kadar emek sarf ederek hazırlardı.” Büyük Nutuk geceli gündüzlü mesai ile (yaklaşık üç ayda) tamamlanmıştır. Atatürk 500 sayfayı geçen bu eseri kendi eliyle yazmış, yüzlerce belgeyi de bizzat kendisi toplayıp yorumlamıştır.

Şuurlu, Sorumlu ve Onurlu Bir Gençlik Çağrısı!

Atatürk, Nutuk’u şöyle tanımlamıştır: “Saygıdeğer Efendiler, sizi günlerce işgal eden uzun ve ayrıntılı nutkum, nihayet geçmişe karışmış bir devrin hikâyesi olmaktadır. Bunda milletim için ve gelecekteki evlatlarımız için dikkat ve uyanıklık sağlayabilecek bazı noktaları belirtebilmiş isem kendimi mutlu sayacağım. Efendiler, bu nutkumla, (Haçlı Batılıların hınçlı saldırılarıyla sarsılan ve) milli varlığı sona ermiş sayılan büyük bir milletin bağımsızlığını nasıl kazandığını, ilim ve tekniğin en son esaslarına dayanan milli ve çağdaş bir devleti nasıl kurduğunu anlatmaya çalıştım. Bugün ulaştığımız sonuç (yani Türkiye Cumhuriyeti); asırlardan beri çekilen milli felaketlerin yarattığı uyanıklığın eseri ve bu aziz vatanın her köşesini sulayan kanların bedeli konumundadır.

Bu sonucu, Türk gençliğine emanet ediyorum.”[6]